די פסוקים פאר אונז זענען דער המשך פון די רייד פון דער רעיה צו די בנות ירושלים, און לויט דעם מלבי"ם איז דאס דער רעדן פון דער נפש צו די כוחות פונעם גוף. זי לייקנט נישט די שווארצקייט וואס זעט זיך אן אויף איר, נאר זי ערקלערט אז דאס איז נישט קיין שווארצקייט מצד זיך אליין, נאר א תוצאה פונעם מצב אין וועלכן זי געפינט זיך: דאס וואס זי געפינט זיך אין א גשמיות'דיגן גוף און אינאיינעם מיט דער ראם פון צייט. פון דא גייט דער שיר ווייטער צו דער גרויסער בקשה פון דער נפש: איר אנצוצייגן דעם וועג ווי אזוי זיך אפצורייסן פון דער גשמיות און זיך מדבק זיין אין דער אלוקות.
אַל־תִּרְאוּנִי שֶׁאֲנִי שְׁחַרְחֹרֶת שֶׁשְּׁזָפַתְנִי הַשָּׁמֶשׁ בְּנֵי אִמִּי נִחֲרוּ־בִי שָׂמֻנִי נֹטֵרָה אֶת־הַכְּרָמִים כַּרְמִי שֶׁלִּי לֹא נָטָרְתִּי׃ - קוקט מיך נישט אן פאר שווארצלעך ווייל די זון האט מיך פארברענט; די קינדער פון מיין מוטער האבן געגרימט אויף מיר, זיי האבן מיך געמאכט פאר א היטערין איבער די וויינגערטנער, מיין אייגענעם וויינגארטן האב איך נישט געהיט.
זאגט זי צו זיי: מיינט נישט אז איך בין שווארצלעך מצד מיר אליין. די שווארצקייט וואס איר זעט אויף מיר קומט פון צוויי סיבות. די ערשטע - "ששזפתני השמש". די זון באדייט שטענדיג די צייט; א זאך וואס געפינט זיך אין דער מציאות פון צייט ווערט אנגערופן "תחת השמש", אזוי ווי שלמה המלך דרוקט זיך אויס עטליכע מאל: "כל אשר יעשה תחת השמש", דאס הייסט אונטער דעם ראד פון דער צייט. און פארוואס דוקא די זון דרוקט דאס אויס? ווייל ביי דער זון זעט מען אויפן קלארסטן אופן דאס לויפן פון דער צייט: מען שטייט אויף אינדערפרי און זי איז אין מזרח, מען גייט שלאפן און זי איז אין מערב. יעדער איינציגער מאמענט דערקענט זיך אין איר. און דערפאר פלעגן די קדמונים מאכן זון-זייגערס - א שטעקן וואס מען האט אריינגעשטאכן אין דער ערד מיט סימנים ארום - און דאס האט אפגעצייכנט די צייט.
דאס הייסט, זאגט די נפש: איך בין אונטער דער ראם פון דער צייט, איך בין אריינגעלייגט אין א גשמיות'דיגן גוף. מיינע השכלות זענען נישט די השכלות וואס איך האב געהאט פריער, ווען אין איין איינציגן אויגנבליק קען א מענטש משיג זיין די גאנצע תורה אינגאנצן.
רבי חיים מוואלאזשין דערציילט איבער א מענטש וואס ער האט געקענט אויף דער וועלט אלס א פשוט'ער מענטש - א שוסטער אדער א טישלער, עפעס גאר פשוט. איינמאל האבן זיי געהאט א ספק אין א פארציקלטער סוגיא אין הלכות שעטנז, א סוגיא וואס אלע גדולי הדור האבן געשריבן דערוועגן. און איין נאכט זעט ער יענעם מענטש אין חלום, און אין איין רגע האט ער אים געזאגט אלע צדדים און אים קלאר געפסק'נט דעם גאנצן ספק. האט ער אים געפרעגט: פון וואנעט ווייסטו דאס אלעס? דו ביסט דאך געווען א פשוט'ער מענטש דא אויף דער וועלט! האט ער אים געענטפערט: טאקע, איך בין געווען א פשוט'ער מענטש, אבער זאלסט וויסן אז איך האב אויסגעהאלטן אן ערליכן תלמיד חכם מיט א שותפות פון יששכר וזבולון, און וויבאלד אזוי - אלע זיינע ידיעות און זיין גאנצע תורה האט מען מיר אויך געלערנט, און אלעס וואס מען לערנט אין עלמא דקשוט, אלעס פארשטיי איך און אלעס ווייס איך. האט ער אים געזאגט: אבער דו ביסט דאך ערשט נפטר געווארן מיט צוויי טעג צוריק! האט ער אים געזאגט: ריכטיג, דארט איז עס אין איין רגע. האט רבי חיים מוואלאזשין אויסגעפירט: איך האב געוואוסט אז אזוי איז עס אין הימל, אבער איך האב נישט געוואוסט אז דאס גייט אזוי שנעל.
דערפאר זאגט די רעיה, דאס הייסט די נשמה: אל תראוני שאני שחרחורת ששזפתני השמש. דארט אויבן זענען די השגות אין איין אויגנבליק, אבער דא בין איך אריינגעלייגט אין דער גשמיות'דיגער מציאות, און די השגות קומען צוביסלעך. דאס שטייגן אין עבודת השם גייט לאנגזאם, די תפיסה פונעם שכל און די השגה גייט לאנגזאם. איך בין באגרענעצט, איך געפין זיך אין חומר, אין א גשמיות'דיגן גוף וואס שטעלט מיר גרענעצן. און דערפאר זעט איר נישט דעם געוואלדיגן רוחניות'דיגן ליכטיגקייט וואס איז דא אין מיר, ווייל עס איז בלויז בכוח און נישט בפועל, אינעווייניג אין מיר, און דער גוף פארטונקלט עס און פארדעקט דערויף. און אויב די נפש וויל זוכה זיין צו השגות, פאדערט זיך א לאנגזאמע עבודה שטייטלעך אויף שטייטלעך - און דאס אלעס איז ווייל איך געפין זיך אונטער דער ראם פון צייט.
זאגט דער מלבי"ם: די נפש פארמאגט ברידער בני אביה און ברידער בני אמה. מיר האבן שוין געזאגט אז די נפש פארמאגט "עלמות", און דאס זענען דער כוח השכל און כוח החכמה וואס גייען מיט איר - דאס זענען די ברידער פון איר פאטער, ווייל זיי קומען פון איר פאטער אין הימל: דער הקדוש ברוך הוא האט געגעבן פאר דער נפש דעם כוח ההשכלה, דעם כוח החכמה, דעם כוח ההתבוננות און דעם כוח העיון, און דאס אלעס זענען אירע ברידער מצד דעם פאטער. אבער לעומת זה האט זי ברידער מצד איר מוטער. דער זוהר הקדוש אין פרשת שמות שרייבט: "אב ואם אית לה לנשמתא, כמו דאית ליה לגוף אב ואם" - די נשמה האט א טאטן און א מאמען. דער פאטער איז קודשא בריך הוא, און די ברידער פון זיין זייט זענען די כוחות פונעם שכל. און ווער איז די מוטער? די מאמע פון דער נפש איז די גווי-ה, דער גוף, דער ארט וואו די נפש איז איינגעפלאנצט געווארן. און אויף דעם דאנקען מיר דעם אייבערשטן יעדן טאג, אז ער איז "מפליא לעשות" - ער פארבינדט דעם גוף מיט דער נפש אינאיינעם, ער פארבינדט די טאכטער מיט איר מוטער.
לויט דעם זענען אירע ברידער בני אמה די כוחות פונעם גוף: דער כוח הדמיון, דער כוח התאוה, דער כוח פונעם גשמיות'דיגן ווילן, דער כוח וואס זוכט תענוגים. דער גר"א רעכנט אויס זיבעציג כוחות פונעם גוף, און פילע פון זיי פאדערן גאנצע לימודים נאר צו פארשטיין דעם מהות פון יענעם כוח; ווי עס זאל נישט זיין, ווייסן מיר אז דער גוף פארמאגט גאר אסאך כוחות. און דאס איז וואס זי זאגט: איר ווייסט פארוואס איך בין שווארצלעך? ווייל בני אמי נחרו בי - לשון פון שריפה, זיי האבן מיך פארברענט ביז מיין גאנצע פנימיות איז שווארץ געווארן. די דאזיגע פארשטיינערטע כוחות פונעם גוף האבן פארשווארצט מיין געזיכט.
זאָגט דער מלבי"ם: אַ פעולה וואָס אַ מענטש טוט כדי צו דערגרייכן אַ געוויסע תכלית ווערט אין די כתובים פֿאַרגליכן צו פֿלאַנצן אַ כרם. ווען מען וויל דערגרייכן אַ געוויסע תכלית - פֿלאַנצט מען אַ כרם; ווען דער כרם וואַקסט און ברענגט טרויבן - האָט מען דערגרייכט די תכלית וואָס מען האָט געזוכט; און ווען מען טרעט אויס די טרויבן און מען נעמט פֿון זיי אַרויס וויין - קומט מען אָן צום שפּיץ פֿון דער תכלית, צו דער גאַנצקייט פֿון וואָס מען האָט פֿאַרלאַנגט. און אַזוי איז אין עניני עולם הזה און אַזוי אין עניני תורה. און ווי מיר האָבן געלערנט אין ישעיה: "כֶּרֶם הָיָה לִידִידִי בְּקֶרֶן בֶּן שָׁמֶן, וַיְעַזְּקֵהוּ וַיְסַקְּלֵהוּ וַיִּטָּעֵהוּ שֹׂרֵק... וַיְקַו לַעֲשׂוֹת עֲנָבִים וַיַּעַשׂ בְּאֻשִׁים" - אַ רוחניות'דיקע פֿלאַנצונג וואָס מען האָפֿט דערפֿון אויף אַ תוצאה, און די געהאָפֿטע תוצאה קומט נישט אָן. אַזוי קען עס זיין פֿון אַ גשמיות'דיקער בחינה און אַזוי פֿון אַ רוחניות'דיקער בחינה.
און דאָס איז וואָס זי זאָגט: שָׂמוּנִי נֹטֵרָה אֶת הַכְּרָמִים - מען האָט מיך געמאַכט פֿאַר אַ היטער פֿון כרמים וואָס זענען נישט מיינע, נאָר זייערע. און ווער זענען זיי? דאָס זענען בני אמי: די תאוות, די רצונות, די גשמיות. מיין מאַמע איז די גוויה, און די קינדער פֿון מיין מאַמע זענען די כוחות פֿון גשמיות וואָס שטרעבן צום עולם הזה. זיי האָבן מיך געשטעלט צו היטן די כרמים, דאָס הייסט אַז איך זאָל נאָכגעשלעפּט ווערן צו זוכן מלכות, עשירות, תאוות און הנאות. און דורך דעם - "כַּרְמִי שֶׁלִּי לֹא נָטָרְתִּי". און וואָס איז דער כרם וואָס איז מיוחד פֿאַר דער נשמה? אלוקות, תורה, עבודת השם, יראת שמים. מיין אייגענעם כרם, וואָס איז די שליחות און דער תכלית פֿאַר וואָס מען האָט מיך אַראָפּגעגעבן דאָ אויף דער וועלט, האָב איך נישט אָפּגעהיט און נישט אַריינגעלייגט דערין כראוי.
און דעריבער זאָגט זי צו זיי: אַל תִּרְאוּנִי שֶׁאֲנִי שְׁחַרְחֹרֶת. ווייל אין דער רגע וואָס איך וועל זיך אָפּרייסן פֿונעם גוף - ערשטנס, לֹא שְׁזָפַתְנִי הַשָּׁמֶשׁ, איך וועל שוין נישט זיין אונטער דעם ראַם פֿון דער צייט וואָס מאַכט מיך שוואַרץ; און צווייטנס, בְּנֵי אִמִּי נָחֲרוּ בִי וועט שוין נישט זיין, ווייל איך האָב שוין פֿאַרלאָזט דעם גשמיות'דיקן גוף וואָס גלוסט און זוכט הנאות. און דאַן אין איין רגע "מָשְׁכֵנִי אַחֲרֶיךָ נָּרוּצָה", און איך וועל קענען זיין בבחינת "יִשָּׁקֵנִי מִנְּשִׁיקוֹת פִּיהוּ" - רבונו של עולם, איך בעט זיך צו פֿאַרבינדן און זיך מדבק זיין אין דיר. דאָ ווענדט זי זיך צו די כוחות פֿונעם גוף און זאָגט: קוקט נישט אויף מיר אַז איך בין שוואַרצלעך און זאָגט נישט וואָס האָסטו מיט קודשא בריך הוא; די מציאות דאָ איז די וואָס האָט מיך אַזוי געמאַכט. אָבער ווי נאָר איך רייס זיך אָפּ, וועט איר גלייך זען אַז איך בין אַ בת אלוקים און איך באַלאַנג נישט דאָ צום גשמיות'דיקן גוף.
הַגִּידָה לִּי שֶׁאָהֲבָה נַפְשִׁי אֵיכָה תִרְעֶה אֵיכָה תַּרְבִּיץ בַּצׇּהֳרָיִם שַׁלָּמָה אֶהְיֶה כְּעֹטְיָה עַל עֶדְרֵי חֲבֵרֶיךָ׃ - זאָג מיר, דו וועמען מיין זעל האָט ליב, וווּ פּאַשעסטו, וווּ לאָזטו רוען דאָס שאָף אין מיטן טאָג, פֿאַרוואָס זאָל איך זיין ווי פֿאַרשלייערט ביי די סטאַדעס פֿון דיינע חבֿרים.
די רעיה, וואָס דאָס איז די נשמה, ווענדט זיך צום דוד - צום הקדוש ברוך הוא, וואָס שטייט הינטער איר וואַנט, פֿון יענער זייט פֿון די ווענט פֿון דער גוויה, און וואַרט אַז די רעיה זאָל קומען און זיך פֿאַראייניקן מיט אים. און היות ווי איצט קען זי זיך נישט מייחד זיין מיט אים, ווייל די כוחות פֿונעם גוף, די הנאות און די גשמיות פֿאַרשפּאַרן איר, און זיי זענען די "חדרי שלמה", בעט זי: לאָז מיך וויסן דורך וועלכן דרך וועל איך מצליח זיין זיך אָפּצורייסן פֿונעם גוף און זיך פֿאַרבינדן צו דער אלוקות. וואָס איז דער דרך און דער מהלך דורך וועלכן די נשמה איז בכוח זיך אָפּצורייסן פֿון גשמיות און זוכה זיין צו נבואה, צו רוחניות'דיקע השגות, צו רוח הקודש. ווי אַזוי קען איך באַנעמען די אמת'דיקייט פֿונעם בורא יתברך בעת איך בין נאָך אין אַ גשמיות'דיקן גוף, און טאָן אַזעלכע פעולות ווי בני הנביאים פֿלעגן טאָן, פעולות וואָס וועלן מיך צוגעוווינען צו נבואה און צו אַ געטלעכער פֿאַרבינדונג.
און דאָס איז וואָס זי בעט: אֵיכָה תִרְעֶה, אֵיכָה תַּרְבִּיץ בַּצָּהֳרָיִם - וווּ איז דיין אָרט. אינעם משל האָבן מיר מסביר געווען אַז די רעיה ווענדט זיך צו איר געליבטן און זאָגט אים: איך וויל וויסן, איך וויל פֿאַרלאָזן דעם היכל פֿון שלמה און קומען זיך פֿאַראייניקן מיט דיר, אַנטלויפֿן פֿונעם פּאַלאַץ. "איכה תרעה" - וווּ פּאַשעסטו דאָס שאָף; "איכה תרביץ בצהריים" - וווּ איז דער אָרט וווּ מען לאָזט רוען דאָס שאָף, וווּ זיי ליגן אין דער מיטאג-צייט, ווען עס איז הייס און זיי קענען נישט שטיין אין דער זון, און דעריבער ליגן זיי אין אַ שאַטיקן אָרט.
זאָגט דער מלבי"ם: אַמאָל איז די הנהגה השגחית, און אַמאָל איז די הנהגה אַ הנהגה פֿון טבע און מזלות. ווער עס האָט געהערט דעם שיעור איבער ספר איוב האָט געזען אַז אַ גרויסער טייל פֿונעם וויכוח צווישן איוב און זיינע חבֿרים דרייט זיך אַרום דעם דאָזיקן פּונקט: צי די הנהגה איז השגחית צי זי איז איבערגעגעבן געוואָרן צו די כוכבים ומזלות. און פֿאַרשטייט עס נישט פֿאַלש: אויך ווען מיר זאָגן כוכבים ומזלות, איז קודשא בריך הוא העכער אַלץ. "מזל" איז מלשון נוזל, וואָס פֿליסט אַראָפּ, משתלשל זיך און איז משפּיע פֿון די עולמות העליונים, און דאָס מזל האָט נישט קיין אייגענעם כּוח, נאָר עס איז ווי אַ שר און אַ באַאַמטער פֿונעם הקדוש ברוך הוא.
עס זענען פֿאַראַן צוויי בחינות: השגחה כללית און השגחה פרטית. השגחה כללית מיינט אַז דער הקדוש ברוך הוא האָט כביכול איבערגעגעבן זיין וועלט צו די כוכבים ומזלות, און זיי זענען משפּיע אויף אַ שטענדיקן אופֿן שפֿע פֿונעם הקדוש ברוך הוא צום קיום פֿון דער וועלט. השגחה פרטית מיינט אַז דער הקדוש ברוך הוא בעצמו זעט וואָס איז דער מצב פֿונעם מענטש און וואָס עס קומט אים אין יעדער רגע און רגע, און לויט דעם איז ער משפּיע אויף אים.
זאָגט דער מלבי"ם: ווען דער דור איז נישט זוכה, פֿירט זיי דער הקדוש ברוך הוא פֿונעם כּוח פֿון טבע און מזל, פֿונעם כּוח פֿון די גרמי שמים וואָס ער האָט איינגעפֿירט ביי בריאת העולם, און דורך זיי לאָזט ער אַראָפּ צו זיי שפֿע. דאָס הייסט נישט אַז דער אויבערשטער פּאַשעט אונדז, ווייל פּאַשען די שאָף מיינט אַ נאָענטע פּערזענלעכע השגחה, דער פּאַסטוך גייט מיט זיינע שאָף. נאָר דאָס איז "מַרְבִּיץ בַּצָּהֳרָיִם": מיר זענען בבחינת שאָף וואָס ליגן און רוען. מיר באַקומען נישט פֿונעם פּאַסטוך קיין שפֿע און חיות און שפּייז, מיר גייען נישט פּאַשען אין אַן אָרט וווּ מען עסט גראָז, נאָר מיר ליגן - מען לעבט פֿונעם כּוח פֿון דער שפּייז וואָס איז שוין פֿריִער געגעבן געוואָרן, פֿונעם כּוח פֿון דער השפּעה אין די כוכבים. עס איז דאָ נישטאָ קיין באַשאַפֿונג פֿון נייער שפּייז און קיין נייער שפֿע.
און פארוואס ווערט דאס אנגערופן "בצהריים"? ווייל די פריערדיגע האבן פלעגן אפמאלן כוכבים ומזלות, און איינער פון די מערסט בולט'דיגע איז געווען די זון - א זון מיט געדרייטע און געקרייזלטע שטראלן אויף אלע זייטן. זי איז געווען איינער פון די כוכבים וואס זיי האבן שטארק געגלויבט אז זי איז משפיע און ברענגט אראפ השפעה אויף אראפ, און ס'זענען אפילו געווען אזעלכע וואס האבן געדינט די זון אליין - עובדי חמנים. קומט אויס אז איינער פון די גרעסטע משפיעים פון אלע גרמי השמים איז די שמש. אויב אזוי איז דא א בחינה פון "תרביץ בצהריים", אז מיר זענען בבחינת רובצים, און די ערשטע השפעה גייט ווייטער און קומט אראפ און שוואלגט אראפ אן קיין באנייטע השפעה. דאס איז נישט ווי א רועה וואס ווייזט זיין צאן יעדעס מאל פרישע גראז, וואס דאס איז השגחה פרטית, נאר דורך דער שמש און די איבעריגע כוכבים ומזלות גיט דער הקדוש ברוך הוא א תמידי'דיגע השפעה און נישט קיין באנייטע השפעה.
און גיט אכט אויף נאך א חילוק: ווען דער הקדוש ברוך הוא איז משגיח אויף אונז - איז נישטא מיט אים קיין אנדערע כוחות, נישט קיין כוכבים און נישט קיין מזלות, נאר קודשא בריך הוא בעצמותו פירט אונז. לעומת זאת ווען די הנהגה איז דורך כוכבים ומזלות, איז כביכול דא א "זר עמו" - ס'זענען דא כוכבים ומזלות דורך וועלכע די השפעה קומט אראפ. און ווי פונקטליך שטימען די ווערטער אינעם פסוק: "איכה תרעה" - דו, הקדוש ברוך הוא, זאלסט אונז פירן בהשגחה פרטית; "איכה תרביץ בצהריים" - מיט דער השגחה דורך דער שמש; "על עדרי חבריך" - ווייל ווען ס'איז בצהריים, איז עס דאך "על עדרי חבריך", דאס הייסט עס זענען דא דא שותפים: די כוכבים, די מזלות, די שמש, די ירח און די איבעריגע גרמי השמים, וואס זיי זענען די בחינה פון "עדרי חבריך" וואס ברענגען אראפ די השפעה אהער.
און די נפש בעט צו דערקענען די מציאות הבורא אין די ביידע מיני הנהגות: סיי אין דער ערדישער הנהגה, וואס זי איז די בחינה פון "תרביץ בצהריים" דורך כוכבים ומזלות, און סיי אין דער רוחניות'דיגער הנהגה, וואס זי איז די בחינה פון "תרעה", וואס דער הקדוש ברוך הוא איז אונז כביכול אליין מנהיג ווי א רועה. איך וויל משיג זיין קודשא בריך הוא סיי אין דעם און סיי אין דעם, און וואס העכער איך וועל קענען משיג זיין אלץ בעסער.
און דאס וואס עס שטייט אינמיטן "שלמה אהיה כעוטיה על עדרי חבריך" - ווי דער מלבי"ם האט פריער מסביר געווען, איז דאס אויך דא א מאמר מוסגר. פארוואס, רבונו של עולם, זאל איך זיין "כעוטיה", דאס הייסט פארנעפלט און איינגעוויקלט? פארוואס זאל איך זיין פארדעקט מיט א וואלקן און נעפל פון די צללי הגוויה, פונעם גוף וואס פארשטאפט און פארמאכט מיך פון משיג זיין רוחניות? איך וויל דאך "משכני אחריך נרוצה", איך וויל זיך באהעפטן צום אלוקות אויפן העכסטן מדריגה פון השגחה פרטית פון אים יתברך. רבונו של עולם, לערן מיך אויס - וואס איז דער וועג זיך צו דערנענטערן צו דיר כדי צו משיג זיין רוח הקודש, נבואה, און א התחברות צום בורא יתברך?
אִם־לֹא תֵדְעִי לָךְ הַיָּפָה בַּנָּשִׁים צְאִי־לָךְ בְּעִקְבֵי הַצֹּאן וּרְעִי אֶת־גְּדִיֹּתַיִךְ עַל מִשְׁכְּנוֹת הָרֹעִים׃ - אויב דו ווייסט נישט, שענסטע צווישן פרויען, גיי דיר ארויס אין די טריט פון די צאן, און פיטער דיינע ציגעלעך לעבן די וואוינארטן פון די פאסטוכער.
אינעם משל זאגט דער רועה צו זיין רעיה וואס געפינט זיך אינעם פאלאץ פון שלמה: אויב דו ווייסט נישט דעם וועג צו קומען און זיך פאראייניגן מיט מיר, וועל איך דיר געבן סימנים - גיי ארויס אין די טריט פון די צאן און פיטער דיינע ציגעלעך לעבן די וואוינארטן פון די פאסטוכער, און דו וועסט וויסן וואו פונקטליך דו וועסט מיך געפינען.
און אינעם נמשל איז דאס דער ענטפער פונעם הקדוש ברוך הוא, דער רועה העליון, צו דער נשמה, און דערין ערקלערט ער איר ווי אזוי זי קען ארויסגיין און זיך באפרייען פונעם גוף כדי זיך צו פאראייניגן מיט אים. און א התאחדות מיט קודשא בריך הוא אין איר איצטיגער גשמיות'דיגער מציאות מיינט זוכה צו זיין צו נבואה. זאגט איר דער הקדוש ברוך הוא: כדי דו זאלסט אנטלויפן פונעם חצר המלך שלמה, דאס הייסט פונעם גוף, און איבערלאזן דעם יצר, די תאוות און די גשמיות'דיגע ענינים, כדי מיך משיג צו זיין דורך רוחניות'דיגע ענינים און דורך פארטיפן זיך אין די מושכלות אלוקיות - דארפסטו צוויי זאכן. ערשטנס, צו וויסן וואס איז מיין פלאץ, וואו מ'קען מיך געפינען און ווי אזוי מ'איז מיך משיג, דאס הייסט וואס איז דער וועג ווי אזוי מ'איז זיך מדבק אינעם אין סוף ברוך הוא. און מיר האבן שוין געזען אינעם ספר הכוזרי אז יעדער מיינט אז ער פארמאגט דעם וועג, און יעדע אומה און יעדע דת איז זיכער אז ביי איר ליגט דער סוד און ווי אזוי מ'איז משיג דאס אלוקות. צווייטנס, דו האסט מפריעים און מונעים - די גדודי שלמה, וואס זיי זענען אינעם נמשל די כוחות הגוף: די תאוות, די רצונות, די גשמיות און דער יצר הרע, וואס וועלן דיך אפהאלטן פונעם ווילן מיך משיג צו זיין און וועלן דיר שטערן פון משיג זיין אלוקות. און דערפאר זאגט דער דוד צו דער נשמה: איך וועל דיך אנפירן וואס איז דער וועג משיג צו זיין אלוקות.
זאגט דער מלבי"ם: משיג צו זיין דעם הקדוש ברוך הוא מצד זיין עצמות איז אן אוממעגליכע זאך - לא ישיגוהו משיגי הגוף, ולית מחשבה תפיסא ביה כלל. משיג צו זיין דעם רועה העולם מצד זיך אליין איז נישט שייך. אבער מ'קען יא משיג זיין דעם רועה דורך די פעולות פון די צאן. ווען איך וועל קוקן אויף די צאן און איך וועל זיי זען, פון זען זיי וועל איך קענען פארשטיין די נאטור פונעם רועה. פונקט ווי אמאל קען מען קוקן אויף א קינד און וויסן וואספארא עלטערן ער פארמאגט: ווען מ'זעט א קינד וואס איז תמיד מסודר, ריין, געקעמט, זיינע שיך געפוצט - ווייסט מען אז ער האט עלטערן וואס לייגן אריין מיה, און אויב פארקערט איז פארקערט. און אמאל לייגן די עלטערן אריין מיה אין אנדערע תחומים, אפשר אין רוחניות'דיגע ענינים און ווייניגער אין גשמיות'דיגע; דאס איז בלויז א דוגמא און א משל.
זאגט הקדוש ברוך הוא: משיג צו זיין מיך בעצמותי איז נישט שייך, אבער דורך הנהגת השם איז יא שייך - מצד די צאן וואס ווערן געפירט דורך אים. דורך די צאן וועלן מיר דערקענען דעם רועה. ווייל אויב איך זע א גרויסע רחמנות מיט וואס הקדוש ברוך הוא פירט זיין וועלט, ווייס איך אז דער רועה איז א בעל רחמים; און אויב איך זע וויפיל דער הקדוש ברוך הוא איז משפיע טוב אויף זיין וועלט, ווייס איך אז דער רועה איז די שלמות הטוב. דאס איז "צאי לך בעקבי הצאן": קוק זיך איין אין די צאן, און דורך די צאן וועסטו קענען משיג זיין די אומענדליכע חכמה און גוטסקייט פונעם בורא יתברך.
און פון דער צווייטער זייט האבן מיר געזאגט אז ס'זענען פאראן מפריעים: די כוחות הגוף, די גשמיות און דער יצר הרע, וואס לאזן נישט דעם מענטש זיך צובינדן צו די מושכלות און צום עיון אין רוחניות'דיגע עניינים. דער יצר לייגט אים כסדר אריין גשמיות'דיגע זאכן, ער זאגט אים שטענדיג וואספארא זאכן ער דארף, און לייגט אריין אין זיין הארץ תאוות און רצונות וואס שטערן און דערווייטערן אים פון השגת אלוקות. זאגט איר דער הקדוש ברוך הוא: אויב דו ווילסט וויסן ווי אזוי זיך מתגבר צו זיין אויף די גדודים פון שלמה, אויף די גדודי היצר, ראט איך דיר - "ורעי את גדיותייך".
די כוחות הגוף זענען די גדיים (די ציגעלעך), און דער מענטש אין גאנצן איז בבחינת א רועה - דער וואס מען האט אים איבערגעגעבן די דאזיגע צאן, וואס דאס זענען די תאוות, די רצונות, די באגערן און די גשמיות, כדי זיי צו פירן. און ווער איז דער מנהל? די נפש, די נשמה. זאגט ער צו איר: דו דארפסט זיין די רועה, וואס פירט די כוחות החיים אין דיר, דאס הייסט די רצונות, די תאוות און דאס נאכשלעפן זיך נאך אלע תענוגי עולם הזה. פונקט ווי דער הקדוש ברוך הוא איז דער רועה השלם וואס פירט זיין וועלט וואס זענען זיינע צאן, אזוי אויך האסטו אייגענע צאן - די רצונות, די גשמיות און די תאוות.
"על משכנות הרועים" - די נפש האט נאך רועים: כוח הדמיון, כוח המתעורר, כוח המתאווה. אבער אלע דארפן זיין כפוף אונטער דעם רועה העליון. און ווי אזוי קנעכט מען זיי אונטער? די נפש איז דער רועה התחתון, און זי דארף זיי פירן און ברענגען צום אייביגן חיבור צום הקדוש ברוך הוא. און דאס איז וואס ער זאגט איר: דו דארפסט פירן דיינע גדיות אונטער די משכנות הרועים, אז אלע די דאזיגע רועים זאלן זיין אונטער דער השגחה פונעם רועה המנהיג, קודשא בריך הוא. דו דארפסט זיי אלע פירן צו עבודת השם, און דאס איז דער וועג וואס וועט דיך פירן זיך צו באהעפטן צום אין סוף, דאס איז דער וועג וואס וועט דיך פירן צו נבואה, דאס איז דער וועג וואס וועט דיך פירן זיך צו באהעפטן מיט מיר - זאגט דער דוד צו דער רעיה.
זאגט דער מלבי"ם: לויט ווי מיר האבן מקדים געווען, איז דער ערשטער שיר געבויט אויף דער ערשטער התגלות וואס שלמה המלך האט געהאט אין גבעון. דארט האט זיך דער הקדוש ברוך הוא באוויזן צו אים אין א חלום הלילה און געזאגט צו אים "שאל מה אתן לך". און וואס בעט שלמה המלך? א לב מבין צו הערן משפט, צו פארשטיין צווישן גוטס און שלעכטס. און ס'שטייט דארט "וייטב הדבר בעיני השם כי שאל את הדבר הזה". פרעגט דער מלבי"ם: וואס איז געווען אזוי גוט אין די אויגן פונעם אייבערשטן? און ער ענטפערט: ווייל שלמה האט דאס געבעטן אין זיין חלום, און ווי באקאנט איז די הסכמה און די מחשבה וואס קומט ארויף אויפן הארצן אין א חלום נישט פון דער פעולה פונעם שכל און בחירה.
מען האט שוין מאריך געווען אין דעם ענין עטליכע מאל ווען מען האט גערעדט איבער דעם ענין פון חלומות, און דאס ווערט אויך דערמאנט אין ספר "משנת החלומות". פארוואס קענען חלומות, וואס זענען דאך הרהורי הלב, דאך אונז אנצייגן עפעס און איבערגעבן א מסר? ערקלערן רבי צדוק הכהן מלובלין ועוד, אז ווען א מענטש געפינט זיך אין א שכל'דיגן צושטאנד, פילטערט דער שכל אלעס וואס גייט אדורך ביי אים: צי צו זאגן צי נישט צו זאגן, צי צו טון צי נישט צו טון, אפילו צי צו טראכטן צי נישט צו טראכטן - דער שכל איז דער וואס פסק'נט. לעומת זאת ווען דער מענטש שלאפט, איז דאס ווי א שיף אן א קאפיטאן. און אין א שיף אן א קאפיטאן קען מען וויסן אויפן קלארסטן אופן וואס ס'איז דער ריכטונג פונעם ווינט, ווייל זי שווימט לויטן ווינט און לויט די כוואליעס, און ס'איז נישטא קיין קאפיטאן וואס זאל איר דרייען קעגן דעם ווינט. אזוי איז דער מענטש אין זיין חלום - א שיף אן א קאפיטאן, און דעמאלט ווייסט מען פונקטליך וואס דער מצב הרוח איז.
און דערפאר זאגט רבי צדוק הכהן: אויב א מענטש זעט זיך אין זיין חלום טון שרעקליכע זאכן, גאר שלעכטע מעשים, זאכן וואס זענען קעגן די גדרי הצניעות, זאכן וואס ער וואלט בהקיץ קיינמאל נישט געטראכט צו טון, ער זעט זיך שלאגן עמיצן, און דערנאך זאגט ער צו זיך "ניין, ס'איז סתם א חלום, ס'איז א טעות" - זאגט רבי צדוק: דיין וואכעדיג לעבן איז א חלום, און דיין חלום איז די מציאות! אזוי זעסטו באמת אויס. און די סיבה פארוואס אינעם לעבן טוסטו עס נישט, איז ווייל דו האסט עכבות, מניעות און אומבאקוועמליכקייט; דו האסט יענעם נישט געשלאגן ווייל אפשר האסטו מורא געהאט צו כאפן מכות - אבער ס'איז פאראן אין דיר א פארבארגענע געוואלדזאמקייט, און דער באווייז איז אז אינעם חלום קומט עס צום אויסדרוק. און אויפן חלום קען מען נישט נארן: אין חלומות זעט דער מענטש זיין עצמות אן קיין כחל וסרק, ווייל דארט האט ער נישט די פילטערס וואס קאנטראלירן אלערליי מעשים, און ער זעט זיך כמות שהוא.
און דערפאר זעען מענטשן אפטמאל אינעם חלום אלערליי זאכן. צום ביישפיל, א חלום וואס אסאך פרויען דערציילן דערוועגן: אז שבת קומט אריין און זיי האבן נאך נישט באוויזן צוצוגרייטן אויף שבת. כמעט יעדע פרוי וועט אייך דערציילן אז זי האט געהאט אזא חלום. וואס דרוקט דאס אויס? אז זי האט אן אינערליכע זארג און א גרויסן פחד טאמער וועט זי נישט אנקומען צוצוגרייטן אויף שבת. דאס איז א פאזיטיווער חלום, ווייל עס ווייזט אז דאס איז וואס באשעפטיגט איר און ליגט אין אירע מחשבות. און טייל דערציילן אז זיי חלומ'ען ווי זיי האבן ווייטער געשלאפן און ס'איז פארביי דער זמן קריאת שמע, און זיי חלומ'ען דאס אלעס אינעם חלום אריין, און דערנאך שטעלט זיך ארויס אז זיי זענען אויפגעשטאנען ביים נץ און אלעס איז אין בעסטן ארדענונג. אבער אינעם חלום חלומ'ט ער אז ער האט פארשלאפן און פארפאסט זמן קריאת שמע - און דאס איז א פאזיטיווער חלום, ווייל עס ווייזט אז דאס וואס שטערט אים אינעם לעבן איז צו פארפאסן זמן קריאת שמע. קומט אויס אז דער חלום שטעלט פאר דעם מענטש לטוב אדער למוטב, אן קיין כחל וסרק.
קומט דאך אויס, אז אויב שלמה זאגט אין חלום צום הקדוש ברוך הוא: רבונו של עולם, איך וויל קענען משפט, איך וויל א לב מבין צו הערן משפט - דאס הייסט צו משיג זיין השגות אין ענייני משפט, חכמה און מושכלות - איז א סימן אז ביי שלמה איז דאס איינגעווארצלט טיף אינעווייניג, דאס איז זיין פנימיות. און פון וואסערע כוח קומט דאס? אן קיין ספק פונעם כוח וואס די נפש האט דאס געפאדערט בחיי חיותה, אין דער צייט ווען ער איז געווען וואך. דאס איז וואס די נפש האט געשטרעבט, און דאס איז פארוואנדלט געווארן אין אזא טיפן פנימיות'דיגן רצון, אז אפילו אינמיטן א חלום איז דאס וואס די נפש וויל. ער האט מצליח געווען אינגאנצן איבערצובייטן די שטרעבונגען פון זיין נפש, אז אפילו אינעם חלום גלוסט די נפש צו השגת אלוקות - און דאס איז געווען די גרויסע מעלה פון שלמה.
און דעריבער זאגט דער מלבי"ם: נאך איידער ער וועט אונז שילדערן אין די קומענדיגע פסוקים די התחברות פון דער רעיה מיט איר דוד, וואס דאס איז די נפש פון שלמה וואס רייסט זיך אפ פונעם גוף און ווערט באהאפטן אין מראות הנבואה צום הקדוש ברוך הוא, שילדערט ער אונז קודם ווי אזוי די דאזיגע נפש האט געהאט אן אינערליכע עבודה נאך ביים לעבן, נאך אין דער צייט פון וואך זיין - א שטרעבונג זיך צו באהעפטן צום אייבערשטן און א רצון צו השגת אלוקות. און ערשט נאך דער דאזיגער גרויסער שטרעבונג און משיכה איז געקומען דער חלום, און די נפש זאגט דאס ווי א פשוט'ע זאך, ווי א מושכל ראשון. ווייל אויב נישט, וואלט זי זיכער אינעם חלום געבעטן אנדערע זאכן און געגלוסט צו אנדערע עניינים.
זאָגט דער מלבי"ם: עס איז פֿאַראַן אַ פּסוק וואָס זאָגט "משפטיך למלך תן", און עס שטייט "כי המשפט לאלוקים הוא". דער טייטש דערפֿון איז: די מחוקקים, די מענטשן וואָס זענען געזעסן און פּרובירט צו פֿאָרמולירן געזעצן, הנהגות און וועגן פֿון רעגירונג, זענען געקומען צום באַשלוס אַז עס מוז זיין אַן אַלגעמיינער, הויפּט און יסודות'דיקער משפט, וואָס ער איז דער מאָסשטאַב לויט וועלכן מען מעסט און משפּט אַלע מנהגים און אַלע פּרטים.
און לאָמיר דאָס מסביר זיין: אַ ביישפּיל פֿון אַ יסודות'דיקן געזעץ איז "לא תגנוב". עס איז אַ גאָר אינטערעסאַנטע זאַך, אַז עס איז נישטאָ קיין שום געזעלשאַפֿט אויף דער וועלט וואָס באַהייליקט גניבה און זאָגט "גנב'ע, ביי אונדז אין געזעץ מעג מען גנב'ענען". עס איז נישטאָ אַזאַ מין געזעלשאַפֿט. דאָס הייסט, עס איז פֿאַראַן אַ יסודות'דיקער משפט, אַ פּשוטער שׂכל און אַ מושׂכל ראשון, אַז פֿאַר יעדן איינעם איז קלאָר אַז מען טאָר נישט גנב'ענען. עס איז נישטאָ קיין געזעלשאַפֿט וואָס זאָגט "זיין מזנה", און נישטאָ קיין געזעלשאַפֿט וואָס זאָגט "רצח'ענען". זיכער איז פֿאַראַן אַ געזעלשאַפֿט וואָס זאָגט אַז ווער עס פֿאַרקריכט און טוט עפּעס קעגן זייער גלויבן דאַרף מען אים קעפּן - שיקן אים אַ ד"ש, דאע"ש, אויף יענער וועלט. עס איז פֿאַראַן רציחה. אָבער אַז עמעצער זאָל זאָגן: עס איז נישטאָ קיין שום געזעץ קעגן רציחה און יעדער מעג הרג'ענען וועמען ער וויל - אַזאַ געזעלשאַפֿט עקזיסטירט נישט.
דער טייטש דערפֿון איז, אַז עס זענען פֿאַראַן יסודות וואָס זענען פֿאַרשטענדלעך און מסכּים פֿאַר יעדן. און וואָס איז דער דאָזיקער אויסגעהאַלטענער מוסר'ישער יסוד, וואָס איז דער מאָסשטאַב און הויפּט געזעץ? אויף דעם שטייט: "כי המשפט לאלוקים הוא". די יסודות'דיקע און גרונטלעכע זאַכן האָבן מיר באַקומען פֿונעם אייבערשטן. וואָס איז דער גרונט פֿון מענטשלעכן מוסר - אָן אַריינצוגיין אין דקדוכים, ווי למשל מען זאָל אָפּהיטן נישט מצער צו זיין דעם חבֿר, וואָס אויף דעם וועלן עטלעכע זאָגן "וואָס איז די פּראָבלעם?" - לא תגנוב, לא תרצח, לא תנאף, וואָס זיי זענען די גרונט־יסודות: עס איז קלאָר פֿאַר יעדן איינעם אַז דער משפט געהערט צום אייבערשטן, און אין אונדז אַלעמען איז דאָס איינגעקריצט פֿון אינעווייניק דורך אַן אינערלעכן מוסר'ישן געפֿיל פֿון דער גאַנצער מענטשהייט. וואָרום דער הקדוש ברוך הוא איז דער העכסטער מחוקק, ער האָט איינגעפֿלאַנצט דעם מענטשלעכן שׂכל, און אויב אַזוי איז ער דער מקור און דער שורש פֿונעם משפט, און אַלץ קומט פֿון אים.
און דערפֿאַר בעט שלמה המלך פֿונעם הקדוש ברוך הוא: "משפטיך למלך תן". רבונו של עולם, דעם משפט, דעם צדק און דעם יושר קען מען דאָך באַקומען נאָר פֿון דיר, ווייל די יסודות פֿונעם משפט זענען דאָך אַלע מודה אַז זיי קומען פֿונעם אייבערשטן יתברך. וואָרום אויב מיר וואָלטן געקומען פֿון אַן אַמעבע, וואָלט דאָך יעדער געקענט האָבן אַן אַנדער היגיון, אַן אַנדער שׂכל און אַן אַנדער מחשבה - און דאָך איז נישטאָ קיין שום געזעלשאַפֿט אויף דער וועלט וואָס האָט געשטעלט "תרצח" אין איר געזעץ. און פֿאַרוואָס? ווייל מיר אַלע זענען געקומען פֿון איין יסוד, מיר אַלע זענען געקומען פֿון דער זעלבער הנהגה אלוקית, און דער משפט געהערט צום אייבערשטן, און דער הקדוש ברוך הוא האָט איינגעקריצט אין די נפשות דאָס פֿאַרשטאַנד אַז רציחה, גניבה, ניאוף און נאָך עטלעכע זאַכן - זענען קעגן דעם רצון האלוקי, און ביי יעדן איינעם עקזיסטירט דאָס פֿון אינעווייניק.
קומט אויס פֿון דעם, אַז כדי משיג צו זיין דעם רצון האלוקי בשלמות, דעם ג-טלעכן משפט, מוז מען זיך מדבק זיין און צוטשעפּען צו דער אלוקות. וואָרום וואָס מען האָט דאָ געבראַכט זענען בלויז די גאַנץ גרונטלעכע דוגמאות, אָבער כּדי צו פֿאַרשטיין אַלע זיינע צווייגן - וואָס איז דער רצון האלוקי און וואָס איז דער משפט האלוקי - דערצו דאַרף מען זיך מחבר זיין צו דער אלוקות. און דעריבער בעט שלמה און פֿאָדערט און שטרעבט צוצוקומען צו דער דביקות אין אלוקות, כדי משיג צו זיין דעם משפט השם און די הנהגת השם, נישט נאָר אין די זאַכן וואָס יעדער באַנעמט - לא תגנוב, לא תרצח, לא תנאף - נאָר אין די פֿיינערע און מער אינערלעכע ענינים, צו וויסן וואָס איז זיין משפט יתברך, ווייל דער יסוד פֿון אַלץ וואָס עקזיסטירט אויף דער וועלט איז זיין משפט יתברך.
די נפש ערקלערט פֿאַר די כוחות הגוף אַז איר שוואַרצקייט איז נישט מצד זיך אַליין: "ששזפתני השמש" - דאָס וואָס זי געפֿינט זיך אונטער דער ראָם פֿון צייט און אינעווייניק אין אַ גוף וואָס פֿאַרטונקלט איר אינערלעכער שיין; "בני אמי נחרו בי" - די כוחות הגוף, די קינדער פֿון איר מוטער וואָס איז דער קערפּער, האָבן פֿאַרברענט איר פּנים און איר געמאַכט פֿאַר אַ היטער פֿון זייערע וויינגערטנער פֿון תאוות און תענוגים, ביז "כרמי שלי לא נטרתי" - דעם כרם פֿון תורה און אלוקות האָט זי נישט געהיט. פֿון דעם אַרויס בעט זי: "הגידה לי" - לאָז מיך וויסן וואָס איז דער וועג זיך צו באַהעפֿטן צו דיר, סיי בבחינת "תרעה" וואָס איז די השגחה פרטית, און סיי בבחינת "תרביץ בצהריים" וואָס איז די הנהגה דורך די כוכבים ומזלות, און פֿאַרוואָס זאָל איך זיין "כעוטיה" פֿאַרהילט אין די וואָלקנס פֿונעם גוף. און דער ענטפֿער פֿונעם דוד נעמט אַרום צוויי זאַכן: "צאי לך בעקבי הצאן" - זיין עצמות קען מען נישט משיג זיין, אָבער פֿון דער פֿירונג פֿון די שאָף דערקענט מען דעם פּאַסטוך; און "רעי את גדיותייך על משכנות הרועים" - די נפש איז דער אונטערשטער פּאַסטוך, און אויף איר ליגט צו פֿירן אַלע כוחות הגוף און זיי אונטערצואוואַרפֿן אונטער דעם רועה העליון. און דאָס אַלץ איז איינגעוואַרצלט אין דעם בענקשאַפֿט פֿון שלמה המלך'ס נשמה, וואָס האָט געזוכט אין איר ברענענדיקייט צו דערגרייכן השגת אלוקות, ביז אַזוי ווייט אַז אויך אינעם חלום אין גבעון האָט ער געבעטן "לב מבין לשמוע משפט" - ווייל "המשפט לאלוקים הוא", און נאָר דורך אַ התחברות צו דער אלוקות קען מען אים משיג זיין מיט אַלע זיינע דקדוכים.