דער זרע שמשון הייבט אן זיינע ווערטער מיט א פסוק פון תהילים (נ"ו), און שטעלט דערויף צוויי קשיות. און דאס איז דער לשון פונעם פסוק:
כִּי הִצַּלְתָּ נַפְשִׁי מִמָּוֶת, הֲלֹא רַגְלַי מִדֶּחִי, לְהִתְהַלֵּךְ לִפְנֵי אֱלֹהִים בְּאוֹר הַחַיִּים. (תהילים נ"ו) - ווייל דו האסט געראטעוועט מיין נפש פון טויט, צי דען נישט מיינע פיס פון פאלן, זיך צו פירן פאר גאט אינעם ליכט פון לעבן.
די ערשטע קשיא איז איבער דעם צוזאמענהאנג צווישן די טיילן פונעם פסוק: "להתהלך לפני אלוקים באור החיים" הערט זיך ווי א מציאות וואס איז דווקא נאך דער מיתה, ווייל א מענטש בחייו גייט דאך נישט פאר גאט. הגם דער רד"ק ערקלערט אז די כוונה איז אז כל-זמן איך בין אין גלות און פארטריבן, האב איך נישט קיין צייט זיך צו פארנעמען מיט די וועגן פון ה'; און ווען דו וועסט מיך צוריקברענגען פון מיין גלות קיין ארץ ישראל, וועל איך צוריקקומען דיר צו דינען ווי עס פאסט, איך וועל זיין צווישן חכמי ישראל און אין א פלאץ פון תורה, און דעמאלט וועל איך זוכה זיין אז מיין נפש זאל זיך פירן פאר גאט אינעם ליכט פון לעבן. אבער דאך דארף מען נאך עיון אינעם קשר פונעם פסוק. די צווייטע קשיא: פארוואס דערמאנט ער דווקא די פיס - "הלא רגלי מדחי"? פארוואס האט ער נישט געזאגט אז דו האסט געראטעוועט מיין גאנצן גוף פון דחי?
כדי צו עפענען דעם פסוק, דערמאנט מען דאס וואס איז באקאנט, אז לויט דער סברא פון בני דורו פון דוד האט ער נישט געהאט קיין תקומה, ווי עס שטייט: "רבים אומרים לנפשי אין ישועתה לו באלוקים סלה". מענטשן האבן געזאגט: דוד האט געזינדיגט, דוד וועט דורכפאלן, ער האט נישט קיין תקומה. און זייער טעם איז געווען ווייל עס שטייט "ורועה זונות יאבד הון", און חז"ל האבן געזאגט אז ער פארלירט דעם הון פון תורה. דאס הייסט, צוליב דוד'ס חטא אינעם עניין פון בת שבע, וואס אין דעם איז מרומז "רועה זונות", וועט פון אים פארלוירן גיין דער הון התורה און ער וועט מער נישט מצליח זיין אין זיין לערנען - און אויב אזוי האט ער נישט קיין ישועה.
און נאך האבן זיי געברענגט קעגן אים די ווערטער פון דער גמרא אין פרק ט' פון ברכות: כל המרצה מעות מידו לידה - דאס הייסט דער וואס גיט איבער געלט פון זיין האנט אין דער האנט פון א פרוי, און זיין כוונה איז אין דער אמת'ן צו קוקן אויף איר, א שלעכטע כוונה און נישט בלויז א פשוט'ע באצאלונג - אפילו קיבל תורה כמשה, וואס אויף אים שטייט "מימינו אש דת למו", לא יינקה מדינה של גיהנום, ווי עס שטייט "יד ליד לא יינקה רע". און וואס איז "יד ליד"? אפילו ער האט מקבל געווען די תורה פון דער האנט פונעם אויבערשטן צו זיין האנט ווי משה רבינו, וועט ער נישט ריין ווערן פונעם שלעכטס און נישט געראטעוועט ווערן פון דעם דין פון גיהנום. און לויט דעם האבן זיי געטענה'ט: דוד וועט זיכער דארפן באצאלן דעם פרייז אין גיהנום, און די תורה וועט פארגעסן ווערן פון אים.
מען האט שוין מסביר געווען אין דער פארגאנגענהייט, און ווער עס וויל קען דאס הערן אין די שיעורים אויף ספר שמואל, אז ווען חז"ל זאגן "כל האומר דוד חטא אינו אלא טועה", איז נישט די כוונה אז דא איז גארנישט געווען קיין שום חטא כלל. דער נביא איז דאך געקומען אים מוסר'ן, און דוד זאגט "חטאתי", און דער נביא זאגט אים "גם ה' העביר חטאתך". נאר די כוונה איז: יעדער וואס זאגט אז דוד האט געזינדיגט כפשוטו - מיט אן אשת איש און מיט רציחה פון אוריה החתי - דער האט א טעות. קיין אשת איש איז דא נישט געווען, ווייל יעדער וואס גייט ארויס צו מלחמת בית דוד שרייבט א גט כריתות פאר זיין ווייב, און קומט אויס אז זי איז געווען א גרושה אין יענער צייט; און מצד דער רציחה, האט אוריה געהאט א דין פון א מורד במלכות און זיין טויט איז געווען פארלאנגט לויט דין. אבער זיכער אז די גאנצע זאך מעיקרא איז נישט ריין און נישט פארראכטן, אז א מלך ישראל גייט און נעמט א פרוי וואס איז פארהייראט צו א צווייטן מענטש. דעריבער זענען דוד'ס ציין שווארץ געווארן פון צומות און תעניות, "אשחה בכל לילה מיטתי בדמעתי ערשי אמסה" - אבער א חטא אינעם פשוט'ן פארשטאנד פון רציחה און אשת איש איז דא נישט געווען.
דער זרע שמשון זאגט אז די מאמרים דארפן א ביאור. צום ערשט, וואס איז דאס "הונה של תורה"? וואס פאר א מין עונש איז דאס אז א רועה זונות פארלירט דעם הון פון תורה? און צווייטנס, פארוואס האבן זיי גענוצט דעם לשון "אפילו קיבל תורה כמשה" און נישט געזאגט "אפילו למד תורה"? קבלת התורה איז דאך נישט דער עיקר צו ראטעווען א מענטש פון גיהנום, ווייל א מענטש קען מקבל זיין די תורה און צומארגנס מאכן דאס גאלדענע קאלב. דער עיקר איז דאס לערנען אין איר און זיך עוסק זיין אין איר, און מען וואלט געדארפט זאגן "אפילו למד תורה, אפילו עסק בתורה, לא יינקה מדינה של גיהנום".
און מען קען זאגן, אז עס איז באקאנט אז יעדער איד האט אן אייגענעם חלק אין דער תורה מחדש צו זיין דערין חידושים, און יעדער איינער האט מקבל געווען זיין חלק פון סיני אזוי ווי משה וואס האט מקבל געווען די תורה פון דארט. און דאס איז וואס מיר דאווענען "ותן חלקנו בתורתך" - יעדער איינער האט באקומען א חלק פון סיני, און מיר בעטן אז יענער חלק זאל אונז געגעבן ווערן למעשה בפועל. און ווער עס איז זוכה צו זיין חלק, איז זוכה צו מכוון זיין שמעתתא אליבא דהלכתא - צו מכוון זיין אינעם שמועה וואס ער האט געזאגט, אינעם חילוק וואס ער האט מחלק געווען און אינעם פסק וואס ער האט געפסקנט, צו דער הלכה און צום אמת. און דאס איז "הונה של תורה", די רייכקייט פון דער תורה.
מען קען ברענגען א דוגמא אויף דער מעלה פון א בעל הונה של תורה, מיט א מעשה וואס מען פארציילט אויף רבי ניסים קרליץ זכר צדיק לברכה. איין מאל איז געווען אן אדוואקאט (עורך דין) וואס איז געשטאנען פאר אים ביי א דין תורה און איז ארויס חייב, און די זאך האט אים נישט געפאלן, האט ער אים געקלאגט אין א וועלטלעכן געריכט. רבי ניסים קרליץ איז געקומען אין געריכט - און שטעלט אייך פאר וואס פאר א ביזיון התורה, דער גדול הדור מוז שטיין פאר א שופט און טענה'ן זיינע טענות. א שרעקליכע און ביטערע השפלה! דער שופט האט געפרעגט שאלות און ער האט געענטפערט, און גלייך האט דער שופט פארשטאנען מיט וועמען ער האט דא צו טאן; ער האט מחייב געווען יענעם אדוואקאט אין אלעס און נאך צוגעלייגט הוצאות משפט, און האט באפרייט רבי ניסים קרליץ אינגאנצן.
נאך צוויי יאר איז דער זעלבער אדוואקאט געפארן אויף א מאטארביציקל, איז אריינגעפארן מיט א הויכער שנעלקייט אין א משאית (לאסטאויטא), און איז צעפאלן אויף שטיקלעך ביז די מענטשן דארט האבן אים נישט געקענט דערקענען. רבי ניסים קרליץ איז געגאנגען מנחם אבל זיין די משפחה, און ווען ער איז אנגעקומען האט דער פאטער אים געזאגט: איך האב אים געווארנט, מיט גדולי ישראל הייבט מען זיך נישט אן, טו נישט אזא זאך, מען קומט נישט ארויס ריין פון אזא ענין! וויפיל איך האב גערעדט צו אים, וויפיל איך האב פרובירט אים איבערצורעדן, און ער האט מיר נישט אויסגעהערט. און דערנאך האט ער צוגעלייגט: אבער אויף וואס איך וואונדער זיך - אז עס האט גענומען אזוי לאנג! דאס הייסט, ווער עס טשעפעט אן אדם גדול צאלט א טייערן פרייז, און ער איז געווען זיכער אז עס וועט נישט אריבערגיין קיין וואך; און דער הקדוש ברוך הוא האט מיט זיין ארך אפים געווארט אויף אים צוויי יאר, אפשר וועט ער תשובה טון. עס איז דא נישט חלילה קיין צער אויף דעם וואס זיין זון איז נישט אוועקגענומען געווארן פריער, נאר א פולקאמע הצדקת הדין פון גרויס התפעלות אויפן אריכות אפים של מעלה.
דאס ברענגט אונז צוריק צום ענין, אז די גרויסע זכות איז "ותן חלקנו בתורתך", און ווער עס איז זוכה צו מכוון זיין שמעתתא אליבא דהלכתא איז א בעל הונה של תורה. און אויף דוד המלך שטייט אז אין יעדן פלאץ איז די הלכה ווי אים - זעט מען דאך אז ער האט געהאט הונה של תורה, און איז זוכה געווען צו מכוון זיין שמעתתא אליבא דהלכתא.
מען פלעגט זאגן: וואס איז דער חילוק צווישן א דיין און א ראש ישיבה? ביידע זאגן א שיעור. דער ראש ישיבה זאגט א שיעור און שטעלט אוועק א מהלך; און דער דיין זיצט ביי א דין תורה, עס קומט פאר אים א פארציקלטער און קאמפליצירטער דין, ער פלפלט אינעם ענין און קומט אן צו אן הלכה'דיגע מסקנא און פסקנט אזוי למעשה. און וואס איז דער חילוק צווישן זיי? ווען ביידע ווערן געוואויר אז זיי האבן מכוון געווען צום אמת. דער ראש ישיבה עפנט א ספר פון די קדמונים און ער זעט אז דער מהלך וואס ער האט געזאגט שטייט שוין דארט בפירוש; און דער דיין עפנט א ספר און זעט אז דער פסק וואס ער האט געפסקנט שטייט שוין אין די קדמונים. דער דיין פרייט זיך - איך בין זוכה געווען צו מכוון זיין צו דער הלכה, איך האב געזאגט פון מיין שכל און מען זעט אז שוין הלכו בו נמושות און האבן אזוי געשריבן, א סימן אז איך האב גע'משפט א דין אמת. אבער דער ראש ישיבה ווערט פארזארגט און בצער: איך האב געמיינט אז איך האב מחדש געווען א מהלך, און עס שטעלט זיך ארויס אז עס שטייט שוין אין די ספרים - וואס האסטו דען מחדש געווען? קומט אויס, אז ווער עס איז זוכה צו מכוון זיין שמעתתא אליבא דהלכתא - דאס איז הונה של תורה, די רייכקייט וואס ער האט באקומען פון הימל, זיין חלק פון סיני, צו מכוון זיין זיינע ווערטער צום אמת.
און אויף דעם האבן חז"ל געזאגט אין פרק ג' פון מסכת סוטה (דף כ"א): א משל צו איינעם וואס גייט אויפן וועג און ווייסט נישט וואוהין ער דארף גיין - ער בלאנדזשעט און געפינט זיך אין א סכנה פון חיה רעה און ליסטים. ער איז אויפן וועג אן קיין שום אנווייזונג, ער ווייסט נישט וואס ער טוט, ער בלאנדזשעט און שטעלט זיך אין א סכנה. אבער ווער עס איז אנגעקומען צו א פרשת דרכים און דארט דערקענט ער שוין דעם וועג - אט זענען די שילדן, רעכטס אהער און לינקס אהין - איז ער געראטעוועט פון אלעמען. און עס ווערט מבואר אין דער גמרא, אז דאס וואס א מענטש קומט אן צו א פרשת דרכים מיינט ווען ער איז מכוון שמעתתא אליבא דהלכתא: ער איז אנגעקומען צו א פלאץ וואו די זאכן ווערן קלאר און פארשטענדליך, די שיטה האלט אזוי און די שיטה האלט אזוי און להלכה פסקנט מען אזוי. ער האט א בירור אין דער סוגיא, און דורך דעם ווערט ער געראטעוועט פונעם חטא, פון די יסורים און פונעם יצר הרע אז ער זאל אים נישט צוריקשלעפן צום זינד, און זיין לערנען איז אויפן ריכטיגן און געהעריגן וועג.
לויט דעם ווערט פארענטפערט דער דיוק: ווען חז"ל האבן געזאגט "אפילו קיבל תורה כמשה", איז זייער כוונה אז דער וואס זינדיגט מיט אן אשת איש וועט שוין מער נישט ראוי זיין מחדש צו זיין אין דער תורה יענעם חלק וואס ער האט באקומען פון סיני, אזוי ווי משה האט מקבל געווען. און אפילו אויב ער וועט יא מחדש זיין, וועט ער נישט מכוון זיין זיינע ווערטער צום אמת, ווייל ער האט דאך פארלוירן דעם הונה של תורה. "רועה זונות יאבד הון" - ער פארלירט זיין חלק אין דער תורה, דאס פארמעגן וואס די תורה האט אים געגעבן אין זיין חלק.
און אט, דוד המלך איז לכתחילה זיכער געווען מכוון צום אמת, אזוי ווי חז"ל זאגן אויפן פסוק "ויהי דוד לכל דרכיו משכיל וה' עמו" - וואס מיינט "וה' עמו"? אז די הלכה איז ווי אים אין יעדן ארט. אבער נאכדעם וואס ער האט געזינדיגט, האבן זיינע שונאים נישט געוואלט צובייגן קיין אויער צו הערן זיינע לימודים, דאס הייסט זיי זענען נישט געקומען צו זיינע שיעורים, מיט דער טענה אז ס'איז שוין מער נישט מעגליך אז זיין תורה זאל זיין מכוון צום אמת, וויבאלד "רועה זונות יאבד הון".
מיר געפינען וואס תוספות שרייבן אין פרק ב' פון עירובין (דף י"ח) אינעם דיבור המתחיל "יד ליד לא יינקה רע", אז דער פסוק וואס מען האט געדרישנט דערפון אין ברכות אויפן המרצה מעות מידו לידה, איז דער פסוק וואס ענדיגט זיך "וזרע צדיקים נמלט" (משלי י"א), און נישט דער פסוק וואס מען האט געדרישנט אין פרק קמא פון סוטה אויף גסות הרוח - "תועבת ה' כל גבה לב יד ליד לא יינקה" (משלי ט"ז). דער טעם איז פשוט: דער צווייטער פסוק רעדט דאך נישט פון ענינים פון עריות נאר פון גבהות הלב. און דעריבער איז אונזער פסוק דער וואס זיין סוף איז "וזרע צדיקים נמלט".
און דער ריב"ד האט מפרש געווען זייערע ווערטער און געשריבן, אז דאס וואס דער כתוב ענדיגט "וזרע צדיקים נמלט", מיינט עס אז אויב דער דאזיגער זינדיגער פארמאגט א זכות אבות, וועט ער ניצול ווערן בזכות זיינע ערליכע עלטערן. און אויב אזוי, האט דוד המלך זיכער אויך געהאט א זכות אבות: ער איז דאך דער זון פון ישי, וואס איז געווען א צדיק גמור, ווי עס ווערט געברענגט אין מסכת שבת (נ"ה) אז ער איז געווען איינער פון די פיר וואס זענען געשטארבן בעטיו של נחש. קומט אויס אז דוד גייט אריין אינעם כלל פון "וזרע צדיקים נמלט", און ער ווערט געראטעוועט פונעם עונש און אויסגערייניגט פון דינה של גיהנום - נאכדעם וואס ער טוט תשובה, אזוי ווי דוד האט טאקע תשובה געטאן, זייענדיג דער ראש לבעלי תשובה.
און על אחת כמה וכמה, ווייל מיר זאגן דאך אין יבמות אז ווער עס איז געקומען אויף אן ערווה און האט געבוירן א ממזר און דערנאך האט ער תשובה געטאן - "עושה מעשה עמך" קרינן ביה. קום און זע: א מענטש איז דורכגעגאנגען די שווערע עבירה פון אשת איש, און נישט נאר דאס נאר ער האט איבערגעלאזט אויף דער וועלט א שלעכטע תוצאה וואס איז א מזכרת עוון, ער האט געבוירן א ממזר - און פונדעסטוועגן, איינמאל ער האט געטאן תשובה, איז אסור אים מבזה צו זיין און ער ווערט אנגערופן "עושה מעשה עמך". דא זעט מען דעם כח פון תשובה. און על אחת כמה וכמה דוד, וואס איז געראטעוועט געווארן בזכות זיין תשובה און בזכות דעם וואס ער איז געווען א זרע צדיקים.
און אצינד: אזוי ווי דוד איז אויסגערייניגט פון דינה של גיהנום און עס וועט זיך אין אים נישט מקים זיין "יד ליד לא יינקה רע" - צוליב דעם וואס ער האט תשובה געטאן און צוליב דעם וואס ער איז א זרע צדיקים - איז ער דאך אויך נישט אינעם כלל פון "ורועה זונות יאבד הון", דחדא מחדא אתיא, דאס הייסט איין זאך לערנט זיך ארויס פון דעם אנדערן. ווייל אויב דער זכות פון זיין פאטער שטייט אים ביי אז זיין תשובה זאל אנגענומען ווערן און ער זאל זיין מתוקן פאר עולם הבא און נישט דארפן גיין אין גיהנום - איז דאך נישט מעגליך צו זאגן אז צוגלייך זאל מקוים ווערן אין אים אז ער האט פארלוירן די פארמעגן פון תורה, שהרי עס איז דאך נישטא מער פגום און צעבראכן ווי דעם אז א מענטש זאל נישט מחדש זיין אין תורה זיין געהעריגן חלק, אדער אז ער זאל חלילה נישט מכוון זיין צום אמת. בעל כורחך, אויב מען רייניגט אים אויס פון גיהנום און מען זאגט אז ער איז אויסגעלאטערט, איז ער פון דעם אויך אויסגעלאטערט געווארן, און ער וועט נישט פארלירן דעם הונה של תורה.
און נאך א טעם איז דא אויף דעם: בשלמא ווען זיין סוף איז צו ירש'ענען גיהנום חס ושלום, איז ער דאך ווי א מנודה למקום און די קדושה דערווייטערט זיך פון אים, און דערפאר פארלירט ער דעם הונה של תורה - דאס איז די סיבה פונעם פארלוסט. אבער ווען זיין סוף איז צו ירש'ענען גן עדן און אריינצוגיין אין דער מחיצה פון די צדיקים, וויבאלד ער האט דאך תשובה געטאן און זיין פאטער איז א צדיק, דעמאלט דערנענטערט זיך די קדושה צו אים אים צו שטארקן און שטיצן, און ממילא וועט ער נישט פארלירן דעם הונה של תורה נאר ער וועט זוכה זיין צו זיין חלק וואס דער אויבערשטער האט אים מזכה געווען. און דערצו נאך, נאכדעם וואס זיין תשובה איז נתקבל געווארן בזכות זיינע עלטערן, איז ער דאך פונקט ווי ער וואלט קיינמאל נישט געזינדיגט, זאך און ריין פון יעדן חטא. און לויט דעם, אפילו ווען מיר וואלטן אזוי אפגעמאלט די זאכן און גערעכנט די מעשה פון דוד ממש ווי אשת איש, וואלט ער ניצול געווארן פון אלע עונשים בזכות זיין פאטער און בזכות זיין תשובה - סיי פון פארלירן דעם הונה של תורה און סיי פון דינה של גיהנום.
און עס איז אמת, אז דוד איז נאך אלץ געווען אין א סכנה צו שטארבן - צוליב דעם דין וואס ער אליין האט געפסקנט אויף זיך. ווייל ווען נתן הנביא איז געקומען אים מוסר'ן, האט דוד געענטפערט: "בן מות האיש ואת הכבשה ישלם ארבעתים", און דערמיט האט ער אליין ארויסגעגעבן אויף זיך א גזר דין מות. מיר האבן דאס ברייט אויסגעשמועסט אין די שיעורים אויף נביא אויפן יסוד פונעם מלבי"ם, אין שמואל ב' פרקים י"א-י"ב, און דארט ווערט מבואר ווי דער זוהר הקדוש אליין שמועסט אפ די דאזיגע שאלה, ווייל דוד האט דאך אפגעפסקנט זיין משפט מיט זיין אייגן מויל. און דערפאר האט אויסגעפעלט אז דער נביא זאל אים אנזאגן: "גם ה' העביר חטאתך לא תמות" - וויבאלד ער האט שוין ארויסגעלאזט פון זיין מויל "בן מות האיש", האט אויסגעפעלט דעם נביא'ס זאגן "לא תמות" כדי צו מבטל זיין יענע ערשטע אמירה. קומט אויס אז אויך די גזירת מות וואס איז געקומען צוליב די רייד פון דוד'ס ליפן איז בטל געווארן.
און דעריבער זאגט דער פסוק "כי הצלת נפשי ממוות" - פון יענעם טויט וואס איך בין פארכאפט געווארן דערין מיט די רייד פון מיין מויל, בן מוות האיש; "הלא רגלי מדחי" - מיינע פיס זענען שוין געווען געראטעוועט פון אריינגעשטויסן ווערן אין גיהנום וואס איך בין נתחייב געווארן דערויף פארן עון פון אשת איש, מחמת איך בין א בן ישי, זרע צדיקים. יעצט פארשטייט מען די כפילות אינעם פסוק: "ממוות" - פונעם פסק פון זיין מויל; "רגלי מדחי" - פון גיהנום. און אויב ער איז געראטעוועט פון גיהנום, איז על כרחך אז אויך זיין זכות מחדש צו זיין זיין חלק אין דער תורה לויטן אמת קערט זיך צוריק צו אים, חדא מחדא ילפינן. און דאס איז דער סוף פונעם פסוק: "להתהלך לפני אלוקים באור החיים" - ווייל די תורה הקדושה ווערט אנגערופן עץ החיים און אור החיים, און איך וועל זוכה זיין מכוון צו זיין לאמיתה של תורה, צו תורת אמת. א געוואלדיגער פירוש מיישב צו זיין די כפילות און די דרייפאכיגקייט אין דודס ווערטער.
נאך ערקלערט דער זרע שמשון אויף אן אנדערן אופן, וואס איז נאנט צום אויבנדערמאנטן עניין. די שונאים פון דוד פלעגן זאגן אויף אים אז ער האט נישט קיין תקומה, ווי עס שטייט "רבים אומרים לנפשי אין ישועתה לו באלוקים סלה", און אויך "אויבי יאמרו רע לי, מתי ימות ואבד שמו" - ווען וועט שוין דוד שטארבן און זיין נאמען וועט אונטערגיין אין גיהנום. און אפילו ער איז געווען עוסק בתורה, האבן זיי געהאלטן אז זיין תורה קען נישט מגין זיין אויף אים, ווייל "רועה זונות יאבד הון" - ער האט פארלוירן דעם הון פון דער תורה, און אזא תורה איז נישט מגין.
און אין פרק ב' פון מסכת שבת האבן חז"ל געזאגט, אז דוד האט געבעטן פונעם אויבערשטן: זאל איך שטארבן ערב שבת. ווייל דוד האט געפרעגט ווען ער וועט נסתלק ווערן פון דער וועלט, און דער אויבערשטער האט אים געענטפערט אז דאס איז א סוד וואס מען אנטפלעקט נישט פאר א מענטש; האט ער געפרעגט אין וועלכן טאג פון דער וואך, און מען האט אים געענטפערט אז ער וועט שטארבן אום שבת. האט דוד געבעטן נישט אין שבת, ווייל מען וועט אים נישט קענען באגראבן, נאר ער זאל שטארבן זונטאג; האט אים דער אויבערשטער געזאגט אז מען קען עס נישט אפשטופען, ווייל עס הייבט זיך שוין אן די מלכות פון שלמה דיין זון, ואין מלכות נוגעת בחברתה אפילו כמלוא נימה. האט ער געזאגט: אויב אזוי זאל עס זיין פרייטאג, איך בין גרייט מוותר צו זיין אויף איין טאג פון מיין לעבן, אבי נישט צו שטארבן אום שבת. האט דער אויבערשטער צו אים געזאגט: "כי טוב יום בחצריך מאלף" - עס איז מיר בעסער איין טאג וואס דו זיצסט און ביסט עוסק בתורה, ווי טויזנט עולות וואס שלמה דיין זון וועט אין דער צוקונפט מקריב זיין פאר מיר אויפן מזבח, ווייל אינעם טאג פון חנוכת בית המקדש האט שלמה מקריב געווען טויזנט עולות.
און בדרך אגב, אסאך מאכן א טעות אין דעם פסוק. טייל לייענען "כי טוב יום בחצריך מאלף בחרתי, הסתופף בבית אלוקיי מדור באהלי רשע" - און דאן זענען די ווערטער גארנישט פארשטענדליך. נאר דער פיסוק איז: "כי טוב יום בחצריך מאלף" - דא קומט א פסיק; "בחרתי הסתופף בבית אלוקיי מדור באהלי רשע" - איך קלויב אויס צו זיין ביים שוועל אין בית ה' מער ווי צו וואוינען אין די געצעלטן פון רשעות. און נישט "מאלף בחרתי".
קומט אויס אז דער אויבערשטער וויל נישט צונעמען דוד'ן אפילו איין טאג פריער, ווייל זיין לערנען תורה איז אזוי באליבט פאר אים מער ווי די קרבנות פון שלמה. און דאס איז וואס דוד האט געזאגט: "כי הצלת נפשי ממוות" - און "כי" דא איז א לשון פון "אויב", ווי די ווערטער פון ריש לקיש אין ראש השנה (ג.): "כי" משמש בארבע לשונות - אי, דילמא, אלא, דהא. דאס הייסט: רבונו של עולם, אויב דו האסט געראטעוועט מיין נפש פון טויט און דו ווילסט נישט פארפריערן מיין שטארבן, איז בעל כורחך אז מיין תורה איז חשוב ביי דיר; און ווען דער אמת וואלט געווען אז איך האב געזינדיגט, וואלסטו זיך דאך נישט מרוצה געווען מיט מיין תורה, ווייל א רועה זונות פארלירט דעם הון פון דער תורה. נאר זיכער זענען אויך "רגלי מדחי" - געראטעוועט פון גיהנום, און איך האב נישט געזינדיגט מיט אשת איש. אויב מיין תורה איז חשוב ביי דיר, איז א סימן אז איך האב נישט פארלוירן דעם הון פון דער תורה, און אויב איך האב נישט פארלוירן דעם הון פון דער תורה, איז א סימן אז מיינע פיס זענען אויך געראטעוועט פון שטרויכלען.
און דאס איז אן אות און א מופת פאר אים "להתהלך לפני אלוקים באור החיים". ווי מיר זאגן אין פרק חלק: האט רבי שמעון בן לקיש געזאגט, מאי דכתיב "וימנע מרשעים אורם וזרוע רמה תישבר"? פארוואס איז דער עי"ן פון "רשעים" תלויה - געשריבן העכער דער שורה? כיוון שנעשה אדם רש מלמטה, נעשה רש מלמעלה. דאס הייסט, אויב מען לייענט דאס ווארט אן דעם תלוי'דיגן עי"ן, שטייט "רשים", א לשון פון רש און ארעמאן, ווי דער לשון "ידי רשים נחלשים": ווער עס ווערט א רש און פארהאסט אונטן, ווערט ער א רש אויך אויבן, און מען האלט צוריק פון אים די ליכטיגקייט פון הימל. און די גמרא פרעגט: זאל מען דעם עי"ן בכלל נישט שרייבן? און זי ענטפערט: מפני כבודו של דוד נכתבה. און דער רשב"ם ערקלערט, אז די זאך גילט בלויז ביי רשעים און נישט ביי צדיקים.
און דער ביאור איז: ווען עס וואלט געשטאנען "וימנע מרשים אורם", וואלסטו געקענט אריינרעכענען דערין אויך דוד'ן, ווייל ער האט דאך געהאט אסאך שונאים - "רבו משערות ראשי שונאיי חינם" - און דו וואלסט געזאגט אז אויך ער איז א רש מלמעלה. דערפאר איז דער עי"ן געשריבן געווארן, דיר צו לערנען אז די זאך רעדט זיך דווקא פון רשעים; אבער א צדיק וואס מען האט אים פיינט צוליב זיין צדקות, זאגט מען זיכער נישט אויף אים אז ער איז געווארן א רש מלמעלה און מען באציט זיך צו אים כלפי שמיא ווי א שלעכטער מענטש, בבחינת כל שאין רוח הבריות נוחה הימנו אין רוח המקום נוחה הימנו. און דערפאר, פארקערט פון דער כוונה פון די מענטשן פון זיין דור, האט דוד געזאגט "להתהלך לפני אלוקים באור החיים" - אז די ליכטיגקייט זאל נישט צוריקגעהאלטן ווערן פון מיר.
קומט אויס אז לויט דעם ביאור איז נישט די כוונה ער זאל זוכה זיין מכוון צו זיין לאמיתה של תורה, ווי אינעם פריערדיגן ביאור, נאר אז כאטש ער איז פארהאסט און גערודפ'ט דא אונטן, איז ער נישט אינעם כלל פון יענע רשעים וואס זענען פארהאסט אויך אויבן. און אזוי זאגט דוד: אויב איך וואלט באמת געווען מאוס אונטן אזוי ווי ענקערע ווערטער, וואלט איך געדארפט זיין מאוס אויך אויבן; אבער איך בין נישט אזוי, נאר איך וועל זוכה זיין זיך צו פירן פארן אויבערשטן אין ארצות החיים און איך וועל נישט זיין קיין מאוס אויבן. און די סיבה, ווי מיר האבן געזאגט: ווייל דער אויבערשטער האלט טייער מיין תורה - "כי טוב יום בחצריך מאלף". און אויב מיין תורה איז חשוב, איז א סימן אז איך בין נאך אלץ מכוון לאמיתה של תורה, און א סימן אז איך בין געווארן ריין פון יענעם עון.
דער פסוק "כי הצלת נפשי ממוות, הלא רגלי מדחי, להתהלך לפני אלוקים באור החיים" ווערט דא געדארשנט אלס דער ענטפער פון דוד צו זיינע שונאים וואס האבן געזאגט "אין ישועתה לו באלוקים". זייער טענה איז געווען אז "רועה זונות יאבד הון" - דעם הון פון דער תורה, וואס דאס איז די זכיה פון א מענטש אין זיין חלק פון סיני און אינעם כוח מכוון צו זיין שמעתתא אליבא דהלכתא - און אז אפילו איינער וואס "האט מקבל געווען די תורה ווי משה" וועט ער זיך נישט ריינוואשן פונעם דין פון גיהנום. און דוד ענטפערט: דו האסט געראטעוועט מיין נפש פונעם טויט וואס איך האב אליין געפסקנט מיט מיין מויל "בן מוות האיש"; מיינע פיס זענען געראטעוועט פונעם שטרויכלונג פון גיהנום בזכות מיין תשובה און בזכות וואס איך בין א זרע צדיקים, דער זרע פון ישי, אויף וועמען עס ווערט געזאגט "וזרע צדיקים נמלט"; און אויב איך בין געראטעוועט פון גיהנום, חדא מחדא אתיא, אז איך האב נישט פארלוירן דעם הון פון דער תורה - און דעריבער וועל איך זוכה זיין זיך צו פירן פארן אויבערשטן אין אור החיים, מכוון צו זיין לאמיתה של תורה, און די ליכטיגקייט וועט נישט צוריקגעהאלטן ווערן פון מיר אזוי ווי ביי די רשעים. און פון דא זעט מען א גרויסן מוסר אינעם כוח פון תשובה, אין זכות אבות, און אין דער מעלה פון איינעם וואס איז זוכה מכוון צו זיין צום אמת - וואס דאס איז דער אמת'ער הון פון דער תורה.