אין די פריערדיקע חלקים האבן מיר זיך אפגעשטעלט אויף די דריי שלבים. די גאנצע חלוקה וואס ליגט איצט פאר אונדז געהערט צו שלב ג': דא איז פאראן א חלוקה אין כמות און אין איכות, און דא איז די הסתרה נאך א סך גרעסער. לאמיר זיך אומקערן צום לשון פון דעם פנים.
«להחיות העולמות והברואים שבהם, שהעולמות העליונים מקבלים כל אחד כפי כחו ותכונתו את בחינת ותכונת ההמשכה הפרטית אשר אין סוף ברוך הוא ממשיך ומאיר לו» - צו באלעבן די וועלטן און די באשעפענישן וואס אין זיי, אז די אויבערשטע וועלטן באקומען יעדער איינער לויט זיין כח און זיין תכונה די בחינה און תכונה פון דער פרטית'דיקער המשכה וואס דער אין סוף ברוך הוא ציט אראפ און לייכט אים. דאס הייסט: יעדער באשעף, און אזוי אויך יעדער אבר באזונדער, באקומט די געטלעכע חיות לויט זיין אייגענער תכונה. דער «אין סוף ברוך הוא» וואס שטייט דא מיינט שלב ב', יענע דרגא וואס מען רופט שכינה, וואס ציט אראפ חיות צו יעדן באשעף און גיט דאס איבער צו שלב ג'.
«והתחתונים אפילו הרוחניים אינם מקבלים מבחינת גילוי כל כך, רק בלבושים רבים אשר אין סוף ברוך הוא מלביש בהם החיות והאור אשר ממשיך ומאיר להם להחיותם» - און די אונטערשטע, אפילו די רוחניות'דיקע, באקומען נישט אזוי פון א בחינת גילוי, נאר דורך פילע לבושים אין וועלכע דער אין סוף ברוך הוא טוט איין די חיות און דעם אור וואס ער ציט אראפ און לייכט זיי זיי צו באלעבן. הייסט דאס: פאראן אויבערשטע וועלטן וואס באקומען א גרעסערע חיות, און פאראן אונטערשטע וועלטן. אפילו אין די אונטערשטע וועלטן אליין זענען דא מדרגות: מער רוחניות'דיק און מער גשמיות'דיק, פונקט ווי מיר זעען אין דער דאזיקער גשמיות'דיקער וועלט א חילוק צווישן העכערע באשעפענישן און נידעריקערע באשעפענישן.
דער גאנצער ענין פון א לבוש איז צוצודעקן. פון איין זייט דעקט ער צו, און פון דער אנדערער זייט אנטפלעקט ער אויך א ביסל: פונעם לבוש קען מען זען צי דער מענטש איז א רייכער אדער אן ארעמער, הויך אדער נידעריק, אבער די אינערלעכע תכונות פון זיין נשמה קען מען פון אים נישט זען. דער לבוש פארדעקט א סך מער ווי ער אנטפלעקט.
אין די אויבערשטע וועלטן זענען בכלל נישטא קיין לבושים, און וואס עס טיילט אפ איין וועלט פון דער אנדערער איז בלויז «כפי כוחו ותכונתו». אין די אונטערשטע וועלטן איז שוין יא דא א לבוש, און אין די לבושים אליין זענען אויך דא מדרגות: פאראן א דין און דורכזיכטיק לבוש וואס באהאלט ווייניק, און פאראן א גראבער לבוש וואס באהאלט א סך, ביז אהין צו א זאק וואס מען לייגט אריין א מענטש און מען בינדט אים צו, אז מען ווייס נישט צי אינעווייניק ליגן קארטאפל אדער א מענטש. דאס איז א לבוש וואס באהאלט אינגאנצן.
און אזוי איז אויך אין די וועלטן: דער אויבערשטער האט אראפגעלאזט און באהאלטן, און האט צוגעלייגט דעקונג אויף דעקונג און לבוש אויף לבוש - «וכל כך עצמו וגברו הלבושים אשר אין סוף ברוך הוא מלביש ומסתיר בהם האור והחיות, עד אשר ברא בהם עולם הזה החומרי והגשמי ממש», אזוי שטארק און אזוי מעכטיק זענען געווארן די לבושים אין וועלכע דער אין סוף ברוך הוא טוט איין און באהאלט דעם אור און די חיות, ביז ער האט דורך זיי באשאפן די דאזיקע וועלט, די חומריות'דיקע און ממש גשמיות'דיקע. אויך אין דער דאזיקער וועלט אליין זענען דא מדרגות: מדבר, חי און צומח, און «הגשמי ממש» איז דער דומם.
[כדאי אנצומערקן אז דער דומם האט א זייער גרויסע מעלה דווקא צוליב זיין חסרון כביכול, און ער האלט זיך אויס טויזנטער יארן, הגם אז אויך אין אים טוען זיך פאר שינויים, ווייל דער רמב"ם שרייבט דאך אז יעדע זאך אין דער וועלט איז הווה ונפסד. אבער דא רעדן מיר דווקא וועגן דעם חסרון וואס איז פאראן אין דעם דומם].
וואס איז דער חסרון פונעם דומם? די דעקונג בא אים איז א מוחלט'דיקע. און פונדעסטוועגן לעבט דער דומם, און עס איז דא אין אים אן ענערגיע. דער באווייז דערויף: ביים חי, ווען עס וואלט נישט געווען אין אים קיין ענערגיע וואלט ער געווען טויט; ביים צומח, ווען עס וואלט נישט געווען קיין ענערגיע וואלט ער נישט געוואקסן; און ביים דומם, ווען עס וואלט נישט געווען אין אים קיין ענערגיע, וואלט ער בכלל נישט עקזיסטירט. דער עצם פאקט וואס ער עקזיסטירט באווייזט אז עס איז דא אין אים א חיות וואס איז אים מהווה יעדן איינציקן רגע.
«ומהווהו ומחיהו בחיות ואור אשר ממשיך ומאיר לו, אור המלובש ומכוסה ומוסתר בתוך הלבושים הרבים והעצומים המעלימים ומסתירים האור והחיות, עד אשר אין נראה ונגלה שום אור וחיות, רק דברים חומריים וגשמיים ונראים מתים» - ער איז אים מהווה און באלעבט אים מיט א חיות און אן אור וואס ער ציט אראפ און לייכט אים, אן אור וואס איז איינגעטאן און פארדעקט און באהאלטן אין די פילע און געוואלדיקע לבושים וואס פארשטעלן און באהאלטן דעם אור און די חיות, ביז מען זעט נישט קיין שום אור און חיות, נאר חומריות'דיקע און גשמיות'דיקע זאכן וואס זעען אויס ווי טויטע. אין די העכערע חלקים פון דער וועלט זעט מען נאך עפעס: וואוקס, באוועגונג, א סדר מיט א שכל. אין דעם חומריות'דיקן דומם זעט מען גארנישט, ער איז אינגאנצן סטאטיש און זעט אויס ווי א טויטער.
פון דעם קומט אויס אז יעדער מענטש דארף זיך אויסרעדן מיט זיך אליין און מיט זיין נפש הבהמית: צי די חומריות'דיקע וועלט עקזיסטירט פון זיך אליין, אדער עס איז דא א געטלעכע חיות וואס באלעבט זי יעדן רגע, און ווען די חיות הערט אויף ווערט זי צוריק אין ואפס. און דער אמת איז אזוי ווי דער לשון פון דעם אלטן רבי'ן: «אך בתוכם יש אור וחיות המהווה אותם מאין ליש תמיד, שלא יחזרו להיות אין ואפס כשהיו» - אבער אין זיי אינעווייניק איז דא אן אור און א חיות וואס איז זיי תמיד מהווה פון אין צו יש, אז זיי זאלן נישט צוריקווערן אין ואפס ווי זיי זענען געווען. דער דומם עקזיסטירט נאר און בלויז ווייל עס איז איצטער דא א חיות וואס איז אים מהווה און האלט אים.
אין שער היחוד והאמונה, דער קומענדיקער חלק פון סֵפר, צו וועלכן מיר זענען שוין נאנט, ווערט געברענגט אין נאמען פונעם הייליקן אריז"ל אז אפילו אין שטיינער איז דא א נפש וואס באלעבט זיי. א סך וואס באגעגענען דעם אויסדרוק דאס ערשטע מאל הייבן אויף אן אויגנברעם: וואו איז דא א נפש אין א דומם, ער זעט דאך אויס ווי א טויטער? אמת, ער זעט אויס ווי א טויטער, אבער אינעווייניק איז דא א חיות.
[אוודאי זענען דא אין דעם דומם תכונות וואס מען דערקענט גאנץ מוחש'דיק, און אן אין קץ פיל שינויים: פארשידענע מינעראלן, אבנים טובות ומרגליות, זאמד און אזוי ווייטער. אין יעדן שטיין איז דא זיין אייגענער ענין און זיין אייגענע סגולה, אזוי ווי די אבני החושן אויף די בגדים פונעם כהן גדול, וואו יעדער איינער האט אן אנדערן ענין און אן אנדערע ענערגיע. נאר דא רעדט מען פון דעם שלב וואס קומט נאך פריער: נאך איידער «אבן מקיר תזעק», אין דעם עצם מציאות פון דעם דומם, אויך דארט איז דא א חיות וואס איז אים מהווה].
«ואור זה נמשך מאין סוף ברוך הוא, רק שנתלבש בלבושים רבים» - און דער דאזיקער אור ווערט נמשך פונעם אין סוף ברוך הוא, נאר וואס ער האט זיך איינגעטאן אין פילע לבושים. אויך דא מיינט «אין סוף ברוך הוא» שלב ב', ווייל וועגן שלב א' האבן מיר געזאגט אז ער איז אזוי מופשט אז מען קען אים בכלל נישט צושרייבן און זאגן אויף אים אז ער איז א מקור פאר עפעס. און ווייל ער האט זיך איינגעטאן אין אזוי פיל לבושים, זעט מען אין דעם דומם נישט די ענערגיע וואס אין אים און נישט קיין באוועגונג, און פונדעסטוועגן איז דא אין אים א געטלעכע חיות.
«וכמו שכתוב בעץ חיים» - צום סוף פון פרק ברענגט דער אלטער רבי א ציטאט וואס לערנט אונדז אז אפילו אין דעם אונטערשטן פון די אונטערשטע איז פאראן א חיות וואס איר מקור איז אין דעם סאמע העכסטן, ווי רבי חיים ויטאל שרייבט אין עץ חיים: «שאור וחיות כדור הארץ החומרי הנראה לעיני בשר הוא ממלכות דמלכות דעשייה, ובתוכה מלכות דיצירה וכו', עד שבתוך כולם עשר ספירות דאצילות המיוחדות במאצילן אין סוף ברוך הוא» - אז דער אור און די חיות פונעם חומריות'דיקן כדור הארץ, וואס ווערט געזען מיט פלייש-אויגן, קומט פון מלכות דמלכות דעשיה, און אין איר אינעווייניק איז מלכות דיצירה וכו', ביז אז אין זיי אלע אינעווייניק זענען די עשר ספירות דאצילות וואס זענען מיוחד מיט זייער מאציל, דעם אין סוף ברוך הוא.
מען דארף זיך איינהערן אין דעם לשון «הנראה לעיני בשר»: די חיות אליין זעען מיר נישט. אפילו ביים צומח זעען מיר נישט די חיות נאר בלויז דאס רעזולטאט, פון דעם וואס ער וואקסט פארשטייען מיר אז עס איז דא אין אים א חיות. און דא רעדט מען פון דער סאמע אונטערשטער זאך, וואו פאר אונדזערע אויגן ווערט געזען בלויז די חומריות.
כדי דאס צו פארשטיין דארף מען זיך אפשטעלן אויפן סדר השתלשלות פון די וועלטן: פיר וועלטן זענען פאראן, אצילות, בריאה, יצירה און עשיה. אין יעדער וועלט זענען דא עשר ספירות, און יעדע ספירה איז אויך זי אליין כולל צען: אין חסד אליין איז דא חסד שבחסד, גבורה שבחסד און אזוי ווייטער.
לויט דעם איז די נידעריקסטע וועלט עולם העשיה, און די אונטערשטע ספירה אין איר איז מלכות; און ווייל די ספירה פון מלכות איז כולל אלץ, איז «מלכות דמלכות דעשיה» די סאמע מצומצמ'סטע געטלעכע דרגא, און דאס איז אונדזער וועלט. די גשמיות'דיקע און חומריות'דיקע וועלט באקומט איר חיות ערשט נאך צמצום נאך צמצום, פון דעם וואס לייכט אין מלכות דמלכות דעשיה.
נאר וואס, אלץ איז כולל אלץ: אין מלכות דעשיה אינעווייניק איז כולל מלכות דיצירה, און אין איר מלכות דבריאה, און אין איר מלכות דאצילות, וואו עס זענען כולל אלע עשר ספירות דאצילות וואס זענען מיוחד מיט זייער מאציל, דער אויבערשטער מקור וואס מיר האבן אים אנגערופן שלב ב'. קומט אויס אז אפילו אין א שטיין, א דומם, געפינט זיך אין איר פנימיות די סאמע העכסטע חיות.
א משל דערצו פון מענטשנס גוף: אפילו אין א נאגל און אין א האר איז דא א חיות וואס קומט פונעם מוח, הגם מען קען זי נישט גלייכן צו דער חיות וואס אין הארצן אדער אין אויג. ביז די חיות דערגרייכט צום נאגל גייט זי דורך א לאנגן וועג.
און אזוי איז אויך אינעם סדר וואס דער אלטער רבי האט דערמאנט אין פרק ב' וועגן דער געבורט פון א קינד: דאס עופל אין מוטערס לייב, זיינע ערשטע אברים ווערן שוין געשאפן אין די ערשטע וואכן, און די נעגל און די האר ערשט צום סוף פון וועג. און דער סוף פון וועג פון זייט צייט איז אויך דער סוף פון וועג פון זייט דרגא, ווייל די ענערגיע גייט אלץ אראפ און אראפ ביז זי ווערט מתהווה און פארגשמיות'ט אין אזא נידעריקער זאך ווי נעגל. און פונדעסטוועגן קומט אלץ פון דעם זעלבן שורש, פון דער זעלביקער טראפן ממש פון וועלכער עס זענען געווארן דער מוח און דאס הארץ.
און אזוי איז אויך אין נמשל: אפילו די סאמע אונטערשטע וועלט פון די אונטערשטע האט איר מקור אין דער זעלביקער ערשטער נקודה פון וועלכער עס האט זיך מצמצם געווען און איז געווארן די וועלט פון מלאכים און שרפים, נאר וואס, זי איז אראפגעגאנגען דורך אזוי פיל שלבים ביז זי איז אנגעקומען אהער אראפ.
און צום סוף פון דער דאזיקער קייט שטייט דער מענטש: מיר זענען די לעצטע אין דער קייט, און ממילא אויך די ערשטע, ווייל סוף מעשה במחשבה תחילה. אדם איז באשאפן געווארן צום לעצט אין סדר הבריאה, אין זעקסטן טאג, און די גמרא זאגט אז דערמיט איז די הכרעה געגעבן געווארן אין זיינע הענט: אויב ער זינדיקט זאגט מען אים, לעצטער ביסטו, אפילו די מוק איז דיר פאראויסגעגאנגען; און אויב ער טוט וואס ליגט אויף אים, זאגט מען אים, ביסט דאך ווי א מלך, וואס גייט נישט אריין אין פאלאץ איידער אלץ איז צוגעגרייט. ער גייט נישט אריין לעצטער ווייל ער איז דער לעצטער, נאר ווייל פאר אים איז אלץ צוגעגרייט געווארן. די ברירה איז אין זיינע הענט און עס הענגט אין זיין הנהגה: אריינגיין לעצטער ווי א מוק, אדער לעצטער ווי א מלך.
בקיצור: אין דעם חלק האבן מיר געלערנט שלב ג' פון דעם סדר: די חלוקה אין כמות און אין איכות צווישן די באשעפענישן, אז יעדער איינער באקומט לויט זיין כח און זיין תכונה. מיר האבן זיך אפגעשטעלט אויפן ענין פון די לבושים: אין די אויבערשטע וועלטן זענען נישטא קיין לבושים, און אין די אונטערשטע מערן זיך די לבושים און ווערן אלץ שטארקער ביז מען זעט נישט קיין שום אור און חיות, נאר חומריות'דיקע זאכן וואס זעען אויס ווי טויטע, און צו זייער קאפ דער דומם. און פונדעסטוועגן איז אין זיי אינעווייניק דא אן אור און א חיות וואס איז זיי תמיד מהווה פון אין צו יש. מיר האבן געזען פון לשון פון עץ חיים אז אין מלכות דמלכות דעשיה אינעווייניק זענען כולל אלע מדרגות ביז די עשר ספירות דאצילות וואס זענען מיוחד מיט זייער מאציל, און פונקט ווי אין א נאגל איז דא א חיות פונעם מוח, אזוי איז אויך אין דעם אונטערשטן פון די אונטערשטע דא דער מקור פון דעם סאמע העכסטן.
אין קומענדיקן חלק וועלן מיר זיך אפגעבן מיט שלב ב', די דרגא פון שכינה, וואס איז דא נישט דערקלערט געווארן בהרחבה, און זי איז דער תכלית פון דעם גאנצן ענין.