אין פריערדיקן חלק האבן מיר געלערנט וועגן דער הכנה וואס מען דארף האבן נאך איידער מען הייבט אן לערנען תורה: אז דער מענטש זאל זיך אדורכטראכטן, זיך פארבינדן מיט דעם אויבערשטן און אים איבערגעבן זיין נפש, איידער ער עפנט אויף דעם ספר. פון דעם הייבט זיך אן א פראגע: פון וואנען ווייסט מען אז די הכנה וואס איז געווען פאר דעם לערנען העלפט טאקע? פאר דעם לערנען האט ער אמת געטראכט אזוי, אבער בשעת דעם לערנען אליין איז דער לומד פארטיפט אין דער סוגיא, אין דער פרה און אין דעם חמור און אין די פרטים פון דער מציאות וואס אין גמרא, און פון דעם אויבערשטן טראכט ער נישט. וואס העלפט דען די מחשבה וואס איז געווען פריער?
דערויף ענטפערט דער אלטער רבי, און ברענגט א ראיה אז וואס דער מענטש האט געטראכט פאר דעם לערנען העלפט, אויך פון א הלכה שטאנדפונקט, אויף דעם וואס ער טוט דערנאך. און אט אזוי איז זיין לשון: «כנודע שעיקר ההכנה לשמה לעכב הוא בתחלת הלימוד בבינונים», ווי עס איז באקאנט אז דער עיקר פון דער הכנה פון לשמה, וואס איז מעכב, איז אין אנהייב לערנען, ביי בינונים.
ביים בינוני איז די הכנה נאר אין אנהייב לערנען, און זי קען זיך נישט האלטן אינמיטן דעם לערנען אליין. ביי צדיקים, וואס זייער מדרגה איז א העכערע, איז די אלקות ביי זיי דא בגילוי אויך אינמיטן דעם פלפול; אבער ביי בינונים, און אוודאי ביי אונז, איז דער שכל פארנומען מיט דער סוגיא, און מען קען נישט האלטן ביי דעם און ביי יענעם אין איינעם, דעריבער דארף מען כאטש פאר דעם לערנען טראכטן דערפון. און פון וואנען ווייסט מען אז דאס העלפט?
די ראיה איז פונעם דין פון לשמה ביי שרייבן א גט און ביי שרייבן א ספר תורה: א סופר פון בית דין קען נישט האלטן אין שופלאד א געגרייטן סחורה פון פארטיקע גיטין, אזוי אז ווען עס וועט קומען א מענטש גט'ן זיין ווייב זאל ער ארויסציען איינעם; ער מוז זיך אוועקזעצן און שרייבן דעם גט. דער טעם: דער גט דארף געשריבן ווערן פון דעם סופר'ס מחשבה, אז ער שרייבט אים לשם דער דאזיקער פרוי, לשם דעם דאזיקן מאן און לשם דעם ענין פון גירושין. דאס קען נישט זיין געדרוקט און דאס קען נישט זיין אויטאמאטיש, עס מוז זיין א מחשבה בשעת מען שרייבט דעם גט, און אויב נישט, איז דער גט פסול.
און אזוי אויך ביי א ספר תורה: כדי עס זאל זיין אין אים קדושה, דארף דער סופר סת״ם טראכטן «הריני כותב לשם קדושת ספר תורה». האט ער געשריבן סתם אזוי און נישט געטראכט וואס ער טוט, האט דער ספר תורה נישט די קדושה.
«וכמו בגט וס״ת שצריכים לשמה לעכב ודיו שיאמר בתחלת הכתיבה הריני כותב לשם קדושת ס״ת או לשמו ולשמה כו'» ווען, אלזא, טראכט דער סופר, פאר דעם שרייבן אדער בשעת'ן שרייבן? די הלכה זאגט אז דאס לשמה איז מעכב: עס מוז זיין א מחשבה לשם דעם מאן און דער פרוי, אדער לשם קדושת ספר תורה, און אן דעם איז די זאך מעוכב. און פונדעסטוועגן איז זיכער, אז עס איז גענוג וואס ער זאגט אין אנהייב שרייבן «הריני כותב לשם קדושת ספר תורה», אדער «לשמו ולשמה», אז ער שרייבט דעם גט לשם דעם דאזיקן מאן און לשם דער דאזיקער פרוי וואס ווילן זיך גט'ן. דערנאך, בשעת דעם שרייבן אליין, קען זיין אז ער טראכט נישט פונקטליך פון דער דאזיקער נקודה, און פונדעסטוועגן זאגט די הלכה אז עס איז גענוג די מחשבה פון אנהייב, און זי העלפט אויף אלץ.
דאס זעלבע איז ביי אונזער ענין: דער מענטש דארף זיך אין זיין לערנען פארבינדן מיט דעם אויבערשטן און אים איבערגעבן זיין נפש, און אינמיטן דעם לערנען קען ער דערפון נישט טראכטן, ווייל ער דארף דאך טראכטן פון דעם וואס שטייט געשריבן אין ספר. דעריבער איז גענוג וואס ער טראכט דערפון פאר דעם לערנען, בתור א הכנה, און דאס וועט העלפן אז דאס גאנצע לערנען וואס קומט דערנאך זאל גערופן ווערן לערנען לשמה.
דעם רבינ'ס טאטע, דער מקובל ר' לוי יצחק, האט געשריבן ביאורים אויף תניא, סיי על פי סוד און קבלה, און סיי זאכן וואס זיינען גרינגער צו פארשטיין. אין דעם דאזיקן ענין שרייבט ער א פשוט'ן ביאור: ווען א מענטש לערנט תורה, דארף דאס לערנען אויפטאן אין זיין נפש צוויי זאכן:
סור מרע: אראפנעמען פון אים אלע פריערדיקע קרומע דעות און יעדן שייכות צו זאכן וואס זיינען נישט גוט, און אפשיילן פון אים יענע קליפות.
עשה טוב: אראפציען אויף אים קדושה און דעם אור התורה, אים דערפרישן, אים לייטערן און אים דערהייבן.
דעריבער ברענגט דער אלטער רבי א דוגמא פון ביידע סארטן: דער גט, וואס זיין ענין איז סור מרע, ווייל על פי תורה גט'ט א מענטש זיין ווייב דעמאלט ווען די תורה הייסט אים זי גט'ן, ווען ער האט געפונען אין איר ערוות דבר; און א ספר תורה, וואס זיין ענין איז אריינברענגען קדושה, עשה טוב. אין יעדן לערנען און לערנען איז דא סיי א בחינה וואס איז ווי דער ענין פון א גט, סיי א בחינה וואס איז ווי דער ענין פון א ספר תורה, און דערפאר ווערן ביידע דוגמאות געברענגט אין איינעם.
*
«וכשלומד הרבה שעות רצופות» א מענטש וואס לערנט עטלעכע שעה'ן נאכאנאנד, צוויי, דריי אדער פיר שעה, אן קיין איינציקער הפסקה, האט ער דאך איידער ער האט אנגעהויבן געטראכט «איך גיי יעצט לערנען לשמה, איבערגעבן מיין נפש צום אויבערשטן און זיך פארבינדן מיט דער חכמה פון בורא», ווי עס איז אויבן דערקלערט געווארן. דארף ער זיך אפשטעלן אינמיטן זיין לערנען און זיך דערמאנען דערין, אדער איז טאקע גענוג וואס ער האט געטראכט אין אנהייב?
דערויף זאגט דער אלטער רבי: «יש לו להתבונן בהכנה זו הנזכרת לעיל בכל שעה ושעה על כל פנים», כאטש אין יעדער שעה זאל ער זיך אפשטעלן און זיך דערמאנען מיט וואס ער האלט דא פארנומען. ווייל אויב ער וועט לערנען א שעה און נאך א שעה אן א הפסק, קען ער אין גאנצן פארגעסן אן דעם אויבערשטן, לערנען תורה און פארגעסן אן דעם וואס האט זי געגעבן. כדי ער זאל נישט פארגעסן, דארף ער זיך אין יעדער שעה אפשטעלן.
פארוואס דווקא «בכל שעה ושעה»? נישט יעדע האלבע שעה, נישט יעדע פערטל שעה און נישט יעדע צוויי שעה, נאר דווקא יעדע שעה, ווייל אין יעדער שעה ווערט באנייט די ג-טלעכע חיות וואס דער מענטש באקומט, און די קדושה פון דער תורה וואס גייט אריין אין זיין מוח באקומט א נייעם שווונג, און ער דארף זיך פארבינדן מיטן נייעם שווונג. און אט אזוי איז דער לשון פון דעם אלטן רבי'ן: «כי בכל שעה ושעה היא המשכה אחרת מעולמות עליונים להחיות התחתונים, והמשכת החיות שבשעה שלפניה חוזרת למקורה בסוד רצוא ושוב שבספר יצירה עם כל התורה ומעשים טובים של התחתונים».
אין יעדער שעה ווערט געצויגן אן אנדער המשכה פון די עליונע וועלטן צו באלעבן די אונטערשטע, און די אונטערשטע וועלט באקומט א ג-טלעכע חיות און ענערגיע, און הגם דער מענטש פילט דאס נישט, איז עס פונדעסטוועגן אזוי. דאס איז גלייך צו די אנדערע מחזורים פון צייט: פונקט ווי בכללות האט יעדער חודש זיין מסר, און יעדע וואך האט איר פרשת השבוע מיט איר מסר, און יעדער טאג האט זיין אייגענעם ענין (ח״י אלול וכדומה), אזוי אויך האט יעדע שעה און שעה איר אייגענעם ענין.
דער משל דערויף איז פון דעם קלאפ פונעם הארץ: דאס הארץ שיקט אוועק זויערשטאפיקע בלוט צו אלע אברים, און זיי באקומען פון דעם זייער זויערשטאף און זייער ענערגיע; און נאכדעם וואס זיי האבן באקומען, קערט זיך די בלוט אום צום הארצן אן זויערשטאף, באקומט אויפס ניי זויערשטאף, און ווערט ווידער אוועקגעשיקט. פונקט ווי דאס ארבעט אין גשמיות, אזוי איז עס אין רוחניות: א ג-טלעכע חיות קומט אראפ אין דער וועלט און די וועלט נעמט זי אויף, און נאך א שעה קערט זיך די חיות אום צו איר מקור און עס קומט א נייע חיות. דאס איז דער סוד פון «רצוא ושוב»: רצוא, א לויף ארויף; שוב, א קער זיך אום אראפ.
און די גאנצע תורה וואס דער מענטש האט געלערנט אין דער פריערדיקער שעה, צוזאמען מיט דער גאנצער תורה און די מעשים טובים פון די אונטערשטע, גייט ארויף, ווי איין מאסע בגדפין, אויף פליגל, און אלץ קערט זיך אום צו איר מקור, און עס קומט אראפ א נייע ענערגיע צו האלטן מיט איר די קומענדיקע שעה. דעריבער קען דער לומד זיך נישט אנשפארן אויף דער פריערדיקער שעה, נאר אין יעדער שעה דארף ער זיך אין דעם ענין אויפס ניי דערפרישן.
און דער אלטער רבי גייט ווייטער און ערקלערט דעם שורש פון דעם חידוש וואס אין יעדער שעה: «כי בכל שעה שולט צירוף אחד מי״ב צירופי שם הוי' ב״ה בי״ב שעות היום, וצירופי שם אדנ״י בלילה, כנודע».
דער שם הוי' איז דער ג-טלעכער נאמען וואס סימבאליזירט דעם גאנצן סדר ההשתלשלות פון דעם ג-טלעכן אור וואס קומט אראפ אין דער וועלט, און אלע צען ספירות זיינען אין אים מרומז: י' חכמה, ה' בינה, ו' די זעקס ספירות, און די לעצטע ה' די ספירה פון מלכות; יעדער אות האט איר באדייט. און דער שם אדנ-י איז דאס וואס שטייט אנטקעגן דעם שם הוי' אין א נידעריקערער מדרגה.
וואס זיינען צירופי אותיות:
דער כלל איז, אז מען נעמט די מעגלעכע צאל צירופים און מען מערט זי מיט דער צאל פון דער צוגעקומענער אות:
צוויי אותיות, צוויי צירופים: א״ב, און אויך פארקערט, ב״א.
דריי אותיות, זעקס צירופים (צוויי מאל דריי).
פיר אותיות, פיר און צוואנציק צירופים (זעקס מאל פיר).
לויט דעם דאזיקן חשבון קען מען פון צען אותיות, ווען אין יעדן צירוף און צירוף נוצט מען אלע צען אותיות און מען בייט בלויז זייער סדר, מאכן מער ווי דריי און א האלב מיליאן צירופים.
און אזוי ווערט עס אויסגערעכנט אין ספר יצירה: «שתי אבנים בונות שתי בתים, שלוש אבנים בונות שש בתים, ארבע אבנים בונות עשרים וארבעה בתים» (אבנים מיינט אותיות), און ווייטער שטייט «שאין הפה יכול לספר», ווייל ווען מען קומט אן צו זעקס און זיבן אותיות און מער, גייען די צאלן אלץ העכער און העכער.
בדרך אגב, און נאר מיט איין ווארט, ווייל דערויף וועלן מיר לערנען בהרחבה אין שער היחוד והאמונה: דארט ערקלערט דער אלטער רבי אז די חיות און די ענערגיע פון בורא, וואס באלעבט די גאנצע בריאה, ווערט געצויגן פון די אותיות פון די עשרה מאמרות מיט וועלכע די וועלט איז באשאפן געווארן, און אין די עשרה מאמרות געפינט זיך די גאנצע בריאה, הכל בכל מכל כל.
ווי אזוי איז די גאנצע בריאה כלול אין די עשרה מאמרות? אלע נבראים געפינען זיך אין די עשרה מאמרות, אדער דורך גימטריאות, אדער דורך חילופי אותיות, אדער דורך פארשידענע צירופים. חילופי אותיות: די אות אליין בייט זיך אויס אין אן אנדער אות, ווי אן אל״ף וואס בייט זיך אויס אין א ה״א, אותיות הגרון וואס בייטן זיך איינע אין דער אנדערער, אותיות הלשון און אזוי ווייטער; און «צירופים שונים», ווי דער לשון שטייט דארט אין שער היחוד והאמונה.
און וויפל צירופים קען מען מאכן פון אלע אותיות וואס אין די עשרה מאמרות ווי זיי שטייען געשריבן אין דער תורה? דאס האט נישט קיין שיעור, ממש אן א גבול אין די צאלן. יעדער נברא און נברא האט זיין חלק חיות וואס איז געשריבן אין די עשרה מאמרות: עס איז דא א נברא וואס עס שטייט אין אים בגילוי, ווי שמים, ווי זון; און עס איז דא א נברא וואס עס שטייט אין אים אויף דעם אופן אדער אויף יענעם אופן, און אזוי ווייטער אן א גבול.
בקיצור: אין דעם חלק האבן מיר געלערנט אז די הכנה וואס איז פאר דעם לערנען העלפט אויפן גאנצן לערנען וואס קומט דערנאך, ווי דער דין פון לשמה ביי שרייבן א גט און ביי שרייבן א ספר תורה, אז עס איז גענוג די מחשבה אין אנהייב שרייבן. מיר האבן זיך אפגעשטעלט אויפן ביאור פון ר' לוי יצחק, פארוואס ווערן געברענגט דווקא די צוויי דוגמאות, סור מרע און עשה טוב וואס אין לערנען תורה; אויף דער הוראה זיך אדורכצוטראכטן אין דער דאזיקער הכנה אין יעדער שעה און שעה, ווייל אין יעדער שעה ווערט באנייט אן אנדער המשכה פון די עליונע וועלטן בסוד «רצוא ושוב»; אויף די צירופים פון שם הוי' ביי טאג און די צירופים פון שם אדנ-י ביי נאכט; און אויף די צירופי האותיות פון די עשרה מאמרות, אין וועלכע עס איז כלול די גאנצע בריאה.
אין קומענדיקן חלק וועלן מיר ממשיך זיין אין דעם ביאור פון די ווערטער פון דעם אלטן רבי'ן אין פרק מ״א.