פתיחה: דער אפריון, דער מקדש און די נפש
אין דעם שיעור פירן מיר ווייטער די ווערטער פונעם מלבי"ם אויפן סוף פון קאפיטל ג', איבער דעם ענין פונעם אפריון וואס המלך שלמה האט זיך געמאכט, און פון דארט וועלן מיר אריבערגיין צום אנהייב פון קאפיטל ד'. דער מלבי"ם אנטפלעקט אונז דא א געוואלדיגן יסוד: בית המקדש איז נישט סתם א געביידע, נאר א לבוש פאר דער כללות'דיגער נשמה פון עם ישראל, און אלע זיינע חלקים זענען פונקט קעגנאיבער די חלקים פונעם מענטשליכן גוף און די חלקים פון זיין נפש. כדי דאס צו פארשטיין, וועלן מיר אנפאנגען מיט אן הקדמה איבער די חלקים פונעם נפש און זייער יחס צו די חלקים פון דער וועלט.
די דריי חלקים פונעם עולם הקטן קעגנאיבער די דריי חלקים פונעם עולם הגדול
זאגט דער מלבי"ם: עס איז פאראן א פארגלייך און אן ערך צווישן די דריי חלקים פונעם עולם הקטן (דער מענטש) צו די דריי חלקים פונעם עולם הגדול. עס איז דא דער עולם השפל, דאס איז עולם הזה; עס איז דא דער עולם הגלגלים, וואס אויך ער איז זעבאר פאר אונזערע אויגן אין די הימלישע קערפערס און שטערנס; און עס איז דא דער עולם המלאכים, וואס ווערט אנגערופן אין לשון פון די ראשונים "עולם השכלים הנבדלים". ווען עס שטייט ביים רמב"ם אין מורה נבוכים און אין אנדערע ספרי הקדמונים דער מושג "שכלים נבדלים", מיינט מען מלאכים. שכל נבדל מיינט א שכל אן א גוף: א מענטש האט א גוף און האט א שכל, בעת וואס א מלאך איז א שכל אן א גוף.
חיה און יחידה
דער מלבי"ם לייגט צו, אז אויסער נפש, רוח און נשמה האבן מיר נאך צוויי גייסטיגע חלקים, וואס די מקובלים רעדן כמעט נישט פון זיי, ווייל זיי זענען גאר הויכע חלקים וואס בלויז יחידים האבן זוכה געווען צו זיי: חיה און יחידה. די חיה איז א נפש אלוקית וואס ווערט נאצל פון זיין אייגענעם כבוד פונעם עולם הכסא, דאס איז עולם הבריאה, א גאר הויכער עולם פאר עולם האצילות. דאס איז די העכסטע גייסטיגע נפש, "חיה לעולם בצרור החיים את ה' אלוקיה".
אבער דאס ענדיגט זיך נישט דא. עס איז נאך פאראן א נשמה לנשמה, א העכערע מדרגה, און דאס איז די יחידה: א טייערע נפש וואס ווערט משפיע געווען אויף די נביאים פון עולם האצילות. אויף דעם האט דוד המלך געזאגט "מיד כלב יחידתי". איינצלנע אין דער היסטאריע האבן זוכה געווען צו דער יחידה: עס שטייט אויף אדם הראשון אז ער האט זוכה געווען צו יחידה, דוד המלך האט זוכה געווען צו יחידה, און נישט פיל זענען אנגעקומען צו דעם חלק.
מען האט אמאל געפרעגט דעם הגאון הרב נסים פרץ זצ"ל: מען געפינט דאך אין די ספרים אויף נישט ווייניג פערזענלעכקייטן אז זיי האבן געהאט א חלק יחידה, אויב אזוי ווי קען מען זאגן אז נאר איינצלנע האבן זוכה געווען? האט ער געענטפערט אז דאס איז נישט דער פשט. יעדער ענין אין קבלה טיילט זיך דאך אפ אין נאך פרטים און נאך פרטים: ווען מען רעדט פון עשר ספירות, איז אויך אין כתר אליין פאראן צען אינעווייניגסטע ספירות - כתר, חכמה, בינה, חסד, גבורה, תפארת, נצח, הוד, יסוד, מלכות - אינעם כתר אליין. אזוי זעען מיר ביים ספירת העומר "מלכות שבמלכות", וואס דער מיינונג איז אז אין דער ספירה פון מלכות אליין זענען פאראן צען ספירות, און מלכות שבמלכות איז דער נידעריגסטער חלק אין איר.
אזוי אויך איז ביי די פינף חלקים פונעם נפש: אין דער נפש אליין זענען דא פינף חלקים - נפש, רוח, נשמה, חיה, יחידה; און אזוי אויך אינעם רוח, און אזוי אינעם נשמה, און אזוי אינעם חיה, און אזוי אינעם יחידה. דעריבער קען זיין אז א מענטש האט משיג געווען יחידה פון דער בחינה פון נפש - דאס איז דער העכסטער חלק אין נפש, אבער נאך אלץ בלויז נפש, און א נידעריגע מדרגה. אדער יחידה פון דער בחינה פון רוח, וואס איז העכער, אדער פון דער בחינה פון נשמה, אדער פון דער בחינה פון חיה. אבער צו משיג זיין יחידה בעצמותה - דאס איז די אמת'ע מדרגה, און אויף דעם האט מען נישט גערעדט. אלע די אויף וועמען עס ווערט געזאגט אז זיי האבן זוכה געווען צו חיה אדער צו יחידה, מיינט מען אין די נידעריגערע שיכטן; בעת וואס צו דער יחידה בעצמותה האבן זוכה געווען אדם הראשון און דוד המלך, און איינצלנע ווי זיי.
און פארוואס הייסט עס יחידה? זאגט דער מלבי"ם: וויבאלד איר שורש קומט פון דער פולקאמער אחדות, אל יחיד ומיוחד. ווייל עולם האצילות איז דאך א פלאץ וואס "לא יגורך רע" - עס איז דארט נישט פאראן קיין ארט פאר א תערובת, קיין ארט פאר פסולת, קיין ארט פאר דער סטרא אחרא. דאס איז דער נאצלת'דיגער און נבדל'דיגער ארט, דער משכן פון קודשא בריך הוא בעצמותו אליין. דערפאר הייסט זי יחידה, ווייל דארט איז דער באשעפער כביכול יחידי אין זיין וועלט.
דער מקדש אלס א מרכבה פאר דער כללות'דיגער נשמה
זאגט דער מלבי"ם: דורך דעם מקדש ווערן כללות נפשות ישראל א מרכבה פאר דער שכינה, א פלאץ וואו די שכינה לאזט רוען איר השראה אויף אונז. דארט זענען איינגעזאמלט געווארן אלע חלקים פון די נפשות פון ישראל, ביז מיר אלע צוזאמען אלס א כלל ווערן איין גרויסע נשמה. מיר האבן דאס שוין מסביר געווען אין דער פארגאנגענהייט ביים ענין פון אדם הראשון, וואס ער איז געווען אן התכללות פון אלע נשמות אינאיינעם, כלל נשמות פון עם ישראל. אויב אזוי, ווען מען רעדט איבער דער השראת השכינה אינעם מקדש - אויף וואס רוהט זי? אויף דער כללות'דיגער נפש פון אלע נפשות פון כלל ישראל.
פֿון דאַנען פֿירט אויס דער מלבי"ם: עס מוז בהכרח זײַן, אַז אין בית המקדש זאָל זיך געפֿינען אַלץ וואָס עס איז פֿאַראַן אינעם פּריוואַטן גוף אויך אינעם אויבערשטן רוחניות'דיקן גוף, וואָס דאָס איז דער מקום המקדש. פּונקט ווי נפש, רוח, נשמה, חיה און יחידה רוען אינעם גוף, אַזוי אויך רוען די דאָזיקע חלקים אין בית המקדש, כּנגד דעם רוח פֿון כּלל ישראל. און איצט וועלן מיר זען די מקבילות.
אינעם מענטשנ'ס גוף איז דער גוף דער גשמיות'דיקער חלק און ער איז אַ לבוש צום רוחניות: עס זענען פֿאַראַן אין אים אבֿרים און כּלים דורך וועלכע די נפשיות'דיקע כּוחות פֿירן אויס זייער פּעולה מיט אַ כּוח פֿון אַ גשמיות'דיקער פּעולה. אַזוי אויך אינעם אַפּריוֹן - אינעם בית המקדש - וואָס ער איז אַ בחינה פֿון אַ לבוש פֿאַר דער כּללות'דיקער נשמה פֿון עם ישראל. און דער רמב"ם שרײַבט, אַז די זאַכן וואָס זענען אינעם קודש און קודש הקדשים זענען געווען מער דערהויבן, און די זאַכן וואָס פֿון דרויסן פֿון זיי זענען געווען נידעריקער.
אַפִּרְיוֹן עָשָׂה לוֹ הַמֶּלֶךְ שְׁלֹמֹה מֵעֲצֵי הַלְּבָנוֹן. (ג, ט) - אַ פּאַלאַץ האָט זיך דער מלך שלמה געמאַכט פֿון די ביימער פֿונעם לבֿנון.
עַמּוּדָיו עָשָׂה כֶסֶף רְפִידָתוֹ זָהָב מֶרְכָּבוֹ אַרְגָּמָן תּוֹכוֹ רָצוּף אַהֲבָה מִבְּנוֹת יְרוּשָׁלָ͏ִם. (ג, י) - זײַנע זײַלן האָט ער געמאַכט פֿון זילבער, זײַן באָדן פֿון גאָלד, זײַן זיץ פֿון פּורפּור, זײַן אינעווייניקסטנס איז אויסגעפֿלאַסטערט מיט ליבע פֿון די טעכטער פֿון ירושלים.
"עמודיו עשה כסף" - דער הויף כּנגד דער נפש
דער מלבי"ם הייבט אָן פֿון דרויסן און גייט אַרײַן אינעווייניק. "עמודיו עשה כסף" - דאָס זענען די עמודים; "רפידתו זהב" - דאָס זענען די קרשים; "מרכבו ארגמן" - דאָס איז די פּרוכת. דער חצר פֿון אוהל מועד אינעם משכּן, און לעומת דעם דער אולם אין בית המקדש, זענען דער אויסערלעכער חלק, און זיי זענען כּנגד די כּלים פֿון דער נפש הטבעית - די נידעריקע נפש וואָס פֿונעם אָרט פֿון דער פּרסה און אַראָפּ, וואָס איז פֿאַרבונדן צום אצטומכא, צום מאָגן און צו די חלקים וואָס פֿאַרדייען דאָס עסן.
און ווי אַזוי? אינעם חצר איז דאָך געווען דער מזבח, און דער מזבח פֿאַרדײט די קרבנות, ממש ווי די נידעריקע נפש וואָס איר אָרט איז אינעם אָרט פֿון פֿאַרדײַונג. דאָרט געפֿינט זיך "לחם ה'", דאָרט ווערט דאָס פֿלייש פֿאַרדײט אויפֿן מזבח, און דאָרט זענען זײַנע טעפּלעך אָפּצורוימען די אַש, און זײַנע שויפֿלען און זײַנע מחתות. זאָגט דער מלבי"ם: ער איז ענלעך צום מאָגן פֿון יעדער זײַט. מען ברענגט די בהמה, מען לייגט זי אַרויף אויפֿן מזבח, און דאָס פֿײַער פֿאַרברענט און פֿאַרדײט - פּונקט ווי אינעם מאָגן איז פֿאַראַן ווי אַ פֿאַרברענונג און פֿאַרדײַונג פֿון דעם וואָס דער מענטש האָט געגעסן. און נאָכדעם ווי די חלקים גייען אַרויף און ווערן פֿאַרברענט, דאַרף מען אויסרייניקן די איבערגעבליבענע זאַכן, און דאָס איז די התפּנות אינעם מענטשנ'ס גוף; און בײַם מזבח זענען געווען די יעים מיט וועלכע מען האָט אויסגערייניקט און אַרויסגענומען די איבערגעבליבענע אַש.
און גיט אַכט: אינעם חצר זענען געווען עמודים און נישט קיין קרשים. דער משכּן אַליין, דער אינערלעכער חלק, איז געווען געבויט פֿון קרשים ווי אַ פֿעסטער בנין - אַ קרש צוגעשלאָסן צו אַ קרש, מיטן בריח התיכון וואָס שליסט זיי צונויף און מאַכט אַלץ פֿאַר איין שטיק. אָבער דער חצר איז געווען געבויט פֿון אַן עמוד און לייוונט, אַן עמוד און אַ יריעה אויסגעשפּאַנט צווישן זיי, דאָס זענען די קלעי החצר. און דאָס איז "עמודיו עשה כסף". אַזוי אויך אינעם גוף: אינעם אונטערשטן חלק, פֿונעם ברוסטקאַסטן און אַראָפּ, זענען נישטאָ קיין ריפּן און נישטאָ קיין קרשים וואָס דעקן צו די אבֿרים, נאָר עס איז פֿאַראַן ווי עמודים - דער חוט השדרה. "עמודיו עשה כסף", אָן קיין קרשים, פּונקט ווי דער חצר.
"רפידתו זהב" - דער היכל כּנגד דעם רוח
דער היכל איז דער אינערלעכער חלק, און ער איז כּנגד פֿונעם ברוסטקאַסטן און אַרויף, וואו עס געפֿינען זיך דאָס האַרץ און די לונגען, די מער חשוב'ע ערטער. און דערפֿאַר זענען אינעם אינערלעכן חלק געווען די מער חשוב'ע זאַכן. וואָס איז געווען אינעם היכל? דער מזבח הקטורת. און גיט אַכט אויפֿן חילוק: אינדרויסן האָבן מיר גערעדט פֿון קרבנות וואָס דאָס פֿלייש ווערט פֿאַרצערט אין פֿײַער אויפֿן מזבח, בעת אינעם אינעווייניקסטן מזבח איז גאָר נישט געווען קיין פֿלייש נאָר קטורת - וואָס דאָס איז שוין אַ פֿיל מער רוחניות'דיקע זאַך, ווײַל קטורת איז דאָך אַן ענין פֿון ריח. און נאָך מער, קטורת איז מלשון קישור: פּונקט ווי דער רוח פֿאַרבינדט צווישן דער נפש און דער נשמה, אַזוי אויך איז דער דאָזיקער מיטעלער חלק קטורת, מלשון קישור צווישן דעם אונטערשטן חלק און דעם אויבערשטן חלק.
אויך איז אינעם היכל געווען די מנורה מיט אירע זיבן ליכט, און זי איז ענלעך צו די זיבן פֿליגלען פֿון דער לונג וואָס בלאָזן אויפֿן האַרץ און צינדן אָן דעם רוח חיים. און מען קען זיך פֿאַרטראַכטן פֿאַרוואָס ער האָט גענומען "זיבן", וואָרעם הײַנט טיילט מען אײַן די לונג אין פֿינף אונות - דרײַ אויף דער רעכטער זײַט און צוויי אויף דער לינקער זײַט. און וואָס איז אַן אונה? אַ זאַך וואָס מען קען עקזיסטירן אויך אָן דעם; און דערפֿאַר רעדט מען בײַם האַרץ פֿון קאַמערן און נישט פֿון אונות, ווײַל בײַם האַרץ אויב עס פֿעלט איין קאַמער שטאַרבט דער מענטש אויפֿן אָרט, בעת בײַ דער לונג, אַפֿילו אויב מען נעמט אַוועק אַ טייל פֿון די אונות, איז נאָך אַלץ פֿאַראַן אַ חיות. און מסתּמא האָט דער מלבי"ם צוגערעכנט אויך די צוויי סימפונות, די צוויי רערן וואָס צעשפּרייטן זיך אינעווייניק אין דער לונג און פֿירן אַרײַן די לופֿט, און אינאיינעם זענען זיי זיבן.
די דאָזיקע אינעווייניקסטע אבֿרים זענען קריטיש פֿאַרן קיום פֿונעם מענטש, און דערפֿאַר דאַרפֿן זיי האָבן אַ באַזונדערע שמירה - און דאָס זענען די צלעות. אויב אַ מענטש באַקומט אַ זעץ אין בויך, טוט דאָס זייער וויי, אָבער צום מערסטנס איז עס אַן אינערלעכער בלוט-אויסגאָס; אָבער אַ קלאַפּ אין האַרץ אָדער אין דער לונג, רחמנא ליצלן, זענען שוין געווען פֿאַלן וואָס מענטשן זענען געשטאָרבן דערפֿון - און דאָס נאָך טראָץ דער שוץ. און ווען עס וואָלט געווען אַ דירעקטער צוגאַנג צום האַרץ, וואָלט אַ מענטש געקענט שטאַרבן אין איין רגע פֿון אַן איינציקן קלאַפּ. דערפֿאַר זענען דאָ שוין פֿאַראַן באַדעקנדיקע קרשים, פּונקט ווי אינעווייניק אינעם משכּן, וואו דער היכל און קודש הקדשים זענען געווען געבויט ממש ווי אַ שטוב, קרשים איינס נאָכן אַנדערן - פּינקטלעך ווי דאָס האַרץ און די לונג געפֿינען זיך הינטער די "קרשים" אינעם גוף פֿונעם מענטש.
און דאס איז "רפידתו זהב": די ריפן (צלעות) זענען ווי גאלד אין זייער חשיבות, א ריפוד אסאך מער חשוב ווי די עמודים. און אינעם נמשל: דארט ווערט די נפש א רפידה און א בעטגעוואנט פאר דער נשמה. ווייל די נשמה קען זיך דאך נישט מחבר זיין מיט דער נפש ווי אזוי זי איז - די נשמה איז הויך און די נפש איז נידריג - דערפאר דארף מען דאס "רפידתו זהב", די אויסבעטונג אינעם מיטלסטן טייל פון דער ברוסט און העכער, דורך וועלכער די נשמה קען קומען און רוען.
"מרכבו ארגמן" - קודש הקדשים כנגד די נשמה
ווייטער אינעווייניג - קודש הקדשים. סיי דער היכל און סיי קודש הקדשים זענען געווען אין איין בנין, נאר אינדערמיט האט מבדיל געווען די פרוכת, און פון דארט און ווייטער איז קודש הקדשים. און דאס איז כנגד דער נשמה, די נפש המשכלת. וואס איז געווען אין קודש הקדשים? דער ארון, און אין אים די צוויי לוחות האבן, "שם חלקת מחוקק ספון", און דאס איז דער מקום המרכבה פאר דער שכינה. און די מחיצה פון ארגמן וואס האט אפגעטיילט, דאס איז די פרוכת, און אויף איר ווערט געזאגט "מרכבו ארגמן".
און אויפן ארון זענען געווען די צוויי כרובים, און זיי זענען מרמז אויפן העכערן טייל: חיה ויחידה. קומט אויס: דער אונטערשטער טייל כנגד נפש, פון דער ברוסט און העכער כנגד רוח, קודש הקדשים אליין כנגד נשמה, און העכערן ארון - חיה ויחידה. און בלשון פונעם מלבי"ם: "אשר בין שדיהם הדוד העליון ישכון ויתלונן עם רעייתו הכלה הכלולה, אשר נכבדות מדובר בה בשיר הזה המקודש".
צווישן די צוויי כרובים
ווען מיר שטייען און דאווענען, ריכטן מיר די כוונה קעגן ירושלים עיר הקודש, דעם בית המקדש און דעם בית קודש הקדשים, וואו דארט איז דער שער השמים און דארט איז די שכינה. אבער די מקובלים זאגן אז מען זאל מוסיף זיין און מכוון זיין צו צווישן די צוויי כרובים, ווייל פונקט דארט איז געווען דער מקום השראת השכינה, און דארט משרה קודשא בריך הוא כביכול זיין שכינה. און מען ברענגט פון הגאון רבי ניסים פרץ זצ"ל בשם דעם רמח"ל: ווען די מקובלים רעדן וועגן דעם דאקן קו פון ליכטיגקייט וואס דער הקדוש ברוך הוא האט ארויסגעצויגן און אויף אים מלביש געווען אלע ספירות - ווי עס ווערט מבואר בסוד הצמצום, אז דער הקדוש ברוך הוא האט מצמצם געווען זיין אור און געשאפן א רונדן חלל, און א שמאלן שפאלט פון וואנעט זיין אור גייט אריין און דערויף זענען זיך מלביש די ספירות אריין אינעם מקום הצמצום - דער זעלבער קו דק גייט אראפ אין אלע עולמות, און דער פלאץ וואו ער קומט אן איז צווישן די צוויי כרובים. קומט אויס אז מיר דאווענען צום אין סוף ברוך הוא וואס געפינט זיך דארט צווישן די צוויי כרובים.
און אויף דעם ווערט געזאגט "תוכו רצוף אהבה מבנות ירושלים". דארט געפינט זיך כביכול דאס פייער פון אויבן, און דארט איז דער חיבור פון "בנות ירושלים" - דער גשמיות'דיגער כוח וואס איז נזדכך געווארן - מיט קודשא בריך הוא. דארט טוט זיך די דערהויבענע רעיה, דאס הייסט די נפש האלוקית, מחבר זיין מיט איר דוד, מיט דעם אין סוף. און וואס פאסירט צו אלע בנות ירושלים, וואס דאס זענען דער גוף און זיינע כוחות, וואס זייער אויפגאבע איז לכאורה אפצוטון דעם דאזיגן שידוך, ווייל זיי ציען דאך צום גשמיות און ערדישקייט און ווילן נישט אז די נפש זאל זיך מחבר זיין מיט איר דוד? דארט, אינעווייניג אינעם אפריון, אדרבה - אלע גשמיות'דיגע כוחות ווערן בטל צום אין סוף און צו דעם חיבור. וואס שוין אין די אויסערליכע טיילן האבן מיר געזען ווי אזוי אלע גשמיות'דיגע זאכן ווערן עולה צום אויבערשטן אויפן מזבח, און דורך דעם ווערט א קירוב און א חיבור, ביז אפילו די גשמיות'דיגע כוחות שטערן נישט דעם זיווג צווישן דער הויכער נשמה און קודשא בריך הוא.
"המלך שלמה" און נישט סתם "המלך"
דער מלבי"ם איז מדייק: עס שטייט נישט דא סתם "המלך", ווייל סתם א מלך איז דער יצר הרע וואס הערשט איבערן גוף, "מלך זקן וכסיל". דא שטייט "המלך שלמה" - שלמה איז לשון שלום און לשון חיבור, וואס באשאפט א חיבור צווישן דער נפש און דעם גוף, און דעמאלט פירן ביידע צוזאמען צום אין סוף און צום זיך מחבר זיין מיט קודשא בריך הוא. און ווי אזוי? דורך דעם וואס מען דערהייבט דעם גוף.
און דאס איז פונקט וואס עס שטייט אינעם משל: די רעיה האט געזאגט פאר די בנות ירושלים גייט און זעט וואספארא שיינעם אפריון דער מלך שלמה האט געמאכט, און כביכול מיט דעם האט זי זיי דערווייטערט פון זיך. און אזוי אויך אינעם נמשל: זי נעמט מיט זיך די כוחות פונעם גוף דורך דעם וואס זי מקריב זיי צום אויבערשטן, און דעמאלט זענען די כוחות פונעם גוף מער נישט קיין שטרוכלינג, נאר דער צדיק ווערט א מרכבה פאר דער שכינה.
און וואס איז א מרכבה לשכינה? א מרכבה איז א וואגן, און עס איז דא איינער וואס רייט אויף איר. זי איז נישט זעלבסטשטענדיג און פארט נישט וואו זי וויל, נאר עס איז דא איינער וואס פירט איר. אזוי אויך דער צדיק: ער איז נישט זעלבסטשטענדיג, נאר ער איז מבטל זיך און זיינע כוחות אינגאנצן פאר קודשא בריך הוא, און דערפאר ווערט ער א מרכבה פאר דער שכינה. דער קדוש ברוך הוא, אין דער רגע וואס מען גיט אים פלאץ - דארט געפינט ער זיך. ווען א מענטש איז זיך מבטל, בלייבט א פרייער פלאץ פארן קדוש ברוך הוא און ער רוט אויף אים; אבער ווען א מענטש איז זיך נישט מבטל, גיט ער כביכול נישט קיין פלאץ פאר דער שכינה - "איך וועל רייטן, איך וועל פירן" - און עס איז נישטא קיין פלאץ פארן קדוש ברוך הוא צו רייטן. און ווען דער צדיק איז זיך מבטל פארן השם יתברך, דעמאלט איז ער א בחינה פון א מרכבה פאר דער שכינה, און די שכינה רוט אויף אים אויף א פאלקאמען אופן. און דאס איז וואס איז דא געווען: די כוחות פונעם גוף זענען בטל געווארן צו די כוחות הנפש, און דערפאר האבן זיי נישט געשטערט דער רעיה אין איר חיבור מיט איר דוד דארט צווישן די צוויי כרובים.
צְאֶנָה וּרְאֶינָה בְּנוֹת צִיּוֹן בַּמֶּלֶךְ שְׁלֹמֹה בָּעֲטָרָה שֶׁעִטְּרָה־לּוֹ אִמּוֹ בְּיוֹם חֲתֻנָּתוֹ וּבְיוֹם שִׂמְחַת לִבּוֹ. (ג, יא) - גייט ארויס און זעט, טעכטער פון ציון, אינעם קעניג שלמה, אין דער קרוין מיט וואס זיין מוטער האט אים געקרוינט אין טאג פון זיין חתונה און אין טאג פון דער שמחה פון זיין הארץ.
דורך דעם אלעם קען די הייליגע רעיה אוועקשיקן פון זיך די בנות ציון, וואס דאס זענען די כוחות פונעם חומר, כדי זיי זאלן נישט שטערן, נישט מאכן קיין מחיצה און נישט צוריקהאלטן איר פארבינדונג מיט איר דוד דארט צווישן די צוויי כרובים. זי זאגט צו זיי: "צאנה" - שיידט זיך אפ פון מיר, זייט נישט מיט מיר אין דער צייט ווען איך פאראייניג זיך מיט קודשא בריך הוא. "וראינה במלך שלמה" - יענער מלך וואס איז אויך דער יצר, ווייל סתם "המלך" איז דער יצר, ווערט יעצט "המלך שלמה", דער מלך שהשלום שלו. די כוחות וואס האבן געדארפט זיין קעגנעריש זענען שוין נישט סתם א "מלך", נאר א מלך שהשלום שלו, וואס האט שוין מער נישט קיין מלחמה מיט די רוחניות'דיגע כוחות, און פארקערט, ער העלפט זיי צו אז זיי זאלן קענען מקבל זיין די השפעה אלוקית.
"בעטרה שעיטרה לו אמו" - "אמו" איז דער מקור פון וואו דער יצר קומט ארויס, דאס איז דער חומר און זיינע גשמיות'דיגע כוחות. און יעצט, ביים חתונה און ביים זיווג מיט קודשא בריך הוא, זענען סיי דער גוף און סיי זיינע כוחות כביכול מקריב זיך אליין פאר יענעם רוחניות'דיגן חיבור. און דעמאלט איז דער מענטש זוכה צו דער בחינה פון "עטרת חתנים" - די קרוין פונעם שכל וואס פאראייניגט זיך מיט דער כלה הכלולה וואס זי איז די נשמה, און דער גוף ווערט איר א קרוין, ער העלפט צו און באקרענט די הייליגע נשמה. וואס ביז יעצט איז דער גוף געווען א שונא צו רוחניות און האט נישט געוואלט דעם חיבור, ווערט יעצט דער גוף אליין א כלי פאר דעם רוחניות'דיגן חיבור.
און דא האבן מיר באקומען אן ענטפער אויף דער קשיא וואס מיר האבן געפרעגט: וואס איז מיט די גשמיות'דיגע כוחות, וויאזוי האבן זיי נישט צוריקגעהאלטן דעם חיבור? דער ענטפער איז - דורך דעם "אפריון אשר עשה לו המלך שלמה". דורך דעם וואס ער האט געבויט דעם בית המקדש, וואס האט מחבר געווען גשמיות און רוחניות, האט קודשא בריך הוא געקענט בלייבן מיט שלמה המלך אין א שטענדיגן חיבור מיט רוח הקודש פאר לאנגע צייטן. און דער חיבור איז נישט איבערגעהאקט געווארן ווען דער דוד איז ארויפגעגאנגען העכער דער רעיה, ווייל דער דוד איז נישט צוריק ארויפגעגאנגען צו זיין פלאץ, נאר ער איז געבליבן אינעווייניג אין בית המקדש און אין בית קדשי הקדשים, וואס איז א "בית זבול לו", דער פלאץ פון דער שכינה, און דורך דעם איז ער געווען גרייט כסדר אויף א חיבור מיט דער נפש פון שלמה.
קאפיטל ד': די שבחים פון דער כלה - די נשמה
הִנָּךְ יָפָה רַעְיָתִי הִנָּךְ יָפָה עֵינַיִךְ יוֹנִים מִבַּעַד לְצַמָּתֵךְ שַׂעְרֵךְ כְּעֵדֶר הָעִזִּים שֶׁגָּלְשׁוּ מֵהַר גִּלְעָד. (ד, א) - דו ביסט שיין, מיין געליבטע, דו ביסט שיין, דיינע אויגן זענען ווי טויבן פון הינטער דיינע פלאכטן; דיין האר איז ווי א סטאדע ציגן וואס לאזן זיך אראפ פונעם בארג גלעד.
יעצט בארימט דער אויבערשטער דוד די כלה, די נשמה, מיט אלע ערליי שבחים און מיט פארשידענע פרטים וואס באשרייבן דעם כח פון דער נשמה, די גרויסע שטארקייט אין איר און אירע מעגליכקייטן. מען מוז פאראויס מקדים זיין: דער מלבי"ם גייט דא אריין אין א פיל טיפערן פלאץ, און ער ערקלערט זאכן וואס שטייען ברומו של עולם. כאפט אן אטעם. אבער דאס וועט אונז ווייזן די גרויסקייט און מעלה פונעם נפש, אירע מעגליכקייטן און אירע השגות.
דער חילוק צווישן די פריערדיגע מאלן און דא איז: יעצט פאראייניגט זיך קודשא בריך הוא מיטן נפש בעת זי געפינט זיך נאך אינעם גוף. און ווי מיר האבן ערקלערט, ווערט דאס מעגליך צוליב דעם וואס עס איז דא א בית המקדש, און אזוי ווי עס איז דא א בית המקדש, קומט דער הקדוש ברוך הוא כביכול אראפ משרה צו זיין זיין שכינה בתחתונים. בכח פון דער עבודת ה' אינעם בית המקדש קען די נשמה בלייבן אינעם גוף פון שלמה, און אין דער דאזיגער מציאות אליין בינדט זיך דער הקדוש ברוך הוא צו מיט איר.
"עיניך יונים" - די צוויי אויגן פונעם נפש
אזוי ווי מיר רעדן דא פונעם רוחניות'דיגן חלק, זענען אלע משלים און בילדער וואס מיר וועלן זען פון דא און ווייטער רוחניות'דיגע באגריפן. זאגט דער מלבי"ם: דער נפש פארמאגט צוויי אויגן. זי האט איין אויג מיט וואס דער מענטש זעט די אלוקות אין די עולמות העליונים - די הייליגע ספירות, די השגות אלוקיות, דער פרדס. און עס איז פאראן א נידעריגער אויג, מיט וועלכן דער מענטש זעט די אינעווייניגסטע כוחות פונעם נפש, ער זעט די אלוקות וואס איז אין אים - "מבשרי אחזה אלוה". זעט מען דאך אז עס זענען דא צוויי בחינות אין זען אלוקות.
און ביידע זענען "יונים", דאס הייסט אז זיי שיידן זיך נישט אפ איינע פון דער צווייטער: פונקט ווי מען דארף האבן די הויכע רוחניות'דיגע השגה צו זען דעם כח האלוקות פון אויבן, אזוי אויך דארף מען זען דעם כח האלוקות וואס רוהט טיף אינעווייניג אינעם גוף.
"מבעד לצמתך" - די פארבינדונג צום גוף
וואס מיינט "מבעד לצמתך"? "צמה" איז א לשון פון קניפ און פארבינדונג, א זאך וואס איז פארבונדן. און דאס איז אויך דער באגריף פון א "צומת", וואס מיינט עטליכע וועגן וואס קומען זיך צוזאם און ווערן פארבונדן. און מיר האבן אמאל ערקלערט בשם דעם פאטער פונעם רד"ק, אז דאס איז אויך דער מקור פונעם ווארט "צום": "קראו צום, קראו עצרה" - אלע האבן זיך צונויפגעזאמלט אויף איין פלאץ צו מתפלל זיין און בעטן פונעם אויבערשטן, במילא איז אויך דאס ווארט "צום" אן אויסדרוק פון קיבוץ און צוזאמנעמען. און אזוי אויך איז "צומת הגידים" א קיבוץ פון גידים.
אויב אזוי, זאגט איר דער דוד: עס איז דא דא א צמה, עס איז דא א פארבינדונג פון דער נפש צום גוף, און דער גוף איז דאך מגושם און גשמי - און דאך, "מבעד לצמתך", טראץ דעם דאזיגן קשר צו גשמיות, זענען נאך אלץ "עיניך יונים", זיי קוקן און קוקן ארויס אויף אלוקות: סיי אויפן הויכן בחינה אין אלע עולמות, און סיי אויפן פנימיות'דיגן בחינה, אויף דער השגחה פונעם הקדוש ברוך הוא און אויף זיין מציאות אינעם מענטש אליין, וואס דאס איז דאס צווייטע אויג וואס קוקט אריין אין זיך אינעווייניג.
"שערך כעדר העזים" - שערות הנפש
זאגט דער מלבי"ם: אינעם גוף זענען פאראן האר און עס זענען פאראן ציין, און זיי זענען די מותרות וואס דער טבע שפייט ארויס אינדרויסן. זיי וואקסן פון פנימיות פונעם גוף, ווערן דיקער און הארטער און קומען ארויס אינדרויסן. און דאס איז דער משל; און וואס איז דער נמשל אין רוחניות? דאס איז אן אינעווייניגסטער ליכטיגקייט וואס ברעכט זיך דורך און גייט ארויס אינדרויסן.
ווער עס קען קבלה ווייסט אז מען רעדט אסאך איבער דעם ענין: די שערות פון אריך, די שערות פון זעיר; ווער עס האט געלערנט אין אידרא, און ווער עס לערנט אין תיקונים, זעט אז עס זענען פאראן "תיקוני דיקנא" - ווידער האר, די שערות פונעם בארד און די שערות פונעם קאפ. און דאס זענען גאר הויכע און דערהויבענע קבלה-מושגים, ווייל יעדער מאל וואס מען רעדט פונעם קאפ, פון דער גולגלתא, רעדט מען פון גאר הויכע השגות. קומט אויס אז דער אויסדרוק "שיער" קומט ארויסברענגען די העכסטע אורות וואס קומען ארויס אינדרויסן פון דער גולגולת, ווייל טיף אינעווייניג אין דער גולגולת געפינען זיך די העכסטע ספירות - כתר, חכמה, בינה - און וואס עס גייט ארויס ווערט אויסגעשפיגן ווי שערות, וואס דאס זענען געוואלדיגע הארות וואס קומען אראפ און זענען משפיע ביז צום אונטערשטן עולם.
און אזוי אויך די ציין דרוקן אויס אן השפעה פונדרויסן, און זיי זענען כנגד די ל"ב נתיבות חכמה, וואס אויך זיי זענען כביכול ארויסגאנג און אן ארויסשפייאונג פון דער גולגולת ארויס, און זענען מרמז אויף דער חכמה וואס איז משפיע אהער אראפ.
מושגים והקשים: שערות הנפש
א ביישפיל דערצו, זאגט דער מלבי"ם, געפינט זיך אויך אינעם נפש פונעם מענטש. און די נפש, ווי באקאנט, איז צעטיילט אין צוויי: הנפש הדיברית און הנפש השכלית. הנפש הדיברית איז די נפש וואס איז צוגעבונדן צום חומר, דיברית מלשון דיבור, די נפש דורך וועלכער דער מענטש רעדט. און דער שכל - זיין מציאות אנטפלעקט זיך אויף צוויי אופנים: איינס דורך מושגים, און דאס צווייטע דורך משפטים און היקשים.
די מושגים זענען אן א שיעור און אן אן עק, און יעדער מושג איז אנדערש פון זיין חבר. מען קען רעדן איבער שיינקייט, איבער דער וועלט, איבער א תכלית, איבער ליבשאפט, איבער בריאה, איבער גאווה, איבער דער נפש, איבער א הויז - אינגאנצן אנדערע מושגים איינער פון דעם צווייטן, און מען קען ממשיך זיין אן אן אויפהער. און זיי ווערן אנגערופן "שערות הנפש": אזוי ווי די האר קומען ארויס פונעם וואוינארט פונעם שכל, פון די מוחין, און זיי זענען זייער אסאך און זייער דק, אזוי אויך אינעווייניג אין דער נפש זענען דא שערות הנפש, און דאס זענען די מושגים וואס האבן נישט קיין קץ און קיין תכלית.
און אין וואס זענען זיי ענליך צום "עדר העזים שגלשו מהר גלעד"? ווייל די ציגן אינעם עדר זענען אנדערש איינע פון דער צווייטער: עס זענען דא עקודים, עס זענען דא נקודים, עס זענען דא ברודים, עס זענען דא מיט פלעקן פון איין סארט און מיט פלעקן פון א צווייטן סארט, עס זענען דא אזעלכע קאלירן און אנדערע קאלירן. און אויב מען פרעגט דעם פאסטוך - קען ער יעדער איינע ביי איר נאמען. פאר דעם וואס קוקט פונדרויסן זעען זיי אפשר אויס דאס זעלבע, אבער דער פאסטוך קען אוודאי פארשטיין דעם חילוק, און ביי א טייל פון זיי זענען די חילוקים גאר גרויס. אזוי אויך יעדער מושג פאר זיך האט א באזונדערן חילוק: ווען מען רעדט פון שיינקייט, פון תכלית, פון ליבשאפט און פון נפש, רעדט מען פון פיר מושגים וואס זענען בכלל נישט נאנט איינער צום צווייטן און עס איז נישט פאראן צווישן זיי קיין שום שייכות.
שערות אין דער נפש האלוקית: עקודים און נקודים
און אזוי אויך אין דער נפש האלוקית, וואס זי איז די מער רוחניות'דיגע נפש: דארט זענען די שערות מרמז אויף השגות אין אלוקיים'דיגע ענינים, און זיי זענען ענליך צו א "עדר העזים". ווער עס קען זיך אויס אין קבלה קען די ברייטע רייד איבער דעם ענין פון תחילת השפעת העולמות. דער אריז"ל, ווען ער הייבט אן רעדן וואס עס איז באשאפן געווארן פריער - כאטש עס שטייט אז עס זענען פאראן פארבארגענע עולמות וואס ער האט נישט גערעדט איבער זיי - הייבט ער אן פון א"ק, אדם קדמון. און מען וועט נישט אריינגיין יעצט מסביר צו זיין דעם מושג; וואס מען דארף זיכער ארויסווארפן פונעם קאפ איז אז עס רעדט זיך חלילה נישט פון ציורים פון א מענטש, נאר א"ק איז א גאר הויכע און רוחניות'דיגע מציאות, פון וואו עס האבן אנגעהויבן אראפצוגיין און משפיע ווערן די עשר ספירות פון די אורות וואס זענען ארויסגעגאנגען דערפון.
און אלס א ראיה דערצו: איבער די שערות פון א"ק רעדט דער אריז"ל בכלל נישט, ווייל דאס איז א גאר הויכער מקום; ער הייבט אן רעדן פונעם מצח און אראפציר, פון די השפעות און אורות וואס זענען ארויסגעגאנגען פון א"ק, ביז עס האבן זיך געפארעמט די עשר ספירות, און שבירת הכלים, און דער גאנצער סדר ביז די וועלט דא איז באשאפן געווארן בכוח פון יענע עשר ספירות. און אט, ווען מען רעדט פון די עולמות וואס זענען באשאפן געווארן פון א"ק, רעדט דער אריז"ל איבער עולם העקודים און איבער עולם הנקודים - עס זענען דא גאנצע פרקים אין קבלה איבער די דאזיגע עולמות.
און פון דעם קען מען פארשטיין, אז עס ליגן געוואלדיגע סודות אין אלעס וואס איז פארגעקומען ביי יעקב אבינו. ווער עס ליינט און פארשטייט נישט, וואונדערט זיך: פארוואס דארף די תורה מיר באשרייבן עקודים, נקודים און ברודים, און "עקודים יהיה שכרך", "נקודים יהיה שכרך", און די גאנצע אריכות הדברים וואס לכאורה אינטערעסירט אונז נישט - צי אינטערעסירט אונז דען באמת וויאזוי יעקב האט זיך באחכמ'ט קעגן לבן? נאר עס ליגן דארט געוואלדיגע און וואונדערבארע סודות וואס דער האר"י הקדוש האט אונז מגלה געווען, און מען האט אונז שוין מגלה געווען אין קבלה פונעם זוהר הקדוש, אז דאס זענען רמזים אויף העכסטע סודות, און דער גאנצער ענין ווערט געלערנט אין גאר הויכע השגות פון אומענדליכע רוחניות'דיגע ג-טלעכע השפעות פון וועלכע די עולמות זענען באשאפן געווארן. און דאס איז וואס דער מלבי"ם זאגט: די האר קומען מרמז זיין אויף הויכע השגות וואס געפינען זיך אין די אויבערשטע רוחניות'דיגע עולמות, וואס זענען ענליך צום עדר העזים - פונקט ווי אין אן עדר עזים זענען פאראן עקודים, נקודים און ברודים, אזוי זענען נאצלו געווארן די עולמות העליונים: עולם העקודים, עולם הנקודים און אזוי ווייטער, ביז עס זענען געשאפן געווארן די ספירות.
צום סך-הכל:
מיר האבן געלערנט אז דער אפריון וואס דער מלך שלמה האט זיך געמאכט איז דער בית המקדש, וואס ער איז א לבוש פאר דער כללות'דיגער נשמה פון כלל ישראל, און אלע זיינע חלקים זענען מכוון כנגד די חלקים פונעם מענטש און די חלקים פון זיין נפש: דער חצר און זיינע זיילן כנגד דער נפש הטבעית און די כלי העיכול, דער היכל און זיינע קרשים כנגד דעם רוח און דאס הארץ און די לונגען, קודש הקדשים כנגד דער נשמה, און די צוויי כרובים כנגד חיה און יחידה - און דארט, צווישן די צוויי כרובים, איז דער מקום החיבור פון דער רעיה מיט איר דוד. און ווען די כוחות פונעם גוף ווערן בטל און דערהויבן צו אים יתברך, ווערט "המלך" פארוואנדלט אין "מלך שלמה", שהשלום שלו, און דער מענטש ווערט א מרכבה פאר דער שכינה. און פון דא זענען מיר אריבער צו די שבחים פון דער כלה אין קאפיטל ד': "עיניך יונים" - די צוויי אויגן פון דער נפש וואס קוקן אויף אלקות פון אויבן און פון אינעווייניג; "מבעד לצמתך" - טראץ דער פארבינדונג צום גשמיות'דיגן גוף; און "שערך כעדר העזים" - די ליכטיגקייטן און השגות וואס שיינען ארויס פון דער פנימיות הנפש, וואס האבן נישט קיין שיעור, יעדער איינער מיט זיין באזונדערקייט, ווי די עקודים, נקודים און ברודים אינעם עדר.