אין פאָריגן טייל האָבן מיר געבראַכט די הערה פונעם צמח צדק אין ענין פון דער אהבה, און עס איז דאָ אַ בריוו וואו דער רבי רעדט אַרויף אויף דער הערה און איז מבאר וואָס איז די כוונה דערין.
ווען אַ איד וואָלט געהאַט בלויז די אהבה מסותרת וואָס איז בא אים פון זיך אַליין, וואָלט מען גערעדט פון דער ערשטער מדריגה אין אהבה: ער האָט ליב דעם באשעפער פון נאַטור, ווייל ער וויל זיין נאָנט צו אים, פונקט ווי אַ זון וואָס וויל זיין נאָנט צו זיין טאַטן. אָבער וויבאַלד די דאָזיקע אהבה, אַזוי ווי דער אַלטער רבי הויבט עס אונטער אַ סך מאָל אין פרק י״ח, קומט בירושה פון די אבות, און די אבות זענען געווען אַ מרכבה, איז דאָ אין איר אַ העכערע מדריגה.
און וואָס הייסט אַ מרכבה? די מרכבה טוט דעם ווילן פונעם רייטער נישט ווייל איר וועט דערפון זיין גוט, נאָר ווייל אַזוי וויל דער רייטער און דאָס איז זיין טויווע: דער רייטער וויל פאָרן אין אַ געוויסן אָרט, און די מרכבה פאָלגט אים. זי טראַכט נישט וועגן זיך נאָר וועגן דעם רייטער (און פאַרשטייט זיך, רעדט מען דאָ על דרך משל).
דערפאַר, דערמיט וואָס מען הויבט אונטער אַז די אהבה פון יעדן איד קומט פון די אבות, ווערט מחדש אַז אין דער פנימיות פון יעדן איד איז נישטאָ בלויז די נידעריקערע מדריגה אין אהבה, ליב האָבן דעם באשעפער ווייל ער וויל זיין נאָנט צו אים, נאָר אויך דער רצון צו טאָן אַ נחת רוח פאַרן באשעפער. און וואָס איז די נפקא מינה צווישן ביידע מדריגות? דאָס וועלן מיר זען אין די ווערטער פונעם אַלטן רבי׳ן אַליין.
צום ערשט רעדט דער אַלטער רבי וועגן דער נידעריקערער מדריגה: «לזכור אהבתו לה׳ אחד במחשבתו וברצונו לדבקה בו יתברך», דערמאָנען זיין ליבשאַפט צו ה׳ אחד אין זיין מחשבה און אין זיין ווילן זיך צו דבק זיין אין אים יתברך; זיין גאַנצער ווילן איז צו זיין דבוק אינעם באשעפער. «וזאת תהיה כוונתו בעסק התורה או המצוה הזו», און דאָס זאָל זיין זיין כוונה אינעם לערנען אָדער אין דער מצוה; ממילא, יעדעס מאָל וואָס ער לערנט תורה אָדער טוט אַ מצוה מיט אהבה, איז די סיבה וואָס ער טוט עס כדי צו זיין פאַרבונדן מיטן אויבערשטן: ער האָט ליב דעם אויבערשטן און וויל זיין צוגעבונדן צו אים, און דערפאַר לערנט ער תורה און טוט אַ מצוה.
«לדבקה בו נפשו האלקית והחיונית ולבושיהן כנ״ל», צו דבק זיין אין אים זיין נפש האלוקית און די נפש החיונית מיט זייערע לבושים ווי פריער געזאָגט; דורכן לערנען און דורך דער מצוה דבק׳ט ער זיין נפש האלוקית און אירע לבושים אינעם אויבערשטן: זיין מויל, זיין האַרץ, זיינע הענט, און ווען ער לויפט צו אַ דבר מצוה, אויך זיינע פיס. ער וויל צוקלעפן יעדן אבר זיינעם צום אויבערשטן. דאָס איז אַ גוטע און אַ געוואַלדיקע מדריגה, אַז אַ איד טראַכט אַז ער וויל פשוט זיין דבוק אינעם באשעפער.
אָבער דער אַלטער רבי לייגט צו, אַז מען דאַרף געדענקען אַז עס איז דאָ אַ העכערע מדריגה אין אהבה: נישט צו טראַכטן בלויז וועגן דעם גוטן וואָס אים וועט דערפון אויסקומען, נאָר אויך וועגן דעם נחת רוח וואָס דער באשעפער וויל. «אך אמנם אמרו רז״ל לעולם אל יוציא אדם עצמו מן הכלל», אָבער חז״ל האָבן געזאָגט, קיינמאָל זאָל אַ מענטש נישט אַרויסנעמען זיך אַליין פון כלל. אַ מענטש טאָר נישט טראַכטן בלויז וועגן זיך, וויפל אים וועט זיין גוט פון דער פאַרבינדונג, פון דעם חיבור און פון דער דביקות. אַפילו ווען ער לערנט תורה אין זיין פריוואַטן צימער און קיינער ווייסט נישט דערפון, איז דער אמת אַז ער העלפט און ציט אַראָפ קדושה נישט בלויז אויף זיך אַליין נאָר אויף גאַנץ כלל ישראל, און ער העלפט זייער כללות.
דערמיט טראַכט ער וועגן דעם נחת רוח פונעם טאַטן: וויבאַלד דער טאַטע וויל וואוינען אין דער וועלט, פועל׳ט ער מיטן לערנען תורה זיין גילוי דאָ אונטן. דאָס איז אַ טיפערע מדריגה אין אהבה: נישט צו טראַכטן בלויז וועגן זיין אייגענער קירבה, נאָר וועגן דעם כלל.
און דערפאַר «לכן יתכוין ליחד ולדבקה בו יתברך מקור נפשו האלקית ומקור נפשות כל ישראל», זאָל ער מכוון זיין צו מייחד זיין און צו דבק זיין אין אים יתברך דעם מקור פון זיין נפש האלוקית און דעם מקור פון די נשמות פון גאַנץ כלל ישראל; דאָס דאַרף זיין די אמת׳ע און די פנימיות׳דיקע כוונה פון יעדן איד בשעת ער טוט אַ מצוה: נישט צו טראַכטן בלויז וועגן דעם אייגענעם נוצן וואָס ער וועט דערפון באַקומען, נאָר צו פאַרבינדן מיטן באשעפער דעם מקור פון זיין נשמה און דעם מקור פון די נשמות פון גאַנץ כלל ישראל, אַז דורך דער מצוה און דעם לערנען וואָס ער טוט איצט זאָלן אַלע נשמות ישראל זיין פאַרבונדן מיטן באשעפער, «שהוא רוח פיו יתברך הנקרא בשם שכינה», דאָס איז דער רוח פיו יתברך וואָס ווערט אָנגערופן מיטן נאָמען שכינה.
«שכינתיה», אַ כינוי פאַרן ג-טלעכן אור, פון לשון שוכן: עס טוט זיך אָן, קומט אַראָפ, צמצם׳ט זיך און לייכט אונטן. דאָס איז דער ג-טלעכער אור וואָס געפינט זיך אין דער פריוואַטער נשמה פון יעדן איינעם. אמת, נישט אויף יעדן איינעם רוט די שכינה בגילוי, אָבער אויף יעדן איד רוט אַ שכינה. אַזוי ווי מיר האָבן שוין דערמאָנט אין אונזער לימוד, ווען עס זענען דאָ צען אידן רוט די שכינה בגילוי; און ווען יעדער איינער וואָלט נישט געהאַט עפּעס בא זיך, איז דאָך צען מאָל נול אויך נול. פון דעם וואָס דורך צען ווערט אַ גילוי שכינה, איז אַ סימן אַז יעדער איד האָט בפרטיות אַ נקודה פון שכינה וואָס געהערט צו אים.
«קודשא בריך הוא», פון לשון קדוש, וואָס מיינט מובדל און דערהויבן. דאָס איז אַ ג-טלעכע מדריגה וואָס איז נישט מצומצם און נישט באַגרענעצט, און זי וואוינט נישט בפרטיות אין יעדן איינעם. איר גילוי איז בדרך כלל אין תורה און מצוות, וואָרום די תורה איז די חכמה פונעם אויבערשטן און די מצוות זענען זיין רצון.
דער איד אַליין, ווי ער איז פאַר זיך, איז «שכינתיה». און ווען אַ איד, אַ נשמה אין אַ גוף, טוט אַ מצוה, איז ער מייחד און פאַרבינדט «קודשא בריך הוא» מיט «שכינתיה», און ער ברענגט אַריין אין זיין אייגענער פנימיות אַ הויכן און אַן אומבאַגרענעצטן ג-טלעכן אור: אין תורה און מצוות איז מלובש דער אומבאַגרענעצטער אור, און אין אים אַליין, אַזוי ווי ער איז פאַרן טאָן דער מצוה, געפינט זיך דער באַגרענעצטער ג-טלעכער אור, און דאָס טאָן די מצוה איז דער חיבור צווישן זיי.
און «שכינתיה» איז נישט בלויז דער באַגרענעצטער ג-טלעכער אור וואָס אין אים, נאָר אַזוי ווי דער אַלטער רבי וועט דאָ זאָגן, אַ כינוי פאַרן ג-טלעכן אור וואָס איז דער מקור פון די נשמות פון גאַנץ כלל ישראל. און יעדעס מאָל וואָס אַ איד טוט אַ מצוה פאַרבינדט ער קודשא בריך הוא מיט שכינתיה, נישט בלויז אויף זיך אַליין נאָר «בשם כל ישראל». און דאָס קומט פון אַן אמת׳ער אהבה צום באשעפער: נישט צו טראַכטן וואָס אים וועט דערפון זיין גוט, נאָר צו טראַכטן וועגן דעם כלל. און עס איז נישט גענוג בלויז אַרויסזאָגן די ווערטער «לשם יחוד קודשא בריך הוא ושכינתיה», נאָר מען דאַרף פאַרשטיין דעם ענין וואָס ווערט דערין געזאָגט און זיך צו דעם צובינדן.
לאָמיר לייענען דעם לשון פונעם אַלטן רבי׳ן: «אך אמנם אמרו רז״ל לעולם אל יוציא אדם עצמו מן הכלל, לכן יתכוין לייחד ולדבקה בו יתברך מקור נפשו האלוקית ומקור נפשות כל ישראל». און וואָס איז דער מקור פון די נשמות פון גאַנץ כלל ישראל? «שהוא רוח פיו יתברך הנקרא בשם שכינה». און פאַרוואָס ווערט עס אָנגערופן מיטן נאָמען שכינה? «על שם ששוכנת ומתלבשת תוך כל עלמין להחיותן ולקיימן», אויפן נאָמען וואָס זי וואוינט און טוט זיך אָן אין אַלע וועלטן זיי צו באַלעבן און צו האַלטן אין קיום; שכינה איז אַ כינוי פאַרן ג-טלעכן אור וואָס וואוינט, לייכט און טוט זיך אָן אויף אַן אופן וואָס ער באַגרענעצט זיך אַליין און קומט אַריין אין דער פנימיות פון דער וועלט, און נישט בלויז אינעם מענטש נאָר אין דער גאַנצער וועלט.
«והיא היא המשפעת בו כח הדבור הזה», און זי איז די וואָס משפיע איז אין אים דעם דאָזיקן כח הדיבור; דער כח הדיבור איז אַ באַגרענעצטער כח, און דער ג-טלעכער כח וואָס האָט זיך מצמצם געווען כדי צו געבן דעם מענטש דעם כח הדיבור, איז די שכינה; און אַזוי אויך דער כח המעשה. «שכינה» איז דעריבער אַ כללות׳דיקער כינוי פאַרן ג-טלעכן כח וואָס באַגרענעצט און צמצם׳ט זיך אַליין כדי אַריינצוקומען אין די פרטים. פאַרשטייט זיך, דער גילוי וואָס אין אַ טיש איז נישט ענלעך צום גילוי וואָס אין דער נשמה פון אַ איד, אָבער אַלע די דאָזיקע מדריגות זענען גלייך אין דעם וואָס זיי ווערן אָנגערופן מיטן כללות׳דיקן נאָמען «שכינה».
[און וואָס מען זאָגט אַז די שכינה טוט זיך מסתלק זיין פון אַ מענטש: ווי געזאָגט, זענען דאָ פאַרשידענע מדריגות אין גילוי, אָבער די דאָזיקע מדריגה בכללות הייסט שכינה, און די הסתלקות איז נישט קיין אַבסאָלוטע. כל זמן ער איז אַ איד האָט ער אַ ג-טלעכע נשמה, און ער קען זיך פון איר נישט אָפּרייסן אַפילו ער זאָל וועלן; וואָס עס טוט זיך מסתלק זיין איז די מודעות, דער גילוי און דער פּאָטענציאַל, אָבער די אינערלעכע נקודה בלייבט. אַפילו אַ מענטש זאָל גיין אויף אַלע פיר און עסן גראָז אַכציק יאָר אין אַ שטאַל צוזאַמען מיט די בהמות, וועט ער נישט ווערן קיין בהמה: ער וועט זיך פירן ווי אַ בהמה, און די דעת וועט זיך פון אים מסתלק זיין, אָבער ער וועט בלייבן אַ מענטש. דעם מהות קען מען נישט אויסרייסן].
לאָמיר זיך אומקערן צו אונזער ענין: דער כח וואָס הייסט שכינה איז דער כח וואָס איז משפיע די חיות, דעם כח הדיבור «שמדבר בדברי תורה ואת כח המעשה לעשות מצוה זו», וואָס רעדט אין דברי תורה, און דעם כח המעשה צו טאָן די דאָזיקע מצוה. «קודשא בריך הוא» איז דער ג-טלעכער אור וואָס איז העכער פון דעם, קדוש און מובדל. און ווער פאַרבינדט זיי? די מצוה: «ויחוד זה הוא על ידי המשכת אור אין סוף ברוך הוא למטה על ידי עסק התורה והמצות שהוא מלובש בהן», און דער דאָזיקער יחוד איז דורך דער המשכה פון אור אין סוף ברוך הוא אַראָפ דורכן עסק פון תורה און מצוות וואָס ער איז אין זיי מלובש; אין תורה און מצוות איז מלובש דער אומבאַגרענעצטער ג-טלעכער אור, קודשא בריך הוא, און אין דעם איד געפינט זיך דער באַגרענעצטער ג-טלעכער אור וואָס הייסט שכינה, און אין דער מינוט וואָס אַ איד טוט אַ מצוה מאַכט ער דעם יחוד צווישן זיי.
און דערפאַר זאָגט מען דעם מענטשן: טראַכט נישט בלויז וועגן זיך אַליין, און טראַכט נישט בלויז וועגן דער אייגענער הנאה וואָס ליגט אין דעם וואָס דער גרויסער ג-טלעכער אור ווערט אַראָפּגעצויגן אויף דיר אין יעדער מצוה, נאָר «ויתכוין להמשיך אורו יתברך על מקור נפשו ונפשות כל ישראל לייחדן», ער זאָל מכוון זיין אַראָפּצוציען זיין אור יתברך אויפן מקור פון זיין נשמה און פון די נשמות פון גאַנץ כלל ישראל, זיי מייחד צו זיין. אויב זיין מדריגה אין אהבה צום טאַטן איז בלויז צוליב דעם גוטן וואָס ליגט אין זיין קירבה צו אים, וועט ער טראַכטן בלויז וועגן זיך; אָבער אויב זיין אהבה צום טאַטן איז אַזאַ אַז ער טראַכט וואָס דער טאַטע וויל, וועט ער נישט טראַכטן בלויז וועגן זיך נאָר אויך וועגן די אַרומיקע, וואָרום דער טאַטע וויל דאָך אַז אַלע זיינע קינדער זאָלן זיין באהבה ובחיבה און אַלע זאָלן באַקומען דאָס בעסטע. און דעריבער וועט יעדער זון טראַכטן אויך וועגן זיין ברודער, און וועגן נאָך אַ ברודער, און וועגן נאָך אַ איד, און אַזוי ווייטער.
«וכמו שיתבאר לקמן פירוש יחוד זה באריכות עיין שם», אַזוי ווי עס וועט באַוויזן ווערן ווייטער דער פירוש פון דעם יחוד באריכות; און דאָס איז דער פירוש פונעם לשון «לשם יחוד קודשא בריך הוא ושכינתיה בשם כל ישראל».
בקיצור: אין דעם טייל האָבן מיר געלערנט וועגן צוויי מדריגות אין אהבה: די ערשטע מדריגה, אַז זיין גאַנצע כוונה אין תורה און מצוות איז לדבקה בו יתברך, צו דבק זיין אינעם באשעפער זיין נפש האלוקית און זיין נפש החיונית מיט זייערע לבושים; און די העכערע מדריגה, «לעולם אל יוציא אדם עצמו מן הכלל», אַז ער זאָל מכוון זיין מייחד צו זיין דעם מקור פון זיין נשמה צוזאַמען מיטן מקור פון די נשמות פון גאַנץ כלל ישראל, פון אַן אהבה וואָס איר ענין איז אַ נחת רוח פאַרן באשעפער, און מיטן כח פון דער אהבה וואָס מיר האָבן געירשנט פון די אבות וואָס זענען געווען אַ מרכבה. אויך האָבן מיר מבאר געווען די באַגריפן: «שכינתיה», דער ג-טלעכער אור וואָס צמצם׳ט זיך אַליין און וואוינט און טוט זיך אָן אין אַלע וועלטן זיי צו באַלעבן און צו האַלטן אין קיום, און «קודשא בריך הוא», דער קדוש׳ער און מובדל׳דיקער אור וואָס אַנטפּלעקט זיך אין תורה און מצוות; און דורכן עסק פון תורה און מצוות איז דער איד מייחד צווישן זיי, און דאָס איז דער פירוש פון «לשם יחוד קודשא בריך הוא ושכינתיה בשם כל ישראל».
אין קומענדיקן טייל וועלן מיר ממשיך זיין אין דעם ביאור פון די ווערטער פונעם אַלטן רבי׳ן אין פרק מ״א.