אין פריערדיקן חלק האבן מיר זיך אפגעשטעלט אויף דער מהות פון «שפע», אזא השפעה וואו עס ווערט חסר אין דעם מקור. יעצט וועלן מיר מבאר זיין דעם חילוק צווישן דעם און «אור».
«אור» איז א נאמען אויף אן ענערגיע וואס גייט אראפ אויף אזא אופן אז אין מקור ווערט גארנישט חסר. ווי מען זעט עס אינגאנצן פשוט: א ליכט וואס ברענט און שיינט, די גאנצע סביבה האט הנאה פון איר שיין, און אין דעם מקור פון וואנען דער אור איז געקומען איז גארנישט חסר געווארן. דערפאר איז דא אויך נישט קיין «התעסקות» פון זייט דעם ליכט: זי איז נישט פארנומען מיט באלייכטן, נאר זי איז דא, און זי איז א מקור פון שיין. וועט זיין א סביבה, וועט זי מקבל זיין פון איר; וועט נישט זיין קיין סביבה, וועט מען נישט מקבל זיין. דא איז נישטא קיין התעסקות, ווייל זי דארף נישט אפרייסן פון זיך קיין שום זאך כדי צו געבן, נאר זי איז דא, און די השפעה גייט אראפ בדרך ממילא.
דער לשון «אור» נוצט מען אלזא ווען מען וויל זאגן אז א געוויסע ענערגיע גייט אראפ פון א העכערן מקור צום תחתון, און דער אופן פון דער ירידה איז נישט אזוי אז ביים עליון זאל עפעס חסר ווערן, און דער עליון ווערט נישט פארנומען און פארלאזט נישט זיין מצב כדי אראפצוגעבן צום תחתון. דער עליון איז א מקור פון חיות און פון ענערגיע, און פון אים ציען אלע וואס ווילן מקבל זיין, און דאס רופט מען אור.
דעריבער, ווען דער אלטער רבי האט באשריבן אין סוף פון פריערדיקן בלאט דעם אופן ווי די חיות גייט אראפ פון דער צווייטער מדריגה צו דער דריטער, פון מוח צו אלע אברים, האט ער גענוצט דעם לשון «כדמיון האור המתפשט ומאיר מהשמש לחדרי חדרים» (אזוי ווי דער אור וואס שפרייט זיך אויס און לייכט פון דער זון אין חדרי חדרים): דער מוח איז א מקור וואס האלט אין זיך די גאנצע גרויסע כמות פון חיות, און עס ווערט פון אים גארנישט חסר בשעת ער לייכט צו די איבעריקע אברים. יעדער אבר באקומט זיין חלק, און די חיות בלייבט אין מוח. הייסט עס, ער גיט פון זיך אליין, אבער בדרך פון אור און נישט בדרך פון שפע. דאס איז דער דגש אין דעם יחס צווישן דער צווייטער מדריגה און דער דריטער.
אבער דער יחס צווישן דער ערשטער מדריגה, עצם הנפש, און די מדריגות וואס קומען נאך איר, אויף דעם קען מען אפילו נישט זאגן אז עס איז ווי א יחס פון אור. די ערשטע מדריגה איז אזוי אפגעשיידט און אפגעטאן פון זיין א מקור צו פרטים, אז מען קען נישט זאגן אז זיי זענען מקבל פון איר, אדער אז זי לייכט אויף זיי. דאס רופט זיך בכלל נישט מיטן נאמען אור, נאר דאס איז ממש עצם הנפש.
די דריי מדריגות אין משל האבן א נאמען אין לשון פון די מאמרי חסידות, און לויט די נעמען זענען זיי אויך געצייכנט אין דעם תרשים (סכעמע):
נקודה: די העכסטע מדריגה, וואס איז אפגעטאן פון פרטים: א פינטל וואס האט נאך נישט קיין שום התפשטות, נישט אין דער לענג און נישט אין דער ברייט.
קו: די מיטלסטע מדריגה, וואס איז שוין א מקור פון וועלכן עס זאלן זיך ציען די פרטים, אזוי ווי א ליניע וואס ציט זיך אראפ.
שטח: די דריטע מדריגה, וואו עס געפינט זיך שוין דער גאנצער שטח, אלע פרטים אין איינעם.
און פונקט אזוי ווי מיר האבן מבאר געווען אין משל פון נפש און גוף, אזוי איז עס ממש אין נמשל. די ערשטע מדריגה אין נמשל איז עצמותו של הבורא, עצמות האור, וואס מען קען אים אפילו נישט רופן א «מקור». זיכער איז ער דער מקור פון אלץ, נאר ער איז אזוי אפגעטאן: ווען מען רופט א זאך א «מקור» צו א צווייטן, מיינט דאס אז ער האט שוין א שייכות צו אים און עס איז דא א יחס צווישן זיי, און ער איז דאך העכער פון אלץ.
און אזוי ווי ער איז העכער פון אלץ, וואו געפינט ער זיך? אדרבה, וואו געפינט ער זיך נישט? און דא ליגט פארבארגן דער אנהייב פון דער תשובה אויף דער שאלה וואס מיר האבן געפרעגט: ווי אזוי זאגט מען פון איין זייט אז דער אויבערשטער געפינט זיך אין יעדן ארט, און פון דער אנדערער זייט זאגט מען אז עס איז דא אן ארט וואו עס איז דא א השראת השכינה. וואס מען זאגט אז ער געפינט זיך אין יעדן ארט, איז דאס געזאגט אויף דער ערשטער מדריגה; און השראת השכינה איז די צווייטע מדריגה, וואס איז מקביל צום מוח אין משל.
און אין לשון פון דעם אלטן רבין: «וככה ממש על דרך משל אין סוף ברוך הוא ממלא כל עלמין להחיותם» (און אזוי ממש על דרך משל, דער אין סוף ברוך הוא פילט אן אלע וועלטן זיי צו באלעבן), אלע וועלטן, פון די העכסטע ביז די נידעריקסטע. דער הויכער איז ביי אים נישט קיין הויכער און דער נידעריקער איז ביי אים נישט קיין נידעריקער, ווייל דער גאנצער באגריף פון עליון און תחתון איז בכלל נישטא בנוגע דער ערשטער מדריגה, אזוי ווי מיר האבן געזען אין משל פון נפש און גוף, אז בנוגע עצם הנפש איז נישטא קיין חילוק צווישן דעם נאגל אין פוס און דעם מוח אין קאפ, און אלע זענען בהשוואה אחת.
און ווען מען זאגט «כל עלמין», איז דא אין דעם אריינגערעכנט א געוואלדיקער ריבוי פרטים, נאר אלע די פרטים זענען דא נישט נוגע, ווייל ער געפינט זיך אין זיי אלע אין דעם זעלבן אופן: «ובכל עולם יש ברואים לאין קץ ותכלית, רבוא רבבות מיני מדרגות מלאכים ונשמות וכו'» (און אין יעדער וועלט זענען דא בריאות אן א סוף און אן אן עק, ריבוא רבבות סארטן מדריגות מלאכים און נשמות וכו'), א ריבוי אין כמות און א ריבוי אין איכות, אין אלע סארטן און אין אלע אופנים, סיי אין די גייסטיקע וועלטן וואו עס זענען דא מלאכים און שרפים, סיי אין דער גשמיות'דיקער וועלט וואו מיר געפינען זיך. «וכן ריבוי העולמות אין לו קץ וגבול וגבוה על גבוה כו'» (און אזוי אויך די ריבוי פון די וועלטן האט נישט קיין סוף און נישט קיין גבול, הויך איבער הויך כו'), אויך די כמות פון די וועלטן איז אן א גבול, און אויך זייערע מדריגות זענען איינע העכער פון דער אנדערער אן א גבול, אזא ריבוי אז מען האט בכלל נישט קיין תפיסה אין וויפל עס רעדט זיך.
און כאטש דאס איז א געוואלדיקער ריבוי, איז בנוגע עצמות הבורא נישטא קיין שום חילוק צווישן א זאמד-גרייפל אין דער אונטערשטער, גשמיות'דיקער און גראבער וועלט, און צווישן דער נשמה אדער דעם העכסטן מלאך און שרף, וואס זענען אפגעטאן פון יעדן גדר. דער עליון און דער תחתון זענען ביי אים גלייך.
א רמז אויף דעם איז דא אין דעם פסוק אין תהלים וואס מען זאגט אין הלל, וואו דוד המלך הייבט ארויס דעם חילוק צווישן אידן און די אומות העולם: «רם על כל גויים ה' על השמים כבודו». די אומות העולם גלייבן אין דער מציאות פון בורא, נאר לויט זייער תפיסה האט ער אן ארט: זיין כבוד איז אויף די הימלען, ער געפינט זיך אין הימלישע ערטער און אין הויכע ערטער, אבער נידעריקע און חומריות'דיקע ערטער האבן צו אים נישט קיין שייכות. און דוד המלך זאגט ווייטער: «מי כה' אלוקינו המגביהי לשבת, המשפילי לראות בשמים ובארץ». מיר ווייסן ווער ה' איז: ער איז אזוי מוגבה, אז ביי אים איז די זעלבע השפלה און דער זעלבער צמצום ממש סיי אין הימל סיי אין דער ערד. א הימלישע זאך איז צו אים נישט נענטער, און אן ערדישע זאך איז פון אים נישט ווייטער. די חילוקים געהערן ערשט נאכן צמצום, אין דער צווייטער און דער דריטער מדריגה, אבער בנוגע דער ערשטער מדריגה זענען עליון און תחתון גלייך אין איין מאס.
און אין לשון פון פרק: «והנה מהותו ועצמותו של אין סוף ברוך הוא שוה בעליונים ותחתונים» (דער מהות און עצמות פון אין סוף ברוך הוא איז גלייך אין די אויבערשטע און אין די אונטערשטע), ער געפינט זיך אין אלע ערטער פונקט אין דעם זעלבן אופן, סיי בבחינת התגלות סיי בבחינת העלם. און די שינויים, סיי די כמותדיקע סיי די איכותדיקע, אין דער ריבוי פון די וועלטן און אין זייערע מדריגות איינע העכער פון דער אנדערער, און אזוי אויך די שינויים אין יעדער וועלט פאר זיך, זענען נאר בנוגע דער דריטער מדריגה; אבער בנוגע דער ערשטער מדריגה איז נישטא קיין שום חילוק, «כמשל הנשמה הנ"ל» (אזוי ווי דער פריער דערמאנטער משל פון דער נשמה), ווי מיר האבן געלערנט אין דער ערשטער העלפט פון פרק, אז עצם הנשמה געפינט זיך אין אלע חלקי הגוף, פון קאפ ביז פוס, בשווה.
און ער ברענגט א ראיה פון תיקוני הזוהר: «וכמו שכתוב בתיקונים דאיהו סתימו דכל סתימין» (ווי עס שטייט אין די תיקונים, אז ער איז דער פארבארגענער פון אלע פארבארגענע), ווען מען רעדט פון מהותו ועצמותו, איז ער סתום און נעלם אפילו פון די נעלמ'דיקע און הויכע וועלטן אליין. «פירוש: דאפילו בעלמין סתימין דלעילא» (דער פירוש: אז אפילו אין די פארבארגענע וועלטן פון אויבן), אפילו אין די אלערהעכסטע נעלמ'דיקע וועלטן, «הוא סתום ונעלם בתוכם כמו שהוא סתום ונעלם בתחתונים» (איז ער סתום און נעלם אין זיי אזוי ווי ער איז סתום און נעלם אין די אונטערשטע); זיי זענען צו אים נישט נענטער, און דער תחתון איז פון אים נישט ווייטער. און דער טעם: «כי לית מחשבה תפיסא ביה כלל» (ווייל קיין מחשבה איז אים בכלל נישט תופס), נישטא קיין שום מחשבה וואס זאל קענען תופס זיין און משיג זיין זיין מהות און עצמות, «אפילו בעולמות עליונים», און אויך די נבראים פון די אויבערשטע וועלטן זענען אין דעם אריינגערעכנט. און דעריבער, «ונמצא כמו שמצוי שם, כך נמצא בתחתונים ממש» (און אזוי ווי ער געפינט זיך דארט, אזוי געפינט ער זיך ממש אין די אונטערשטע).
לסיכום: אין דעם חלק האבן מיר זיך אפגעשטעלט אויף דעם חילוק צווישן «שפע» און «אור», אז אין דער השפעה פון אור ווערט דער מקור נישט חסר און עס איז נישטא קיין התעסקות; מיר האבן געזען אז די ירידה פון חיות פון מוח צו די אברים איז בדרך פון אור, בשעת דער יחס צווישן עצם הנפש און די מדריגות וואס קומען נאך איר רופט זיך בכלל נישט מיטן נאמען אור. מיר האבן געלערנט די נעמען פון די דריי מדריגות, נקודה, קו און שטח, און זענען אריבער צום נמשל: די ערשטע מדריגה, עצמותו יתברך, וואס מען קען אים אפילו נישט רופן א «מקור», וואס איז ממלא כל עלמין, גלייך אין די אויבערשטע און אין די אונטערשטע, און ווערט נישט תופס אין קיין שום מחשבה. און דאס איז דער אנהייב פון דער תשובה אויף דער שאלה, ווי אזוי דער אויבערשטער געפינט זיך אין יעדן ארט, און פונדעסטוועגן איז דא אן ארט פון השראת השכינה.
אין קומענדיקן חלק וועלן מיר זיך אפגעבן מיט דער צווייטער מדריגה אין נמשל: בחינת השראת השכינה, וואס איז מקביל צום מוח אין משל.