הקדמה: פונעם משל צום נמשל
נאכדעם וואס מיר האבן באטראכט דעם משל אין שיר השירים, גייען מיר יעצט איבער צום נמשל, צו דער מליצה. מיר האלטן אין פרק א', אינעם ערשטן שיר פון די פינף שירים אין וועלכע שיר השירים איז איינגעטיילט. שלמה אינעם משל שטעלט פאר דעם גשמיות'דיגן כוח, די ענינים פון עולם הזה, די תאוות און דעם גוף. די רעיה איז די פרוי פונעם פאסטוך, וועלכע שלמה האט גענומען און איינגעשפארט אין זיין פאלאץ און גענומען פאר א ווייב, און זי בענקט זיך צוריקצוקערן און זיך מדבק זיין אין איר באליבטן מאן וואס געפינט זיך ערגעץ דארט מיט די צאן. זי שטייט אלעמאל אין פארבינדונג מיט אים, און ער קומט איר באזוכן, און זי רעדט צו אים מיט ליבשאפט און מיט א שטארקן ווילן זיך צוריק צו פאראייניגן.
דער נמשל איז די נשמה. די נשמה פון שלמה המלך איז געווען פארשפארט אינעם גוף, וואס דאס איז דער גשמיות'דיגער חלק וואס דרוקט אויס די ערדישקייט און דעם עולם הזה, בעת די נשמה איז דער רוחניות'דיגער חלק, און זי בענקט זיך צו באהעפטן מיט איר דוד, וואס דאס איז דער הקדוש ברוך הוא. פיר מאל האט שלמה זוכה געווען צו אן אלוקישער פאראייניגונג, וואו זיין נשמה האט זיך אפגעריסן פון זיין גוף און געשטאנען אין פארבינדונג מיט דער העכסטער רוחניות'דיגער מציאות, און דאס פינפטע מאל איז געווען די ענדגילטיגע דביקות, ווען די נשמה פון שלמה האט פארלאזט זיין גוף און זיך פאראייניגט מיט'ן אין סוף ברוך הוא.
די ערשטע דביקות איז געווען ווען הקדוש ברוך הוא האט זיך באוויזן צו שלמה אין גבעון און אים געזאגט "שאל מה אתן לך", און שלמה האט געבעטן א לב חכם און א לב מבין, און הקדוש ברוך הוא האט אים צוגעזאגט סיי דאס און סיי די איבעריגע זאכן וואס ער האט נישט געבעטן. דאס איז דער ערשטער שיר: די בענקשאפט פון שלמה'ס נשמה זיך צו באהעפטן מיט קודשא בריך הוא, ביז עס קומט צושטאנד דער חיבור - און דאס איז די נבואה, וואו עס ווערט באשאפן דער פולקאמער חיבור צווישן דער רוחניות'דיגער נשמה און איר דוד. און צום סוף ווערט דער חיבור איבערגעהאקט, ווייל עס קומען די בנות ירושלים, וואס דאס זענען די גופניות'דיגע כוחות פון שלמה, און שלעפן זי צוריק אריין אינעם גוף. און אזוי חזר'ט עס זיך איבער ביי די קומענדיגע נבואות וואס שלמה האט באקומען: נאכאמאל באהעפט זיך די רעיה מיט איר דוד, און נאכאמאל ווערט זי צוריקגעשלעפט צום גוף.
"ישקני מנשיקות פיהו" - צוויי וועגן פון השגה
שִׁיר הַשִּׁירִים אֲשֶׁר לִשְׁלֹמֹה׃ יִשָּׁקֵנִי מִנְּשִׁיקוֹת פִּיהוּ כִּי־טוֹבִים דֹּדֶיךָ מִיָּיִן׃ - דאס געזאנג פון די געזאנגען וואס איז פאר שלמה: זאל ער מיר קושן מיט די קושן פון זיין מויל, ווארום דיינע ליבשאפטן זענען בעסער פון וויין.
אינעם משל האבן מיר געזען אז די רעיה בעט פונעם דוד, דאס איז איר מאן דער פאסטוך וואס שטייט הינטער דער וואנט, און זי רעדט צו אים מיט גרויס בענקשאפט און כיסופים ארויסצוגיין פונעם פאלאץ און זיך צוריקקערן צו אים. אזוי אויך אינעם נמשל: דער אויבערשטער דוד איז הקדוש ברוך הוא, און ער קוקט ארויס פון צווישן די שפאלטן פון הינטער דער וואנט. די וואנט דא איז מוסדי הגוויה. דער גוף איז די וואנט, ווייל ער מאכט א מחיצה און א שייד-וואנט צווישן אונז און הקדוש ברוך הוא. דער דוד געפינט זיך הינטער דעם פארהאנג, און די נשמה בעט זיך צו פאראייניגן מיט אים, זיך צוריקצוקערן צו יענעם חיבור וואס זי האט געהאט איידער זי איז פארבינדן געווארן מיטן גוף און מיט דער גשמיות'דיגער מציאות.
זאגט דער מלבי"ם: די השגה פון דער נשמה אין אלוקות קען זיין אויף צוויי אופנים. דער ערשטער אופן איז דורך התבוננות, עיון און לערנען, און דערין באגרייף איך נישט זיין עצמות ומהות יתברך. פון די וואונדערבארע סימנים פון דער געוואלדיגער חכמה אין דער נאטור, פון דעם וואס איך זע ווי וואונדערליך זיין הנהגה איז, פון דעם וואס איך קלער אריין און פארשטיי אז עס איז פאראן איינער וואס האט באשאפן אלע גאלאקסיעס און אלע וועלטן ביז צום קלענסטן DNA צעל - משיג איך זיין גדלות יתברך, א געוואלדיגע מאכט און אן אלוקישע חכמה וואס מען קען גארנישט משער זיין און באשרייבן. אבער גיט אכט: איך באגרייף נישט די זאך אין איר עצמות, נאר בלויז דורך זאכן וואס קומען צום אויסדרוק אין זיין וועלט. קודשא בריך הוא האב איך נישט געזען, און זיך פאראייניגן מיט אים האב איך זיך נישט פאראייניגט; איך זע נאר זיין כוח און מאכט.
אינעם משל, זאגט דער מלבי"ם, הייסט דאס "שמעקן". שמעקן מיינט אז איך האב די זאך נישט פארזוכט, נאר בלויז געשמעקט. פונעם ריח קען איך ארויסדרינגען ווער ער איז און וואס ער איז, אבער עס קען זיין אז דער בשמים אליין באהאלט זיך ערגעץ וואו - און איך קום אריין און זאג: איך שפיר אז דא איז דא א ריח, איך שפיר דעם בשמים. אזוי אויך איז מיט דער אלוקישער השגה אין דער דאזיגער בחינה, וואו מיר באגרייפן נישט כביכול זיין עצמות (און באמת האט ער דאך נישט קיין עצמות אין א גשמיות'דיגן זינען), נאר מיר האבן בלויז אן השגה פון א ריח, ווי איינער וואס באגרייפט פון דער ווייטנס.
און אזוי געפינען מיר ביי די חכמים, אז די השגה אין אלוקות ווערט אנגערופן "ריח הטוב", און די משכילים אין יראת השם ווערט געזאגט אויף זיי אז זיי שמעקן אין יראת השם. דער מלבי"ם ברענגט פונעם חכם רבי ידעיה הפניני (רבי ידעיה הבדרשי): "בכל כוחי אעבוד את אלוהי, אהלל בית אבי בתמרת עשן ענן הקטורת המורח לאפי מריחו". דאס הייסט, איך משיג הקדוש ברוך הוא בבחינת א ריח, נישט קיין פולקאמע השגה נאר בבחינת ענן הקטורת. קטורת קומט פון לשון קשר, א זאך וואס בינדט צו צווישן מיר און אים דורך דעם וואס איך שמעק כביכול די אלוקות.
אבער עס איז פאראן א פיל העכערע מעגליכקייט זיך צו באהעפטן צום אין סוף, און זי איז נישט ענליך צו א ריח נאר צו א קוש. א נשיקה אין לשון הקודש מיינט א חיבור און א דיבוק. מיר דרוקן זיך אויך אזוי אויס ווען צוויי ענינים נושקים זה לזה, און אזוי קען מען זאגן אויף א גשמיות'דיגער זאך אז דער טיש נושק צום צווייטן - דאס הייסט ער איז צוגעקלעבט און באהאפטן. א חיבור פון א נשיקה איז א פולקאמער חיבור, נישט קיין קענטעניש פון דער ווייטנס נאר אן עכטע דביקות ממש. און ווען מיר ווילן ארויסברענגען א שלימות'דיגן חיבור צום הקדוש ברוך הוא, איז דאס דער גדר פון נבואה, און דאס איז "ישקני מנשיקות פיהו".
און פארוואס טאקע "נשיקות פיהו"? ווייל א נשיקה פה אל פה מיינט א התדבקות פון רוחא ברוחא, ווי דער זוהר הקדוש זאגט: א מענטש האט א רוח, און דער קעגנאיבער אים האט א רוח, און די נשיקה איז א התדבקות פונעם רוח אינעם רוח. און ווען מיר רעדן וועגן מיתת נשיקה איז דאס דער זעלבער געדאנק: רוחא דקודשא בריך הוא פארבינדט זיך מיט'ן רוח פונעם מענטש און ציט איר אריין צו זיך. זעט מען דאך אז עס רעדט זיך דא פונעם העכסטן דיבוק און חיבור.
דערפאר זאגט די רעיה: איך וויל נישט משיג זיין דעם קודשא בריך הוא בלויז בבחינת ריח, ווי איינער וואס דערקענט און שמעקט פון ווייטן. איך וויל א נשיקה, א חיבור, אן אמתי'דיגע דביקות, וואס דאס איז די מדרגה פון נבואה. און גיט אכטונג: אין נבואה זענען פאראן פארשידענע מדרגות. ס'איז פאראן די נבואה פון משה רבנו, און ס'איז פאראן נידעריקערע מדרגות, און אפילו צווישן די שפעטערע נביאים זאגן חז"ל אז ס'זענען דא עטליכע מדריגות פון נבואה. דערפאר שטייט "נשיקות" בלשון רבים - ווייל ס'זענען דא עטליכע דרגות פון נשיקות, און איך בעט די נשיקות פון די העכסטע מדרגות.
"כי טובים דודיך מיין" - אן אש זרה און אן אש קדושה
די רעיה ווענדט זיך צום דוד, צום קדוש ברוך הוא, און זאגט: רבונו של עולם, איך וויל זיך באהעפטן צו דיר, איך וויל נבואה. איך וויל זיך אפשיידן פונעם גוף, ווייל ביי נבואה רייסט זיך דאך די נפש אפ פונעם גוף, זי פארלאזט דעם פאלאץ פון שלמה וואס דאס איז דער גוף, און באהעפט זיך צו רוחניות און צום קדוש ברוך הוא. "ישקני מנשיקות פיהו" - זיך מדבק זיין אינעם אויבערשטן מיט אן אבסאלוטער און גאנצער דביקות.
און וואס מיינט "כי טובים דודיך מיין"? זאגט דער מלבי"ם: וויין דערהייבט אויך די כוחות הנפש. א צובראכענער מענטש - דער וויין דערהייבט זיין נפש, ער פילט זיך פרייליכער, זיין נאטירליכע היץ פארשטארקט זיך, "יין ישמח לבב אנוש". אבער דער גרויסער חסרון פון וויין איז, אז דאס איז אן אש זרה. כאטש עס ווארעמט אן דעם מענטש, איז דאס אבער א ווארעמקייט וואס קומט פון אונטן אויף ארויף, עס הייבט זיך אן פונעם גוף און שטייגט ארויף צום נפש, און זיין סוף איז צו ברענגען אן אפקילונג. וואס פאסירט מיט א מענטש נאכדעם וואס ער ווארעמט זיך אן פון טרינקען וויין? עס ווערט אים קאלט. און דאס זעלבע איז אין דער נפש: נאכדעם וואס דער וויין האט אים געמאכט פרייליך, ווערט ער דערשלאגן, ער זוכט נאר צו שלאפן, און אפילו ווען ער שטייט אויף שפירט ער א שווערקייט און מידקייט - ווייל דאס איז א פרעמדע ווארעמקייט, אן אש זרה, בלויז א צייטווייליגע דערהויבנקייט.
ווידערקער, ווען די נפש דערהייבט זיך דורך א העכערן רוחניות'דיגן כוח, קומט דאס פון אויבן אויף אראפ. נישט ווי פריער ווען דער גוף טרינקט און דערהייבט די נפש פון אונטן אויף ארויף, נאר דאס הייבט זיך אן פון קודשא בריך הוא: אן עליונ'דיגער רוחניות'דיגער טייל וואס שאפט א קשר מיט דער נשמה, ער הייבט זי אויף און הייליגט זי און באשאפט א פארבינדונג פון נבואה, און דאס איז דאך א פולקאמע התחברות צו רוחניות. און דעמאלט, ווי דער לשון פונעם מלבי"ם, "עמודי הגוויה יתפלצון ויכנעון תחת קדושת הנפש" (די זיילן פונעם קערפער ציטערן און בייגן זיך אונטער דער קדושה פונעם נפש).
אויך ווען מען טרינקט וויין ציטערן די עמודי הגוויה: פלוצלונג זעסטו ווי דער מענטש פאלט אראפ און קראכט איין, ער ווייסט נישט וואס ס'טוציך מיט אים, הסתום נפתח והפתוח נסתם. לכאורה דאס זעלבע - אבער דאס איז אן אש זרה און דאס איז אן אש קדושה. ווען דער קדוש ברוך הוא באהעפט זיך מיטן מענטש, פלעגט דער נביא ליגן אויף דער ערד און אריינגיין אין א ציטערונג און נישט וויסן וואס ס'טוציך מיט אים, און דערפאר פלעגט מען רופן דעם נביא "המשוגע", ווייל עס האט אויסגעזען ווי אן אנפאל פון אפילעפסיע, מחלת נפילה. נאר ביי וויין קומט דאס פון אינדרויסן, אן אש זרה, בעת דא בעט איך "ישקני מנשיקות פיהו כי טובים דודיך מיין" - דיין ליבע איז מיר בעסער ווי וויין, ווייל ביי וויין איז די דערהויבנקייט חיצוניות'דיג און גשמיות'דיג, בעת דיין ליבע איז רוחניות'דיג, פון אויבן, און זי הייבט אויף די נשמה צום קודשא בריך הוא בבחינת נבואה.
"לריח שמניך טובים" - די השגה פון ווייטן
לְרֵיחַ שְׁמָנֶיךָ טוֹבִים שֶׁמֶן תּוּרַק שְׁמֶךָ עַל־כֵּן עֲלָמוֹת אֲהֵבוּךָ׃ - צוליב דעם גוטן ריח פון דיינע בוימלען, ווי אויסגעגאסענער שמן איז דיין נאמען, דעריבער האבן די מיידלעך דיך ליב.
איצט ערקלערט זי פארוואס זי בעט דווקא די נשיקות, דעם רוחניות'דיגן וויין וואס דערפרייט די נפש און דעם גייסט. מיר האבן פריער ערקלערט אז בנות ירושלים שטעלן פאר די כוחות פונעם גוף, די תאוות און גשמיות, בעת די עלמות זענען די כוחות הנפש, די השכלה פונעם מענטש, דער כוח פונעם זיך פארטיפן און חכמה. זי זאגט: "לריח שמניך טובים" - איך האב שוין משיג געווען דעם ריח פון דיינע גוטע בוימלען, דאס הייסט די השגה פון ווייטן, און דאס אליין איז די סיבה פארוואס איך בענק נאך עפעס העכער, נאך א נשיקה און א חיבוק וואס זענען די מדרגה פון נבואה. דער ריח דערמוטיגט און ציט מיך בלויז צו דערגרייכן א פולקאמע דביקות.
זאגט דער מלבי"ם: שמן צייגט אויפן שפע וואס מען גיסט כביכול אויס פון אויבן אראפ צום גשמיות'דיגן עולם. שמן דרוקט אויס ליכטיקייט, ווייל מיט שמן צינדט מען אן דאס ליכט, און שמן באדייט אויך תורה, ווייל די תורה איז דאך אן אורה. קומט אויס אז זי זאגט: דאס ליכטיקייט פונעם קודשא בריך הוא, וואס דרוקט זיך אויס אין שמן מיט וואס מען צינדט דאס ליכט, דעם וואונדערבארן ריח פון דעם הערליכן ליכט - האב איך שוין דערשפירט. און דערפאר בעט איך זיך צו באהעפטן צו עפעס העכערס, צו א פולקאמער נשיקה וואס איז די בחינה פון נבואה.
און וואס מיינט "שמן תורק שמך"? דער טייטש איז: איך קען נישט משיג זיין זיין נאמען יתברך. אזוי ווי מיר האבן געלערנט אין נפש החיים, האט דער קדוש ברוך הוא בעצמותו נישט קיין נאמען, ווייל יעדער נאמען איז א זאך וואס באגרענעצט - ווען איך זאג א נאמען, האב איך שוין מגדיר געווען, און דעם קודשא בריך הוא איז נישט שייך צו מגדיר זיין. דערפאר ווען מען וויל אים אנרופן העכער דעם עולם הספירות זאגט מען "האין סוף ברוך הוא", און אפילו דאס איז נישט קיין פינקטליכע הגדרה, ווייל ס'איז דאך נישטא אפילו קיין התחלה, און מיר האבן שוין מאריך געווען אין דעם. פארן קודשא בריך הוא בעצמותו איז נישטא קיין נאמען.
און דאס איז "שמן תורק שמך": מען קען דיך נישט דערקענען נאר דורכן אויסגיסן דאס בוימל. ווען מען גיסט אויס שמן בושם - ווי שמן אפרסמון - גייט דער ריח פלוסנדיג אויף ווייט, און אפילו די וואס זענען ווייט שפירן אז דא איז פאראן עפעס. אזוי איז מיט דיין נאמען, רבונו של עולם, מען דערקענט עס בלויז דערפון וואס דו גיסט אויס א ריזיגע חכמה און א געוואלדיגע ליכטיקייט אויף דער וועלט, און דורך דעם דערקענט מען דיין נאמען. און דערפאר "על כן עלמות אהבוך" - די שכליות'דיגע כוחות וואס דינען די נפש האבן דיך ליב, ווייל דורכן ריח דערקענען זיי די מעלה פונעם קדוש ברוך הוא און די ריזיגע חכמה אויף דער וועלט, און דאס איז די בחינה פון שמן וואס זיין גוטער ריח דערגרייכט צו אונזערע נעזער.
אָבער מען האָט נאָך אַלץ נישט משיג געווען דיין עצמות. די עלמות האָבן ליב און שמעקן דעם ריח פון דיינע גוטע אוילן, בבחינת "שמן תורק", און פונדעסטוועגן בעטן מיר נאָך אַלץ משיג צו זיין נבואה. ווייל אַלע שׂכלי'דיגע השׂגות זענען נישט מער ווי אַ בחינה פון אַ ריח. דאָס וואָס איך באַנעם מיט מיין שׂכל אַז עס איז פאַראַן אַ בורא עולם, און אַז דער בורא עולם איז אדיר, און זיין חכמה איז אדירה, און זיין יכולת איז אָן אַ שיעור - דאָס אַלץ איז גוט און שיין, אָבער דאָס איז אַן השׂגה אינעם שׂכל, און אַן השׂגה אינעם שׂכל איז אַ פעלערהאַפטיגע. פאַרוואָס? ווייל דער שׂכל איז נאָך אַלץ אַ גשמיות'דיגע מציאות, אַ חלק פונעם גוף און פונעם לייב, און יעדע גשמיות'דיגע זאַך איז באַגרענעצט. אַ רוחניות'דיגע מציאות איז אומבאַגרענעצט, אָבער אַ גשמיות'דיגע מציאות איז באַגרענעצט - זי האָט אַ מאַסע, זי האָט אַ מאָס, און מען קען איר מעסטן.
דערפאַר האָט מען שוין אַמאָל גערעדט אַז מענטשן וואָס חלומ'ען אַ חלום אין אַ קורצער צייט, זעען דערין לאַנגע תקופות, ווייל זיי געפינען זיך אין אַ רוחניות'דיגער מציאות און די נפש רייסט זיך אָפּ. און אַזוי האָט דער הייליגער אַר"י געקענט אין אַ מיטאג-שלאָף פון עטליכע מינוט משיג זיין תורה פון אַכציג יאָר, ווי ער האָט געזאָגט פאַר רבי אברהם הלוי: ווען איך וואָלט דיך געלערנט אַכציג יאָר, וואָלט איך נישט באַוויזן דיר אויסצולערנען דאָס וואָס איך האָב יעצט משיג געווען אינעם מיטאג-שלאָף. ווייל די רוחניות'דיגע מציאות איז נישט באַגרענעצט, בעת דער גשמיות'דיגער לימוד פאָדערט פון דיר צו לערנען נאָך און נאָך, און די השׂגות ווערן צוגעלייגט ביסלעכווייז ווייל אונדזער שׂכל איז באַגרענעצט. מען קען דאָך נישט אין איין רגע אריינלייגן אַ טשיפּ אינעם מוח און האָבן די גאַנצע תורה. ווי וואונדערבאַר וואָלט דאָס געווען, און וויפיל וואָלט געקאָסט אַזאַ קליינער מיקראָ-זכרון וואָס מען לייגט אריין אין מוח און מען האָט שוין די גאַנצע תורה - אָבער די זאַכן אַרבעטן נישט אַזוי, נאָר מיט לערנען און נאָך לערנען, מיט הקדמות און נאָך לערנען. דער חומר שטעלט מיט זיך פאָר אַ מחיצה און אַ באַגרענעצונג. און דערפאַר זאָגט די נשמה צום קדוש ברוך הוא: רבונו של עולם, מיר האָבן זוכה געווען בלויז צו אַ בחינה פון אַ ריח, "עלמות אהבוך" - אָבער דאָס איז נישט קיין אמת'ע השׂגה, מיר האָבן נישט משיג געווען דעם כבוד השם ווי ער איז באמת אין זיין מציאות. איך בעט נבואה.
"משכני אחריך נרוצה" - די בקשה אַרויסצוגיין פונעם חומר
מָשְׁכֵנִי אַחֲרֶיךָ נָּרוּצָה הֱבִיאַנִי הַמֶּלֶךְ חֲדָרָיו נָגִילָה וְנִשְׂמְחָה בָּךְ נַזְכִּירָה דֹדֶיךָ מִיַּיִן מֵישָׁרִים אֲהֵבוּךָ׃ - צי מיך נאָך דיר, לאָמיר לויפן; דער מלך האָט מיך געבראַכט אין זיינע קאַמערן, לאָמיר זיך פרייען און לוסטיג זיין מיט דיר, מיר וועלן דערמאָנען דיינע ליבשאפטן מער ווי וויין, מיט יושר האָבן זיי דיך ליב.
אַזוי ווי די נשמה האָט פאַרשטאַנען אַז כל-זמן זי געפינט זיך הינטער דער מחיצה, וואָס דאָס איז דער גשמיות'דיגער גוף, האָט זי נישט קיין מעגליכקייט זיך צו פאַראייניגן אין אַ פולקאָמען חיבור, בעט זי: נעם מיך אַרויס פון דאַנען. "משכני אחריך נרוצה" - פּונקט ווי אינעם משל בעט די כלה פונעם פּאַסטוך-געליבטן ער זאָל איר ציען און אַרויסנעמען פונעם פּאַלאַץ פון שלמה, אַזוי אויך אינעם נמשל בעט די נשמה פונעם קודשא בריך הוא: רבונו של עולם, איך וויל זיך פאַראייניגן מיט דיר, צי מיך און נעם מיך אַרויס פונעם גשמיות'דיגן גוף. די ראַם פונעם חומר שטערט מיר פון די רוחניות'דיגע השׂגות, און איך וויל אַ נבואה'דיגע השׂגה, און די נבואה'דיגע השׂגה קומט דורך דעם וואָס די נפש רייסט זיך אָפּ פון די מוסדות פונעם לייב. און ווער זענען דאָס "נרוצה" אויף לשון רבים? איך און די עלמות, דאָס זענען די שׂכלי'דיגע כוחות וואָס העלפן צו דער נשמה - מיר אַלע וועלן לויפן נאָכן קודשא בריך הוא.
און פאַרוואָס בעט זי דאָס? "הביאני המלך חדריו". דער מלך איז שלמה, און דאָס זענען די כוחות פונעם גוף. דער מלך האָט מיך געבראַכט אין זיינע קאַמערן, דאָס הייסט ער האָט מיך איינגעשפּאַרט אינעם גוף, און דער גוף ציט צו תאוות, צו הנאות און צו ערדישע און גשמיות'דיגע זאַכן. ער האָט מיך פאַרשלאָסן אינעם גוף און איך קען נישט אַרויסגיין און באַנעמען די אמת'ע מציאות פונעם בורא יתברך און זיך פאַראייניגן מיטן אין סוף ברוך הוא, ווייל איך בין איינגעשפּאַרט אינעם חומר, און די מסגרת פונעם חומר האַלט אָפּ די נשמה פון משיג זיין אלוקות.
"הביאני המלך חדריו" באַטייט אויך אַז ער האָט מיך געמאַכט ווי אַ פילגש פאַר זיך, און אויב איך בין אַ פילגש צו שלמה - בין איך דאָך אַ כלי אויסצופירן זיינע רצונות. און אויב זיינע רצונות זענען גשמיות'דיג און ערדיש, נוצט ער דאָך מיך און מיינע כוחות, דעם כח השׂכל און כח החכמה וואָס זענען אלוקי'שע כוחות, כדי משיג צו זיין זיינע רצונות און תאוות. די נפש פילט זיך איינגעשפּאַרט אינעם גוף און דינט ווי אַ כלי פאַרן גוף אויסצופירן זיינע תאוות, אַנשטאָט וואָס זי זאָל מיטציען דעם גוף און זיך מתחבר זיין צום אין סוף ברוך הוא, און זיך פאַראייניגן מיטן קודשא בריך הוא, און אַפילו אַרויסגיין פונעם גוף און זוכה זיין צו נבואה. און דערפאַר זאָגט זי: "משכני אחריך נרוצה", רבונו של עולם, איך וויל "נגילה ונשמחה בך".
"גיל", ווי מיר האָבן פאַרטייטשט אינעם משל, איז אַ פּלוצעמדיגע שמחה, אַ שמחה וואָס באַגסט דעם מענטש אין איין רגע; און דורך דעם וואָס דער קדוש ברוך הוא וועט מיך אַרויסנעמען צו זיך וועט ביי מיר זיין אַזאַ פּלוצעמדיגע שמחה. בעת "שמחה" איז אַ שמחה מתמדת וואָס ציט זיך ווייטער: ווען דו וועסט מיך אַרויסנעמען פון דאָרטן, וועט פֿון דאַן און ווייטער זיין אַן אומענדליכער חיבור צום קדוש ברוך הוא, און די שמחה וועט זיך שטענדיג ציען. און דאָס איז "נגילה ונשמחה בך".
"נזכירה דודיך מיין" - דער רוחניות'דיגער וויין, די רוחניות'דיגע בחינה וואָס מאַכט פרייליך די נפש פונעם מענטש, איז די נבואה'דיגע השׂגה און די התחברות צום אין סוף, וואָס עס איז נישט פאַראַן קיין העכערער גליק דערפון. און אין דעם פּאַסירט דאָס זעלבע ווי ביי איינעם וואָס טרינקט וויין: ווען אַ מענטש טרינקט וויין ווערט דער גוף בטל, ער פאַלט צוזאַמען און דער גוף שפּירט שוין מער נישט זיך אַליין. אַזוי אויך מיטן רוחניות'דיגן וויין: ווען די נשמה גייט אַרויס פונעם גוף, ווערט דער גוף בטל און ווערט אַ גשמיות'דיגע זאַך וואָס טוט גאָרנישט אויף, און די נפש פאַראייניגט זיך מיט דער רוחניות.
"מישרים אהבוך" - און דאָ זענען די זאַכן מער נוגע צום נמשל. אינעם גשמיות'דיגן וויין, וואָס סימבאָליזירט גשמיות'דיגע תאוות, איז די ליבשאפט נישט קיין אהבת מישרים נאָר אַן אומדירעקטע ליבשאפט. און ווי די דוגמא וואָס מען האָט געגעבן: אַ פישער האָט נישט ליב פיש, ווייל ווען ער האָט זיי ליב וואָלט ער דאָך נישט געקלאַפּט מיט אַ שטעקן אויפן קאָפּ פונעם פיש און אים אויפגעגעסן; אַזוי טוט מען דאָך נישט צו איינעם וואָס מען האָט ליב. קומט אויס אַז זיין ליבשאפט איז נישט צום פיש, נאָר צו זיין אייגענעם בויך, צום תכלית וואָס ער באַקומט פונעם פיש. און אַזוי איז מיט אַלע ענינים פון גשמיות: דער וואָס האָט ליב געלט - איז ווייל מיט געלט קען ער זיך איינהאַנדלען און קויפן נאָך זאַכן; דער וואָס האָט ליב כבוד - איז ווייל דורך כבוד וועלן זיינע ווערטער געהערט ווערן און מענטשן וועלן אים שאַצן; דער וואָס האָט ליב עסן - איז נישט צוליב אַ ליבשאפט צום עסן אַליין, נאָר ווייל עס שמעקט זיין גומען און ער האָט הנאה, אָדער זיין גוף ווערט געשטאַרקט; און דער וואָס האָט ליב דאָס לעבן - איז ווייל אינעם לעבן קען ער אויספירן זיינע רצונות, תאוות און הנאות. אָבער פאַרקערט, זאָגט דער מלבי"ם, איז אהבת השם אַן אהבת מישרים, נישט קיין אומדירעקטע ליבשאפט וואָס פירט צו אַ צווייטער זאַך, נאָר אַ ליבשאפט צו זיין עצמות יתברך, ווייל דער אויבערשטער איז גוט. און דאָס איז "נזכירה דודיך מיין": דיין ליבשאפט, רבונו של עולם, איז ביי מיר גרעסער פון דער ליבשאפט צו וויין, ווייל דיין ליבשאפט איז אַ גראָדע און דירעקטע, "מישרים אהבוך".
"שחורה אני ונאווה" - אַ ווענדונג צו די כוחות פונעם גוף
שְׁחוֹרָה אֲנִי וְנָאוָה בְּנוֹת יְרוּשָׁלָ͏ִם כְּאָהֳלֵי קֵדָר כִּירִיעוֹת שְׁלֹמֹה׃ - שוואַרץ בין איך אָבער שיין, טעכטער פון ירושלים, ווי די געצעלטן פון קדר, ווי די פאָרהענגער פון שלמה.
די נפש וואס בעט דעם דאזיגן וואונדערבארן דביקות אינעם קודשא בריך הוא, די מדרגה פון נבואה, זעט אז דער דוד קען איר יעצט נישט ארויסציען פון דעם גשמיות'דיגן גוף. און מען מיינט חלילה נישט קיין באגרענעצונג, נאר אז דער קדוש ברוך הוא האט באשאפן דעם מענטש אין א מציאות וואו ס'איז פאראן א חיבור צווישן גוף און נשמה, און אין אזא מציאות איז נישט שייך אז יעדעס מאל וואס די נשמה וויל, זאל זי ארויסגעצויגן ווערן און ארויסגיין פון איר גשמיות'דיגער ווירקלעכקייט. זי קען זיך נישט קושן מיט אים פנים אל פנים, זי קען נישט ארויסגיין פון די חדרי המלך. און דעמאלט ווענדט זי זיך צו די כוחות הגוויה, צו בנות ירושלים, דאס הייסט צום גוף, און זאגט צו זיי: וויסט אייך, כאטש איר זעט מיך יעצט ווען איך בין אינעם גוף שווארץ פון אויסנווייניג, בין איך אין מיין עצם שיין און פיין - נאוה. די נשמה בעצמותה איז אן אור זך, צח ומצוחצח. דאס וואס איר זעט מיך שווארץ, איז ווייל איך בין איינגעשפארט אינעם גוף און שטיי קעגן דער זון, ווי מיר וועלן שפעטער מסביר זיין וואס איז די דאזיגע זון אינעם משל. און ווען איך וועל אויסגעוואשן ווערן פון די כתמים פונעם גוף, פון די תאוות און פון דער גשמיות, וועט איר זען ווי נאוה איך בין, איר וועט זען מיין אמת'ע שיינקייט, און דעמאלט וועט איר זען אז אהלי קדר ווערן פארוואנדלט צו זיין יריעות שלמה, זכות און טהורות.
דער מלבי"ם ערקלערט אז נישט אומזיסט האט די נשמה גענוצט דעם לשון "שחורה אני ונאוה". דער שווארצער קאליר איז א קאליר וואס גיט נישט צוריק קיין שיין, און אויף א מער וויסנשאפטלעכן לשון - ער שלינגט איין דאס ליכט. און אזוי זאגט זי: איר זעט נישט מיין ליכט, מיין שיין גייט נישט ארויס אויף אינדרויסן, שחורה אני, בבחינה פונעם שווארצן קאליר וואס שלינגט איין דאס ליכט. אבער וויסט אייך אז נאוה אני, אן אור זך ומצוחצח. בלויז וואס ס'איז געטאן געווארן מיט מיר פון אינדרויסן האט מיר געמאכט זיין שווארץ, און דאס נארט אייך אפ צו מיינען אז איך בין באפלעקט און אז עס פעלט אין מיר יענער אור צח ומצוחצח. און פון דא און ווייטער וועט זי מסביר זיין וואס האט דאס גורם געווען, וואס האט איר געברענגט צו יענער שווארצקייט.
צום סך-הכל:
דער ערשטער געזאנג איז דאס געשריי פון דער נשמה וואס איז איינגעשפארט אינעם גוף. "ישקני מנשיקות פיהו" - א בקשה אויף פולקאמען דביקות, א מדרגה פון נבואה, לעומת "ריח" וואס דאס איז די שכליות'דיגע השגה פון דער ווייטנס, וואס דערקענט דעם בורא פון די וואונדער פון זיין בריאה אבער נישט זיין עצמות. "כי טובים דודיך מיין": דער וויין דערהויבט פון אונטן אויף ארויף מיט אן אש זרה און זיין סוף איז קעלט, בעת די העכערע ליבע קומט פון אויבן אויף אראפ און הייליגט די נפש. "לריח שמניך טובים, שמן תורק שמך" - זיין נאמען יתברך ווערט נישט דערקענט נאר דורך דעם אויסגיסן פון ליכטיקייט און חכמה אויף דער וועלט, און די עלמות, דאס זענען די כוחות פונעם שכל, האבן ליב בלויז מכוח יענעם ריח. און פון דעם ארויס "משכני אחריך נרוצה": די נשמה בעט זיך ארויסצוראטעווען פון די "חדרי המלך" וואס זענען דער תפיסה פונעם חומר, צו א פלוצימדיגער גילה און צו אן אנגעהאלטענער שמחה, צו אן אהבת מישרים וואס איז נישט קיין אומדירעקטע ליבע. און צום סוף, ווען די זאך איז יעצט נישט מעגליך, ווענדט זי זיך צו די כוחות פונעם גוף: "שחורה אני ונאוה" - די שווארצקייט איז בלויז פון אינדרויסן און שלינגט איין דאס ליכט, אבער אין מיין עצם בין איך אן אור זך, און ווען איך וועל גערייניגט ווערן פון די פלעקן פונעם חומר וועט מען זען מיין אמת'ע שיינקייט.