אין דעם חלק פון פרק כ"ט פירט ירמיהו ווייטער זיין איגרת צו די גולי בבל. ביז איצט האט ער זיי געלאזט וויסן זיך צו באזעצן אין בבל און נישט גלייבן די נביאי השקר וואס זאגן צו א שנעלע צוריקקער. איצט לייגט ער צו און לאזט וויסן א שווערע נבואה אויף די וואס זענען פארבליבן אין ירושלים, און דערנאך גיט ער איבער צוויי פערזענלעכע און שארפע נבואות קעגן דריי נביאי שקר: אחאב בן קוליה, צדקיהו בן מעשיה און שמעיה הנחלמי. דער גאנצער קאפיטל לערנט אונז וויפיל דער הקדוש ברוך הוא האט אויסגעפלאסטערט דעם וועג פאר ירמיהו, מיט דעם וואס ער האט אפגעראמט פונעם וועג, איינעם נאכן צווייטן, זיינע פאלשע קעגנער.
כִּי־כֹה אָמַר יְהֹוָה אֶל־הַמֶּלֶךְ הַיּוֹשֵׁב אֶל־כִּסֵּא דָוִד וְאֶל־כׇּל־הָעָם הַיּוֹשֵׁב בָּעִיר הַזֹּאת אֲחֵיכֶם אֲשֶׁר לֹא־יָצְאוּ אִתְּכֶם בַּגּוֹלָה׃ - ווארום אזוי האט דער אויבערשטער געזאגט צום קעניג וואס זיצט אויפן שטול פון דוד, און צו דעם גאנצן פאלק וואס זיצט אין דער דאזיגער שטאט, אייערע ברידער וואס זענען נישט ארויסגעגאנגען מיט אייך אין גלות.
דא גיט ירמיהו איבער א נבואה צום מלך וואס זיצט אויף כיסא דוד, און דאס איז צדקיהו, וועלכער איז נישט פארגאנגען אין גלות, און צו דעם גאנצן פאלק וואס איז נאך אלץ פארבליבן אין ירושלים - "אחיכם אשר לא יצאו אתכם בגולה". און דאס איז דער תוכן פון דער נבואה:
כֹּה אָמַר יְהֹוָה צְבָאוֹת הִנְנִי מְשַׁלֵּחַ בָּם אֶת־הַחֶרֶב אֶת־הָרָעָב וְאֶת־הַדָּבֶר וְנָתַתִּי אוֹתָם כַּתְּאֵנִים הַשֹּׁעָרִים אֲשֶׁר לֹא־תֵאָכַלְנָה מֵרֹעַ׃ - אזוי האט געזאגט דער אויבערשטער צבאות: אט שיק איך אויף זיי דעם שווערד, דעם הונגער און די מגפה, און איך וועל זיי מאכן ווי די עקלדיקע פייגן, וואס קענען נישט געגעסן ווערן צוליב זייער שלעכטיקייט.
דער הקדוש ברוך הוא לאזט וויסן פאר די גולים: נישט בלויז אז איר וועט נישט צוריקקומען אהער בקרוב, נאר אויך די וואס זענען פארבליבן אין לאנד וועלן גיין אין גלות. "תאנים השוערים" - פארטייטשט דער רד"ק: שמוציקע און פארדארבענע פייגן, מלשון "שערוריה עשתה". שלעכטע פייגן וואס זענען נישט ראוי צום עסן. און דער סברא איז פשוט: אויב די וואס זענען דא וועלן איבערגעגעבן ווערן צום שווערד, צום הונגער, צו דבר, צו געפענגעניש און צו רויב, ווי אזוי איז מעגלעך אז די וואס זענען אין בבל זאלן קומען אהער און ווערן אויסגעלייזט? דאס איז די נבואה וואס קומט פארמאכן דעם גולל אויף זייער האפענונג צוריקצוקומען אין די קומענדיגע זיבעציג יאר.
וְרָדַפְתִּי אַחֲרֵיהֶם בַּחֶרֶב בָּרָעָב וּבַדָּבֶר וּנְתַתִּים לְזַעֲוָה לְכֹל מַמְלְכוֹת הָאָרֶץ לְאָלָה וּלְשַׁמָּה וְלִשְׁרֵקָה וּלְחֶרְפָּה בְּכׇל־הַגּוֹיִם אֲשֶׁר־הִדַּחְתִּים שָׁם׃ - און איך וועל זיי נאכיאגן מיט דעם שווערד, מיטן הונגער און מיט דער מגפה, און איך וועל זיי מאכן פאר א שרעק צו אלע קעניגרייכן פון דער ערד, פאר א קללה, פאר א וויסטעניש, פאר א פייפונג און פאר א חרפה, צווישן אלע פעלקער וואו איך האב זיי אהינגעשטויסן.
וואס מיינט "זעוה"? איין פירוש: מלשון זעזוע, אז יעדער וואס וועט זיי זען וועט דערציטערט ווערן. א צווייטער פירוש: מלשון אוועקראמען און פארשטויסן פון איין ארט צום צווייטן. און באמת איז דער שורש פונעם ווארט זעזוע אז מען באוועגט זיך פון פלאץ, "לא קם ולא זע ממנו" - זע מיינט באוועגט. און פונקט ווי א נדה ווערט אזוי גערופן ווייל זי איז דערווייטערט און באזונדער פון איר ארט, אזוי אויך איז דער ענין פון "זעוה" זיך צו רירן פון פלאץ. זאגט ער זיי: איר וועט דערציטערט ווערן און פארטריבן ווערן צו אלע קעניגרייכן פון דער ערד.
תַּחַת אֲשֶׁר־לֹא־שָׁמְעוּ אֶל־דְּבָרַי נְאֻם־יְהֹוָה אֲשֶׁר שָׁלַחְתִּי אֲלֵיהֶם אֶת־עֲבָדַי הַנְּבִאִים הַשְׁכֵּם וְשָׁלֹחַ וְלֹא שְׁמַעְתֶּם נְאֻם־יְהֹוָה׃ - צוליב דעם וואס זיי האבן נישט צוגעהערט צו מיינע ווערטער, זאגט דער אויבערשטער, וואס איך האב געשיקט צו זיי מיינע קנעכט די נביאים, פריצייטיג און נאכאנאנד געשיקט, און איר האט נישט צוגעהערט, זאגט דער אויבערשטער.
"השכם ושלוח" - זאגן חז"ל אז ער פלעגט זיי שיקן נביאים אינדערפרי און פארנאכט, און זיי האבן נישט צוגעהערט. און טאקע, ווער עס קוקט אריין אין די מקראות וועט זען צענדליגער נביאים, און אלע - תרי עשר, ירמיהו, ישעיהו, יחזקאל - האבן נבואה געזאגט אין יענער תקופה פארן חורבן. א שפע פון שלוחים, און קיינער האט נישט צוגעלייגט קיין אויער.
וְאַתֶּם שִׁמְעוּ דְבַר־יְהֹוָה כׇּל־הַגּוֹלָה אֲשֶׁר־שִׁלַּחְתִּי מִירוּשָׁלַ͏ִם בָּבֶלָה׃ - און איר הערט דאס ווארט פון השי"ת, די גאנצע גלות וואס איך האב ארויסגעשיקט פון ירושלים קיין בבל.
כֹּה־אָמַר יְהֹוָה צְבָאוֹת אֱלֹהֵי יִשְׂרָאֵל אֶל־אַחְאָב בֶּן־קוֹלָיָה וְאֶל־צִדְקִיָּהוּ בֶן־מַעֲשֵׂיָה הַנִּבְּאִים לָכֶם בִּשְׁמִי שָׁקֶר הִנְנִי נֹתֵן אֹתָם בְּיַד נְבוּכַדְרֶאצַּר מֶלֶךְ־בָּבֶל וְהִכָּם לְעֵינֵיכֶם׃ - אזוי האט געזאגט ה' צבאות דער גאט פון ישראל, צו אחאב בן קוליה און צו צדקיהו בן מעשיה, וואס זאגן אייך נבואות אין מיין נאמען ליגן: אט גיב איך זיי איבער אין דער האנט פון נבוכדראצר דער קעניג פון בבל, און ער וועט זיי שלאגן פאר אייערע אויגן.
איינע פון די שווערסטע פראבלעמען פונעם נביא האמת איז געווען דאס זיך פארמעסטן קעגן די נביאי השקר, וואס זענען געווען פיל מער צוציענד. דא גיט ירמיהו איבער א גראדן מעסעדזש, ווי א באמבע-בריוו, צו די צוויי פארדארבענע נביאי שקר וואס זענען געווען אין בבל: אחאב בן קוליה און צדקיהו בן מעשיה. ער זאגט זיי: איר וועט באקומען א ראיה צו מיינע ווערטער אז זיי זענען נביאי שקר און אז מיינע ווערטער זענען דאס ווארט פון השי"ת - השי"ת גיט זיי איבער אין דער האנט פון נבוכדראצר מלך בבל, און ער וועט זיי הרג'ענען פאר אייערע אויגן.
וְלֻקַּח מֵהֶם קְלָלָה לְכֹל גָּלוּת יְהוּדָה אֲשֶׁר בְּבָבֶל לֵאמֹר יְשִׂמְךָ יְהֹוָה כְּצִדְקִיָּהוּ וּכְאֶחָב אֲשֶׁר־קָלָם מֶלֶךְ־בָּבֶל בָּאֵשׁ׃ - און מען וועט נעמען פון זיי א קללה פאר דער גאנצער גלות יהודה וואס אין בבל, צו זאגן: השי"ת זאל דיך מאכן אזוי ווי צדקיהו און ווי אחאב, וואס דער קעניג פון בבל האט זיי געבראטן אין פייער.
"ולוקח מהם קללה" איז דער פארקערטער פון "בך יברך ישראל". פונקט ווי ווען מען וויל בענטשן זאגט מען "ישימך אלקים כאפרים וכמנשה", אזוי אויך ווען מען וועט וועלן שילטן וועט מען זאגן: ישימך השם כצדקיהו וכאחאב. און וואס מיינט "קלם"? אז ער האט געמאכט פון זיי קליות אין פייער, און באלד וועלן מיר זען ווי ער האט זיי ממש געבראטן אויף דער פאנע. און גיט אכטונג: אין פסוק כ"א שטייט געשריבן "אחאב" און אין פסוק כ"ב "אחב" - מען האט פארקירצט זיין נאמען לגנאי. און טאקע אמאל איז דאס פארלענגערן דעם נאמען לגנאי, ווי מיר געפינען אז אבשלום האט געזאגט פאר תמר "האמינון אחיך היה עמך", און ער האט אים גערופן מיט א נאמען לגנאי, א לשון פון קלענערונג.
יַעַן אֲשֶׁר עָשׂוּ נְבָלָה בְּיִשְׂרָאֵל וַיְנַאֲפוּ אֶת־נְשֵׁי רֵעֵיהֶם וַיְדַבְּרוּ דָבָר בִּשְׁמִי שֶׁקֶר אֲשֶׁר לוֹא צִוִּיתִם וְאָנֹכִי הַיּוֹדֵעַ וָעֵד נְאֻם־יְהֹוָה׃ - צוליב דעם וואס זיי האבן געטאן א נבלה אין ישראל, און האבן מנאף געווען מיט די ווייבער פון זייערע חברים, און האבן גערעדט א זאך אין מיין נאמען ליגן וואס איך האב זיי נישט באפוילן, און איך בין דער וואס ווייסט און דער עדות, זאגט השי"ת.
די צוויי זאכן זענען פארבונדן איינע מיט דער אנדערער: זיי האבן געזינדיגט מיט די ווייבער פון זייערע חברים דורך דעם וואס זיי האבן גערעדט פאלשע רייד אין נאמען פון השי"ת, ווייל זיי פלעגן זאגן אז זיי האבן א נבואה דערויף. און "ואנוכי היודע ועד" - איך ווייס אז זייערע רייד זענען שקר, און איך בין אן עדות אויף זייערע מעשים, ווייל כאטש זיי האבן עס געטאן באהאלטענערהייט, איז דער הקדוש ברוך הוא אן עדות אויף דער זאך.
דער מדרש תנחומא אין פרשת ויקרא סימן ו' דרש'נט דעם פסוק "שש הנה שנא ה'... עינים רמות, לב חורש מחשבות און, ורגלים ממהרות לרוץ לרעה" - דאס זענען אחאב בן קוליה און צדקיה בן מעשיה, וואס פלעגן זינדיגן אין ירושלים. און נישט בלויז דאס איז זיי געווען גענוג: ווען זיי זענען פאריאגט געווארן קיין בבל האבן זיי צוגעלייגט נאך זינד. זיי זענען געווען נביאי שקר, און זיי האבן נישט איבערגעלאזט זייער מלאכה אין בבל, נאר האבן ווייטער געזאגט נבואות שקר, און זיי פלעגן זיין סרסורים איינער פאר'ן צווייטן ביי עבירות - זיי זענען געווען פארמיטלער איינער פאר'ן צווייטן צו עבירות.
און ווי אזוי האט די סיסטעם געארבעט? אחאב בן קוליה פלעגט אריינגיין צו די גרויסע לייט פון דער בבלי'שער מלוכה און זאגן: דער הקדוש ברוך הוא האט מיר געשיקט צו זאגן עפעס פאר דיין ווייב. האט דער מאן אים געזאגט: אט איז זי פאר דיר, גיי אריין. ער פלעגט זיך מייחד זיין מיט איר און איר זאגן: דער הקדוש ברוך הוא וויל אויפשטעלן פון דיר נביאים, גיי און זיי משמש מיט צדקיה בן מעשיה דעם נביא און געבויר פון אים נביאים. גיט אכטונג אויפ'ן שפיצל: ווען ער וואלט איר געזאגט צו זיין משמש מיט אים אליין, וואלט זי געזאגט - פארוואס זאל איך דיר גלייבן, דו ביסט דאך א נוגע בדבר, און "אין אדם חוטא ולא לו". דערפאר האט ער געוויזן פארלעסליכקייט: חלילה, נישט פאר מיר, ס'איז דא דא א נבואה מאת השם. און זי פלעגט אים פאלגן און שיקן רופן צדקיה'ן, און ער פלעגט קומען און זיין משמש מיט איר. און צדקיה בן מעשיה פלעגט אויך אזוי טאן, ער פלעגט זיין א סרסור פאר אחאב'ן. און דאס איז געווען זייער מלאכה - זיי פלעגן פארמיטלען איינער פאר'ן צווייטן פרויען צו זנות.
און זיי האבן זיך נישט באגנוגנט מיט די פשוט'ע מענטשן, נאר האבן געצילט צו די חשוב'ע, צו די פרויען פון די מלכים. און קומט און זעט ווי שלעכט זיי זענען געווען: זיי האבן פאר זיך ארויסגעגעבן א נאמען אין בבל אז זיי זענען גרויסע נביאים. איר זעט דאך אז מען האט נישט אויסגעטראפן דאס ראד - אלע טעכניקן זענען שוין דעמאלט געווען באקאנט. אמאל האט מען זיך נישט געקענט פארשפרייטן אויפ'ן אינטערנעט; ס'זענען געווען אנדערע וועגן, אזוי ווי יענע היינטיגע מקובלים מיט וויזיט-קארטלעך און בלענקס און א מסודר'דיגן אפיס. און אזוי פלעגן זיי טאן: א שוואגערע פרוי פלעגט זען איינעם פון זיי און פרעגן - אויב דו ביסט א נביא, מיט וואס בין איך מעוברת, א זכר צי א נקבה? א נביא דארף דאך אלעס וויסן און געבן ענטפערס אויף אלע שאלות. פלעגט ער איר זאגן: א זכר. און דערנאך פלעגט ער ארויסגיין צו אירע שכנות און זאגן: פלונית גייט געבוירן א נקבה, צווישן אייך, בסוד. האט זי געבוירן א זכר - האט זי געזאגט: ס'האבן זיך מקוים געווען די ווערטער פונעם נביא. האט זי געבוירן א נקבה - פלעגן די שכנות איר זאגן: אזוי האט אונז דער נביא געזאגט פון פריער, נאר ער האט דיך נישט געוואלט מצער זיין, ער האט דיך געזען אין דער שוואנגערשאפט און ס'איז דיר שווער, דערפאר האט ער דיר געזאגט א זכר. און אויב איר וועט פרעגן וואס וואלט ער געטאן אויב ס'וואלט געווען פארקערט - האט ער דאך געטענה'ט: איך האב נישט געוואלט מען זאל איר מאכן קיין עין הרע, דערפאר האב איך געזאגט פאר די שכנות א נקבה, כדי זיי זאלן איר לאזן צורוה.
דער מדרש גייט ווייטער: זיי פלעגן אזוי טאן ביז זיי זענען אנגעקומען צו שמורת, דאס ווייב פון נבוכדנצר. נישט מער און נישט ווייניגער, זיי האבן געצילט צו דער סאמע חשוב'סטער פרוי. איז צדקיהו אריינגעגאנגען און איר געזאגט: דער הקדוש ברוך הוא האט מיר געשיקט צו דיר, גיי און זיי משמש מיט אחאב'ן און דו וועסט געבוירן נביאים.
דער המשך פונעם מעשה ווערט געברענגט אין דער גמרא אין סנהדרין צ"ג עמוד א', און דארט איז די גירסא אביסל אנדערש: נישט שמורת די ווייב פון נבוכדנצר, נאר זיין טאכטער. די גמרא ברענגט די פסוקים "אל אחאב בן קוליה ואל צדקיהו בן מעשיה הנבאים לכם בשמי שקר", און "אשר קלם מלך בבל באש", און דרש'נט: עס שטייט נישט געשריבן "אשר שרפם", נאר "אשר קלם". אמר רבי יוחנן משום רבי שמעון בר יוחאי: דאס לערנט אונז אז ער האט זיי געמאכט ווי געפרעגלטע קערנדלעך (קליות) - אזוי ווי פאפקארן וואס שפרינגט אין טאפ.
זיי זענען געגאנגען צו דער טאכטער פון נבוכדנצר. האט אחאב צו איר געזאגט: כה אמר השם, הער זיך צו צו צדקיה. און צדקיה איז נישט געווען גרייט מוותר צו זיין אויף זיין חלק, און האט געזאגט: כה אמר השם, הער זיך צו צו אחאב. איז זי געגאנגען און דאס דערציילט פאר איר פאטער. האט ער איר געזאגט: דער גאט פון די דאזיגע איז דאך א שונא זימה, ווען זיי קומען נאכאמאל צו דיר, שיק זיי צו מיר. ווען זיי זענען געקומען, האט זי זיי געשיקט צו איר פאטער. האט ער זיי געפרעגט: וואס האט אייך השם געזאגט? האבן זיי אים געזאגט: אזוי און אזוי. האט ער צו זיי געזאגט: איך האב דאך געפרעגט חנניה מישאל ועזריה איבער דעם ענין, און זיי האבן מיר געזאגט אז די זאך איז אסור! האבן זיי אים געזאגט: זיי האבן נישט באקומען א באפעל און מיר יא, און מיר זענען אויך נביאים פונקט ווי זיי, זענען מיר דען ווייניגער פון זיי?
האט נבוכדנצר צו זיי געזאגט: די רייד פון חנניה מישאל ועזריה זענען מיר מער אנגענומען ווי אייערע, ווייל זיי זענען ביי מיר אריבער דעם כור המבחן, און איר נישט. און וואס איז דער כור המבחן? דער פייער-פארמעסט. חנניה מישאל ועזריה זענען געווען אינעם ברענענדיגן קאלכאויוון - בגו אתון נורא יקידתא - און האבן דארט געטאנצט, און מלאך גבריאל האט זיך צו זיי צוגעשטעלט. האט ער צו זיי געזאגט: קומט און לאמיר זען צי איר קענט אויך טאנצן אינעווייניג אינעם פייער. דא איז עס זיי שוין גארנישט געפעלן געווארן. האבן זיי אים געזאגט: דאס איז נישט ענליך, זיי זענען געווען דריי און מיר זענען נאר צוויי, און דריי האבן דאך א גרעסערן זכות - שלושה נפיש זכותייהו. האט ער זיי געזאגט: איר זענט גערעכט, קלויבט אייך אויס א דריטן. און וועמען וועט מען אויסקלויבן? איינעם וואס האט א ביטוח-פאליסע, א דריט-פארטיי ביטוח וואס וועט פארזיכערן אלע דריי. האבן זיי אויסגעקליבן יהושע הכהן הגדול, און געטראכט: עס וועט קומען יהושע וועמענס זכות איז גרויס און וועט אונז שיצן, און אויב ער וועט אנצינדן אן עיר-קאנדישאן אין כבשן האש, וועלן מיר אויך געראטעוועט ווערן.
מען האט זיי אראפגעלאזט און אריינגעווארפן אין פייער. די צוויי זענען פארברענט געווארן, בשעת יהושע הכהן הגדול איז געראטעוועט געווארן, נאר די עקן פון זיינע קליידער זענען פארברענט געווארן, ווי עס שטייט: "ויראני את יהושע הכהן הגדול עומד לפני מלאך ה'", און עס שטייט דארט "הסר הבגדים הצואים מעליך", וכתיב "ויאמר ה' אל השטן יגער ה' בך השטן".
האט נבוכדנצר געזאגט צו יהושע נאכדעם וואס ער איז ארויס גאנץ: איך ווייס אז דו ביסט א צדיק, אבער איך האב אויף דיר א קשיא - פארוואס האט דאס פייער יא אנגעכאפט אביסל אין די עקן פון דיינע קליידער? ביי חנניה מישאל ועזריה שטייט דאך "וריח נור לא עדת בהון", אפילו א גערוך פון פארברענטס איז נישט געווען אויף זיי. א מענטש וואס גייט אריין אין א דירה וואו עס איז פאראן רויך פון א שריפה קומט ארויס מיט א גערוך פון רויך, בעת זיי זענען אריין אינעם כבשן האש און עס איז נישט געווען אויף זיי קיין שום ריח פון פייער, נאר גאר א ריח פון בשמים פון גן עדן, פונעם מלאך וואס האט געטאנצט מיט זיי. האט יהושע אים געענטפערט: עס איז דא א געוואלדיגער חילוק - זיי זענען געווען דריי און איך בין געווען אן איינציגער צדיק, און פאר אן איינציגן צדיק איז נישטא גענוג זכות אז דאס פייער זאל בכלל נישט אנכאפן אין זיינע קליידער. האט נבוכדנצר געפרעגט: אברהם אבינו איז דאך אבער אויך געווען אן איינציגער, און דאס פייער האט אים בכלל נישט אנגערירט! און פון וואו ווייסט נבוכדנצר די זאך? ווייל נבוכדנצר איז געווען א גלגול פון נמרוד, וואס האט אריינגעווארפן אברהם אין כבשן האש, האט ער דען נישט געוואוסט וואס דארט איז פארגעקומען?
האט אים יהושע געענטפערט א געשליפענע תשובה: עס איז נישט ענליך - דארט זענען נישט געווען קיין רשעים מיט אים, און דא זענען געווען רשעים צוזאמען מיט מיר. ביי אברהם איז נישט געווען ווער עס זאל צוגעבן צום פייער, בעת ביי מיר האבן די צוויי רשעים גורם געווען א שטערקער פייער, ביז עס האט אויך משפיע געווען אויף מיר. און ענליך צו דעם וואס מען זאגט אויף יעקב אבינו, אז ווען ער פלעגט פארבייגיין לעבן בתי כנסיות פלעגט ער זיך רייסן ארויסצוגיין. און לכאורה, וואס פעלט אים דארט? ער זיצט מיט א מלאך, לערנט תורה, א לעכט ברענט איבער זיין קאפ, און ער קוקט ארום פון איין עק וועלט ביזן צווייטן. מילא עשו, וואס האט עבודה זרה אין בויך און וויל ארויסגיין, אבער יעקב? נאר עס איז בעסער ארויסצוגיין און לערנען תורה אליין, איידער צו לערנען תורה פונעם מלאך מיט אזא חברותא ווי עשו. און פונקט אזוי איז דא: בעסער צו זיין אליין אין כבשן האש איידער מיט א חברותא ווי די צוויי לצים, וואס מאכן נאר אז דאס פייער זאל אנכאפן. און דאס איז וואס די וועלט זאגט: צוויי טרוקענע שייטלעך האלץ און איין נאסער - די טרוקענע צינדן אן דעם נאסן.
נאר די גמרא פרעגט: פון וועלכער סיבה איז ער באשטראפט געווארן? פאר דער גמרא איז קלאר אז יהושע האט פשוט אפגעפטרט נבוכדנצר מיט א תירוץ, ער האט געוואלט ארויסגיין פון אים בשלום און דערפאר האט ער אים אזוי געענטפערט. אבער באמת וואלט דאס פייער בכלל נישט געדארפט אנכאפן אין אים, און וואס מאכט אויס ווער עס איז געווען מיט אים? אויב דאס פייער האט יא אנגעכאפט אין אים, איז דא דא אן ענין פון אן עונש. זאגט רב פפא: ווייל זיינע קינדער האבן חתונה געהאט מיט פרויען וואס זענען נישט געווען פאסיג פאר כהונה, און ער האט זיי נישט מוחה געווען. און דאס איז וואס שטייט געשריבן "ויהושע היה לבוש בגדים צואים", איז דען דער שטייגער פון יהושע צו גיין מיט שמוציגע בגדים? נאר דאס לערנט אונז אז זיינע קינדער האבן געהאט חתונה מיט פרויען וואס זענען נישט פאסיג פאר כהונה, און ער האט נישט מוחה געווען אין זיי.
און וואס איז דער ענין פון די בגדים? די בגדים ווייזן אויף דער נפש, אזוי ווי דאס חלוקא דרבנן, וואס דאס איז דער לבוש וואס די נשמה האט אין עולם האמת, און דער משל דערפון אויף דער גשמיות'דיגער וועלט זענען די בגדים. און ווען מען וויל זאגן אז די נשמה אויבן איז אן מצוות, באצייכנט מען זי אלס נאקעט, ערטילאי. קומט אויס אז די מצוות זענען דאס חלוקא דרבנן פון אויבן. און ווען עס ווערט געזאגט אויף יהושע הכהן הגדול אז זיינע בגדים זענען צואים (שמוציג), איז די כוונה אז עס איז געווען אין אים עפעס א פגם.
און דאס איז אויך וואס חז"ל האבן געזאגט "לעולם יהיו בגדיך לבנים", דאס הייסט ריין. און די כוונה איז נישט נאר ממש אויף די קליידער, כאטש עס איז טאקע ריכטיג אז א מענטש זאל נישט גיין מיט שמוציגע בגדים, נאר די כוונה איז בעיקר אויף דער נשמה, אז עס זאל נישט זיין אין איר קיין שום פגם. און הלוואי זאלן מענטשן מדקדק זיין אויף זייער נשמה אזוי ווי זיי זענען מדקדק אויף זייערע קליידער. מען זעט א מענטש וואס ביי אים איז אלעס טיפ-טאפ, דער שוך גלאנצט ווי א שפיגל, די הויזן שטייען גענוי, דער פאלד גייט אראפ פונקט ביזן פאמפאן פונעם שוך - אלעס איז אויסגעפונצט, נאר פון א רוחניות'דיגן שטאנדפונקט, השם ירחם. א מענטש דארף וויסן: "בגדיך לבנים" איז א משל אויף דער נשמה, זי זאל זיין ריין, אויסגעלייטערט און אן קיין פגם. און דא האט מען מרמז געווען פאר יהושע דוקא אין זיינע בגדים, וואס זיי סימבאליזירן די נפש.
וְאֶל־שְׁמַעְיָהוּ הַנֶּחֱלָמִי תֹּאמַר לֵאמֹר׃ - און צו שמעיהו הנחלמי זאָלסטו זאָגן אַזוי:
„הנחלמי” - טייל מפרשים טײַטשן אַז דאָס איז על שם זײַן אָרט, אַ פֿלאַץ וואָס הייסט נחלם אָדער חולם, וואו ער האָט געוואוינט. און דער רד״ק ערקלערט אַז ער פֿלעגט זיי חלומען חלומות, כביכול נבואות, אַז יעדער איינער גייט שוין צוריקקערן קיין ירושלים.
כֹּה־אָמַר יְהֹוָה צְבָאוֹת אֱלֹהֵי יִשְׂרָאֵל לֵאמֹר יַעַן אֲשֶׁר אַתָּה שָׁלַחְתָּ בְשִׁמְכָה סְפָרִים אֶל־כׇּל־הָעָם אֲשֶׁר בִּירוּשָׁלַ͏ִם וְאֶל־צְפַנְיָה בֶן־מַעֲשֵׂיָה הַכֹּהֵן וְאֶל כׇּל־הַכֹּהֲנִים לֵאמֹר׃ - אַזוי האָט געזאָגט ה׳ צבאות, דער גאָט פֿון ישראל, אַזוי צו זאָגן: צוליב דעם וואָס דו האָסט געשיקט אויף דײַן נאָמען בריוו צו דעם גאַנצן פֿאָלק וואָס איז אין ירושלים, און צו צפניה בן מעשיה דעם כהן, און צו אַלע כהנים, אַזוי צו זאָגן:
קוקט נאָר ווי אַזאַ חוצפן און עז פנים שמעיה הנחלמי איז געווען. ער האָט זיך נישט באַגנוגנט מיט די נבואות שקר וואָס ער האָט געזאָגט פֿאַר די בני הגולה, נאָר ער האָט אויך געשיקט בריוו און איגרות קיין ירושלים, צום גאַנצן פֿאָלק, און צו צפניה בן מעשיה דעם כהן, און צו אַלע כהנים.
יְהֹוָה נְתָנְךָ כֹהֵן תַּחַת יְהוֹיָדָע הַכֹּהֵן לִהְיוֹת פְּקִדִים בֵּית יְהֹוָה לְכׇל־אִישׁ מְשֻׁגָּע וּמִתְנַבֵּא וְנָתַתָּה אֹתוֹ אֶל־הַמַּהְפֶּכֶת וְאֶל־הַצִּינֹק׃ - ה׳ האָט דיך געמאַכט פֿאַר אַ כהן אָנשטאָט יהוידע דעם כהן, צו זײַן פֿאַרוואַלטער אין בית ה׳ פֿאַר יעדן משוגענעם מענטש וואָס נבֿיאט זיך, און זאָלסט אים אַרײַנלייגן אין דער מהפכת און אין דעם צינוק.
שרײַבט אים שמעיה: דער אויבערשטער האָט דיך באַשטימט פֿאַר דער כהונה אָנשטאָט יהוידע דעם כהן, און דו ביסט ממונה און פֿאַראַנטוואָרטלעך אויפֿן בית השם, און האָסט די אַחריות אויף יעדן משוגענעם מאַן וואָס מאַכט זיך פֿאַר אַ נביא. און פֿאַרוואָס רופֿט מען אָן אַ נביא „משוגע”? ווײַל ווען דער נביא פֿלעגט מקבל זײַן די נבואה איז דאָס געווען ווי אַ מענטש וואָס האָט געכאַפּט אַ הויכן וואָלטאַזש: ער ליגט אויף דער ערד, זײַן גאַנצער גוף ציטערט, ער פֿאַרלירט דעם גאַנצן שׂכל, און ער זעט אויס ווי אַ משוגענער, ווי איינער וואָס ליידט אויף דער פֿאַלענדיקער קרענק. „מהפכת” - טייל מפרשים טײַטשן אַ לשון פֿון אַ תּפֿיסה, ווי אַ „כיפה” וואָס איז אַ תּפֿיסה, און טייל מפרשים טײַטשן אַז דאָס איז געווען אַ מין עינוי וואָס מען פֿלעגט פֿײַניקן דעם וועמען די מלוכה האָט נישט געוואָלט, ווי אַ מין ראָד וואָס מען פֿלעגט איבערדרייען דעם מענטש אויף דעם און ס׳איז געווען גרויסע יסורים. און „צינוק” איז דער קלאָץ: די הענט און דער קאָפּ זענען אַרײַנגעלייגט אין אַ האָלצערנעם ברעט, און דער מענטש קען זיך גאָרנישט רירן, ווי די בילדער וואָס פֿלעגן זײַן אַמאָל אויף די טאַבאַק־פּושקעס, און ווי דער שטייגער פֿון דער אינקוויזיציע.
וְעַתָּה לָמָּה לֹא גָעַרְתָּ בְּיִרְמְיָהוּ הָעַנְּתֹתִי הַמִּתְנַבֵּא לָכֶם׃ - און אַצינד, פֿאַרוואָס האָסטו נישט אָנגעשריגן אויף ירמיהו דעם ענתותי, וואָס נבֿיאט זיך צו אײַך?
אַ נביא שקר אין בבל שיקט בריוו קיין ארץ ישראל צו צפניה דעם כהן און טענה׳ט: דו ביסט דאָך ממונה אויף יעדן משוגענעם מענטש וואָס נבֿיאט זיך, און דײַן תּפֿקיד איז צו פֿאַרשטומען די וואָס זאָגן נבואות שקר - ווי לאָזטו צו אַז ירמיהו זאָל קומען און נבֿיאן צו אײַך זאַכן פֿון זײַן אייגענעם האַרצן? נישט בלויז וואָס ער אַליין איז אַ נביא שקר, נאָר ער שיקט נאָך איגרות קיין ארץ ישראל כּדי צו פֿאַרשטומען דעם נביא אמת!
כִּי עַל־כֵּן שָׁלַח אֵלֵינוּ בָּבֶל לֵאמֹר אֲרֻכָּה הִיא בְּנוּ בָתִּים וְשֵׁבוּ וְנִטְעוּ גַנּוֹת וְאִכְלוּ אֶת־פְּרִיהֶן׃ - וואָרום דעריבער האָט ער געשיקט צו אונדז קיין בבל צו זאָגן: זי איז אַ לאַנגע (גלות); בויט הײַזער און באַזעצט זיך, און פֿלאַנצט גערטנער און עסט זייערע פֿרוכטן.
און דאָ ווערט אַנטפּלעקט זײַן הויפּט קלאָגע: ס׳איז אים אַרײַנגעקומען אַ קאָנקורענט! ער טענה׳ט: ירמיהו באַגנוגנט זיך נישט מיט די נבואות וואָס ער זאָגט בײַ אײַך אין ירושלים, נאָר ער שיקט נאָך בריוו צו אונדז קיין בבל און מאַכט שוואַך דאָס האַרץ פֿונעם פֿאָלק, און זאָגט זיי צו בויען הײַזער, זיך צו באַזעצן און אײַנאָרדענען. בבל איז דאָך אונדזער טעריטאָריע, און נישט גענוג דער היזק וואָס ער מאַכט אין ירושלים, קומט ער אונדז אָנמאַכן נזקים אויך דאָ!
וַיִּקְרָא צְפַנְיָה הַכֹּהֵן אֶת־הַסֵּפֶר הַזֶּה בְּאׇזְנֵי יִרְמְיָהוּ הַנָּבִיא׃ - און צפניה דער כהן האָט געלייענט דעם דאָזיקן בריוו פֿאַר די אויערן פֿון ירמיהו הנביא.
צפניה דער כהן לייענט פֿאָר דעם בריוו פֿאַר די אויערן פֿון ירמיהו אַליין, און דאָס איז געווען אַ געוואַלדיקע עזות. נישט בלויז וואָס ער האָט די זאַך נישט באַהאַלטן, נאָר ער האָט דאָס פֿאָרגעלייענט קבל עם פֿאַר די אויערן פֿונעם נביא, און די דאָזיקע עזות איז נאָך גרעסער פֿון דעם שיקן דעם בריוו אַליין.
וַיְהִי דְּבַר־יְהֹוָה אֶל־יִרְמְיָהוּ לֵאמֹר׃ - און עס איז געווען דאָס וואָרט פֿון ה' צו ירמיהו, אַזוי צו זאָגן:
שְׁלַח עַל־כׇּל־הַגּוֹלָה לֵאמֹר כֹּה אָמַר יְהֹוָה אֶל־שְׁמַעְיָה הַנֶּחֱלָמִי יַעַן אֲשֶׁר נִבָּא לָכֶם שְׁמַעְיָה וַאֲנִי לֹא שְׁלַחְתִּיו וַיַּבְטַח אֶתְכֶם עַל־שָׁקֶר׃ - שיק צו דער גאַנצער גולה צו זאָגן: אַזוי האָט ה' געזאָגט וועגן שמעיה הנחלמי: צוליב דעם וואָס שמעיה האָט אייך נבואה געזאָגט, און איך האָב אים נישט געשיקט, און ער האָט אייך פֿאַרזיכערט מיט ליגנט;
זאָגט דער אויבערשטער צו ירמיהו: שיק צו אַלע בני הגולה און לאָז זיי וויסן, אַז היות ווי שמעיה זאָגט זיי נבואות שקר און איך האָב אים נישט געשיקט, און ער האָט זיי פֿאַרזיכערט מיט ליגנט -
לָכֵן כֹּה־אָמַר יְהֹוָה הִנְנִי פֹקֵד עַל־שְׁמַעְיָה הַנֶּחֱלָמִי וְעַל־זַרְעוֹ לֹא־יִהְיֶה לוֹ אִישׁ יוֹשֵׁב בְּתוֹךְ־הָעָם הַזֶּה וְלֹא־יִרְאֶה בַטּוֹב אֲשֶׁר־אֲנִי עֹשֶׂה־לְעַמִּי נְאֻם־יְהֹוָה כִּי־סָרָה דִבֶּר עַל־יְהֹוָה׃ - דעריבער, אַזוי האָט ה' געזאָגט: אָט רעכן איך זיך אָפּ מיט שמעיה הנחלמי און מיט זײַן זרע, עס וועט פֿון אים קיין מאַן נישט בלײַבן וואָס זאָל זיצן צווישן דעם פֿאָלק, און ער וועט נישט זען דאָס גוטס וואָס איך טו פֿאַר מײַן פֿאָלק, זאָגט ה', ווײַל ער האָט גערעדט אָפּקערעניש קעגן ה'.
פֿון איין זײַט זעען מיר ווי שווער עס איז געווען פֿאַר ירמיהו. צו גיין און זאָגן דעם פֿאָלק שווערע נבואות די גאַנצע צײַט, צו זײַן דער נביא הזעם, דער וואָס מעלדט די בייזע בשורות, און צום סוף אויך צו שרײַבן מגילת איכה - דאָס איז אַ גאָר נישט קיין גרינגע שליחות, און קיינער האָט נישט ליב דעם שליח. אָבער מאידך גיסא זעען מיר ווי דער קדוש ברוך הוא האָט באַזײַטיקט פֿונעם וועג די נביאי שקר: מיר האָבן געזען חנניה בן עזור וואָס איז געקומען אָפּווענדן די נבואת השם, און מען האָט אים געזאָגט "השנה אתה מת"; מיר האָבן געזען אחאב בן קוליה און צדקיהו בן מעשיה וואָס דער מלך בבל האָט געבראָטן אין פֿײַער; און איצט שמעיה הנחלמי וואָס האָט זיך קעגנגעשטעלט קעגן ירמיהו'ס נבואה, און אויך אים זאָגט דער קדוש ברוך הוא צו אַ קללה.
אַלע די זאַכן זענען למעשה הבטחות וואָס זענען געקומען העלפֿן ירמיהו'ס נבואה זי זאָל אָנגענומען ווערן אויפֿן האַרצן פֿונעם פֿאָלק. וואָרום זײַן נבואה פֿון זיך אַליין האָט אַ גרויסן חסרון - זי איז אַ שלעכטע נבואה, און עס איז שווער זי אָנצונעמען. אָבער ווען דאָס פֿאָלק זעט ווי די נביאי שקר פֿאַלן איינער נאָכן צווייטן, ווערן אויפֿגעטאָן צוויי זאַכן: ערשטנס, קיינער האָט מער נישט קיין שום אינטערעס צו זײַן אַ נביא שקר, ווײַל מען וועט מורא האָבן; און צווייטנס, דאָס פֿאָלק זעט אַז ירמיהו איז אַ נביא אמת וואָס מען דאַרף אָננעמען זײַנע רייד פֿולקאָם, און אַלע איבעריקע זענען נביאי שקר וואָס מען טאָר זיך נישט צוהערן צו זיי.
אין דעם טייל פֿונעם קאַפּיטל מאַכט ירמיהו אַ סוף צו די האָפֿענונגען אויף אַ שנעלן צוריקקער: נישט נאָר וואָס די גולים וועלן נישט צוריקקומען, נאָר אויך די וואָס זענען געבליבן אין ירושלים מיטן מלך צדקיהו זענען באַשטימט צום שווערד, צום הונגער און צו דער מגפֿה, און צו זײַן ווי די שלעכטע פֿײַגן וואָס מען קען נישט עסן. דערנאָך איבערגעבט ער פּערזענלעכע עונש-נבואות אויף די נביאי שקר: אחאב בן קוליה און צדקיהו בן מעשיה, וואָס האָבן פֿאַרמיטלט איינער פֿאַרן צווייטן צו דער עבֿירה בשם נבואה, און נבוכדנאצר האָט זיי פֿאַרברענט אין פֿײַער ווי גערעקלטע קערנער; און שמעיה הנחלמי, וואָס האָט זיך געוואַגט צו שיקן בריוו קיין ירושלים צו פֿאַרשטומען ירמיהו, און עס איז נגזר געוואָרן אויף אים און אויף זײַן זרע אַז ער זאָל נישט האָבן קיין מאַן וואָס זיצט צווישן דעם פֿאָלק און ער זאָל נישט זען דאָס גוטס וואָס דער אויבערשטער וועט טאָן פֿאַר זײַן פֿאָלק. פֿון די מעשׂיות האָבן מיר אויך געלערנט וועגן דער אחריות פֿון יהושע כהן גדול וואָס האָט נישט מוחה געווען אין זײַנע זין, און וועגן דעם וואָס "בגדים" זענען אַ משל אויף דער נשמה - אַז אַ מענטש זאָל מקפּיד זײַן אויף דער ריינקייט פֿון זײַן נפֿש נישט ווייניקער ווי ער איז מקפּיד אויף דער ריינקייט פֿון זײַנע בגדים.