אין פאריגן חלק האבן מיר זיך אפגעשטעלט אויף דער באשרייבונג פון דער עבודה פון די מלאכים אין דער ברכה פון «יוצר אור». ביז די ווערטער «ואומרים ביראה» האט דער אלטער רבי נאך נישט מפרט געווען וואס פונקט זאגן די מלאכים: זיי עפענען זייער מויל בקדושה, בטהרה, בשירה ובזמרה, און דא קומען מיר ענדלעך צו דער אונטערשטער שורה: וואס זאגן זיי בפועל. און זיי זאגן: «קדוש, קדוש, קדוש».
ווען מען זעט דעם אויסדרוק, אז דער מלאך זאגט «קדוש», קען מען טועה זיין און פארשטיין, אז מיט דער אמירה דערציילן די מלאכים און דעפינירן וואס עס איז די גדולה פונעם באשעפער, אז ער איז קדוש וכו'.
(און ממילא, דער באשעפער דארף נישט אז מען זאל אים דאס שטענדיג זאגן; ער האט באשאפן די מלאכים און זיי געגעבן די מעגלעכקייט דאס צו זאגן, און אלץ בכדי מיר זאלן זיך מתבונן זיין אין דער גאנצער גדולה און ארויסציען די מסקנה וואס בעט זיך אליין: אז הגם עס זענען פאראן אזוי פיל מלאכים, און אזעלכע הויכע, ווערט דער באשעפער פון דעם אלעם נישט נתפעל, און כביכול זאגט ער: דאס אלץ דארף איך נישט. וועמען דארף איך? יענעם אידן וואס ראנגלט זיך מיט זיינע יצרים און איז זיי מתגבר. דאס איז די מסקנה פונעם גאנצן ענין.)
און טאקע, אין אנדערע ערטער באשרייבט דער תואר «קדוש» יא א געוויסן אינהאלט. אין נביא ווערט דערציילט וועגן דער שונמית, אז אלישע הנביא פלעגט דורכגיין אין איר הויז, און זי זאגט צו איר מאן: עס גייט דאך ביי אונז דורך פון צייט צו צייט א גרויסער מאן, און ער איז אן «איש קדוש» וואס גייט ביי אונז שטענדיג דורך, לאמיר אים דעריבער מאכן א קליינע עלייה וכו'. זי באשרייבט דעם מענטשן און זאגט אז ער איז קדוש.
די גמרא ברענגט דעם פסוק און פרעגט באלד: פון וואנען האט זי געוואוסט אז ער איז קדוש? דאס הייסט, אין וואס האט זיך אויסגעדריקט זיין קדושה, ווייל מיטן ווארט «קדוש» באשרייבט זי א געוויסע זאך. און די גמרא ברענגט צוויי דעות: לויט דער ערשטער דעה האט זי געזען אז קיין פליג פליט נישט איבער דער שפייז וואס ער עסט, זי זעט אז ביי אים איז אנדערש ווי ביי יעדן מענטשן, אז די פליגן קומען אפילו נישט נאנט צו אים, און די גמרא ברענגט נאך א דוגמא.
פון דעם זעט מען, אז אמאל באשרייבט דאס זאגן «קדוש» אויף א מענטשן טאקע עפעס, און מען קען פרעגן: אין וואס דריקט זיך אויס זיין קדושה? לויט דעם וואלט מען געקענט מיינען, אז אויך דא, ווען די מלאכים זאגן «קדוש קדוש», באשרייבן זיי א געוויסע באשרייבונג, און מען דארף זיך אפשטעלן און זיי פרעגן: וואס מיינט איר אז ער איז קדוש? אין וואס קומט די קדושה צום אויסדרוק? הייבט אן באשרייבן און מפרט זיין.
דעריבער לייגט דער אלטער רבי צו און איז מבהיר «כלומר»: דאס ווארט «קדוש» קומט דא נישט צו באשרייבן אדער דעפינירן קיין זאך, נאר דאס איז זיין פירוש, אז דער אויבערשטער «שהוא מובדל ומופרש מהן», ער איז אפגעשיידט און אפגעטיילט פון זיי און דערהויבן איבער זיי, און זיי האבן אין זיין גדולה קיין שום תפיסה, קיין שום השגה און קיין שום דעפיניציע, «ואינו מתלבש בהן בבחינת גילוי» (ער טוט זיך נישט אן אין זיי אויף אן אנטפלעקטן אופן).
די מלאכים זאגן: וויפיל מיר זאלן נישט זיין גייסטיק און דערהויבן, און די שרפים שטייען און זאגן דאס אין א זייער א הויכן עולם, וואס הייסט אין תורת הקבלה און חסידות עולם הבריאה, און אין דער דרגה געפינען זיך די מלאכים, פונדעסטוועגן איז «קדוש» העכער פון זייער השגה.
און באלד זאגן די שרפים ווייטער: «קדוש קדוש קדוש ה' צבאות מלא כל הארץ כבודו», דאס הייסט: בנוגע צו אונז איז ער קדוש און מובדל, מיר קענען אים בכלל נישט תופס זיין און מיר דערגרייכן גארנישט, מיר זענען ווי אן אפס; אבער די ידיעה וואו ער געפינט זיך, דאס האבן מיר יא: «אלא מלא כל הארץ כבודו».
און וואס איז «ארץ»? אין פנימיות התורה שטייט אז «ארץ» «היא כנסת ישראל למעלה וישראל למטה כנ"ל»: דער שורש פון נשמות ישראל הייסט «כנסת ישראל» און הייסט «ארץ», און אויך כלל ישראל דא למטה הייסט «ארץ». (א לאנגער ביאור אין דעם ענין געפינט זיך אין אנהייב ספר תורה אור פונעם אלטן רבי'ן, אין פרשת בראשית, און דא איז נישט דער ארט דערויף.)
קומט אויס, אז שוין אין דער ערשטער ברכה זעען מיר ווי גרויס די מלאכים זענען און ווי גרויס זייער ביטול איז, און באלד זאגן זיי אז דער כבוד פונעם באשעפער געפינט זיך דווקא ביי כלל ישראל. און דאס זאגן די העכסטע מלאכים, די שרפים.
באלד נאכדעם ווערן דערמאנט מלאכים וואס געפינען זיך אין נידעריקערע עולמות: די חיות הקודש פון עולם היצירה, און די אופנים פון עולם העשיה. די נידעריקערע מלאכים האבן בכלל נישט די מעגלעכקייט אפילו משיג צו זיין דאס וואס די שרפים זענען משיג: די שרפים ווייסן כאטש און פילן ווי הויך ער איז פון זיי, אבער די אופנים און חיות הקודש האבן אפילו די השגה נישט.
און אין לשון התניא: «וכן האופנים וחיות הקודש ברעש גדול וכו' ברוך כבוד ה' ממקומו», און דער טעם: «לפי שאין יודעים ומשיגים מקומו» (ווייל זיי ווייסן נישט און זענען נישט משיג זיין ארט). זיי הייבן זיך אויף אנטקעגן די שרפים, לויבן און זאגן «ברוך כבוד ה' ממקומו»: «ברוך» איז מלשון המשכה און ברכה, אז עס זאל נמשך ווערן דער כבוד ה'; און פון וואנען? «ממקומו», פון דארט וואו ער געפינט זיך. זיי קענען אפילו נישט באשרייבן, און אפילו «קדוש» קענען זיי נישט זאגן. «ממקומו» איז פון דקדוק וועגן א לשון נסתר, אן ארט וואס זיי ווייסן אפילו נישט. די שרפים קענען נאך זאגן: אט איז ער דארט, נאר אז ער איז פון אונז נשגב; די אופנים און חיות הקודש קענען אפילו דאס נישט זאגן, נאר «ממקומו», וואו ער געפינט זיך, און זיי קענען אים בכלל נישט משיג זיין, «וכמו שכתוב כי הוא לבדו מרום וקדוש».
אויב מען וועט זיך נאר מתבונן זיין אין דעם וואס מיר זאגן אין דער ערשטער ברכה פאר קריאת שמע, איז שוין דא אן אנטפלעקונג און הרחבת המוחין ווי גרויס די בריאה פונעם באשעפער איז: ווי גרויס די יצירה איז, וויפיל עולמות עס זענען דא, וויפיל מלאכים עס זענען דא, און אויך זיי האבן קיין השגה נישט אין זיין גדולה. און אויב אזעלכע גרויסע נבראים האבן קיין השגה נישט, לערנען מיר פון דעם ווי הויך די זאך איז.
דאס איז ענלעך צו א קליין קינד וואס שטייט אנטקעגן א געוויסע זאך און זאגט: איך פארשטיי נישט וואס איך זע דא. און אט זעט ער אז לעבן אים שטייט אן עלטערער מענטש, א גרויסער חכם און א הדור'דיקער, און אויך ער זאגט: איך פארשטיי נישט וואס דא קומט פאר. אין דער מינוט וואס דאס קינד זעט אז דער גרויסער זאגט «איך פארשטיי נישט», הייבט זיך אין זיינע אויגן אויף די גדולה פון דער זאך: ניחא, איך האב געזאגט אז איך פארשטיי נישט, בין איך דאך א קליין קינד, און אפשר וואלט איך פארשטאנען ווען איך וואלט געווען גרעסער; אבער אז איך האב געזען אז אויך יענער גרויסער און הדור'דיקער חכם זאגט אז ער פארשטייט נישט, איז דאס א סימן אז די זאך וואס קומט דא פאר איז אזוי גרויס און אזוי הויך.
דאס איז וואס יעדער איינער זאגט אין דער ברכה פון «יוצר אור»: די גדולה פונעם באשעפער איז אין סוף, און אפילו די גרעסטע מלאכים, וואס הייסן שרפים, זאגן אז פאר זיי איז ער «קדוש קדוש קדוש», מובדל, און זיי האבן אין אים קיין השגה נישט. און זיי אליין זענען דאך אויך קדוש, גרויס און דערהויבן, ווייל «קדוש» איז א תואר וואס איז יחסי, און זיי זענען קדוש און הויך אין פארגלייך צו אונז, און אויב זיי, וואס זענען העכער פון אונז, זאגן אויף אים «קדוש קדוש», פארשטייט זיך פון דעם ווי אזוי אין סוף ער איז.
נאך דעם אלעם דארף מען אנקומען צו דער ווייטערדיקער סטאנציע, צו דער צווייטער ברכה. די דאזיקע גדולה, דער דאזיקער אין סוף, אין וועמען האט ער אויסגעקליבן? אין יעדן איינציקן פון כלל ישראל. און אין וואס האט ער אויסגעקליבן? אין די קליינע מעשים וואס מיר טוען, אין די קליינע נסיונות וואס מיר האלטן זיך ביי זיי; דאס וויל ער, און דאס האט ער אויסגעקליבן. ווי שטארק, איז דאך, דארפן מיר אפשאצן דעם גרויסן צמצום וואס דער באשעפער האט כביכול געטאן פאר אונז: דעם אין סוף און דעם גאנצן גרויסן מרחב האט ער כביכול אוועקגעשטעלט אויף א זייט, און פאר וועמען? וואס איז זיין ציל? כלל ישראל.
און אין לשון פונעם אלטן רבי'ן: «ואחר כך», נאכדעם וואס מיר האבן פארשטאנען דעם ענין אין דער ערשטער ברכה, ווי גרויס און ווי וואונדערלעך ער איז און וויפיל די מלאכים זענען אים נישט משיג, קומט די «ברכה שניה, אהבת עולם אהבתנו ה' אלקינו».
און דער אלטער רבי איז מבאר «כלומר», וואס איז די משמעות פון די ווערטער: «שהניח כל צבא מעלה הקדושים», ער האט א געוואלדיקע ארמיי פון הייליקע מלאכים, און ער האט זי אינגאנצן איבערגעלאזט; דאס הייסט, דאס איז נישט דער ציל, און נישט דערפאר האט ער געמאכט דעם גאנצן סדר ההשתלשלות, נאר «והשרה שכינתו עלינו», ער האט משרה געווען זיין הייליקע שכינה אויף כלל ישראל, «להיות נקרא אלקינו». כביכול זאגט דער אויבערשטער: איך וויל אז מיין נאמען זאל זיין אויף אייך, אז איר זאלט זאגן: ער איז אונזער ג-ט.
זיכער איז ער דער ג-ט פון אלע נבראים, אבער דער דאזיקער פערזענלעכער שייכות ווערט געזאגט נאר אויף כלל ישראל: בנוגע צו אלע באשעפענישן איז ער «מלך העולם», ווי מען זאגט אין יעדער ברכה «ברוך אתה ה' אלוקינו מלך העולם», זיכער איז ער דער מלך פון דער גאנצער וועלט, אבער «אלוקינו» איז אן ענין פאר זיך, און מיר האבן זיך שוין אויף דעם אפגעשטעלט בארוכות אין די פריערדיקע שיעורים, אין סוף פרק מ"ו און אין פרק מ"ז.
דארט האבן מיר זיך אפגעשטעלט אויפן נוסח וואס מען זאגט יעדן טאג ביים עפענען שמונה עשרה: «ברוך אתה ה' אלוקינו ואלוקי אבותינו, אלוקי אברהם, אלוקי יצחק ואלוקי יעקב», און מיר האבן געפרעגט: וואס הייסט «אלוקי אברהם», ער איז דאך דער ג-ט פון אלעמען, און פארוואס זיי דווקא מפרט זיין? און דער ביאור: אברהם, יצחק און יעקב זענען געווען פארבונדן מיט זייער טאג טעגלעכער הנהגה, פיר און צוואנציג שעה, אלע טעג פון זייער לעבן, מיטן אלוקישן רצון הונדערט פראצענט, און דעריבער איז גערעכט צו זאגן «אלוקי אברהם», ווייל אברהם האט מיט זיינע מעשים און מיט זיין הנהגה רעפרעזענטירט די אלוקות אין יעדן איינציקן פרט.
דאס זעלבע דארף יעדער איינער זען אז עס זאל אויך זיין «אלוקינו», אז מיט זיינע מעשים זאל ער רעפרעזענטירן דעם באשעפער אין יעדן פרט, דורכדעם וואס ער טוט דאס וואס מען דארף טאן. דער באשעפער גיט דעם מענטשן די מעגלעכקייט צו זיין צו אים פארבונדן אויף אזא אופן, אז מען זאל זאגן «אלוקינו», און אז מיר זאלן אויף אים זאגן אז ער איז אונזער ג-ט. און דאס איז דער דגוש דא: «שהניח כל צבא מעלה הקדושים והשרה שכינתו עלינו להיות נקרא אלקינו כמו אלקי אברהם וכו' כנ"ל», און מיט דעם איז דער אלטער רבי מרמז אויף דעם וואס מיר האבן געלערנט אין פרק מ"ז.
און פארוואס האט דער אויבערשטער איבערגעלאזט דעם גאנצן צבא מעלה און געזאגט כביכול אז כלל ישראל וויל ער? «אהבת», ווייל ער האט אונז ליב, «והיינו כי אהבה דוחקת הבשר». ווי מיר האבן דערמאנט בארוכות אין פאריגן שיעור, ווען עס איז דא א זייער גרויסע ליבשאפט צום צווייטן, איז דער מענטש גרייט זיך אליין צו דריקן אין א זייט, אבי דער חבר זאל אויך האבן א פלאץ, און ווי דער באקאנטער אויסדרוק זאגט: אז עס איז דא א פלאץ אין הארצן, איז אויך דא א פלאץ אויף דער באנק, אויך אין שטוב און אומעטום, ווייל די ליבשאפט דריקט כביכול דאס פלייש. אזוי אויך דער אויבערשטער: היות ער האט אונז ליב, האט ער זיך כביכול מצמצם געווען און געזאגט: איך בין מצמצם זיך אליין פאר כלל ישראל.
«ולכן נקראת אהבת עולם». אויף דעם אויסדרוק זענען דא אסאך פירושים, און אין פילע ערטער ווערט ער מבואר אויף פארשידענע אופנים, און דא ברענגט דער אלטער רבי א נייעם פירוש אויף די ווערטער «אהבת עולם».
בקיצור: אין דעם חלק האבן מיר געלערנט וואס די מלאכים זאגן אין דער ערשטער ברכה פאר קריאת שמע: די שרפים זאגן «קדוש קדוש קדוש», נישט ווי א באשרייבונג און דעפיניציע פון זיין גדולה, נאר אין דעם זין אז ער איז מובדל און מופרש און דערהויבן פון זיי, און ער טוט זיך נישט אן אין זיי בבחינת גילוי, און באלד לייגן זיי צו «מלא כל הארץ כבודו», אז «ארץ» איז כנסת ישראל למעלה און ישראל למטה. די חיות הקודש און די אופנים, וואס זענען אין די עולמות יצירה און עשיה, זאגן «ברוך כבוד ה' ממקומו», לפי שאין יודעים ומשיגים מקומו. פון דעם אלעם קומט א הרחבת המוחין אין דער גדולה פונעם באשעפער, און פון דארט ווייטער צו דער צווייטער ברכה: «אהבת עולם אהבתנו ה' אלוקינו», אז ער האט איבערגעלאזט דעם גאנצן צבא מעלה הקדושים און משרה געווען זיין שכינה אויף אונז להיות נקרא אלוקינו, ווייל די אהבה דוחקת הבשר.
אין קומענדיקן חלק וועלן מיר זיך אפגעבן מיטן נייעם פירוש וואס דער אלטער רבי ברענגט אויף די ווערטער «אהבת עולם».