קאפיטל ל"ו אין ירמיהו איז א קאפיטל וואס איז באזונדערס נוגע פאר די טעג פאר תשעה באב, ווייל ער באהאנדלט מגילת איכה און ווי אזוי זי איז צושטאנד געקומען. די מגילת איכה וואס מיר פארמאגן היינט איז בעצם דער פארטיגער רעזולטאט; די ארגינעלע מגילה האט בכלל נישט אזוי אויסגעזען. אינעם קאפיטל פאר אונדז וועלן מיר נאכגיין די גלגולים וואס די מגילה איז דורך - פונעם ערשטן שרייבן, דורך איר פארברענען דורך דעם מלך, ביז צו דער מגילה וואס מיר האבן, וואס ירמיהו הנביא האט פארשריבן.
וַיְהִי בַּשָּׁנָה הָרְבִעִית לִיהוֹיָקִים בֶּן־יֹאשִׁיָּהוּ מֶלֶךְ יְהוּדָה הָיָה הַדָּבָר הַזֶּה אֶל־יִרְמְיָהוּ מֵאֵת יְהֹוָה לֵאמֹר׃ - און עס איז געווען אין דעם פערטן יאר צו יהויקים בן יאשיהו מלך יהודה, איז געווען דאס דאזיגע ווארט צו ירמיהו פון ה' צו זאגן.
די נבואה איז געזאגט געווארן אינעם פערטן יאר פון יהויקים בן יאשיהו. יהויקים איז געווען א גרויסער רשע, און מיר וועלן נאך זען ווייטער אינעם קאפיטל ווי אזוי עס איז מקוים געווארן אין אים דער עונש וואס זיין גולגולת האט זיך געוואלגערט און איז נישט געקומען צו קבורה, ביז זי איז פארברענט געווארן אין די צייטן פון די חכמי התלמוד.
קַח־לְךָ מְגִלַּת־סֵפֶר וְכָתַבְתָּ אֵלֶיהָ אֵת כׇּל־הַדְּבָרִים אֲשֶׁר־דִּבַּרְתִּי אֵלֶיךָ עַל־יִשְׂרָאֵל וְעַל־יְהוּדָה וְעַל־כׇּל־הַגּוֹיִם מִיּוֹם דִּבַּרְתִּי אֵלֶיךָ מִימֵי יֹאשִׁיָּהוּ וְעַד הַיּוֹם הַזֶּה׃ - נעם דיר א מגילת ספר, און שרייב דערויף אלע ווערטער וואס איך האב גערעדט צו דיר וועגן ישראל און וועגן יהודה און וועגן אלע פעלקער, פון דעם טאג וואס איך האב גערעדט צו דיר, פון די טעג פון יאשיהו און ביז דעם היינטיגן טאג.
"מגילת ספר" - מגילה מיינט דאס קלף, דער גליון. אויף דעם גליון זאל ירמיהו פארשרייבן אלע שלעכטע פאסירונגען וואס דער אויבערשטער האט באשערט אויף ישראל און אויף יהודה: סיי וואס איז שוין געקומען און סיי וואס שטייט נאך צו קומען. נישט אלעס איז מקוים געווארן יענע צייט; עס זענען געווען זאכן וואס ערשט אין דער צוקונפט האבן געזאלט פארווירקלעכט ווערן. דאס אלעס זאל ער פארשרייבן "מימי יאשיהו ועד היום הזה".
אוּלַי יִשְׁמְעוּ בֵּית יְהוּדָה אֵת כׇּל־הָרָעָה אֲשֶׁר אָנֹכִי חֹשֵׁב לַעֲשׂוֹת לָהֶם לְמַעַן יָשׁוּבוּ אִישׁ מִדַּרְכּוֹ הָרָעָה וְסָלַחְתִּי לַעֲוֺנָם וּלְחַטָּאתָם׃ - טאמער וועלן די בּית יהודה אויסהערן דאס גאנצע בייז וואס איך טראכט צו טאן צו זיי, כדי יעדער זאל זיך אומקערן פון זיין שלעכטן וועג, און איך וועל מוחל זיין פאר זייער עבירה און פאר זייער חטא.
דאס איז דער גאנצער תכלית: ווען מען וועט צונויפנעמען אין איין מגילה אלע רייד וואס זענען פון פריער געזאגט געווארן, וועט דאס פאלק זען אז אלעס וואס איז פאראויסגעזאגט געווארן איז שוין פינקטלעך מקוים געווארן ווי געשריבן. אפשר וועלן זיי דורך דעם איינזען אז אויך די קומענדיגע זאכן וועלן פארווירקלעכט ווערן, און זיי וועלן נתעורר ווערן צו תשובה. דער אייבערשטער זאגט דערמיט: "לא אחפוץ במות המת כי אם בשובו מדרכיו וחיה" - דאס הייסט, דאס בייז איז נישט קיין ציל פאר זיך אליין. דער תכלית פונעם שלעכטן איז נאר צו ברענגען צו דער טובה, אז זיי זאלן תשובה טאן און מען זאל זיי נישט דארפן פארטריבן אין גלות.
בדרך אגב וועגן דעם פסוק "לא אחפוץ במות המת" - איז דא דערויף א דרש און א פשט. דער דרש: "רשעים בחייהם קרויים מתים", און דער אייבערשטער זאגט אז אפילו אינעם טויט פון דעם דאזיגן "מת" איז ער נישט חפץ, ער זאל נישט שטארבן אן ענדגילטיקן טויט. און דער פשט: אזוי ווי דער פסוק זאגט "כי יפול הנופל ממנו" - וואס ער ווערט אנגערופן "נופל" נאך איידער ער איז געפאלן, על שם סופו. אזוי אויך "במות המת": דער מענטש וואס מען זעט אז זיין סוף איז צו שטארבן, זאגט דער אייבערשטער אז איך האב נישט קיין פארלאנג אים צו טויטן, נאר פארקערט, ער זאל בכלל נישט דערגרייכן צו יענעם מצב, נאר "שובו מדרכיו וחיה".
וַיִּקְרָא יִרְמְיָהוּ אֶת־בָּרוּךְ בֶּן־נֵרִיָּה וַיִּכְתֹּב בָּרוּךְ מִפִּי יִרְמְיָהוּ אֵת כׇּל־דִּבְרֵי יְהֹוָה אֲשֶׁר־דִּבֶּר אֵלָיו עַל־מְגִלַּת־סֵפֶר׃ - און ירמיהו האט גערופן ברוך בן נריה, און ברוך האט געשריבן פון ירמיהו'ס מויל אלע ווערטער פון ה' וואס ער האט גערעדט צו אים, אויף א מגילת ספר.
ברוך בן נריה איז געווען א חכם וואס האט געלעבט אין דער תקופה פון ירמיהו, און איז געווען ווי זיין נער, זיין געהילף און משמש, וואס באגלייט אים א לאנגן טייל פונעם וועג. ירמיהו פלעגט ארויסזאגן די ווערטער פון זיין מויל און ברוך האט געשריבן. דער מלבי"ם ברענגט בשם דעם אברבנאל: אלע זיינע נבואות האט ירמיהו אליין געשריבן, מיט זיין לשון און זיין אייגענעם שרייבן, בלשון צח וברור. משא"כ מגילת איכה, וואס איז נישט געזאגט געווארן אויף דער מדרגה פון נבואה נאר ברוח הקודש - וואס דאס איז איין מדרגה ווייניגער פון נבואה. דערפאר האט ער דא מקיל געווען אויף זיך און אנגעזאגט אז ער וועט זאגן און ברוך וועט שרייבן.
דערפאר איז דער מלבי"ם מדייק פונעם פסוק ווייטער "ויקרא ברוך... את דברי ירמיהו": ווען דאס זאלן זיין דברי נבואה, וואלט געדארפט שטיין "את דברי ה'". און וויבאלד דאס איז געווען בגדר רוח הקודש, ווערן זיי אנגערופן "דברי ירמיהו". און מ'טאר נישט מאכן קיין טעות אין דעם: סיי נבואה און סיי רוח הקודש זענען בסופו של דבר מאת ה', נאר אויף דער נידעריגערער מדרגה פאסט מער צו זאגן "דברי ירמיהו" און נישט "דברי ה'".
וַיְצַוֶּה יִרְמְיָהוּ אֶת־בָּרוּךְ לֵאמֹר אֲנִי עָצוּר לֹא אוּכַל לָבוֹא בֵּית יְהֹוָה׃ - און ירמיהו האט באפוילן ברוכ'ן צו זאגן: איך בין איינגעשפארט, איך קען נישט קומען אין בית ה'.
"אני עצור" - אין תפיסה. כאטש מיר האבן געזען אז צדקיהו האט אים איינגעשפארט אין חצר המטרה, לערנען מיר פון דא אז אויך יהויקים האט אים איינגעזעצט. די מלכים האבן נישט ליב געהאט ירמיהו'ן, ווייל ער פלעגט זיי שטענדיג זאגן שווערע ווערטער; זיי האבן געוואלט ער זאל זיי זאגן דברי נחמה און לויב, אבער ער האט קיינעם נישט געשאנט - און דערפאר האבן זיי אים איינגעזעצט.
וּבָאתָ אַתָּה וְקָרָאתָ בַמְּגִלָּה אֲשֶׁר־כָּתַבְתָּ־מִפִּי אֶת־דִּבְרֵי יְהֹוָה בְּאׇזְנֵי הָעָם בֵּית יְהֹוָה בְּיוֹם צוֹם וְגַם בְּאׇזְנֵי כׇל־יְהוּדָה הַבָּאִים מֵעָרֵיהֶם תִּקְרָאֵם׃ - זאלסטו גיין און ליינען אין דער מגילה וואס דו האסט געשריבן פון מיין מויל די ווערטער פון ה' אין די אויערן פונעם פאלק אין בית ה' אין א פאסט-טאג, און אויך אין די אויערן פון גאנץ יהודה וואס קומען פון זייערע שטעט זאלסטו זיי פארליינען.
ירמיהו זאגט צו ברוכ'ן: היות ווי איך בין איינגעשפארט, קען איך נישט ארויסגיין און מפרסם זיין די זאך צווישן דעם גאנצן פאלק, און מ'דארף דאך דאס פאלק זאל וויסן - וואס וועט העלפן דאס שרייבן אליין? און מ'דארף געדענקען: אין יענע צייטן זענען נישט געווען קיין מיטלען פון פרסום. ווער עס האט געהאט א בשורה אדער א מעלדונג האט געדארפט נעמען די מגילה און זי ליינען פאר די אויערן פונעם עולם, בלאזן מיט א חצוצרה, עפענען די מגילה און ליינען, און אריבערגיין צום נעקסטן גאס און ליינען נאכאמאל, און אזוי ווייטער. ממש א שווערע פלאג, איינס ביי איינס. היינט שיקט מען איין מעלדונג און הונדערטער און טויזנטער מענטשן ווייסן גלייך; דעמאלט איז נישט אזוי געווען. דערפאר זאגט ירמיהו: איך בין באגרענעצט, איך בין אין תפיסה - זאלסט דו גיין און ליינען פאר די אויערן פונעם פאלק אין בית ה' אין א פאסט-טאג.
דער רד"ק ערקלערט כפשוטו: א תענית-טאג. אבער עס איז דא נאך אן הסבר, וואס דער רד"ק ברענגט בשם זיין פאטער: דער שורש פונעם ווארט "צום" איז מלשון "צומת", וואס טייטש א צונויפקום אדער פארזאמלונג. "צומת הגידים" - א צונויפקום פון אסאך גידים; א צומת דרכים - וואו וועגן פון פארשידענע ריכטונגען קומען זיך צונויף. און אזוי אויך "נצמת בשרו" - עס האט זיך צונויפגעצויגן און קאנצענטרירט. לויט דעם איז א "יום צום" א טאג ווען דאס פאלק קומט זיך צונויף און קלייבט זיך איין, אין די בתי כנסיות אדער אין בית המקדש. און אזוי איז טאקע געווען דער סדר: "קראו צום אספו עצרה" - ווען מען רופט אויס א תענית, קלייבט זיך דאס פאלק צונויף צו תפילה. און דערפאר באפעלט ירמיהו צו ליינען אין יענעם טאג, ווייל דעמאלט וועלן אלע זיין פארזאמלט און מען וועט זיך נישט דארפן פלאגן מפרסם צו זיין. אויב ער וועט ליינען פאר טויזנט אדער צוויי טויזנט מענטשן, "חברא חברא אית ליה" (יעדער האט דאך א חבר), און אינאיינעם פון צוויי-דריי טעג וועלן די ווערטער דערגרייכן צו דעם גאנצן פאלק וואס זיצט אין די שטעט פון יהודה.
אוּלַי תִּפֹּל תְּחִנָּתָם לִפְנֵי יְהֹוָה וְיָשֻׁבוּ אִישׁ מִדַּרְכּוֹ הָרָעָה כִּי־גָדוֹל הָאַף וְהַחֵמָה אֲשֶׁר־דִּבֶּר יְהֹוָה אֶל־הָעָם הַזֶּה׃ - אפשר וועט זייער געבעט פאלן פאר ה' און יעדער וועט תשובה טון פון זיין שלעכטן וועג, ווייל גרויס איז דער צארן און דער כעס וואס ה' האט גערעדט אויף דעם דאזיגן פאלק.
אפשר ווען זיי וועלן הערן די דברים וועט זייער פארשטאפט הארץ זיך אונטערגעבן, זיי וועלן זיך אומקערן צום קדוש ברוך הוא און איינבעטן אויף דער זאך אליין, און תשובה טון כראוי.
וַיַּעַשׂ בָּרוּךְ בֶּן־נֵרִיָּה כְּכֹל אֲשֶׁר־צִוָּהוּ יִרְמְיָהוּ הַנָּבִיא לִקְרֹא בַסֵּפֶר דִּבְרֵי יְהֹוָה בֵּית יְהֹוָה׃ - און ברוך בן נריה האט געטאן לויט אלץ וואס ירמיהו הנביא האט אים באפוילן, צו לייענען אינעם ספר די רייד פון ה' אין בית ה'.
דער מלבי"ם ערוועקט א קשיא: דער ציווי איז דאך געווען אינעם פערטן יאר פון יהויקים, און דאס פועל'דיגע לייענען איז געווען אינעם פינפטן יאר אינעם ניינטן חודש (דער זיבעטער איז תשרי, און דער ניינטער איז כסלו). לכאורה וואלט געווען פאסיג צו לייענען גלייך, פארוואס האט ער געווארט? נאר דער פסוק איז מדייק: "ככל אשר ציווהו ירמיהו הנביא" - ער האט געטאן לויט אלע תנאים וואס מען האט אים אנגעזאגט: צו לייענען די דברי ה' אין בית ה', און אין א יום צום. און עס איז נישט געווען קיין טאג פון פארזאמלען דאס פאלק אין בית ה' ביז יענער צייט, ווען דעמאלט האבן זיך פארזאמלט אויך פון די שטעט און מען האט געקענט לייענען מיט א גרויסן פרסום. דעריבער האט ער אפגעשטיפט די זאך, כדי מקיים צו זיין דעם ציווי בשלימות - אז די זאך זאל געטאן ווערן ברבים ובפרסום.
און פארוואס האט ער נישט געלייענט פאר א קליינעם עולם און דערנאך פאר נאך און נאך, אנשטאט צו ווארטן א יאר מיט א האלב? דער תירוץ איז פשוט: אויב וואלט ער געלייענט פאר פופצן מענטשן, וואלט מען אים אפגעשטעלט אויפן פלאץ, מען וואלט קאנפיסקירט די מגילה, און קיינער וואלט דערפון נישט געוואוסט. אבער ווען עס זענען דא טויזנטער מענטשן און ער לייענט פאר זיי - איז שוין נישטא וואס אפצושטעלן: די זאך איז מפורסם, און יעדער ווייסט דערפון.
וַיְהִי בַשָּׁנָה הַחֲמִשִׁית לִיהוֹיָקִים בֶּן־יֹאשִׁיָּהוּ מֶלֶךְ־יְהוּדָה בַּחֹדֶשׁ הַתְּשִׁעִי קָרְאוּ צוֹם לִפְנֵי יְהֹוָה כׇּל־הָעָם בִּירוּשָׁלִָם וְכׇל־הָעָם הַבָּאִים מֵעָרֵי יְהוּדָה בִּירוּשָׁלִָם׃ - און עס איז געווען אין דעם פינפטן יאר פון יהויקים בן יאשיהו מלך יהודה, אינעם ניינטן חודש, האבן דאס גאנצע פאלק אין ירושלים און דאס גאנצע פאלק וואס קומט פון די שטעט פון יהודה קיין ירושלים, אויסגערופן א תענית פאר ה'.
דא זענען נשלם געווארן אלע תנאים: א) "קראו צום" - אזוי ווי ער איז אנגעזאגט געווארן צו לייענען אין א יום צום. ב) "לפני ה'". ג) "כל העם בירושלים". ד) "הבאים מערי יהודה". דאס איז דאך דער בעסטער און מערסט פאסיגער אופן צו לייענען די מגילה, אז די מאקסימאלע צאל מענטשן זאלן וויסן און הערן. און עס איז דא נאך אן ענין אינעם עצם מציאות פון א יום צום: אין א טאג פון א תענית איז א מענטש מער אפן צו אננעמען מוסר. דאס איז א טאג פון תשובה, פון דערנענטערונג צו השי"ת, פון א ווילן צו פאררעכטן - און דעמאלט איז דער מענטש מער גרייט זיך צו ענדערן.
וַיִּקְרָא בָרוּךְ בַּסֵּפֶר אֶת־דִּבְרֵי יִרְמְיָהוּ בֵּית יְהֹוָה בְּלִשְׁכַּת גְּמַרְיָהוּ בֶן־שָׁפָן הַסֹּפֵר בֶּחָצֵר הָעֶלְיוֹן פֶּתַח שַׁעַר בֵּית־יְהֹוָה הֶחָדָשׁ בְּאׇזְנֵי כׇּל־הָעָם׃ - און ברוך האט געלייענט אינעם ספר די רייד פון ירמיהו אין בית ה', אין דער לשכה פון גמריהו בן שפן דער סופר, אינעם אויבערשטן הויף, ביים עפענונג פונעם נייעם טויער פון בית ה', אין די אויערן פונעם גאנצן פאלק.
"את דברי ירמיהו" - ווי מיר האבן פריער מסביר געווען, וויבאלד די ווערטער זענען געזאגט געווארן מיט רוח הקודש, דעריבער ווערן זיי אנגערופן "דברי ירמיהו" און נישט "דברי ה'".
וַיִּשְׁמַע מִכָיְהוּ בֶן־גְּמַרְיָהוּ בֶן־שָׁפָן אֶת־כׇּל־דִּבְרֵי יְהֹוָה מֵעַל הַסֵּפֶר׃ - און מיכיהו בן גמריהו בן שפן האט געהערט אלע רייד פון ה' פון אויפן ספר.
ער האט געהערט אלע דברי ה' וואס זענען געלייענט געווארן פון אויפן ספר.
וַיֵּרֶד בֵּית־הַמֶּלֶךְ עַל־לִשְׁכַּת הַסֹּפֵר וְהִנֵּה־שָׁם כׇּל־הַשָּׂרִים יוֹשְׁבִים אֱלִישָׁמָע הַסֹּפֵר וּדְלָיָהוּ בֶן־שְׁמַעְיָהוּ וְאֶלְנָתָן בֶּן־עַכְבּוֹר וּגְמַרְיָהוּ בֶן־שָׁפָן וְצִדְקִיָּהוּ בֶן־חֲנַנְיָהוּ וְכׇל־הַשָּׂרִים׃ - און ער איז אראפגעגאנגען צום בית המלך צו דער לשכת הסופר, און אט זיצן דארט אלע שרים: אלישמע דער סופר, און דליהו בן שמעיהו, און אלנתן בן עכבור, און גמריהו בן שפן, און צדקיהו בן חנניהו, און אלע שרים.
וַיִּשְׁלְחוּ כׇל־הַשָּׂרִים אֶל־בָּרוּךְ אֶת־יְהוּדִי בֶּן־נְתַנְיָהוּ בֶּן־שֶׁלֶמְיָהוּ בֶן־כּוּשִׁי לֵאמֹר הַמְּגִלָּה אֲשֶׁר קָרָאתָ בָּהּ בְּאׇזְנֵי הָעָם קָחֶנָּה בְיָדְךָ וָלֵךְ וַיִּקַּח בָּרוּךְ בֶּן־נֵרִיָּהוּ אֶת־הַמְּגִלָּה בְּיָדוֹ וַיָּבֹא אֲלֵיהֶם׃ - און אלע שרים האבן געשיקט יהודי בן נתניהו בן שלמיהו בן כושי צו ברוך, צו זאגן: די מגילה וואס דו האסט געלייענט אין די אויערן פונעם פאלק, נעם זי אין דיין האנט און קום; און ברוך בן נריהו האט גענומען די מגילה אין זיין האנט, און ער איז געקומען צו זיי.
"קחנה בידך ולך" - דאָס הייסט און קום צו אונדז. די שרים ווילן אויסהערן די זאַכן מכלי ראשון, ווײַל זיי האָבן פֿאַרשטאַנען אַז ס'איז דאָ דאָ אַ שליחות און אַ באַדײַט.
וַיְהִי כְּשׇׁמְעָם אֶת־כׇּל־הַדְּבָרִים פָּחֲדוּ אִישׁ אֶל־רֵעֵהוּ וַיֹּאמְרוּ אֶל־בָּרוּךְ הַגֵּיד נַגִּיד לַמֶּלֶךְ אֵת כׇּל־הַדְּבָרִים הָאֵלֶּה׃ - און עס איז געווען, ווען זיי האָבן געהערט די אַלע רייד, האָבן זיי זיך דערשראָקן איינער פֿאַרן צווייטן, און זיי האָבן געזאָגט צו ברוך: מיר מוזן זיכער דערציילן דעם מלך די אַלע דברים.
דער פשטות הכתוב איז: יעדער פֿון זיי האָט מורא געהאַט פֿון די דברים, און זיי האָבן געזאָגט אַז מען מוז דאָס מודיע זײַן פֿאַרן מלך. אָבער דער מלבי"ם טײַטשט עס אויף אַן אַנדער אופֿן: "פחדו איש אל רעהו" - זיי וואָלטן בעסער געוואָלט אַז דער מלך זאָל דאָס גאָרנישט הערן, נאָר יעדער איינער האָט מורא געהאַט פֿון זײַן חבֿר, טאָמער וועט דער אַנדערער גיין דערציילן דעם מלך, און דעמאָלט וועט אים דער מלך פֿרעגן: פֿאַרוואָס ביסטו נישט געקומען מיר דערציילן אַז אַזאַ נבואה איז געווען, אַז אַזוי האָט ברוך בן נריה געזאָגט? ווען יעדער פֿון זיי וואָלט זיך געקענט אָפּשמועסן צו שווײַגן און זאָגן "מיר האָבן נישט געוווּסט און נישט געהערט", וואָלטן זיי דאָס בעפֿאָרצוגט - אָבער פֿון וועגן דעם פֿחד איינער פֿונעם צווייטן האָבן זיי געזאָגט אַז מען איז געצוואונגען צו דערציילן דעם מלך.
וְאֶת־בָּרוּךְ שָׁאֲלוּ לֵאמֹר הַגֶּד־נָא לָנוּ אֵיךְ כָּתַבְתָּ אֶת־כׇּל־הַדְּבָרִים הָאֵלֶּה מִפִּיו׃ - און ברוכ'ן האָבן זיי געפֿרעגט, אַזוי צו זאָגן: זאָג אונדז ביטע, ווי אַזוי האָסטו אָנגעשריבן די אַלע דברים פֿון זײַן מויל?
די שרים ווילן וויסן: צי האָסטו פֿאַרשריבן די רייד פּונקט אַזוי ווי זיי זענען אַרויס פֿון ירמיהו'ס מויל, און אויב אַזוי דאַרף מען שטאַרק מורא האָבן פֿאַר יעדן איינציקן פּרט וואָס שטייט דאָ געשריבן; אָדער האָט ירמיהו גערעדט בדרך כלל און דו האָסט מיט דײַן רײַכער שפּראַך צוגעלייגט, אויסגעברייטערט און געגעבן משלים - און אויב אַזוי דאַרף מען זיך נישט אַזוי שרעקן פֿון די פּרטים, ווײַל מען קען אָנהענגען אַז דו ביסט פֿאַריאָגט געוואָרן, האָסט מוגזם געווען אָדער געגעבן אַ צו ווײַטגייענדיקן טײַטש.
און דער מלבי"ם לייגט צו: די שרים אין די טעג פֿון יהויקים האָבן באַשלאָסן אַז עס קומט נישט קיין משפט מות אויף ירמיהו פֿאַר דער עצם נבואה, ווײַל ער האָט זי געזאָגט בשם ה'. אָבער אויף די רייד פֿון ברוך בן נריה האָבן זיי געהאַט אַ ספֿק, צי ער איז נישט מחויב מיתה. פֿאַרוואָס? טאָמער האָט ער מעתיק געווען די זאַכן פֿון דעם וואָס ירמיהו האָט פֿאַרשריבן פֿאַר זיך אַליין, אָן דעם וואָס דער אויבערשטער זאָל אים שיקן דאָס איבערצושרײַבן און מפרסם צו זײַן, און קומט דאָך אויס אַז ער רעדט בשם ה' וואָס מען האָט אים נישט געהייסן - און "והנביא אשר ידבר בשם ה' את אשר לא ציווהו", איז דאָך אַ בן מות. אויך האָבן זיי געוואָלט וויסן צי ער האָט צוגעלייגט פֿון זיך אַליין נאָך דברים.
וַיֹּאמֶר לָהֶם בָּרוּךְ מִפִּיו יִקְרָא אֵלַי אֵת כׇּל־הַדְּבָרִים הָאֵלֶּה וַאֲנִי כֹּתֵב עַל־הַסֵּפֶר בַּדְּיוֹ׃ - און ברוך האָט צו זיי געזאָגט: פֿון זײַן מויל האָט ער פֿאָרגעליינט צו מיר די אַלע דברים, און איך שרײַב אויפֿן ספר מיט טינט.
ענטפֿערט זיי ברוך: מאַכט קיין טעות נישט - די אַלע דברים האָט ער מיר פֿאָרגעזאָגט פֿון זײַן מויל, און איך האָב געשריבן וואָרט בײַ וואָרט. און פֿאַרוואָס האָט ער באַטאָנט "על הספר בדיו"? וואָס פֿאַר אַ נפקא מינה איז מיט וואָס ער האָט געשריבן? נאָר עס איז דאָ אַ כּלל בײַם שרײַבן ספֿרי תורה און מגילות: מען שרײַבט זיי אויפֿן ספר - דאָס הייסט אויף קלף - און מיט דיו, און די דיו מוז זײַן פֿון מי עפֿצים. און אויב מען האָט נישט אַזוי געשריבן, האָט דער כּתב נישט דעם שם פֿון כּתבי הקודש, און די מדרגה פֿון זײַן קדושה איז פֿיל נידעריקער, און מיט אַזאַ מגילה איז מען נישט יוצא, אַפֿילו אויב מען האָט עס געשריבן מיט טינט אויף פּאַפּיר, אָדער אויף דפֿתרא אָדער אויף פּאַפּירוס וכדומה. דערפֿאַר זאָגט זיי ברוך: וויסט אַז דאָס וואָס איך לייען פֿאַר אײַך איז פּונקט ווי דער אופֿן ווי מען שרײַבט אַ ספר תורה אַליין - דער הקדוש ברוך הוא האָט פֿאָרגעליינט און משה האָט געשריבן, על גבי ספר בדיו; און פּונקט אַזוי דאָ, ירמיהו לייענט פֿאָר און איך שרײַב פֿון זײַן מויל אויפֿן ספר מיט דיו. דאָ איז דאָ אַ פּינקטלעכע כּתיבה און אַן איבערגעבונג פֿון אַ מסורה אָן קיין שום חסרון און אָן קיין שום הוספֿה, פּונקט אַזוי ווי עס איז איבערגעגעבן געוואָרן, און דאָס האָט אַ דין פֿון כּתבי הקודש.
וַיֹּאמְרוּ הַשָּׂרִים אֶל־בָּרוּךְ לֵךְ הִסָּתֵר אַתָּה וְיִרְמְיָהוּ וְאִישׁ אַל־יֵדַע אֵיפֹה אַתֶּם׃ - און די שרים האָבן געזאָגט צו ברוכ'ן: גיי באַהאַלט זיך, דו און ירמיהו, און קיינער זאָל נישט וויסן וווּ איר זענט.
דער רד"ק טײַטשט: באַהאַלט זיך אין חצר המטרה. און דער טעם איז - טאָמער וועט זיך אָנצינדן דער כּעס פֿונעם מלך אויף אײַך ווען ער וועט אויסהערן די דברים און ער וועט וועלן אײַך שלעכטס טאָן, דערפֿאַר גיי און באַהאַלט זיך כּדי ניצול צו ווערן פֿון אים. "ואיש אל ידע" - ווײַל אויב אַ מענטש וועט וויסן, וועט ער גיין און אויפֿדעקן פֿאַרן מלך און איר וועט ווידער זײַן אין אַ סכּנה; דערפֿאַר באַהאַלט זיך אויף אַן אופֿן אַז קיינער זאָל נישט וויסן וווּ איר געפֿינט זיך.
און דער מלבי"ם לייגט צו א פארשטאנד אין זייערע ווערטער: ווען ברוך וואלט געזאגט אז ער האט איבערגעשריבן די דברים פון א ספר וואס ירמיהו האט פאר זיך אליין געשריבן, וואלט ירמיהו זיך נישט מתחייב געווען פארן מלך אויף א זכרון דברים וואס ער האט פאר זיך פארצייכנט. אבער וויבאלד ער האט מודה געווען אז ער האט איבערגעשריבן די דברים וואס ירמיהו האט געהייסן און אים אנגעזאגט זיי צו פארשפרייטן, און אז ער איז דער שליח פון ירמיהו - האט ער מיט דעם מחייב געווען אויך דעם קאפ פון ירמיהו צום מלך, און דערפאר מוזן ביידע זיך באהאלטן.
און חז"ל זאגן (סנהדרין ק"ג) אז יהויקים איז געווען א רשע און זיין דור זענען געווען צדיקים, און פארקערט ביי צדקיהו. און זע דאס פון דא: דעם דור פון יהויקים, די שרים, האבן געוואלט ראטעווען ירמיהו'ן, און דער רשעות'דיגער מלך האט אים געוואלט הרג'ענען. און אין די טעג פון צדקיהו איז די זאך געווען פארקערט - די שרים האבן אים געוואלט הרג'ענען, און דער וואס האט אים געראטעוועט איז געווען דער מלך.
וַיָּבֹאוּ אֶל־הַמֶּלֶךְ חָצֵרָה וְאֶת־הַמְּגִלָּה הִפְקִדוּ בְּלִשְׁכַּת אֱלִישָׁמָע הַסֹּפֵר וַיַּגִּידוּ בְּאׇזְנֵי הַמֶּלֶךְ אֵת כׇּל־הַדְּבָרִים׃ - און זיי זענען געקומען צום מלך אינעם הויף, און די מגילה האבן זיי איבערגעלאזט אין דער לשכה פון אלישמע דער סופר, און זיי האבן דערציילט פארן מלך אלע דברים.
זיי זענען געקומען צום הויף פונעם מלך, און די מגילה האבן זיי דערווייל באהאלטן אין דער לשכה פון אלישמע דער סופר, און זיי האבן געזאגט פארן מלך דעם גאנצן אינהאלט וואס איז איבערגעגעבן געווארן פון ברוך'ס מויל אין נאמען פון ירמיהו.
וַיִּשְׁלַח הַמֶּלֶךְ אֶת־יְהוּדִי לָקַחַת אֶת־הַמְּגִלָּה וַיִּקָּחֶהָ מִלִּשְׁכַּת אֱלִישָׁמָע הַסֹּפֵר וַיִּקְרָאֶהָ יְהוּדִי בְּאׇזְנֵי הַמֶּלֶךְ וּבְאׇזְנֵי כׇּל־הַשָּׂרִים הָעֹמְדִים מֵעַל הַמֶּלֶךְ׃ - און דער מלך האט געשיקט יהודי'ן צו נעמען די מגילה, און ער האט זי גענומען פון דער לשכה פון אלישמע דער סופר, און יהודי האט זי געליינט פאר די אויערן פונעם מלך און פאר די אויערן פון אלע שרים וואס שטייען נעבן דעם מלך.
"יהודי" - אזוי איז געווען זיין נאמען. דער מלך האט אויך געוואלט הערן די גאנצע מגילה מיט אלע אירע דעטאלן.
וְהַמֶּלֶךְ יוֹשֵׁב בֵּית הַחֹרֶף בַּחֹדֶשׁ הַתְּשִׁיעִי וְאֶת־הָאָח לְפָנָיו מְבֹעָרֶת׃ - און דער מלך איז געזעסן אין דעם ווינטער-הויז אינעם ניינטן חודש, און דער פייער-אויוון פאר אים האט געברענט.
מלכים פלעגן האבן א זומער-הויז און א ווינטער-הויז. דאס זומער-הויז - א פלאץ מיט א הויכן פלאפאן און אסאך פענסטער; דאס ווינטער-הויז - א נידעריגער דאך און ווייניג פענסטער, כדי ס'זאל זיין ווייניגער קאלט, און דארט איז אויך געווען א ברענענדיגער אח. און וואס איז אן "אח"? אן אויוון. און פון וואספארא לשון ווערט דאס אזוי אנגערופן? חז"ל זאגן אז ס'הייסט "אח" ווייל די האלץ צינדן זיך אן מיט אחוה, איין האלץ נעמט זיך אן פונעם צווייטן, ווי עס שטייט "אחים אנחנו". און טייל האבן געזאגט בדרך צחות: ווער ס'רירט אן דעם אח, באבריט זיך און שרייט "אח!". און דער מלבי"ם ערקלערט אז דאס איז מלשון "ותרעֶינה באחו" - אז מ'פלעגט אויסדארן די אחו, דאס הייסט די גראזן און דערנער, און מיט זיי פלעגט מען אונטערצינדן דאס פייער אין די האלץ. און אזוי האט מען אנגעצונדן דאס פייער: מ'האט געלייגט די טרוקענע גראזן אויף די האלץ, און זיי האבן אונטערגעצינדן דאס פייער. דערפאר ווערט דער אויוון אנגערופן "אח", מלשון אחו - טרוקענע גראזן.
וַיְהִי כִּקְרוֹא יְהוּדִי שָׁלֹשׁ דְּלָתוֹת וְאַרְבָּעָה יִקְרָעֶהָ בְּתַעַר הַסֹּפֵר וְהַשְׁלֵךְ אֶל־הָאֵשׁ אֲשֶׁר אֶל־הָאָח עַד־תֹּם כׇּל־הַמְּגִלָּה עַל־הָאֵשׁ אֲשֶׁר עַל־הָאָח׃ - און עס איז געווען, ווען יהודי האט געליינט דריי בלעטער און פיר, האט ער זי צעריסן מיטן מעסער פונעם שרייבער און אריינגעווארפן אין פייער וואס אינעם אויוון, ביז די גאנצע מגילה איז אויסגעגאנגען אויפן פייער וואס אויפן אויוון.
ווען ער האט געליינט פאר אים דריי און פיר פסוקים, נישט בלויז אז ער האט זיך נישט איבערגענומען פון די דברים, נאר ער האט גענומען די מגילה, זי צעריסן מיט א תער - מיט א מעסער - און זי אריינגעווארפן אין ברענענדיגן פייער. און זעט וואספארא נארישקייט: כאילו אויב מ'וועט פארברענען די מגילה וואו די נבואה איז פארשריבן, וועט די נבואה זיך נישט מקים זיין. רשעות און נארישקייט אינאיינעם.
און חז"ל זאגן: מ'האט אנגעהויבן ליינען פאר אים "איכה ישבה בדד", דערנאך "בכו תבכה בלילה", דערנאך דעם אות ג' - "גלתה יהודה מעוני", און דערנאך "דרכי ציון אבלות". און ביי אלע די האט ער נישט מורא געהאט. פארוואס? ער האט געזאגט: איך בין א מלך, און איך קעניג נאך אלץ איבער די וואס זענען דא פארבליבן, און אויף מיר אליין שטייט דא נאך גארנישט געשריבן. אבער ווען זיי זענען אנגעקומען צום אות ה' - "היו צריה לראש", וואס דאס איז דער פינפטער פסוק, און דאס איז וואס דער פסוק רמז'ט "שלוש דלתות וארבעה" - דאס האט אים אויפגעברויזט. ער האט געזאגט: אויב אזוי, בין איך נישט קיין מלך, זיי וועלן זיין צום קאפ! דאס האט ער שוין נישט געקענט פארנעמען, און גלייך "ויקרעה בתער הסופר" - ער האט צעריסן און צעשניטן די מגילה, צו ווייזן אז ער קומט כביכול מבטל צו זיין די דברים און זיי נישט אנצונעמען.
וְלֹא פָחֲדוּ וְלֹא קָרְעוּ אֶת־בִּגְדֵיהֶם הַמֶּלֶךְ וְכׇל־עֲבָדָיו הַשֹּׁמְעִים אֵת כׇּל־הַדְּבָרִים הָאֵלֶּה׃ - און זיי האָבן זיך נישט דערשראָקן און נישט געריסן זייערע בגדים, דער מלך און אַלע זיינע קנעכט, וואָס האָבן געהערט אַלע די דאָזיקע ווערטער.
זיי האָבן געדאַרפֿט מורא האָבן, ציטערן און רײַסן קריעה - מען הערט דאָך שוידערלעכע רייד פֿון צרות און אומגליק פֿון מגילת איכה. די שׂרים האָבן טאַקע מורא געהאַט, ווי מיר האָבן פֿריִער געזען "פחדו איש אל רעהו", און זיי האָבן אויך פּרובירט אָפּצוהאַלטן דעם מלך פֿון פֿאַרברענען די מגילה, ווי מיר וועלן גלײַך זען. אָבער דער מלך און די שׂרים מיט אים האָבן זיך פֿאַר גאָרנישט דערשראָקן. און חז"ל לערנען פֿון דאַנען, אַז אויב אַ מענטש זעט אַ ספר תורה וואָס ווערט פֿאַרריסן, דאַרף ער רײַסן זײַנע בגדים - וואָרום דער נביא טוט זיי דאָך מוכיח זײַן "ולא קרעו את בגדיהם", דאָס הייסט עס איז געווען אַ חוב אויף זיי צו רײַסן אין אַזאַ פֿאַל.
וְגַם אֶלְנָתָן וּדְלָיָהוּ וּגְמַרְיָהוּ הִפְגִּעוּ בַמֶּלֶךְ לְבִלְתִּי שְׂרֹף אֶת־הַמְּגִלָּה וְלֹא שָׁמַע אֲלֵיהֶם׃ - און אויך אלנתן, דליהו און גמריהו האָבן געבעטן דעם מלך נישט צו פֿאַרברענען די מגילה, אָבער ער האָט נישט צוגעהערט צו זיי.
זיי האָבן פּרובירט רעדן צו זײַן האַרץ: פֿאַרברען נישט די מגילה, עס איז דאָ דאָ אַ נבואה וואָס מען מוז נעמען ערנסט - אָבער ער האָט זיך נישט צוגעהערט צו זיי.
וַיְצַוֶּה הַמֶּלֶךְ אֶת־יְרַחְמְאֵל בֶּן־הַמֶּלֶךְ וְאֶת־שְׂרָיָהוּ בֶן־עַזְרִיאֵל וְאֶת־שֶׁלֶמְיָהוּ בֶּן־עַבְדְּאֵל לָקַחַת אֶת־בָּרוּךְ הַסֹּפֵר וְאֵת יִרְמְיָהוּ הַנָּבִיא וַיַּסְתִּרֵם יְהֹוָה׃ - און דער מלך האָט באַפֿוילן ירחמאל דעם מלך'ס זון, שריהו בן עזריאל און שלמיהו בן עבדאל צו נעמען [אַרעסטירן] ברוך דעם סופֿר און ירמיהו דעם נביא, אָבער דער אויבערשטער האָט זיי באַהאַלטן.
דער מלך באַפֿעלט צו אַרעסטירן ירמיהו'ן און ברוך דעם סופֿר, ווײַל עס געפֿעלט אים גאָרנישט וואָס זיי זאָגן און פֿאַרשפּרייטן, און ער האָט מורא אַז זיי וועלן ווײַטער מפרסם זײַן די דאָזיקע רייד, שאַטן זײַן מלוכה און אַרײַנברענגען אַ שרעק אין האַרצן פֿונעם פֿאָלק. דאָס איז טאַקע די סיבה פֿאַרוואָס די מלכים האָבן נישט ליב געהאַט די נביאים: די נביאים פֿלעגן דערשרעקן דאָס פֿאָלק, און זיי זאָגן: וויסט אַז דער שׂונא איז נאָענט, מען דאַרף שלום מאַכן מיטן שׂונא, מען טאָר נישט מורד זײַן אין אים ווײַל דער אויבערשטער האָט אים געמאַכט פֿאַר אַ מלך - און אַלע די דאָזיקע זאַכן האָבן געברענגט די מלכים צו קעמפֿן קעגן די נביאים און פּרובירן מבטל צו זײַן זייערע ווערטער.
"ויסתירם ה'" - דער מצודות דערקלערט אַז דאָס איז געווען אויף אַ דרך נס. און דער רד"ק טײַטשט אַז מעגלעך האָט דער אויבערשטער געמאַכט אַ חושך אַרום זיי, פֿינצטערניש און טונקלקייט, גלײַך ווי זיי וואָלטן געשלאָגן געוואָרן מיט בלינדקייט, און מען האָט זיי אָנגעהויבן זוכן און מען האָט זיי נישט געפֿונען; אָדער אַז זייער כּוח הראיה איז צוגענומען געוואָרן. אויף אַ נס'דיקן אופֿן האָט דער אויבערשטער געמאַכט אַז מען זאָל זיי נישט קענען פֿאַרגריפֿן.
וַיְהִי דְבַר־יְהֹוָה אֶל־יִרְמְיָהוּ אַחֲרֵי שְׂרֹף הַמֶּלֶךְ אֶת־הַמְּגִלָּה וְאֶת־הַדְּבָרִים אֲשֶׁר כָּתַב בָּרוּךְ מִפִּי יִרְמְיָהוּ לֵאמֹר׃ - און עס איז געווען דאָס וואָרט פֿונעם אויבערשטן צו ירמיהו, נאָכדעם ווי דער מלך האָט פֿאַרברענט די מגילה און די ווערטער וואָס ברוך האָט געשריבן פֿון ירמיהו'ס מויל, אַזוי צו זאָגן:
זאָגט דער רד"ק: מען זאָל נישט מיינען אַז ער האָט בלויז פֿאַרברענט די ליידיקע ראַנדן פֿון דער מגילה, נאָר דער פּסוק דרוקט דאָס אויס: "את המגילה ואת הדברים" - סײַ דעם גליון, דאָס וואָס איז אַרום דעם כּתב, און סײַ דעם כּתב אַליין. און דאָס איז דער דאָפּלטער לשון אין פּסוק, און פֿון דאַנען זאָגן חז"ל אַז אַ מענטש וואָס זעט אַ ספר תורה וואָס ווערט פֿאַרברענט, דאַרף רײַסן צוויי קריעות: איינע אויפֿן גוויל, דעם עצם קלף וואָס איז קדוש, און איינע אויפֿן כּתב.
שׁוּב קַח־לְךָ מְגִלָּה אַחֶרֶת וּכְתֹב עָלֶיהָ אֵת כׇּל־הַדְּבָרִים הָרִאשֹׁנִים אֲשֶׁר הָיוּ עַל־הַמְּגִלָּה הָרִאשֹׁנָה אֲשֶׁר שָׂרַף יְהוֹיָקִים מֶלֶךְ־יְהוּדָה׃ - נעם דיר נאכאמאל אן אנדערע מגילה, און שרייב אויף איר אלע ערשטע ווערטער וואס זענען געווען אויף דער ערשטער מגילה וואס יהויקים מלך יהודה האט פארברענט.
די ערשטע מגילה האט ער געשריבן אן קיין קאפיע, און יעצט זאגט אים הקדוש ברוך הוא: זעץ זיך אוועק און שרייב איבער די גאנצע מגילה פון דאס ניי.
וְעַל־יְהוֹיָקִים מֶלֶךְ־יְהוּדָה תֹּאמַר כֹּה אָמַר יְהֹוָה אַתָּה שָׂרַפְתָּ אֶת־הַמְּגִלָּה הַזֹּאת לֵאמֹר מַדּוּעַ כָּתַבְתָּ עָלֶיהָ לֵאמֹר בֹּא־יָבוֹא מֶלֶךְ־בָּבֶל וְהִשְׁחִית אֶת־הָאָרֶץ הַזֹּאת וְהִשְׁבִּית מִמֶּנָּה אָדָם וּבְהֵמָה׃ - און אויף יהויקים מלך יהודה זאלסטו זאגן: אזוי האט ה' געזאגט, דו האסט פארברענט די דאזיקע מגילה, זאגנדיג: פארוואס האסטו דערויף געשריבן אז דער קעניג פון בבל וועט זיכער קומען און פארניכטן דאס דאזיקע לאנד, און פארשניידן דערפון מענטש און בהמה.
דו, יהויקים, האסט פארברענט די דאזיקע מגילה ווייל עס איז דיר געווען שווער און עס האט נישט געפונען קיין חן אין דיינע אויגן וואס איך האב געשריבן, אז דער מלך בבל וועט קומען און פארניכטן דאס לאנד און פארשניידן דערפון מענטש און בהמה.
לָכֵן כֹּה־אָמַר יְהֹוָה עַל־יְהוֹיָקִים מֶלֶךְ יְהוּדָה לֹא־יִהְיֶה־לּוֹ יוֹשֵׁב עַל־כִּסֵּא דָוִד וְנִבְלָתוֹ תִּהְיֶה מֻשְׁלֶכֶת לַחֹרֶב בַּיּוֹם וְלַקֶּרַח בַּלָּיְלָה׃ - דעריבער, אזוי האט ה' געזאגט וועגן יהויקים מלך יהודה: ער וועט נישט האבן קיין זיצער אויפן כיסא דוד, און זיין נבילה וועט זיין ארויסגעווארפן צו דער היץ בייטאג און צום פראסט ביינאכט.
"לא יהיה לו יושב על כיסא דוד" - יהויכין זיין זון האט געקעניגט בלויז דריי חדשים, און דאס הייסט נישט קיין "יושב על כיסא דוד". "ונבלתו תהיה מושלכת" - אז ער זאל נישט באגראבן ווערן נאך זיין טויט, און זיין גולגולת איז געלעגן ארויסגעווארפן כדומן על פני השדה ביז דער תקופה פון די חכמים.
און די גמרא דערציילט: איינער פון די חכמים האט איין טאג געפונען די דאזיקע גולגולת, און וויבאלד עס איז געווען אנגעשריבן דערויף "זאת ועוד אחרת", האט ער געזאגט אז עס פאסט נישט אז די גולגולת פון א מלך זאל זיין אזוי פארשעמט; ער האט זי געברענגט צו זיך אהיים און זי איינגעוויקלט אין שיראין. גיב א קוק: עס רעדט זיך שוין פון טויזנט יאר און נאך מער נאך דער צייט פון יהויקים, און נאך אלץ איז זיין גולגולת געלעגן כדומן על פני השדה. די פרוי פון יענעם חכם איז געקומען אהיים און דערזען א גולגולת איינגעהילט אין א טייערן שטאָף אין זיין שאַפע. זי איז אריין אין א בהלה, און איז געגאנגען פרעגן די שכינות. האט איר די שכינה געזאגט: ער האט עס דאך איינגעפאקט אין א טייערן שטאָף און עס איינגעוויקלט - זיכער איז דאס זיין ערשטע פרוי, און עס איז אים שווער זיך צו שיידן פון איר, דעריבער היט ער איר גולגולת אפ. האט זי געזאגט: איך וועל אים העלפן זיך שיידן פון איר. זי האט גענומען די גולגולת און זי אריינגעווארפן אינעם הרומא, אינעם אויוון, און זי פארברענט. און דאס איז וואס עס שטייט געשריבן דערויף "זאת ועוד אחרת": עס איז אין אים מקוים געווארן "קבורת חמור סחוב והשלך" - אז ער זאל ליגן כדומן על פני השדה, און עס איז אויך מקוים געווארן אין אים נאך א זאך - אז ער זאל פארברענט ווערן. און מ'קען זאגן אז עס ליגט דערין א מידה כנגד מידה: דו האסט פארברענט די מגילה וואס דערין איז דבר ה', וועט מען דיין אייגענע גולגולת פארברענען.
וּפָקַדְתִּי עָלָיו וְעַל־זַרְעוֹ וְעַל־עֲבָדָיו אֶת־עֲוֺנָם וְהֵבֵאתִי עֲלֵיהֶם וְעַל־יֹשְׁבֵי יְרוּשָׁלִַם וְאֶל־אִישׁ יְהוּדָה אֵת כׇּל־הָרָעָה אֲשֶׁר־דִּבַּרְתִּי אֲלֵיהֶם וְלֹא שָׁמֵעוּ׃ - און איך וועל אויפמאנען אויף אים, אויף זיינע קינדער און אויף זיינע קנעכט זייער זינד, און איך וועל ברענגען אויף זיי, אויף די איינוואוינער פון ירושלים און אויף די מענטשן פון יהודה, די גאנצע שלעכטס וואס איך האב גערעדט צו זיי און זיי האבן נישט צוגעהערט.
איך וועל רעכענען מיט זיי די גאנצע שלעכטס וואס זיי זענען נישט געווען גרייט אויסצוהערן - זיי זאלן נישט מיינען אז מיטן פארברענען די מגילה וועלן זיי מבטל זיין די שלעכטס, נאר אלעס וועט קומען אויף זיי.
וְיִרְמְיָהוּ לָקַח מְגִלָּה אַחֶרֶת וַיִּתְּנָהּ אֶל־בָּרוּךְ בֶּן־נֵרִיָּהוּ הַסֹּפֵר וַיִּכְתֹּב עָלֶיהָ מִפִּי יִרְמְיָהוּ אֵת כׇּל־דִּבְרֵי הַסֵּפֶר אֲשֶׁר שָׂרַף יְהוֹיָקִים מֶלֶךְ־יְהוּדָה בָּאֵשׁ וְעוֹד נוֹסַף עֲלֵיהֶם דְּבָרִים רַבִּים כָּהֵמָּה׃ - און ירמיהו האט גענומען אן אנדערע מגילה און זי געגעבן פאר ברוך בן נריהו דער סופר, און ער האט אנגעשריבן אויף איר פון ירמיהו'ס מויל אלע ווערטער פונעם ספר וואס יהויקים מלך יהודה האט פארברענט אינעם פייער, און עס זענען נאך צוגעלייגט געווארן צו זיי פיל אזעלכע ווערטער.
וואס מיינט דאס "ועוד נוסף עליהם"? זאגט די גמרא אז רבי חמא בר רבי חנינא און רב האבן זיך געקריגט אין דער זאך. חד אמר: "ועוד נוסף" - דאס איז דער פרק "איכה יעיב באפו"; "דברים" - "איכה יועם זהב"; "רבים" - "זכור ה' מה היה לנו"; "כהמה" - "אני הגבר ראה עוני". און עס איז פאראן אן אנדערע דעה וואס זאגט אז "ועוד נוסף עליהם" איז בלויז דער פרק "אני הגבר"; דאס הייסט, אויף דער ערשטער מגילה איז שוין געווען געשריבן "איכה ישבה", "איכה יעיב", "איכה יועם זהב", און וואס מען האט צוגעלייגט איז נאר "אני הגבר" - "דברים" איז א רמז דערויף אז עס האט דריי דריי פסוקים אין יעדן אות, און "רבים" איז א רמז צו דער דערמאנונג פון שם ה' וואס געפינט זיך דערין.
ווי אזוי עס זאל נאר נישט זיין, איז די זאך קלאר אז די מגילה איז במקור געווען פיל קלענער. די פינף פרקים וואס מיר האבן היינט אין מגילת איכה נעמען אריין פרקים וואס זענען צוגעקומען אלס תוצאה פון פארברענען די מגילה דורך יהויקים. אויב די מגילה וואלט נישט פארברענט געווארן, וואלטן מיר געהאט איין פרק - אדער פיר לויט דער אנדערער דעה - אבער נישט פינף. טייל זאגן אז פיר זענען צוגעקומען, און טייל זאגן אז איין פרק איז צוגעקומען. אזוי צי אזוי, וואלט די מגילה געדארפט זיין קירצער, און נאר צוליב יהויקים'ס מעשה זענען צוגעקומען צו איר "דברים רבים כהמה".
פרק ל"ו אנטפלעקט פאר אונז די געשיכטע ווי אזוי מגילת איכה איז געבוירן געווארן: הקב"ה באפעלט ירמיהו צוזאמצושטעלן בכתב אלע נבואות התוכחה, כדי דאס פאלק זאל זען אז די רייד וואס זענען פאראויסגעזאגט געווארן זענען מקוים געווארן, און זאלן פארשטיין אז אויך די צוקונפט וועט מקוים ווערן - "למען ישובו איש מדרכו הרעה". ברוך בן נריה שרייבט עס אפ מפיו פון ירמיהו, ווארט אפ מיט חכמה אויף א תענית-טאָג ווען דאס גאנצע פאלק איז פארזאמלט אין ירושלים, און ליינט פאר די מגילה בפומבי. די שרים דערשרעקן זיך און בעטן צו באהאלטן ירמיהו'ן און ברוך'ן, אבער דער מלך יהויקים - וואס זיין דור זענען צדיקים און ער איז א רשע - צערייסט און פארברענט די מגילה אינעם פייער אינעם אויוון, "ולא פחדו ולא קרעו את בגדיהם". די נארישקייט פון דער מעשה שרייט: כאילו דורך פארברענען דאס געשריבענע ווערט די נבואה בטל. און די תוצאה איז פונקט פארקערט: די מגילה ווערט פון פריש געשריבן, און מען לייגט נאך צו דערצו "דברים רבים כהמה", און אויף יהויקים אליין איז נגזר געווארן אז ער זאל נישט באגראבן ווערן און זיין שארבן זאל פארברענט ווערן - מידה כנגד מידה. פון דא לערנען מיר עטליכע יסודות: אז די רעה איז נישט די תכלית נאר אן אמצעי צו תשובה, אז מען איז מחויב צו רייסן קריעה אויף א ספר תורה וואס ווערט צעריסן אדער פארברענט, און אז דער וואס אנטלויפט פון תוכחה מבטל'ט זי נישט נאר מאכט זי שווערער אויף זיך אליין.