TheWholeTorah.aiBeta

קאפיטל ה - חנוכת המשכן און די קרבנות הנשיאים - חלק ג

הקדמה

אין דעם טייל פונעם קאפיטל ענטפערט כנסת ישראל פאר די בנות ירושלים וואס האבן איר געפרעגט "מה דודך מדוד", און זי הייבט אן צו לויבן דעם הקדוש ברוך הוא אבר ביי אבר. רש"י טייטשט אלע די דאזיגע באשרייבונגען אלס רמזים אויף די גילויים פון דער שכינה: מעמד הר סיני, קריעת ים סוף, מתן תורה און איר לערנען, די לוחות, סדרי הפרשיות און די השגחה אויף די עמלי התורה. לאמיר גיין לויטן סדר פון די פסוקים.

דודי צח ואדום - חסד צו אונז, דין קעגן אונזערע שונאים

דּוֹדִי צַח וְאָדוֹם דָּגוּל מֵרְבָבָה׃ - מיין באליבטער איז לויטער-ווייס און רויט, אויסגעצייכנט פון א רבבה.

זאגט רש"י: "דודי צח" - ליכטיג און ווייס, ווייס צו מאכן מיינע עבירות. "צח" איז דער קאליר פון ווייסלקייט, אינגאנצן ריין און קלאר, און דער ווייסער קאליר איז א בחינה פון חסדים און רחמים. מכוח די חסדים און רחמים האט דער הקדוש ברוך הוא רחמנות אויף אונז און ער איז אונז מוחל אויף אונזערע עוונות. און רש"י לייגט צו: ווען ער האט זיך באוויזן ביי הר סיני, האט ער זיך באוויזן ווי א זקן וואס לערנט אויס הוראות, און אזוי אויך ווען ער זיצט צום משפט - "לבושיה כתלג חיוור ושער רישיה כעמר נקא", זיין קלייד איז ווייס ווי שניי און די האר פון זיין קאפ ווי ריינע וואל, זויבער און ריין.

עס איז באקאנט לויט די מקובלים, אז ווען מען רעדט פון די העכסטע בחינות - ווי מיר זאגן פון דער אידרא אין די תיקונים ביי תשליך, "תליסר תיקוני דיקנא" - ווערט דארט באשריבן די העכסטע בחינה פון כתר און פון עתיק, און ווי אזוי עס איז דארט כביכול פאראן א בחינה פון א בארד און א בחינה פון האר, און די האר איז ווייסע האר. דער האר"י ז"ל זאגט אז דער מקום השערות איז גאר הויך און מען פארנעמט זיך נישט דערמיט, נאר מען איז עוסק אין דעם וואס איז אונטער דעם. אויף דעם איז מרמז דער פסוק "שער רישיה כעמר נקא".

און וואס איז דער שבח אין "אדום"? זאגט רש"י: נקמה צו נעמען פון זיינע שונאים, ווי עס שטייט "מדוע אדום ללבושך". אדום איז א בחינה פון דינים, און לכאורה איז דאס נישט קיין שבח; נאר זי זאגט: קעגן מיר - חסדים און רחמים, און קעגן מיינע שונאים - דינים. "מדוע אדום ללבושך" ווערט געזאגט ווען דער הקדוש ברוך הוא קומט נקמה נעמען פון די גוים, און דארט שטייט "וכל מלבושיי אגאלתי", "ויז נצחם על בגדיי" - כביכול דאס בלוט פון די הרוגי ישראל שפריצט אויף זיינע קליידער. זאגט דער מדרש: יעדער וואס ווערט געהרג'עט, בלייבט כביכול א פלעק אויפן בגד פונעם הקדוש ברוך הוא, אין זיין פורפירא דיליה, און דער פלעק מאכט אז דער אויבערשטער געדענקט יענעם מענטש און קומט נקמה נעמען פון די גוים פאר וואס זיי האבן אונז געטאן.

"דגול מרבבה" - פילע מחנות רינגלען אים ארום. "דגול" איז מלשון דגלים (פאנען), וואס די חילות פלעגן תמיד גיין מיט א פאן פאר זיי; און "רבבה" איז א לשון פון ריבוי - א ריזיגע צאל פון חילות נעמען אים ארום, און די כוונה איז אויף מלאכים.

ראשו כתם פז - פתיחת דברי המלך

רֹאשׁוֹ כֶּתֶם פָּז קְוֻצּוֹתָיו תַּלְתַּלִּים שְׁחֹרוֹת כָּעוֹרֵב׃ - זיין קאפ איז ריין גאלד, זיינע לאקן זענען געקרייזלט, שווארץ ווי א ראב.

"ראשו" מיינט דא זיין אנפאנג: דער אנפאנג פון זיינע ווערטער האט געגלאנצט ווי ריין גאלד - ווי א גאלדענער צירונג - ענליך ווי עס שטייט "פתח דבריך יאיר". שוין ביים אנפאנג פון זיינע רייד האט דער הקדוש ברוך הוא געלאכטן, וואס ער האט זיי פריער געוויזן אז ער האט א משפט המלוכה איבער זיי, און ערשט דערנאך האט ער אויף זיי גוזר געווען זיינע גזירות.

דער מדרש ברענגט א משל צו א מלך וואס איז געקומען אין א מדינה און האט אנגעהויבן ארויפצולייגן אויף זיי גזירות און באפעלן. פרעגן די בני המדינה תיכף: וואס האבן מיר מיט דעם מלך וואס קומט פלוצים און באפעלט אונז? וואס זענען מיר אים שולדיג? אבער אויב יענע מדינה האט געהאט א מלחמה, און דער מלך איז געקומען און געקעמפט קעגן זייערע שונאים, זיי אונטערגעווארפן און פארטריבן, און אין זיין זכות איז געקומען שלום און הרווחה - ווען ער וועט קומען און זאגן "נעמט אן מיינע גזירות", וועלן זיי דאס מקבל זיין מיט שמחה, ווייל ער האט דאך געוויזן זיין מלכות און האט געטאן גוטס מיט זיי. אזוי הייבן זיך אן די עשרת הדיברות: "אנוכי ה' אלוהיך אשר הוצאתיך מארץ מצרים מבית עבדים" - קודם דער חוב וואס מיר זענען אים שולדיג אן א שיעור, ווייל אן עבד איז דאך קיינמאל נישט אנטלאפן פון מצרים, און ער האט אונז ארויסגענומען פון בית עבדים; און ערשט דערנאך "לא יהיה לך אלוהים אחרים על פניי". דער אויבערשטער קומט נישט מיט שווערע פאדערונגען פלוצים: קודם "האב איך דיר גוטס געטאן", און דורך דעם בין איך ראוי צו קעניגן איבער אייך.

"קווצותיו תלתלים" - אויף יעדן קוץ וקוץ אין דער תורה זענען פאראן תילי תילים הלכות. "שחורות כעורב" - אויפן נאמען וואס די תורה איז געווען פאר אים געשריבן אש שחורה על גבי אש לבנה, שווארצע פייער אויף ווייסע פייער. און אן אנדער פירוש: "קווצותיו תלתלים" - ווען ער האט זיך באוויזן ביים ים, האט ער זיך באוויזן ווי א בחור וואס קעמפט מיט גבורה. זעט מען דאך אז דער הקדוש ברוך הוא באווייזט זיך אין יעדן ארט לויט דער זאך: ביי מעמד הר סיני, ווען ער איז געקומען לערנען תורה - ווי א זקן וואס פסק'נט הלכות; ביים ים, ווען ער איז געקומען פירן מלחמה - ווי א יונגער בחור, אן איש מלחמה; און ווען ער זיצט צום משפט - איז זיין לבוש ווייס ווי שניי און די האר פון זיין קאפ ווי ריינע וואל.

עיניו כיונים - די השגחה אויף בתי מדרשות און אויף תלמידי חכמים

עֵינָיו כְּיוֹנִים עַל אֲפִיקֵי מָיִם רֹחֲצוֹת בֶּחָלָב יֹשְׁבוֹת עַל מִלֵּאת׃ - זיינע אויגן זענען ווי טויבן ביי די וואסער-שטראמען, געוואשן אין מילך, זיצנדיג אין פולקייט.

זאגט רש"י: אזוי ווי טויבן וועמענס אויגן קוקן שטענדיג אויף זייערע נעסטן, אזוי קוקן זיינע אויגן אויף די בתי כנסיות און בתי מדרשות, וואו עס געפינען זיך די קוואלן פון תורה וואס ווערט געגליכן צו וואסער. די בתי מדרשות זענען "אפיקי מים" - זיי געבן ארויס תורה. און פון דעם לערנט מען, אז וואס מער א מענטש איז א בעל מעלה, אלץ גרעסער איז אויף אים די השגחה פרטית, און וואס ווייניגער - אלץ ווייניגער. דער פסוק קומט זאגן אז אויף די תלמידי חכמים וואס הארעווען אין דער תורה אין די בתי כנסיות און בתי מדרשות איז פאראן די גרעסטע השגחה.

"רוחצות בחלב" - ווען זיי קוקן אויפן משפט, מברר צו זיין דעם דין לאמיתו, צו בארעכטיגן דעם צדיק און אים געבן לויט זיין צדקות, און מרשיע זיין דעם רשע ארויפצולייגן זיין וועג אויף זיין קאפ. די מילך איז א בחינה פון ריינקייט: אז דער דין זאל ארויסקומען ריין און קלאר. "יושבות על מילאת" - אויף דער פולקייט פון דער וועלט, דאס הייסט אויף דער גאנצער וועלט בכלל, זיי שוועבן איבער דער גאנצער ערד און באטראכטן גוטע און שלעכטע. א נאנטע און כסדר'דיגע השגחה.

אן אנדער פירוש: די תלמידי חכמים וואס דער הקדוש ברוך הוא שטעלט זיי אויף אלס אויגן צו באלייכטן די וועלט. די אויגן פון דער וועלט זענען די תלמידי חכמים - ווען מען ווייסט נישט וואס צו טון, "והיית לנו לעיניים": דער תלמיד חכם ווייזט מיר אן צו טון אזוי, ראט מיר אנדערש, און דורך דעם ווייס איך וויאזוי צו האנדלען; מען מאכט א שאלת חכם און די ספקות גייען אוועק. און פונקט ווי טויבן וואנדערן פון איין שובך צום צווייטן צו זוכן זייער שפייז, אזוי גייען זיי פון דעם חכם'ס בית מדרש צום צווייטן חכם'ס בית מדרש צו זוכן טעמי תורה. גיט אכטונג אויפן חילוק: א "תלמיד חכם" געפינט זיך נאך אין דער מדרגה פון לערנען זיך, און אויף אים רעדט מען דא. אזוי איז אויך אנגענומען אין די ישיבות: א בחור וואס לערנט אין דער חברונער ישיבה פארט קיין בריסק הערן א שיעור אין קדשים לויט די מהלכים פונעם גרי"ז, מען וואנדערט פון איין פלאץ צום צווייטן צו הערן נאך לערנען-שטייגערס און זיך אויסלערנען נאך ענינים.

און לויט דעם וועג: "על אפיקי מים" - אויף די בתי מדרשות וואס זענען די קוואלן פון וואסער פון דער תורה. "רוחצות בחלב" - וויבאלד ער האט זיי אנגערופן אויגן, און עין איז לשון נקבה, האט ער גענוצט לשון נקבה; זיי רייניגן זיך אויס מיט דער חלב פון דער תורה און מען איז מלבן אירע פארבארגענע און טיפע זאכן. "חלב" ווי דער לשון "לשדו וחלבו" - דאס בעסטע און וויכטיגסטע דערפון, צו זייגן פון דער תורה אירע חידושים און סודות; און מילך איז דאך ווייס, וואס דאס קומט מלבן צו זיין אירע פארבארגענע סודות. "יושבות על מילאת" - זיי שטעלן אוועק די זאכן אויפן ריכטיגן אופן: עס איז דא א קשיא, עס איז דא א סתירה, און מען פלאגט זיך און מען פארענטפערט "לא קשיא, כאן בכך וכאן בכך". "מילאת" איז ווי מילואת אבן - די גריבל וואו מען לייגט אריין דעם שטיין, דאס הייסט אז די זאך זאל שטימען און זיך אריינפאסן פונקטליך אין איר פלאץ.

אן אנדער פירוש: "עיניו" - זיינע ענינים. די פרשיות פון דער תורה און הלכות און משניות, "כיונים" וואס זענען שיין אין זייער גאנג, "על אפיקי מים" - אין די בתי מדרשות, "רוחצות בחלב" - אויסגערייניגט ווי מילך. פונקט ווי א טויב וואס גייט ביי די וואסער-שטראמען איז שיין פארן צוקוקער, אזוי זענען די משניות און הלכות געבויט און מסודר מיט א שיינקייט, און די שמועות זענען אויסגעלייטערט ווי געהעריג און ווי עס פאסט.

לחייו ושפתותיו - דיברות פון סיני און דיבורים פון אוהל מועד

לְחָיָו כַּעֲרוּגַת הַבֹּשֶׂם מִגְדְּלוֹת מֶרְקָחִים שִׂפְתוֹתָיו שׁוֹשַׁנִּים נֹטְפוֹת מוֹר עֹבֵר׃ - זיינע באקן זענען ווי א בעט פון בשמים, ווי טורעמס פון געווירצן, זיינע ליפן ווי רויזן, טריפנדיג מיט פליסיגן מור.

"לחייו כערוגת הבושם" - דאס זענען די עשרת הדיברות פון הר סיני, וואס ער האט זיי געוויזן פנים מסבירות און שמייכלענדיגע פנים. דאס לאכן זעט מען אויף די באקן: ווען א מענטש שמייכלט, זעט מען גלייך זיינע באקן. און די באקן זענען אויך מרמז אויפן ארט פונעם רעדן, וואס ביי הר סיני האט דער הקדוש ברוך הוא גערעדט מיט אונז מיט פנים מסבירות.

"שפתותיו שושנים" - די רייד וואס זענען גערעדט געווארן אינעם אוהל מועד, וואס זיי זענען צום באוויליגן, צו כפרה און צו א גוטן גערוך: תורת חטאת און אשם און מנחה און עולה און שלמים. פארוואס זענען זיי געגליכן געווארן צו רויזן וואס געבן ארויס א גוטן ריח? ווייל די קרבנות זענען געקומען צו ריצוי און כפרה און ווערן אנגערופן "ריח ניחוח לה'". דאס אלעס איז א בחינה פון א גוטן ריח ווי רויזן, וואס זענען מכפר אויף די עבירות פון כלל ישראל.

ידיו ומעיו - די לוחות און ספר ויקרא

יָדָיו גְּלִילֵי זָהָב מְמֻלָּאִים בַּתַּרְשִׁישׁ מֵעָיו עֶשֶׁת שֵׁן מְעֻלֶּפֶת סַפִּירִים׃ - זײַנע הענט זענען ווי גאָלדענע ראָלן אָנגעפֿילט מיט תרשיש-שטיינער, זײַנע אינעווייניקסטע גלידער זענען ווי אַ בלאָק העלפֿאַנדביין באַדעקט מיט ספּיר-שטיינער.

"ידיו גלילי זהב" - דאָס זענען די לוחות וואָס ער האָט געגעבן פֿון זײַן רעכטער האַנט און זענען מעשה ידיו, ווי עס שטייט "מימינו אש דת למו". און וואָס מיינט "גלילי זהב"? דאָס זענען די עשרת הדיברות וואָס זענען אין זיי, וואָס זענען געוואונטשן מער פֿון גאָלד און פֿיל פֿײַנעם פֿז. האָט רבי יהושע בן נחמיה געזאָגט: אַ מעשה נסים איז דאָס געווען, פֿון סנפירינון זענען זיי געווען און זיי האָבן זיך געקאָנט צונויפֿראָלן - אַ שטיין וואָס איז שטאַרק שווער און האַרט, און פֿונדעסטוועגן האָבן זיי זיך צונויפֿגעראָלט ווי אַ מגילה. סנפירינון איז אַ טײַערער שטיין, אַ מין אבן טובה, און עס שטייט אַז משה רבנו איז רײַך געוואָרן פֿון דער פסולת פֿון די לוחות; פֿון דעם וואָס ער האָט אויסגעשניצט זענען אים אַרויסגעקומען טײַערע שטיינער. און כאָטש אין אַ דיאַמאַנט קען מען נישט שניצן, איז דאָרט אַלץ געווען בדרך נס.

"ממולאים בתרשיש" - אַז ער האָט אַרײַנגענומען אין די עשרת הדיברות אַלע תרי"ג מצוות. דער לשון "ממולאים" ווײַזט אויף עפּעס וואָס מען זעט נישט פֿון אויבנאויף, נאָר עס איז אָנגעפֿילט אינעווייניק: ווער עס קוקט אויף די עשרת הדיברות זעט נאָר צען דיברות, אָבער עס שטייט שוין אין די ספרים אַז אַלע תרי"ג מצוות זענען דאָרט מרומז, און עס זענען דאָ ספרים וואָס ווײַזן אויף ווי אַזוי זיי זענען אַלע אין זיי מרומז. דערפֿאַר פֿירט מען זיך צו לערנען אין חג השבועות די תרי"ג מצוות, און דערפֿאַר הייסט יענער טאָג מתן תורה כאָטש מען האָט דעמאָלט נאָר געגעבן די עשרת הדיברות - ווײַל די גאַנצע תורה איז דאָך אין זיי אַרײַנגענומען.

"מעיו עשת שן" - דאָס איז תורת כהנים, ספר ויקרא, וואָס געפֿינט זיך אין מיטן פֿון די חמישה חומשי תורה אַזוי ווי די געדערעם וואָס ליגן אין מיטן פֿונעם גוף. "עשת שן" - זי זעט אויס גלאַט ווי עשת שן, ווי דער העלפֿאַנדביין פֿון אַ פֿיל, און זי איז אויסגעשטעלט מיט פֿיל דקדוקים, גזרות שוות, בנין אב און קל וחומר'ס. עס איז פֿאַראַן אַ גאַנצער געוועב פֿון דרכי הלימוד אינערהאַלב דער תורה גופא: מיט אַ גזרה שוה פֿאַרגלײַכט מען פֿון איין אָרט צום צווייטן, און מיט די איבעריקע מדות לערנט מען אויס וואָס איז חייב און וואָס איז פֿטור. די זאַך איז ענלעך צו אַ טעלעפֿאָן-אַפּאַראַט: פֿון דרויסן זעט מען בלויז עטלעכע קנעפּלעך, אָבער ווער עס עפֿנט עס פֿון אינעווייניק זעט אַן אומגעהויערע פֿאַרפּלאָנטערניש פֿון דראָטן.

שוקיו עמודי שש - סמיכות הפרשיות

שׁוֹקָיו עַמּוּדֵי שֵׁשׁ מְיֻסָּדִים עַל אַדְנֵי פָז מַרְאֵהוּ כַּלְּבָנוֹן בָּחוּר כָּאֲרָזִים׃ - זײַנע שאַנקלען זענען ווי מירמלשטיינערנע זיילן געגרינדעט אויף גאָלדענע פֿיסלעך, זײַן אויסזען איז ווי דער לבנון, אויסגעוועלט ווי די צעדערביימער.

האָט רבי אלעזר הקפר געזאָגט: דער עמוד האָט אַ קרוין פֿון אויבן און אַ פֿונדאַמענט פֿון אונטן. אַ מירמלשטיינערנער זייל הייבט זיך נישט אָן ווי אַ רער גלײַך פֿונעם באָדן, נאָר ער האָט פֿון אונטן אַ ברייטן און באַפּוצטן פֿונדאַמענט, און פֿון אויבן אַ ברייטע קרוין באַפּוצט מיט בלומען און קנאָספּן. האָט רבי שמואל בר נחמני געזאָגט: די פרשיות אין דער תורה האָבן אַ כותרת פֿון אויבן און אַ בסיס פֿון אונטן, און זיי זענען סמוך פֿאַר זיך און נאָך זיך - פּונקט ווי דער עמוד האָט אַ שײַכות צו דער כותרת פֿון אויבן און צום בסיס פֿון אונטן, אַזוי האָט יעדע פרשה אַ שײַכות צו דער פרשה פֿאַר איר און צו דער פרשה נאָך איר.

ווי למשל די פרשיות פֿון שביעית און יובל, און נאָך זיי "וכי תמכרו ממכר", "לא תונו איש את אחיו", "וכי תאמרו מה נאכל", "וכי ימוך אחיך". פֿאַרוואָס זענען זיי סמוך איינע צו דער צווייטער? דיר צו ווײַזן אַז ווער עס האַנדלט מיט פירות שביעית וועט צום סוף געצוואונגען זײַן זיך צו פֿאַרקויפֿן פֿאַר אַן עבד. קיין איין פרשה איז נישט סמוך צו איר חבֿרטע אומזיסט, נאָר עס איז פֿאַראַן אַ פֿאַרבינדונג צווישן די זאַכן. דערפֿאַר שטייט "שוקיו עמודי שש מיוסדים על אדני פז".

"מראהו כלבנון" - ווער עס קוקט און פֿאַרטראַכט זיך אין זײַנע ווערטער, געפֿינט אין זיי בלומען און צווײַגן, ווי דער וואַלד וואָס שפּראָצט; אַזוי אויך דברי תורה, ווער עס טראַכט אין זיי טוט תמיד באַנײַען אין זיי טעמים. דאָס מיינט "מראהו כלבנון": דער וואָס האָרעוועט אין דער תורה געפֿינט תמיד אין איר נײַע חידושים, ער בלײַבט נישט שטיין בײַ דעם וואָס ער האָט מחדש געווען מיט דרײַסיק יאָר צוריק און חזרט תמיד איבער די זעלבע געדאַנקען, וואָס דאַן טרעט ער אויפֿן אָרט; מען דאַרף גיין פֿאָראויס, טרעפֿן נאָך אַ חידוש און נאָך אַ מהלך און נאָך אַ פשט, און דאַן בילט דער מענטש אין אַ תמידיקער בליִונג ווי צווײַגן און ווי דער בליִענדיקער וואַלד.

"בחור כארזים" - אויסגעוועלט ווי די צעדערביימער וואָס מען קלײַבט אויס צום בויען, פֿאַר שטאַרקייט און פֿאַר הויכקייט. ווען מען בויט נעמט מען נישט קיין שוואַכע צעדערס, נאָר די שטאַרקסטע פֿון זיי, און אַזוי זענען די דברי תורה אויסגעקליבן מיט זייער גוואַלדיקער שטאַרקייט און תוקף. און אַ דבר אחר אויף "גלילי זהב": אויפֿן נאָמען וואָס זיי זענען מגלגל טובה אויף דער וועלט. די טובה קומט אַראָפּ אויף דער וועלט בכוח פֿון לימוד התורה, קיום המצוות און טאָן דעם רצון השם. די תורה איז נישט קיין כּספּאָמאַט וואָס מען ציט פֿון דאָרט געלט, נאָר לימוד התורה איז מגלגל טובה אויף דער וועלט: מכוח פֿונעם לימוד ווערט אַ שפֿע אין די ספֿירות העליונות, און העלאת מ"ן ברענגט אַראָפּ אַ שפֿע אַהער אונטן. קומט אויס אַז די זאַך קומט בדרך גלגול, און דערפֿאַר הייסט עס "גלילי" - וואָס עס איז זיך מגלגל טובה אויף דער וועלט.

חיכו ממתקים - די זיסקייט פֿונעם שׂכר

חִכּוֹ מַמְתַקִּים וְכֻלּוֹ מַחֲמַדִּים זֶה דוֹדִי וְזֶה רֵעִי בְּנוֹת יְרוּשָׁלָ͏ִם׃ - זיין מויל איז פול מיט זיסקייט און ער איז כולו מחמדים, דאָס איז מיין געליבטער און דאָס איז מיין חבר, טעכטער פון ירושלים.

זאָגט רש"י: "חיכו ממתקים" - זיינע רייד זענען זיס און באַגערט. "ושרט לנפש לא תיתנו בבשרכם, אני ה'" - וואָס איז געטריי צו באַצאָלן שכר. איז דען דאָ אַ זיסערער גומען ווי דאָס? באַטראַכט נאָר ווי וואונדערלעך עס איז, אַז דער קדוש ברוך הוא באַפעלט אונדז מצוות און גיט אונדז נאָך דערויף שכר.

און וואָס איז דער חידוש אין דעם? רבי חנניא בן עקשיא זאָגט: רצה הקדוש ברוך הוא לזכות את ישראל, לפיכך הרבה להם תורה ומצוות. האָט מען געפרעגט אַ גרויסן מענטש: וואָס איז אַזוי גוט דערין? ס'איז דאָך פונקט ווי מען פרעגט אַ קינד וואָס עס איז פאַראַן מער אויף דער וועלט, באַרג-אַרויף צי באַרג-אַראָפּ - אַ מאָדנע שאלה, ווייל יעדער באַרג-אַרויף פון דאָ איז דאָך אַ באַרג-אַראָפּ פון דאָרטן. אַזוי אויך דאָ: יעדע נאָך אַ מצווה איז נאָך אַ מעגלעכקייט דורכצופאַלן. אדם הראשון האָט געהאַט איין מעגלעכקייט צו זינדיקן, און מיר האָבן תרי"ג. פון וואַנען ווייסט מען אַז דאָס מערן מצוות איז אַ זכות?

איין תירוץ זענען די ווערטער פונעם רמב"ם, אַז עס איז גענוג אַז אַ מענטש מקיים איין איינציקע מצווה לשמה - האָט ער שוין זוכה געווען מיט דעם צו חיי עולם הבא. פלאי פלאים. איין מצווה וואָס איז געטאָן געוואָרן לשמה. און דאָס איז די ראיה וואָס מען ברענגט פון רבי חנינא בן תרדיון: "כלום מעשה בא לידך", און נאָכדעם וואָס ער האָט דערציילט וועגן יענער צדקה, האָט מען אים געזאָגט "מחלקך יהיה חלקי" - איין מעשה, ריין לשמה, און ער האָט דערמיט זוכה געווען צו חיי עולם הבא.

און ס'איז פאַראַן נאָך אַ ביאור, פונעם גאון רבי שלמה זלמן אויערבאַך. פרעגט אים: דו שטייסט אויף אינדערפרי, גיסט זיך נעגל-וואַסער און וואַשסט דאָס פנים - ריכטיק? דער ציוויליזירטער גוי שטייט אויך אויף אינדערפרי, וואַשט זיך די הענט און וואַשט דאָס פנים. באַקומט ער שכר דערויף? ניין. און דו? יאָ. דערנאָך זעצט מען זיך עסן און מען וואַשט נטילת ידים; דער גוי היט אויך אויף ריינקייט און וואַשט זיך די הענט פאר'ן עסן. באַקומט ער שכר? ניין. און דו? זיכער יאָ. דו קלינגסט אָן צו די עלטערן פרעגן וואָס מאַכן זיי - דער גוי קלינגט אויך אָן צו זיינע עלטערן פון צייט צו צייט, נאָר ער איז נישט מצווה און באַקומט נישט קיין שכר, און דו באַקומסט יאָ. דו טוסט אָן שיך אינדערפרי - רעכטס און לינקס, מען בינדט לינקס און דערנאָך רעכטס; דער גוי טוט אויך אָן שיך, ער גייט דאָך נישט באָרוועס, און ער באַקומט נישט קיין שכר דערויף. זע נאָר: דו טוסט אַלץ וואָס דער גוי טוט, און דו באַקומסט באַצאָלט בשעת ער טוט עס אומזיסט. איז דען דאָס נישט "רצה הקדוש ברוך הוא לזכות את ישראל"? ווען מען וואָלט אויף דיר געלייגט העלדישע שליחותן וואָס פאָדערן ריזיקע כוחות, וואָלסטו געזאָגט: אויף דעם וואָס איך וועל נישט אויספירן וועל איך באַקומען אַ שטראָף. אָבער דער קדוש ברוך הוא האָט איינגעפלאַנצט אַזוי פיל מצוות אין דיין טאָג-טעגלעכן לעבן, אין זאַכן וואָס דו טוסט סיי ווי סיי, און אויף אַלע באַקומסטו שכר.

דאָס איז וואָס רש"י זאָגט: די תורה וואָרנט "ושרט לנפש לא תיתנו בבשרכם" - שער זיך נישט און צעקראַץ זיך נישט, מאַכט נישט קיין וואונדן אויף אַ מת - "אני ה'", וואָס איז געטריי צו באַצאָלן שכר. אַ נאָרמאַלער מענטש וועט דאָך סיי ווי סיי נישט שעדיקן זיך אַליין, און פונדעסטוועגן באַקומסטו שכר דערויף. פונקט ווי מען זאָגט צו אַ קינד: עס שיין - וואָס זאָל ער עסן? די אייזקרעם. אויף אייזקרעם פעלט דאָך נישט אויס צו געבן מתנות, דאָס קינד וועט עס סיי ווי עסן; און דאָך גיט מען אים. און אַזוי אויך "ושב רשע מרשעו ועשה משפט וצדקה, עליהם חיו יחיה" - "עליהם", אויף די זעלבע עבירות וואָס ער האָט געטאָן; ווייל דער וואָס טוט תשובה מאהבה, ווערן זיינע עבירות פאַרוואַנדלט אין זכויות. דו האָסט געטאָן אַן עבירה, און דער קדוש ברוך הוא רעכנט עס דיר ווי אַ מצווה. איז דען דאָ אַ זיסערער גומען ווי דאָס?

צום סך-הכל:

אין די דאָזיקע פסוקים לויבט כנסת ישראל איר באַליבטן: ווייס צו רחמנות האָבן און פאַרווייסערן אונדזערע זינד, רויט זיך אָפּצורעכענען פון אונדזערע שונאים, און אַרומגערינגלט מיט רבבות מלאכים. דער אָנהייב פון זיינע רייד איז ליכטיק - וואָס ער האָט באַוויזן זיין מלכות און זיין גוטסקייט איידער ער האָט געגעבן זיינע גזירות; זיינע לאָקן זענען הויפנס אויף הויפנס פון הלכות מיט שוואַרצער פייער אויף ווייסער פייער; זיינע אויגן קוקן אויף בתי כנסיות און בתי מדרשות און אויף תלמידי חכמים וואָס וואַנדערן פון איין חכם צום צווייטן און זענען מלבן די סודות התורה; זיינע באַקן און ליפּן - די עשרת הדברות פון סיני און די רייד פון אוהל מועד וואָס זענען מכפר; זיינע הענט - די לוחות וואָס זענען באַגערט מער ווי גאָלד און אַנטהאַלטן אין זיך תרי"ג מצוות; זיין בויך - תורת כהנים אינמיטן די חומשים; זיינע שאַנקלען - די פרשיות פון דער תורה וואָס שטייען סמוך איינע צו די אַנדערע ווי אַ זייל צו זיין קרוין און זיין פונדאַמענט; זיין אויסזען בליט אויף מיט חידושים פאַר דעם וואָס האָרעוועט דערין כסדר; און זיין גומען איז זיסקייטן - וואָס דער קדוש ברוך הוא באַצאָלט שכר אפילו אויף דעם וואָס מיר טוען סיי ווי סיי, און ער פאַרוואַנדלט נאָך עבירות אין זכויות פאַר דעם וואָס טוט תשובה מאהבה.