קאפיטל י"ד אין זכריה איז א קאפיטל פון אחרית הימים. מיר שפרינגען צו אים אריבער שלא כסדר, ווייל ער איז א השלמה צו דער נבואה וואס שטייט אין יחזקאל קאפיטלעך ל"ח-ל"ט. זאכן וואס זענען דארט געזאגט געווארן בקיצור ווערן דא מבואר בהרחבה, און דערפאר איז כדאי צו זען ווי אזוי זיי קומען צום אויסדרוק אין דער נבואה פון זכריה.
הִנֵּה יוֹם בָּא לַיהֹוָה וְחֻלַּק שְׁלָלֵךְ בְּקִרְבֵּךְ׃ - אט קומט א טאג פאר דעם אויבערשטן, און דיין רויב וועט צעטיילט ווערן אין דיין מיטן.
וואס מיינט "וחולק שללך בקרבך"? וועמענס שלל איז דאס וואס וועט צעטיילט ווערן? דער רד"ק ערקלערט אז די רייד זענען געזאגט געווארן קעגן ירושלים: די גוים וועלן צעטיילן דעם רויב פון דער שטאט אינעווייניג אין איר, אזוי ווי עס שטייט ווייטער "ונשסו הבתים". דאס הייסט אז זיי וועלן צונעמען פון כלל ישראל שלל און עס צעטיילן צווישן זיך. דער מצודת דוד טייטשט פונקט פארקערט: דער גאנצער שלל וואס די בבליים האבן גערויבט פון דיר מימות עולם וועט צוריקקומען צו דיר און וועט צעטיילט ווערן אין דיין מיטן - וואס זיי האבן צוגענומען וועלן זיי צוריקגעבן, און די חלוקה וועט זיין ביי אונז.
רש"י טייטשט בפשטות אז עס רעדט זיך גארנישט פונעם אלטן שלל, נאר פונעם היינטיגן שלל: גוג וועט קומען, און מיר וועלן רויבן זיין שלל. ער וועט קומען מיט כסף וזהב און פארגעשריטענע כלי זיין, און דער גאנצער שלל וועט צעטיילט ווערן בתוכנו און מיר וועלן זוכה זיין דערין.
דער מלבי"ם זאגט אז די דאזיגע נבואה איז געזאגט געווארן אויפן דריטן מאל וואס גוג וועט קומען. ווי מיר האבן דערמאנט פון דברי חז"ל, דריי מאל וועט גוג קומען, און ביים דריטן מאל וועט זיין ביאה זיין ביז ירושלים אליין, נישט ווי ביי די ערשטע צוויי מאל ווען ער וועט נישט דערגרייכן קיין ירושלים. "הנה יום בא לה'" - יענער באזונדערער טאג וואס איז דער טאג פונעם סוף פון גוג'ס מלוכה. און "וחולק שללך בקרבך" לויטן מלבי"ם מיינט אז גוג וועט קומען כדי שוין צו צעטיילן דעם שלל פון ירושלים, ווייל ער וועט ארויפגיין אויף ירושלים אליין.
וְאָסַפְתִּי אֶת־כָּל־הַגּוֹיִם אֶל־יְרוּשָׁלַ͏ִם לַמִּלְחָמָה וְנִלְכְּדָה הָעִיר וְנָשַׁסּוּ הַבָּתִּים וְהַנָּשִׁים תִּשָּׁכַבְנָה וְיָצָא חֲצִי הָעִיר בַּגּוֹלָה וְיֶתֶר הָעָם לֹא יִכָּרֵת מִן־הָעִיר׃ - און איך וועל פארזאמלען אלע פעלקער קיין ירושלים צום קריג, און די שטאט וועט איינגענומען ווערן, און די הייזער וועלן גערויבט ווערן, און די פרויען וועלן געשאנדעט ווערן, און א העלפט פון דער שטאט וועט ארויסגיין אין גלות, און די איבעריגע פונעם פאלק וועלן נישט אויסגעראטן ווערן פון דער שטאט.
דא הייבט דער נביא אן צו באשרייבן וואס עס איז עתיד צו זיין אין יענער תקופה. אין יחזקאל ווערן די פעלקער דערמאנט מיט זייערע מפורש'דיגע נעמען - אשור און פוט און עילם און מדי און פרס און מצרים וכל המונה - און דא ווערט געזאגט בלשון כולל: "ואספתי את כל הגוים אל ירושלים למלחמה".
זאגט דער מלבי"ם: אין אחרית הימים וועלן זיך די בני אדום צונויפקומען כדי צוצונעמען ירושלים פון די הענט פון די ישמעאלים. דאס איז ממש א געוואלדיגע זאך. ווער עס קוקט וואוהין מיר גייען, זעט אז ירושלים, סך הכל אן ענין פון צייט, קען חלילה אריינפאלן אין די הענט פון די ישמעאלים. אמאל איז די ערגסטע קללה געווען צו זאגן אויף עמיצן אז ער וועט צעטיילן ירושלים, א קללה וואס אפילו שמעון פרס האט זיך אפגעשאקלט דערפון. היינט איז שוין קיינער נישט גרייט אונטערצושרייבן אז מען וועט נישט רעדן איבער ירושלים, אדרבה, מען רעדט אפן וועגן ירושלים. פאר יעדן איז קלאר אז די זאך איז בלויז אן ענין פון צייט.
ווער עס וואלט געליינט אזא זאך מיט הונדערט יאר צוריק, וואלט עס אים אויסגעזען אינגאנצן דמיונ'דיג. וואו זענען בכלל געווען אידן אין ארץ ישראל מיט הונדערט אדער צוויי הונדערט יאר צוריק? א קליינער אידישער ישוב אין מאה שערים. און אט, נאך הונדערט יאר זענען פאראן אידן אין ירושלים, און נאך זעכציג יאר פון דער מדינה האלט מען שוין דערביי צוריקצוגעבן ירושלים. ירושלים איז געווארן אונזעריגס אין יאר תשכ"ז, און מען רעדט שוין פונעם צוריקגעבן. און נאכדעם וואס עס וועט זיין א הערשאפט פון ישמעאלים אין ירושלים, וועלן די אדומיים קומען עס צוצונעמען פון זייער האנט.
"וְנִלְכְּדָה הָעִיר וְנָשַׁסּוּ הַבָּתִּים" - און "ויצא חצי העיר בגולה", דאס מיינט יענע פון כלל ישראל וואס וועלן זיין אין ירושלים אין יענער תקופה פון דער ישמעאל'ישער ממשלה; א העלפט פון זיי וועלן שוין גיין אין גלות פון דארט, ווייל זיי וועלן נישט קענען אדער נישט מסכים זיין צו וואוינען אין ירושלים אונטער דער אראבישער הערשאפט. אבער "ויתר העם לא יכרת מן העיר" - זיי וועלן נישט באווייזן צו ברענגען לידי הכרתת העם אינגאנצן, ווייל אין דעם שלב גייט שוין דער קדוש ברוך הוא אריין אין דער מערכה.
וְיָצָא יְהֹוָה וְנִלְחַם בַּגּוֹיִם הָהֵם כְּיוֹם הִלָּחֲמוֹ בְּיוֹם קְרָב׃ - און דער אויבערשטער וועט אַרויסגיין און מלחמה האַלטן מיט יענע פעלקער, אַזוי ווי אין דעם טאָג וואָס ער האָט מלחמה געהאַלטן אין אַ טאָג פֿון קאַמף.
ווי אַזוי וועט זיין די מלחמה? זאָגט דער מלבי"ם, ווי מיר האָבן געזען אין יחזקאל ל"ח: "וסכסכתי מצרים במצרים", אַ שווערד פֿון אַ מענטש קעגן זיין ברודער - די פעלקער פֿון אדום וועלן מלחמה האַלטן קעגן די פעלקער פֿון ישמעאל, און זיי וועלן איינער דעם אַנדערן אויס'הרג'ענען.
"כיום הילחמו ביום קרב" - דערקלערט דער מלבי"ם אַז עס איז פֿאַראַן אַ חילוק צווישן אַ "קרב" און אַ "מלחמה". קרב איז פֿונעם לשון "קרוב", אַ מלחמה פנים אל פנים, ווען מען שטייט גאַנץ נאָענט איינער צום צווייטן. אַ מלחמה איז פֿון דער ווייטנס. און וואָס מיינט דאָס ביי דעם הקדוש ברוך הוא? פֿון דער ווייטנס מיינט דורך נאַטירלעכע סיבות, וואָס מען זעט נישט דערין די יד ה'. פֿון דער נאָענט מיינט בדרך נס, אַז מען זעט עין בעין ווי אַזוי דער אויבערשטער קעמפֿט קעגן די גוים. זאָגט הקדוש ברוך הוא: מיין מלחמה מיט זיי וועט נישט זיין פֿון דער ווייטנס בדרך הטבע, נאָר פֿון דער נאָענט בדרך נס. דאָס וועט זיין אַ יום קרב און נישט קיין יום מלחמה, אַזוי ווי מיר האָבן געזען "ונשפטתי אתו באבני אלגביש" און ענלעכס, וואָס אַלע די זענען מלחמות אויף אַ ניסימ'דיגן אופֿן.
רש"י ברענגט די דרש פון חז"ל, און אַזוי אויך דער תרגום: "כיום אגחותיה קרב על ימא דסוף" - ווי אין דעם טאָג וואָס דער אויבערשטער האָט געפֿירט די מלחמה ביים ים סוף. פּונקט ווי דער אויבערשטער האָט געקעמפֿט קעגן מצרים ביים ים סוף, אַזוי איז ער עתיד מלחמה צו האַלטן מיט די גוים אין דעם טאָג ווען גוג וועט קומען.
וְעָמְדוּ רַגְלָיו בַּיּוֹם הַהוּא עַל־הַר הַזֵּיתִים אֲשֶׁר עַל־פְּנֵי יְרוּשָׁלַ͏ִם מִקֶּדֶם וְנִבְקַע הַר הַזֵּיתִים מֵחֶצְיוֹ מִזְרָחָה וָיָמָּה גֵּיא גְּדוֹלָה מְאֹד וּמָשׁ חֲצִי הָהָר צָפוֹנָה וְחֶצְיוֹ־נֶגְבָּה׃ - און זיינע פֿיס וועלן שטיין יענעם טאָג אויפֿן הר הזיתים וואָס איז אַנטקעגן ירושלים פֿון מזרח, און דער הר הזיתים וועט זיך שפּאַלטן פֿון זיין העלפֿט צו מזרח און צו מערב, אַ גאָר גרויסער טאָל, און אַ העלפֿט פֿונעם באַרג וועט זיך ריקן צו צפון און זיין העלפֿט צו דרום.
אין יענעם טאָג איז עתיד צו זיין אַ נס, נעמלעך אַז דער הר הזיתים וועט זיך שפּאַלטן. עס וועט זיין אַ גרויסער רעש אויף דער ערד, אַזוי ווי עס ווערט אויך דערמאָנט אין ספר יחזקאל, כעין אַן ערדציטערניש, און דאָס וועט ברענגען דערצו אַז דער גאַנצער הר הזיתים וועט זיך שפּאַלטן. הר הזיתים שטייט צו מזרח זייט פֿון ירושלים, דעריבער שטייט "אשר על פני ירושלים מקדם". און בדרך משל זאָגט דער פּסוק אַז כביכול די פֿיס פֿונעם הקדוש ברוך הוא וועלן שטיין אויפֿן באַרג, און דורך דעם וועט דער באַרג צעטיילט ווערן און אַיין טייל וועט זיך ריקן אַהין און דער צווייטער טייל אַהער - אַ פֿאָלקאָמענע שפּאַלטונג. "ומש" מיינט אַז ער וועט זיך אָפּרייסן און ריקן: אַ העלפֿט באַרג אויף דער צפון זייט און אַ העלפֿט באַרג אויף דער דרום זייט, און אינדערמיט וועט ווערן אַ "גיא", דאָס הייסט אַ גרויסער טאָל.
עס ווערט דערציילט אויף איינעם פֿון די גדולי ישראל - אפֿשר דער בעלזער רב, איך געדענק נישט איצט פֿעסט - אַז ער האָט קיינמאָל נישט געוואָלט אַרויפֿגיין אויפֿן הר הזיתים. פֿאַרוואָס? ווייל ער האָט געגלייבט באמונה שלמה אין ביאת המשיח, און יעדן איינציקן מאָמענט האָט ער אויף אים געוואַרט. האָט ער געזאָגט: אויב איצט, בשעת מיר געפֿינען זיך אויפֿן הר הזיתים, וועט משיח קומען, און "ועמדו רגליו ביום ההוא" און דער באַרג וועט זיך צעשפּאַלטן - איז דאָך דאָס אַ סכנת נפשות! דעריבער איז ער נישט געווען גרייט אַהין אַרויפֿצוגיין. זעט וואָס עס מיינט אַ שטאַרקע אמונה, אַז די זאַך האַלט ביים געשען גלייך, יעדע רגע און רגע. אַ געוויינטלעכער מענטש זאָגט: "אַז משיח וועט קומען, בעזרת ה'", און דערווייל איז אַלץ אין אָרדענונג. אָבער ער האָט זיך ממש פֿאָרגעשטעלט און מורא געהאַט דערפֿון, ווייל זיין אמונה איז געווען אַ ממשות'דיגע אמונה.
דער מלבי"ם לערנט דעם ענין כפשוטו און פֿאַרענטפֿערט דערמיט אַ סתירה. אין יחזקאל מ"ח ווערט מבואר אַז די צוקונפֿטיגע ירושלים וועט זיין ווייט פֿונעם מקום המקדש מיט 45 מיל (אַ מיל איז בערך אַ קילאָמעטער, 960 מעטער), פֿון דער אַנדערער זייט שטייט אַז ירושלים לעולם תשב, וואָס באַדייט אַז זי וועט בלייבן זיצן אויף איר אָרט. דער תּירוץ ליגט אין די פּסוקים פֿאַר אונדז: הר הזיתים, וואָס איז אַ טייל פֿון ירושלים, וועט זיך אָפּרוקן צוזאַמען מיט אַלע זיינע אַרומיקע געגנטן אין אַ לענג און אַ ברייט פֿון 5,000 קנים - וואָס דאָס זענען 15 מיל, און דאָס וועט זיין די גרויס פֿון ירושלים לעתיד לבוא - און ער וועט זיין ווייט פֿון דער צפֿונ'דיגער העלפֿט באַרג מיט 45 מיל, און אויף אים וועט געבויט און אויפֿגעשטעלט ווערן די ירושלים פֿון דער צוקונפֿט וואָס יחזקאל האָט געזען. קומט אויס אַז עס איז נישט קיין סתירה: פֿון איין זייט וועט ירושלים יאָ זיצן, נאָר אַזוי ווי זי איז וועט זי פֿאַריקט ווערן און זיך דערווייטערן פֿונעם מקום המקדש, און ביידע זאַכן זענען אמת און ריכטיק.
וְנַסְתֶּם גֵּיא־הָרַי כִּי־יַגִּיעַ גֵּי־הָרִים אֶל־אָצַל וְנַסְתֶּם כַּאֲשֶׁר נַסְתֶּם מִפְּנֵי הָרַעַשׁ בִּימֵי עֻזִּיָּה מֶלֶךְ־יְהוּדָה וּבָא יְהֹוָה אֱלֹהַי כָּל־קְדֹשִׁים עִמָּךְ׃ - און איר וועט אַנטלויפֿן אין דעם טאָל פֿון מיינע בערג, ווייל דער טאָל פֿון די בערג וועט דערגרייכן ביז אָצל, און איר וועט אַנטלויפֿן אַזוי ווי איר זענט אַנטלאָפֿן פֿאַר דעם ערדציטערניש אין די טעג פֿון עוזיה מלך יהודה, און קומען וועט דער אויבערשטער מיין גאָט, אַלע הייליקע מיט דיר.
דער נביא שילדערט א מנוסה: אלע וועלן אנטלויפן צום טאָל וואס וועט געשאפן ווערן דורך דעם וואס ביידע טיילן פונעם בארג וועלן זיך אפשיידן. "ויגיע גיא הרים אל אצל" - דער טאָל וועט זיך ציען צו דער דרומ'דיגער זייט, אין דער ריכטונג קיין חברון, ביז אן ארט מיטן נאמען אָצַל, וואס לויט חז"ל איז עס ווייט 45 מיל פון דער היינטיגער ירושלים. ביז אהין וועט דער בארג איינפאלן און דער טאָל וועט זיך ציען, און דארט וועט עס זיך אפשטעלן. און וואס וועט דארט זיין? דארט וועט געבויט ווערן די צוקונפטיגע ירושלים. און די מנוסה וועט זיין פונקט ווי די מנוסה פונעם רעש וואס איז געווען בימי עוזיה מלך יהודה.
נאר עס איז פאראן אן עיקר'דיגער חילוק. דער רעש וואס איז געווען בימי עוזיה איז געווען א קצף אויף זיי, און די צרעת האט אויסגעבראכן אויפן שטערן פון עוזיה, ווייל ער איז געגאנגען מקטיר זיין און געטאן א מעשה וואס איז אסור פאר ווער עס איז נישט קיין כהן. דארט איז דער רעש געווען א חרון אף. לעומת זאת וועט דער צוקונפטיגער רעש זיין א גוטער רעש: "ובא ה' אלהי כל קדושים עמך" - ה' און אלע זיינע קדושים וועלן קומען מיט דיר כדי דיך צו היטן און דיר צו העלפן, און נישט כדי דיך צו באשטראפן.
און ווער זענען "כל קדושים עמו"? דער רד"ק ערקלערט אז עס וועלן קומען אלע נביאים וואס האבן גערעדט וועגן דער צוקונפטיגער גאולה, און ה' וועט קומען מיט זיי, כדי זיי זאלן זען מיט די אייגענע אויגן עין בעין ווי זייערע נבואות ווערן מקוים, און כביכול וועט צו זיי זאגן: אט דאס וואס איר האט גערעדט אין די פריערדיגע טעג, יעצט ווערט עס פארווירקליכט. און דער מלבי"ם טייטשט אז ה' וועט קומען מיט די מלאכים, און די דאזיגע מלאכים וועלן זיין בבחינת שמירה און הילף פאר עם ישראל.
דער מלבי"ם ברענגט נאך א גירסא ביים לייענען דאס ווארט "ונסתם" - נישט מלשון מנוסה נאר מלשון סתימה. דער טאָל אינמיטן בארג וועט זיך עפענען ביז צום תהום, און פון דארט וועט ארויסקומען דער רעש וואס וועט ברענגען בהלה און ציטער, און דערנאך וועט עס פארשטאפט ווערן, און דורך דער סתימה וועט דארט געשאפן ווערן א בקעה: דאס וואס איז געווען אפן ביזן תהום וועט זיך פארשטאפן און צוריק ווערן גלייך מיט דער ערד, און עס וועט דארט בלייבן בלויז א טאָל. דער רד"ק ערקלערט אויף אן אנדערן אופן, אז די צוויי בערג וואס האבן זיך אפגעריסן און אוועקגעריקט וועלן זיך צוריק פארשטאפן און פאראייניגן. דער שטייגער פון דער וועלט איז אז נאך א רעש ווערט א שפאלט אין דער ערד און בלייבט אזוי, אבער דא וועט די בקעה צוריקקומען, די בערג וועלן זיך פאראייניגן און עס וועט זיין הויך אזוי ווי אָצַל, ווי דער ארט וואו די הויכע בערג שטייען, און דורך דעם וועט דער מצב צוריקקערן לקדמותו.
וְהָיָה בַּיּוֹם הַהוּא לֹא־יִהְיֶה אוֹר יְקָרוֹת וְקִפָּאוֹן׃ - און עס וועט זיין אין יענעם טאג, עס וועט נישט זיין קיין שיינענד ליכט און קיין פארפרוירנקייט.
דער רד"ק טייטשט על דרך משל: דאס ליכט פון יענעם טאג וועט נישט זיין העל און קלאר - דאס איז "אור יקרות", און עס וועט אויך נישט זיין קיין "קיפאון", דאס הייסט ליכט וואס קומט דורך וואלקנס, ווען די זון זעט זיך נישט אן און די לופט איז ווי פארפרוירן. נישט קיין ליכט פון איין סארט און נישט פונעם צווייטן סארט, נאר א מיטלמעסיג ליכט: נישט אינגאנצן ליכטיג און נישט אינגאנצן פינסטער. רש"י טייטשט "וקיפאון" - אז עס וועט זיין פארפרוירן און פינסטער און געדיכט ווי אייז וואס ווערט פארפרוירן און פארגליווערט. און דאס איז וואס דער פייטן זאגט אינעם פיוט "קרב יום אשר הוא לא יום ולא לילה", אויף דעם דאזיגן טאג איז זיין כוונה.
דער מלבי"ם טייטשט די ווערטער אויף לעתיד לבוא. עס שטייט דאך "לא יהיה לך עוד השמש לאור יומם... והיה לך ה' לאור עולם" - ה' וועט אונז באלייכטן און נישט די זון. עס וועט גארנישט זיין קיין מציאות פון גשמיות'דיג ליכט, נאר בלויז רוחניות'דיג ליכט. און דאס איז דער טייטש "לא יהיה אור יקרות וקיפאון": נישט דאס ליכט פון דער זון וואס איז אן אור יקר, און נישט דאס ליכט פון דער לבנה און די שטערנס וואס איז אן אור קיפאון.
און וואס איז "קיפאון"? אויף ארמית מיינט "כפא" שווימען, אזוי ווי דער תרגום אויף "ויצף הברזל" - "וכפא פרזלא". אור קיפאון איז א שווימענדיג ליכט, א ליכט וואס פארמאגט נישט קיין אייגענעם מקור, נאר עס שלאגט אן אין א גוף און דער גוף שפיגלט עס צוריק צו אן אנדער ארט; דאס ליכט איז אויסערליך צו אים און שווימט איבער יענעם גשמיות'דיגן גוף. אזוי איז דאס ליכט פון דער לבנה און די שטערנס - א שווימענדיג ליכט. די זון, ווידער, איז "אור יקרות", וואס לייכט מצד זיך אליין. זאגט דער פסוק אז אין יענעם טאג וועט נישט זיין קיין אור יקרות און נישט קיין אור קיפאון, נאר בלויז דאס ליכט פונעם קדוש ברוך הוא אליין, און עס וועט זיך גארנישט געפינען קיין שום גשמיות'דיג ליכט נאר בלויז רוחניות'דיג ליכט.
וְהָיָה יוֹם־אֶחָד הוּא יִוָּדַע לַיהֹוָה לֹא־יוֹם וְלֹא־לָיְלָה וְהָיָה לְעֵת־עֶרֶב יִהְיֶה־אוֹר׃ - און עס וועט זיין אן איינציגער טאג, ער וועט באקאנט זיין פאר ה', נישט טאג און נישט נאכט, און עס וועט זיין צו דער צייט פון אוונט וועט זיין ליכטיג.
דער רד"ק ערקלערט "יום אחד" - א טאג וואס איז מיוחד פאר ה', וואס דער קדוש ברוך הוא וועט דערין באווייזן באזונדערע גבורות און נפלאות. און וואס מיינט "לא יום ולא לילה"? דאס איז א משל: טאג באדייט הרחבה און נאכט באדייט א צרה, און דער דאזיגער טאג וועט נישט זיין אינגאנצן קיין צרה און נישט אינגאנצן קיין הרחבה. אבער "לעת ערב יהיה אור" - קעגן ענדע פונעם טאג וועט קומען די הרחבה, ווייל נאכדעם וואס די העלפט פונעם פאלק וועט ארויסגיין אין גלות, "ויצא ה' ונלחם בגוים ההם", און די הצלה וועט קומען קעגן סוף פונעם טאג; אבער במשך יענעם גאנצן טאג וועט עס נישט זיין קיין טאג און נישט קיין נאכט, נישט אינגאנצן צרה און נישט אינגאנצן הרחבה.
דער מלבי"ם פירט דא ווייטער זיין פריערדיגן ביאור. וויבאלד יענע ליכטיגקייט איז נישט קיין גשמיות'דיגע ליכט נאר אן אור אלוקי, וועט יענער טאג זיך נישט צעטיילן אויף טאג און נאכט, אויף אינדערפרי, מיטאג און אווענט, ווייל די דאזיגע חלוקה קומט דאך בלויז פון דער זון וואס שיינט דא און גייט אונטער דארט. "הוּא יִוָּדַע לַה'" - דער טייטש איז אז דער אויבערשטער וועט באקאנט ווערן און זיך אנטפלעקן דורך יענער ליכטיגקייט. און צוליב דעם וועט עס זיין "יוֹם אֶחָד" וואס איז כולו יום, און אינעם אור פונעם הקדוש ברוך הוא וועלן מיר זען ליכטיגקייט, און ממילא וועט נישט זיין קיין מציאות פון שקיעה, און דערפאר "לֹא יוֹם וְלֹא לָיְלָה", ווייל די נאכט נעמט זיך פונעם אונטערגיין פון דער זון, און טאג און נאכט ווערן באשטימט לויט זריחה און שקיעה.
און אין דער טיפקייט פון די דברים, זאגט דער מלבי"ם, קומט דער פסוק אויסדרוקן אז די הארה און דער שפע וואס גייען ארויס פון די מאורות וועלן זיך כביכול מבטל זיין, און דער הקדוש ברוך הוא בכבודו ובעצמו וועט משפיע זיין אויף אונז א רוחניות'דיגן שפע וואס ענדערט זיך נישט. אזא שפע מיינט אז עס וועלן מער נישט זיין קיין צרות און עס וועט נישט זיין קיין מצב פון שקיעה, ווייל א שקיעה באדייט א ירידה. עס זענען דא מצבים וואס עם ישראל געפינט זיך אין זיין זריחה און עס זענען דא ווען ער איז אין זיין שקיעה, אבער אין יענעם טאג וועט מער נישט זיין קיין שקיעה פאר עם ישראל, נאר עם ישראל וועט תמיד לייכטן און תמיד שטיין אויף זיין הויכער רוחניות'דיגער מדרגה. אויסער דעם עצם ענין אז יענער טאג וועט כביכול זיין איין לאנגער טאג, אויך פון א רוחניות'דיגער בחינה וועט אלעס זיין ליכטיגקייט: הצלחה, ברכה און בליען פאר עם ישראל, אן דעם וואס קיין שום וואלקן זאל פארשטעלן זיין מצב, וואס דאס איז א בחינה פון חושך, א בחינה פון לילה און א בחינה פון גלות.
וְהָיָה בַּיּוֹם הַהוּא יֵצְאוּ מַיִם־חַיִּים מִירוּשָׁלַ͏ִם חֶצְיָם אֶל־הַיָּם הַקַּדְמוֹנִי וְחֶצְיָם אֶל־הַיָּם הָאַחֲרוֹן בַּקַּיִץ וּבָחֹרֶף יִהְיֶה׃ - און עס וועט זיין אין יענעם טאג, עס וועלן ארויסגיין לעבעדיגע וואסערן פון ירושלים, האלב פון זיי צום מזרח'דיגן ים און האלב פון זיי צום מערב'דיגן ים, אין זומער און אין ווינטער וועט עס זיין.
אין יענעם טאג, ווען הר הזיתים וועט זיך שפאלטן, וועלן ארויסגיין מים חיים פון ירושלים. צום ערשט וועט זיך עפענען דער קוואל אין ירושלים אליין, אבער נאך דער לעצטער מלחמה וועלן זיך די וואסערן מערן ביז זיי וועלן דערגרייכן ביז'ן מזרח'דיגן ים און ביז'ן מערב'דיגן ים. מען דארף זיך מתבונן זיין וואס פאר א געוואלדיגע מאס וואסער עס רעדט זיך דא. דאס איז דער פשט פונעם פסוק, און ער וועט מקוים ווערן כפשוטו.
דער אבן עזרא זאגט: דאס איז אן אות אויפ'ן עתיד, און צוליב דעם שפאלט זיך דער בארג, כדי פון זיין העלפט זאלן ארויסגיין לעבעדיגע וואסערן דורכ'ן טאל, און דער בארג וועט עס מער נישט צוריקהאלטן ווייל ער וועט ווערן געשפאלטן. און דער אבן עזרא לייגט צו קעגן די וואס האבן שוין אין זיינע צייטן געטענה'ט אז מיר האבן שוין אריבערגעמאכט מלחמת גוג ומגוג: זאלן זיי אונז ווייזן דעם פליסנדיגן טייך וואס דערגרייכט ביז'ן ים - ביז'ן מיטללענדישן ים און ביז'ן אקעאן. וואו איז דער מקור פון וואסער וואס האט זיך געשפאלטן? כל זמן דו האסט עס נאך נישט געזען ווי עס ווערט באשריבן אין נביא, איז א סימן אז יענער טאג איז נאך נישט אנגעקומען.
דער מלבי"ם זאגט אז די דברים זענען כפשוטם, ממש וואסער, און דאס וואס עס שטייט "בַּקַּיִץ וּבָחֹרֶף יִהְיֶה" - אז זיי וועלן זיך קיינמאל נישט אפשטעלן. און נאך לייגט ער צו אז אין דער טיפקייט פון די זאכן קומען די וואסערן מרמז צו זיין אויף דער ידיעה איבער ה' יתברך, ווי עס שטייט "כַּמַּיִם לַיָּם מְכַסִּים": אין יענעם טאג וועט זיך מערן די דעת - דעת אלוקים, נישט די וועלטליכע חכמות - עס וועט זיך מערן די רוחניות און עס וועט זיך מערן די השגה אלוקית.
וְהָיָה יְהֹוָה לְמֶלֶךְ עַל־כָּל־הָאָרֶץ בַּיּוֹם הַהוּא יִהְיֶה יְהֹוָה אֶחָד וּשְׁמוֹ אֶחָד׃ - און דער אויבערשטער וועט זיין צו א מלך אויף דער גאנצער ערד, אין יענעם טאג וועט דער אויבערשטער זיין איינער און זיין נאמען איינער.
פון דעם ריבוי הדעת וועלן אלע פעלקער איבערלאזן זייערע געטשקעס, און ה' וועט זיין צו א מלך אויף דער גאנצער ערד. מען וועט מער נישט זאגן עס איז דא דער גאט און יענער גאט. און וואס מיינט "וּשְׁמוֹ אֶחָד"? רש"י טייטשט אז זיין נאמען וועט דערמאנט ווערן אין יעדנ'ס מויל. דער רד"ק טייטשט אז מען וועט מער נישט דערמאנען קיין נאמען פון קיין שום אנדערן גאט אויף דער וועלט נאר זיין נאמען אליין, און דאס הייסט איין נאמען - אז יעדער דערמאנט דעם זעלבן נאמען.
דער מלבי"ם ערקלערט אז עס רעדט זיך וועגן שם ההויה, וואס לעתיד לבוא וועט מען אים ליינען אזוי ווי ער ווערט געשריבן. היינט ליינען מיר אים נישט ככתיבתו נאר מיט אדנות, אבער אין יענעם טאג וועט דער נאמען וואס מען ניצט זיין בלויז שם ההויה. און וואס איז דער חילוק צווישן שם ההויה און שדי, אל, אלוקים, צבאות, אהיה? שם ההויה איז דער שם העצם, שמו יתברך; בעת אלע איבעריגע נעמען, ווי מבואר אין די ספרים הקדושים, זענען שמות התואר, וואס זענען נישט זיין נאמען בעצמותו נאר זיי באשרייבן זיינע פעולות: שד"י - שאמר לעולמו די; אהי"ה - דער נאמען פון דער גאולה, וואס ער וועט אין דער צוקונפט גאלן ישראל; צבאות - אז אלע זיינע צבאות זענען מיט אים; אלוקים - אז ער הערשט איבער אלע כוחות אין דער נאטור, תקיף ובעל היכולת ובעל הכוחות כולם; און אזוי ווייטער. אויך דער כוזרי פארברייטערט אין דעם ענין. און וויבאלד לעתיד לבוא וועלן נישט זיין קיין חילוקי הנהגות - משפט, חסד, דין, רחמים - נאר איין פשוט'ע הנהגה, אן הנהגה פון תמידיגער חסד און רחמים, ממילא וועט זיין ה' אחד ושמו אחד, און עס וועלן נישט זיין קיין ווייטערדיגע תארים וואס מען וועט מיט זיי זאגן "איצט איז זיין הנהגה אזוי און איצט איז זיין הנהגה אזוי".
יִסּוֹב כָּל־הָאָרֶץ כָּעֲרָבָה מִגֶּבַע לְרִמּוֹן נֶגֶב יְרוּשָׁלָ͏ִם וְרָאֲמָה וְיָשְׁבָה תַחְתֶּיהָ לְמִשַּׁעַר בִּנְיָמִן עַד־מְקוֹם שַׁעַר הָרִאשׁוֹן עַד־שַׁעַר הַפִּנִּים וּמִגְדַּל חֲנַנְאֵל עַד יִקְבֵי הַמֶּלֶךְ׃ - עס וועט זיך ארומדרייען דאס גאנצע לאנד ווי א פלוין, פון גבע ביז רימון דרומדיג פון ירושלים, און זי וועט זיך דערהויבן און זיצן אויף איר ארט, פון שער בנימין ביזן פלאץ פונעם ערשטן טויער, ביז שער הפנים, און פון מגדל חננאל ביז די קעלטערן פונעם קעניג.
זאגט דער מלבי"ם: נאכדעם וואס הר הזיתים וועט זיך צעטיילן אויף צווייען, וועט דער טאל אינדערמיט זיין ווי אן ערבה, דאס הייסט א גלייכער פלוין (מישור), און דער דאזיגער טאל וועט זיך ציען פון גבע, וואס געפינט זיך אין דרום פון ירושלים, ביז רימון, און דארט וועט זיין די נייע ירושלים. "וראמה" - דאס איז ירושלים אליין, מלשון רם, הויך (און דער אל"ף איז ווי אן אות נחה, כאטש מען ליינט איר). די אלטע ירושלים, דאס הייסט די היינטיגע ירושלים, אויף איר וועט שטיין דער בית המקדש און ער וועט בלייבן אויף זיין ארט, און די נייע ירושלים וועט זיין די וואוינשטאט; און ביידע וועלן זיין גאר הויך און דערהויבן. "וישבה תחתיה" - די אלטע ירושלים וועט בלייבן אויף איר ארט, און פון דארט וועט זיך פארשפרייטן די נייע ירושלים ביז א מרחק פון 45 מיל, א ריזיגער און מעכטיגער שטח, און דאס איז וואס דער פסוק רעכנט אויס: "למשער בנימין עד מקום שער הראשון עד שער הפינים ומגדל חננאל עד יקבי המלך" - ביז דארט וועט זיך ציען די נייע ירושלים. די בערג וועלן זיך דערווייטערן, און ביז צום עק פונעם בארג וועט זיך ציען דער גאנצער פלוין און וועט זיין ירושלים.
דער רד"ק טייטשט אז דאס וואס עס שטייט "יסוב כל הארץ כערבה" מיינט אז דער גאנצער פלאץ פון ירושלים וועט זיך לעתיד לבוא הייבן. הגם ירושלים איז שוין היינט אויך הויך - ווען מען פארט אהין דארף מען דורכפארן דעם קאסטעל און קלעטערן ארויף, ס'איז נישט קיין חכמות - אבער לעתיד לבוא וועט דער גאנצער ראיאן ווערן נאך פיל העכער, און דער גאנצער פלוין וועט זיך דערהויבן. און דורך דעם וועט מקוים ווערן "נכון יהיה הר בית ה' בראש ההרים ונישא מגבעות": הר ה' וועט זיין דערהויבן פון אלע בערגלעך ארום און העכער פון אלעס - חוץ פון איר גייסטיגע גדלות, אויך א גשמיות'דיגע גרויסקייט, אז ער וועט זיך הייבן און זיין העכער פון אלעמען אויך פיזיש.
וְיָשְׁבוּ בָהּ וְחֵרֶם לֹא יִהְיֶה־עוֹד וְיָשְׁבָה יְרוּשָׁלַ͏ִם לָבֶטַח׃ - און מען וועט זיצן אין איר, און קיין חרם וועט מער נישט זיין, און ירושלים וועט זיצן פארזיכערט.
"וישבו בה" - מען וועט זוכה זיין צו זיצן אין ירושלים ביז אייביג. "וחרם לא יהיה עוד" - עס וועט מער נישט זיין קיין מצב ווי ביי בית ראשון און בית שני, ווען ירושלים איז חרוב געווארן און די שטאט איז געגעבן געווארן צו חרם. נאר זי וועט זיצן פארזיכערט, אן קיין מלחמות, "וישבה ירושלים לבטח". און פון דא און ווייטער שילדערט דער נביא וואס עס וועט איבערגיין אויף די גוים וואס זענען אריינגעפאלן אין דעם אוואנטורע צו קומען און קעמפן קעגן ירושלים.
קאפיטל י"ד אין זכריה דערגאנצט די נבואה פון גוג ומגוג אין יחזקאל ל"ח-ל"ט. צום דריטן מאל וועט גוג ארויפגיין ביז קיין ירושלים אליין, בני אדום וועלן קומען זי צונעמען פון די ישמעאלים, די שטאט וועט איינגענומען ווערן און האלב פאלק וועט ארויסגיין אין גלות - אבער דער איבעריגער טייל פונעם פאלק וועט נישט אפגעשניטן ווערן, ווייל דעמאלט וועט דער אויבערשטער ארויסגיין און קעמפן קעגן יענע גוים פון דער נאנט, אויף א ניסימ'דיגן אופן, אזוי ווי ער האט געקעמפט ביים ים סוף. הר הזיתים וועט זיך שפאלטן, עס וועט באשאפן ווערן א גרויסער טאל, און די צוקונפטיגע ירושלים וועט געבויט ווערן אין א מרחק פון 45 מיל פונעם מקום המקדש - און אזוי שטימט די נבואה פון יחזקאל מיט דער צוזאג אז ירושלים וועט זיצן אויף איר ארט. אין יענעם טאג וועט מער נישט זיין קיין גשמיות'דיג ליכט, נישט קיין שיינענדע ליכט פון דער זון און נישט קיין געפרוירענע ליכט פון דער לבנה, נאר דער ליכט פונעם אויבערשטן אליין, איין איינציגער טאג וואס עס איז נישטא אין אים קיין שקיעה און קיין שום ירידה פאר כלל ישראל. לעבעדיגע וואסערן וועלן ארויסגיין פון ירושלים צו די צוויי ימען, א רמז אויפן פארמערן דעת אלוקים אויף דער וועלט, און צוליב דעם וועט דער אויבערשטער זיין צו א מלך אויף דער גאנצער ערד, ה' אחד ושמו אחד אין איין הנהגה פון חסד און רחמים. ירושלים וועט זיך דערהויבן און זיך פארשפרייטן, און וועט זיצן פארזיכערט אויף אייביג, אן קיין חורבן און אן קיין חרם.