אין פריערדיקן טייל האבן מיר זיך אפגעשטעלט אויף דעם אנטייל וואס די נפש החיונית האט אין מקיים זיין א מצוה. אוודאי קומט דער ווילן צו טאן א מצוה פון דער נפש האלוקית, וואס וויל דעם רצון הבורא, אבער אן דער נפש החיונית און אן דעם גוף קען זי גארנישט אויפטאן. קומט אויס, אז די נפש הבהמית החיונית איז א שותף אין מקיים זיין די מצוה, און נישט קיין קליינער שותף, נאר א פולער שותף, ווייל אן איר רירט זיך גאר נישט.
דער טעם דערצו: די נפש האלוקית איז רוחניות און דער גוף איז גשמיות און חומריות, און א רוחניות'דיקע זאך קען נישט ווירקן אין א חומריות'דיקע זאך סיידן דורך א ממוצע וואס פארבינדט זיי. דער ממוצע איז די נפש החיונית, יענע חיות און ענערגיע וואס קלאפט אין גוף און גיט אים לעבן; אן דעם וואלט די נפש האלוקית בכלל נישט געווירקט אין גוף. אזוי זאגט עס דער אלטער רבי: «והממוצע ביניהם היא נפש החיונית הבהמית המלובשת בדם האדם שבלבו ובכל הגוף», דער ממוצע צווישן זיי איז די נפש החיונית הבהמית, וואס איז מלובש אין בלוט פון מענטשן, אין זיין הארץ און אין גאנצן גוף. קומט אויס אז אלע זענען שותפים אינאיינעם אין דער עשיית המצוה.
פארוואס איז די נשמה פונעם בינוני אראפ זיך אנטאן אין דער נפש הבהמית:
דערמיט ליגט שוין דער ענטפער אויף דער פראגע וואס מיר האבן געפרעגט: פארוואס האט דער אויבערשטער אראפגעלאזט די נשמות פון די בינונים זיך אנצוטאן אינעווייניק אין דער נפש הבהמית? מיר האבן שוין געזאגט אין פריערדיקן טייל, אז מען קען נישט זאגן אז דער גאנצער תכלית איז בלויז די מלחמה און דער קאמף, און אז דער אויבערשטער האט א תענוג פון דעם התגברות. ווארום אויב דאס אליין וואלט געווען דער תכלית, וואלט נישט געדארפט זיין אז זיי זאלן זיך אנטאן איינער אינעם צווייטן; עס וואלט געקלעקט אז יעדער זאל שטיין אויף זיין ארט און זיך נישט לאזן אפהאלטן פונעם צווייטן וואס שטערט אים.
נאר דער אויבערשטער וויל, אז די שכינה זאל רוען דווקא אויפן גוף, און זי זאל רוען אין דער וועלט דא אונטן. ווען די טיילונג וואלט געווען קלאר אפגעטיילט, דער אלוקות'דיקער צד אין איין פליגל און דער גוף מיט דער בהמישער חיות אין א באזונדערן פליגל, וואלט די שכינה קיינמאל נישט גערוט אויפן גוף; ווייל די מצוות וואלטן דאך מקוים געווארן בלויז אין דעם רוחניות'דיקן אלוקות'דיקן חלק, און דער גוף וואלט דערין גאר נישט געווען קיין שותף. דעריבער מוז די נשמה זיך אנטאן אינעווייניק אין דער נפש הבהמית: יעדעס מאל ווען א איד איז מקיים א מצוה, קען די בהמה נישט אנטלויפן און זאגן «איך בין נישט קיין שותף». אין דער שעה פון מקיים זיין די מצוה זענען אלע שותפים אינאיינעם, און אז די בהמה איז א פולער שותף, רוט אויף איר די שכינה. דאס איז דער תכלית.
דאס איז אויך דער ענטפער פון משה רבינו צו די מלאכים: די תורה געהערט נישט צו זיי, ווייל זייענדיק בלויז רוחניות קענען זיי נישט מקיים זיין קיין מצוות. דער תכלית איז דווקא אין א גוף.
אבער עס בלייבט נאך א פראגע:
מיר האבן דערקלערט, אז אין שעת מעשה טוט דער גאנצער גוף די מצוה; אבער די נפש הבהמית איז נישט בלויז א טעכנישער שותף: זי איז פול מיט שלעכטע מידות, מיט שלעכטע נטיות און מיט נעגאטיווע אייגנשאפטן, וואס קענען נישט ווערן הייליק. און דער באווייז: אין דער מינוט וואס דער מענטש הערט אויף צו ארבעטן, אין דער מינוט וואס ער אנטשלאפט און שטייט נישט אויף דער וואך, קומען תיכף ארויף בהמישע מחשבות מיט אלע פראבלעמען, פונקט ווי ער וואלט גארנישט געטאן. אפילו ער איז געווען מקיים מצוות טויזנט שעה, איין סעקונדע וואס ער האט אויפגעהערט, און די בהמה שווימט ארויף אויבן אויף. א סימן, אז אויך אין דער שעה פון מקיים זיין האט זי זיך נישט געביטן און איז פארבליבן ווי זי איז געווען, נאר זי האט געווארט אויף דער מינוט וואס זי זאל קענען ארויסברעכן. אויב אזוי, האבן מיר דא א זאק פול מיט זוהמה; ווי אזוי קען אויף דעם רוען די שכינה, וואס איז א גילוי אלוקות?
אויף דעם ענדיקט דער אלטער רבי דעם פרק: «ואף שמהותה ועצמותה של נפש הבהמית שבלבו», די מהות און עצמות פון דער בהמה אין הארצן, דאס הייסט אירע שלעכטע מידות, האט זיך נישט גערירט און נישט געביטן, און איז נאך אלץ נישט אריינגענומען געווארן אין קדושה.
דאס איז דער חילוק צווישן א צדיק און א בינוני: די עבודה פון א צדיק ווירקט אויך אויף דער פנימיות, און אז ער האט געווונען איבער זיין פנימיות, האט ער מער נישט קיין שלעכטע מידות, און אויך זיין בהמה איז אריינגענומען אין קדושה. דער בינוני דאקעגן קען נישט אויפטאן אויף דער פנימיות, נאר בלויז אויף מחשבה, דיבור און מעשה. און דאס איז נישט איבערגעלאזט אויף זיין ברירה: דער אויבערשטער האט באשאפן די צדיקים צדיקים און די בינונים בינונים, און דער בינוני קען נישט איבערמאכן זיינע מידות. און אויב זיינע מידות זענען נישט אריינגענומען אין קדושה, ווי אזוי רוט אויף אים די שכינה?
דערויף זאגט דער אלטער רבי: «מכל מקום מאחר דאתכפיין לקדושה ובעל כרחן עונים אמן ומסכימין ומתרצין לעשיית המצוה על ידי התגברות נפשו האלקית שבמוח ששליט על הלב», פון דעסטוועגן, זייענדיק אז זיי ווערן אונטערגעבויגן צו קדושה און בעל כרחן ענטפערן זיי אמן, זענען מסכים און ווילן די עשיית המצוה, דורך דעם התגברות פון דער נפש האלוקית אין מוח, וואס דער מוח איז שליט אויפן הארץ. דאס הייסט: אין דער שעה פון מקיים זיין די מצוה ברעכן די שלעכטע מידות נישט ארויס, נאר זיי בויגן זיך אונטער און בעל כרחן ענטפערן זיי אמן, זענען מסכים און ווילן די מצוה, מכח דעם התגברות פון דער נפש האלוקית אין מוח, וואס דער מוח הערשט איבערן הארץ און פארשווייגט אים: אצינד דארף מען מקיים זיין די מצוה.
און דער באווייז: ווען זיי וואלטן נישט געענטפערט אמן בעל כרחן, וואלט די בהמה געווונען און די מצוה וואלט נישט מקוים געווארן. עס איז דאך דא געווען א מלחמה: לייגן תפילין אדער נישט לייגן, געבן צדקה אדער נישט געבן, היטן שבת אדער נישט היטן; און אז דער מענטש האט געווונען און איז געווען מקיים, איז דאס א סימן אז יענע געפילן און נטיות וואס האבן אים פריער געזאגט «טו נישט», האבן זיך אונטערגעגעבן צו קדושה.
און וואס איז געווארן מיט די מידות אין יענער שעה? «והם בשעה זו מבחינת גלות ושינה», די מידות שלאפן. אמת, עס קען זיין אז אין דער מינוט וואס דער מענטש הערט אויף צו ארבעטן אויף זיי וועלן זיי ארויסברעכן, אבער כל זמן זיי האבן זיך בעל כרחן איינגעשטילט, איז פון זיי נישטא קיין שטער, «ולכך אין זו מניעה מהשראת השכינה על גוף האדם בשעה זו», דעריבער איז דאס נישט קיין מניעה אויף דער השראת השכינה אויפן גוף פונעם מענטשן אין דער שעה. כל הפחות בשעת ער איז מקיים די מצוה איז נישטא קיין מניעה, ווארום אלע שלעכטע מידות זענען אין אתכפיא און מיט אן אראפגעבויגענעם קאפ.
«דהיינו שכח נפש החיונית המלובש בעשיית המצוה הוא נכלל ממש באור ה' ומיוחד בו ביחוד גמור», דער כח פון דער נפש החיונית, וואס איז מלובש אין דער עשיית המצוה, ווערט ממש אריינגענומען אין דעם אור ה' און איז מיוחד מיט אים אין א יחוד גמור. דא איז דא אן אמת'ע איינס צווישן דעם כח החיות פונעם מענטשן און דער מצוה. און הגם אינעווייניק פרובירט די בהמה נאך אלץ צו ווילדעווען, האט זי אין דער שעה אראפגעבויגן דעם קאפ און איז פארשטומט געווארן.
א דיוק אין די פיר לשונות:
דא ליגט א וואונדערלעכער דיוק אין דעם לשון הזהב פונעם אלטן רבי'ן. הגם ביים ערשטן לייענען זעט עס אויס ווי א כפל לשון, נוצט דער אלטער רבי, בשעת ער באשרייבט דעם מצב פון די שלעכטע מידות בעת מקיים זיין די מצוה, פיר לשונות:
«דאתכפיא לקדושה»
«ובעל כרחם עונים אמן»
«ומסכימים»
«ומתרצים»
כדאי צו באמערקן, אז די פיר לשונות טיילן זיך אויף אין צוויי גרופעס. די ערשטע צוויי לשונות זענען א זאך פון כפיה: די מידות ווילן נישט און זענען נישט מסכים, נאר מען האט זיי געצוואונגען; זיי זענען אונטערגעבויגן, און בעל כרחן ענטפערן זיי אמן. די לעצטע צוויי לשונות זענען העכער: «מסכימים» און «מתרצים», ווי זיי וואלטן שוין געווען צובראכן און זענען געקומען צו א הסכמה און צו א ריצוי. וואס איז דער פשט פונעם חילוק?
א ביאור דערויף געפינט מען אין די ביאורים פון רבי לוי יצחק, דעם טאטן פונעם רבי'ן, וואס באווארט דעם תניא על דרך הקבלה. אין קבלה שטייט, אז דאס ווארט «מצוה» איז אן אויסדרוק פון שם הוי'. ווי אזוי? דאס ווארט «מצוה» האט פיר אותיות: מ', צ', ו', ה'. די לעצטע צוויי אותיות, ו' ה', זענען ממש די זעלבע ווי די לעצטע צוויי אותיות פון שם הוי'. און די ערשטע צוויי אותיות, לויט דעם חילוף פון את-ב-ש: דער ת' ווערט געביטן אין א', דער ש' אין ב', דער ר' אין ג', דער ק' אין ד', דער צ' אין ה', און אז מען גייט ווייטער אין דעם זעלבן סדר קומט אויס אז דער מ' ווערט געביטן אין י'. קומט אויס, אז דער מ' איז א יו״ד און דער צ' איז א ה״א, און אט האבן מיר פאר אונז דעם גאנצן שם הוי'.
און פארוואס איז דער «יו״ד ה״א» נישט אנטפלעקט אינעם ווארט «מצוה», און מען דארף גראבן און אים געפינען אין חילופי אותיות, בעת דער «וא״ו ה״א» שטייט בגלוי? אויך דאס איז בכוונה: דער שם הוי' טיילט זיך אויף אויף צוויי גרופעס, «יו״ד ה״א» איז די בחינה פון «הנסתרות לה' אלוקינו», און «וא״ו ה״א» איז די בחינה פון «והנגלות». «יו״ד ה״א» איז א רמז אויפן הויכן חלק פון שם הוי', און אויפן העכסטן, טיפסטן און פארבארגענעם חלק פון דער נשמה; דעריבער איז דאס א שם בפני עצמו, איינער פון די שמות פונעם אויבערשטן, ווי עס שטייט «כי יד על כס י-ה». «וא״ו ה״א» דאקעגן איז נישט קיין שם בפני עצמו, און איז א רמז אויף א נידעריקערער דרגא, און דעריבער איז עס יא בגלוי צו זען אינעם ווארט «מצוה».
לויט דעם: ווען א איד איז מקיים א מצוה מיט א גילוי פון די פנימיות'דיקע חלקים פון זיין נשמה, פון דער בחינה פון «יו״ד ה״א» אין איר, וואס דאס איז א הויכער און געוואלדיקער אלוקות'דיקער אור, ווירקט די דאזיקע מאכט אויף דער בהמה אין אים ביז זי איז «מסכימה ומתרצה», ווי זי וואלט צעגאנגען געווארן פון דער שטארקייט פונעם אור. אבער ווען דער מענטש קען נישט אויפוועקן די בחינה פון «יו״ד ה״א» אין זיין נשמה, און איז מקיים די מצוה בלויז פון דער בחינה פון «וא״ו ה״א», איז דאס אויך א מאכט, און א באווייז דערויף איז וואס זי ווירקט אתכפיא בסטרא אחרא און «בעל כרחם עונים אמן»; נאר אז זי האט נישט דעם כח אויפצוטאן א הסכמה און א ריצוי. דעריבער נוצט דער אלטער רבי דווקא פיר לשונות, צו מרמז זיין אויף די פיר מצבים וואס זענען אין שם הוי'.
לסיכום: אין דעם טייל האבן מיר געלערנט, אז די נפש החיונית איז דער ממוצע וואס פארבינדט די נפש האלוקית מיטן גוף, און איז א פולער שותף אין מקיים זיין די מצוה. פון דעם קומט דער ענטפער אויף דער פראגע, פארוואס די נשמה טוט זיך אן אינעווייניק אין דער נפש הבהמית: כדי די שכינה זאל רוען דווקא אויפן גוף, אין דער וועלט דא אונטן. נאך האבן מיר געלערנט, אז הגם די שלעכטע מידות פון דער נפש הבהמית ביים בינוני זענען נישט אריינגענומען געווארן אין קדושה, איז דאס נישט קיין מניעה פאר דער השראת השכינה אין דער שעה פון מקיים זיין די מצוה, ווייל זיי זענען דאן אין אתכפיא און אין דער בחינה פון גלות ושינה, און דער כח פון דער נפש החיונית וואס איז מלובש אין דער מצוה ווערט ממש אריינגענומען אין דעם אור ה' און איז מיוחד מיט אים אין א יחוד גמור. צום סוף האבן מיר זיך אפגעשטעלט אויף די פיר לשונות וואס דער אלטער רבי נוצט, און אויפן ביאור פון רבי לוי יצחק אינעם רמז פון שם הוי' וואס ליגט אינעם ווארט «מצוה».