קאפיטל כ"ח אין ירמיהו איז א דירעקטער המשך צום פריערדיגן פרק. ירמיהו גייט ארום מיט שטאַנגען און שטריק (מוטות ומוסרות) אויף זיין האַלדז, און ער ווייזט דערמיט בפועל דאס ווארט פון ה' אז דאס פאלק און די פעלקער דארפן איינבייגן זייער האַלדז אונטער דעם עול פון מלך בבל. קעגן אים שטעלט זיך אויף חנניה בן עזור, א נביא שקר, און זאגט פונקט א פארקערטע נבואה. דער גאנצער פרק איז אן עפנטלעכער עימות צווישן די צוויי אין בית ה', פאר די אויגן פון די כהנים און פאר די אויגן פונעם גאנצן פאלק, און ער ענדיגט זיך מיט דער מיתה פון חנניה אין יענעם זעלבן יאר.
וַיְהִי בַּשָּׁנָה הַהִיא בְּרֵאשִׁית מַמְלֶכֶת צִדְקִיָּה מֶלֶךְ יְהוּדָה בַּשָּׁנָה הָרְבִעִית בַּחֹדֶשׁ הַחֲמִישִׁי אָמַר אֵלַי חֲנַנְיָה בֶן עַזּוּר הַנָּבִיא אֲשֶׁר מִגִּבְעוֹן בְּבֵית יְהוָה לְעֵינֵי הַכֹּהֲנִים וְכָל הָעָם לֵאמֹר - און עס איז געווען אין יענעם יאר, אין אנהייב פון דער מלכות פון צדקיהו מלך יהודה, אין פערטן יאר אין פינפטן חודש, האט צו מיר געזאגט חנניה בן עזור דער נביא וואס איז פון גבעון, אין בית ה', פאר די אויגן פון די כהנים און פונעם גאנצן פאלק, אזוי צו זאגן.
"בשנה ההיא" - אין דער זעלבער צייט ווען נבוכדנאצר האט ממליך געווען צדקיהו איבער די פינף מלכים, אין אנהייב פון זיין מלוכה, ווי עס איז מבואר געווארן אינעם פריערדיגן פרק. און דעמאלט קומט חנניה בן עזור, א נביא שקר, און לאזט הערן א נבואה בפרהסיא אינעם בית המקדש.
כֹּה אָמַר יְהוָה צְבָאוֹת אֱלֹהֵי יִשְׂרָאֵל לֵאמֹר שָׁבַרְתִּי אֶת עֹל מֶלֶךְ בָּבֶל - אזוי האט געזאגט ה' צבאות דער גאט פון ישראל, אזוי צו זאגן: איך האב צובראכן דעם עול פון מלך בבל.
דאס הייסט: דו, ירמיהו, מאכסט אן עול און שטריק און זאגסט "לייגט אריין אייער האַלדז און אייער קאפ אונטער דעם עול פון מלך בבל", און איך זאג גאר א פארקערטע נבואה - דער עול איז שוין צובראכן! און נישט נאר פון איבער אונז, נאר אויך פון די וואס זענען שוין גולה געווארן קיין בבל איז דער עול צובראכן געווארן, און זיי וועלן אויך צוריקקומען.
בְּעוֹד שְׁנָתַיִם יָמִים אֲנִי מֵשִׁיב אֶל הַמָּקוֹם הַזֶּה אֶת כָּל כְּלֵי בֵּית יְהוָה אֲשֶׁר לָקַח נְבוּכַדְנֶאצַּר מֶלֶךְ בָּבֶל מִן הַמָּקוֹם הַזֶּה וַיְבִיאֵם בָּבֶל - אין נאך צוויי יאר צייט וועל איך צוריקברענגען צו דעם דאזיגן ארט אלע כלי בית ה' וואס נבוכדנאצר מלך בבל האט צוגענומען פון דעם ארט און זיי געבראכט קיין בבל.
וְאֶת יְכָנְיָה בֶן יְהוֹיָקִים מֶלֶךְ יְהוּדָה וְאֶת כָּל גָּלוּת יְהוּדָה הַבָּאִים בָּבֶלָה אֲנִי מֵשִׁיב אֶל הַמָּקוֹם הַזֶּה נְאֻם יְהוָה כִּי אֶשְׁבֹּר אֶת עֹל מֶלֶךְ בָּבֶל - און יכניה בן יהויקים מלך יהודה און די גאנצע גלות יהודה וואס זענען געקומען קיין בבל, וועל איך צוריקברענגען צו דעם דאזיגן ארט, זאגט ה', ווייל איך וועל צוברעכן דעם עול פון מלך בבל.
אין משך פון צוויי יאר, אזוי זאגט ער אן, וועלן צוריקקומען אלע כלים וואס נבוכדנאצר האט צוגענומען, און אויך אלע גולים וועלן צוריקקערן צו זייער לאנד און וועלן זיין בני חורין, וויבאלד דער עול פון מלך בבל וועט צובראכן ווערן.
פרעגן חז"ל: פון וואנעט האט חנניה גענומען צו זאגן די דאזיגע ווערטער, וואס האט אים פארפירט? און זיי ענטפערן: חנניה האט געהערט ווי ירמיהו איז מתנבא אינעם שוק העליון "הנני שובר את קשת עילם" - א נבואה וואס איז אויך געזאגט געווארן אין אנהייב פון צדקיהו'ס מלוכה, און זי ווערט געברענגט שפעטער אינעם ספר אין פרק מ"ט. און עילם איז געווען נאנט צו בבל. האט חנניה געמאכט א קל וחומר ביי זיך: אויב עילם, וואס איז נאר געקומען צו העלפן די כשדים, צוברעכט ה' איר עול - די כשדים אליין, די בבלים אליין, על אחת כמה וכמה! א למדן איז ער געווען, דער חנניה. און מכח דעם זעלבן קל וחומר איז ער געגאנגען צום שוק התחתון און האט דארט געזאגט זיין "נבואה". די גאנצע גילטיקייט פון דער דאזיגער נבואה איז נישט מער ווי א מסקנא וואס ער האט ארויסגעדרונגען פון ירמיהו'ס ווערטער.
וַיֹּאמֶר יִרְמְיָה הַנָּבִיא אֶל חֲנַנְיָה הַנָּבִיא לְעֵינֵי הַכֹּהֲנִים וּלְעֵינֵי כָל הָעָם הָעֹמְדִים בְּבֵית יְהוָה - און ירמיה הנביא האט געזאגט צו חנניה הנביא, פאר די אויגן פון די כהנים און פאר די אויגן פון דעם גאנצן פאלק וואס שטייען אין בית ה'.
וַיֹּאמֶר יִרְמְיָה הַנָּבִיא אָמֵן כֵּן יַעֲשֶׂה יְהוָה יָקֵם יְהוָה אֶת דְּבָרֶיךָ אֲשֶׁר נִבֵּאתָ לְהָשִׁיב כְּלֵי בֵית יְהוָה וְכָל הַגּוֹלָה מִבָּבֶל אֶל הַמָּקוֹם הַזֶּה - און ירמיה הנביא האט געזאגט: אמן, אזוי זאל ה' טאן! ה' זאל מקים זיין דיינע ווערטער וואס דו האסט נביאות געזאגט, צוריקצוברענגען די כלי בית ה' און די גאנצע גלות פון בבל צו דעם דאזיקן ארט.
דער פשטות פון די ווערטער: ירמיהו זאגט אים - מיינסטו דען אז איך וויל נישט אז די כלים זאלן צוריקקומען? אז איך זוך די רעה פון כלל ישראל? אז אויב איך זאג אויף זיי א שווערע נבואה, איז דאס א סימן אז איך זוך אויף זיי נעגאטיווע זאכן? הלוואי זאל זיין ווי דיינע ווערטער, הלוואי זאלן די כלים צוריקקומען, הלוואי זאל די גאנצע מעשה זיך שוין ענדיקן. אבער איך זאג דעם אמת, און דער אמת איז שווער צו הערן - און אזוי איז עתיד צו זיין.
און אין מדרש זאגן חז"ל: ירמיהו האט אים געזאגט, אויב די זאכן וועלן זיך אויספירן ווי דיינע ווערטער, אדרבה, איך בין זייער אינטערעסירט דערין, ווייל איך גיי דאך ארויס מיט א רווח און דו מיט א פערלוסט. איך בין א כהן, און איך עס פון קדשי שמים; אויב דער בית המקדש וועט בלייבן שטיין על תלו - זענען דא קרבנות, זענען דא תרומות ומעשרות, לוינט עס זיך פאר מיר. אבער נעם אין באטראכט אז דו פארלירסט, ווייל דו ביסט דאך א גבעוני, און אויף די גבעונים איז נגזר געווארן צו זיין חוטבי עצים און שואבי מים פארן בית המקדש. דער רד"ק שרייבט טאקע אז על פי פשט איז חנניה געווען א איד וואס האט געוואוינט אין דער שטאט גבעון און נישט קיין גבעוני, אבער אזוי האבן חז"ל געזאגט בדרך דרש.
פון דא האבן חז"ל געלערנט אז יעדער וואס חנפ'עט א רשע פאלט צום סוף אריין אין זיין האנט, אדער אין דער האנט פון זיין זון, אדער אין דער האנט פון זיין אייניקל. און ס'איז דא דא א תביעה אויף ירמיהו: ווען ירמיהו איז ארויסגעגאנגען פון ירושלים צו גיין זען דאס פעלד פון חננאל זיין פעטערס זון, האט אים געכאפט יראייה בן שלמיה בן חנניה און געטענה'ט "הנה הוא נופל אל הכשדים", אז ער גייט מאכן א קשר מיטן שונא, און מ'האט אים אריינגעווארפן אין בית הכלא און אים איינגעשפארט אין חצר המטרה, און ירמיהו האט דארט שטארק געליטן. און פארוואס? ווייל ער האט געחנפ'עט דעם רשע, און איז אריינגעפאלן אין די הענט פון זיין אייניקל. און ווער איז געווען דער זיידע פון יענעם יראייה? חנניה בן עזור. און וואו האט ער אים געחנפ'עט? דא, מיט דעם וואס ער האט געזאגט "אמן כן יעשה ה'" - כאילו ער באשטעטיקט זיינע ווערטער. ער וואלט געדארפט זאגן בפירוש: ס'איז א גמארטער שקר, איך בין קעגן וואס דו זאגסט, דאס איז נישט דבר ה'.
דער מלבי"ם ערקלערט די זאכן אויף אן אנדער אופן: "אמן" איז מלשון אמת. ירמיהו זאגט אים: אמת זאגסטו, ווייל איך זאג דאך אויך נביאות אז די כלים וועלן צוריקקומען - נאר איך זאג אין זיבעציג יאר ארום, און דו זאגסט אין צוויי יאר ארום. קומט אויס אז דאס איז א "מילתא דמשתמע לתרי אנפי", א זאך וואס הערט זיך אויף צוויי פנימ'ער: פון איין זייט הערט זיך עס ווי ער ענטפערט אמן אויף זיינע ווערטער און האפט אז זיי זאלן מקוים ווערן; און פון דער צווייטער זייט הערט זיך עס אז ער זאגט אים - ס'איז אמת, ה' וועט מקים זיין דיינע ווערטער אז די כלים וועלן צוריקקומען, אבער נישט אין צוויי יאר נאר אין זיבעציג יאר ארום. א ווייטער אמת.
נאר די כהנים און דער עולם האבן פארשטאנען ווי דער ערשטער פשט. ירמיהו האט זיך פארגענומען אפצושפעטן פון אים, און זיי האבן געהערט כאילו ער שטימט איין מיט אים און באשטעטיקט זיינע ווערטער. דערפאר האט דער פסוק מדקדק געווען און איבערגעחזרט: "ויאמר ירמיה הנביא אל חנניה הנביא לעיני הכהנים ולעיני כל העם", און נאכאמאל "ויאמר ירמיה הנביא". וואס באדייט די דאזיקע כפילות? ערקלערט דער מלבי"ם: די ערשטע אמירה איז געווען דאס וואס די כהנים און דאס פאלק האבן געהערט, און האבן דערפון פארשטאנען כאילו ער איז מסכים. דעריבער האט ירמיהו געדארפט מאכן נאך אן אמירה, אן אמירה בפני עצמה, כדי אפצופרעגן זיינע ווערטער און זיי שטעלן אויפן ריכטיקן פלאץ: פארשטייט עס נישט כפשוטו כאילו "הלוואי זאל אזוי זיין", נאר וויסט אז זיינע ווערטער זענען א גמארטער שקר, אז די כלים גייען נישט צוריקקומען אין צוויי יאר ארום.
אַךְ שְׁמַע נָא הַדָּבָר הַזֶּה אֲשֶׁר אָנֹכִי דֹּבֵר בְּאָזְנֶיךָ וּבְאָזְנֵי כָּל הָעָם - אבער הער אויס ביטע דאס דאזיקע ווארט וואס איך רעד אין דיינע אויערן און אין די אויערן פון דעם גאנצן פאלק.
הַנְּבִיאִים אֲשֶׁר הָיוּ לְפָנַי וּלְפָנֶיךָ מִן הָעוֹלָם וַיִּנָּבְאוּ אֶל אֲרָצוֹת רַבּוֹת וְעַל מַמְלָכוֹת גְּדֹלוֹת לְמִלְחָמָה וּלְרָעָה וּלְדָבֶר - די נביאים וואס זענען געווען פאר מיר און פאר דיר פון אייביג אן, האבן נביאות געזאגט אויף פיל לענדער און אויף גרויסע קעניגרייכן, צו מלחמה, צו רעה און צו מגיפה.
הַנָּבִיא אֲשֶׁר יִנָּבֵא לְשָׁלוֹם בְּבֹא דְּבַר הַנָּבִיא יִוָּדַע הַנָּבִיא אֲשֶׁר שְׁלָחוֹ יְהוָה בֶּאֱמֶת - דער נביא וואס זאגט נביאות אויף שלום, ווען דאס ווארט פונעם נביא וועט קומען, וועט באקאנט ווערן דער נביא אז ה' האט אים באמת געשיקט.
דא שטעלט ירמיהו אוועק א יסודות'דיגן כלל אין נבואה: א נביא ווערט נאר אויסגעפרואווט מיט א נבואה לטובה. אויב ער האט נביאות געזאגט לטובה און זיינע ווערטער זענען נישט מקוים געווארן - איז ער א נביא שקר, ווייל פון א גוטער נבואה איז דער הקב"ה נישט חוזר. אבער אויב ער האט נביאות געזאגט לרעה און זיינע ווערטער זענען נישט מקוים געווארן, איז דאס נישט קיין שום ראיה אז ער איז א שקרן, ווייל עס איז זייער מעגליך אז דער אויבערשטער איז ניחם געווארן אויף דער רעה און האט מחליט געווען זי נישט צו ברענגען.
און וואס זאגט אים בעצם ירמיהו? דיינע ווערטער וועלן געמאסטן ווערן לויט ווי זיי וועלן מקוים ווערן. אויב מיין נבואה וועט נישט מקוים ווערן - איז נאך אלץ נישט פאראן קיין באווייז אז איך בין נישט קיין נביא אמת, ווייל איך האב נביאות געזאגט לרעה און עס קען זיין אז דער אויבערשטער איז ניחם געווארן. אבער אויב דיין נבואה וועט נישט קומען - איז דאס א קלארער באווייז אז דו ביסט א נביא שקר. קומט אויס אז פונקט אין דיינע ווערטער וועט זיין דער מבחן. און מ'דארף נאר ווארטן - צוויי יאר.
דער מלבי"ם לייגט צו א וואונדערבארן ביאור: רוב נבואות וואס מיר פארמאגן זענען נבואות פון פורענות, און דאס איז נישט קיין צופאל. דער תפקיד פון א נביא איז נישט צו גלעטן דעם מענטשנ'ס עגא, נאר זיי צוריקצוברענגען בתשובה און זיי מתקן זיין. וואס איז דער תועלת אנצוזאגן א מענטש אז אין א יאר אדער צוויי יאר ארום וועט זיין גוט? ווען דאס גוטע וועט קומען, וועט ער עס ממילא זען. (צוקונפטיגע נבואות איבער ימות המשיח, "וגר זאב עם כבש", זענען א גאנץ אנדערער ענין.) אבער מודיע זיין א מענטש אז אין א יאר אדער צוויי וועט קומען א שלעכטס - דאס איז וויכטיג, ווייל עס איז אין זיינע הענט דאס אפצושאפן: ער וועט טון תשובה, ער וועט פאררעכטן, און דורך דעם וועט די רעה אפגעשטעלט ווערן.
אויב אזוי, פרעגט דער מלבי"ם בשם ירמיהו, צוליב וואס שיקט בכלל דער אויבערשטער א נביא אנצוזאגן א גוטע זאך? דער ענטפער איז: בעיקר כדי צו שטעלן דעם מענטש בחזקת נביא. ווי אזוי וועלן מיר וויסן צי דו ביסט טאקע א נביא? זאג א גוטע נבואה, ווייל נאר מיט א גוטער נבואה ווערט דער נביא געפרואווט. און אזוי ווי עס שטייט אין דער תורה: "וכי תאמר בלבבך איכה נדע את הדבר אשר לא דברו ה'" - "הדבר אשר ידבר הנביא בשם ה' ולא יהיה הדבר", דאס איז די זאך וואס דער אויבערשטער האט נישט גערעדט. און ווי עס איז מבואר געווארן, איז דאס געזאגט געווארן דווקא אויף גוטע ייעודים און נישט אויף שלעכטע נבואות.
דערפאר זאגט אים ירמיהו: די נביאים וואס זענען געווען פאר מיר און פאר דיר האבן נביאות געזאגט אויף פילע לענדער און גרויסע מלוכות "למלחמה ולרעה ולדבר" - בלויז פורעניות'ן, ווייל דער הקב"ה שיקט נישט קיין נביא צו זאגן גוטס. "והנביא אשר ינבא לשלום" - אויב עס איז פאראן א גוטע נבואה, איז איר גאנצער תכלית נאר אז "בבוא דבר הנביא יודע הנביא אשר שלחו ה' באמת". און אויב אזוי, דו וואס ביסט געקומען מבשר זיין א גוטע בשורה - אויב דער אויבערשטער האט דיך טאקע געשיקט, איז עס נאר כדי אז ווען די זאכן וועלן מקוים ווערן, זאל מען וויסן אז דו ביסט א נביא אמת. לאמיר דעריבער ווארטן אויפ'ן מבחן: צוויי יאר האסטו געזאגט, וועלן מיר ווארטן צוויי יאר. און דערווייל איז אין דיין נבואה גארנישט מיט נישט, און מ'קען זיך אויף איר בכלל נישט פארלאזן. די ציונים קוקט מען נאכ'ן מבחן, נישט פארדעם.
וַיִּקַּח חֲנַנְיָה הַנָּבִיא אֶת הַמּוֹטָה מֵעַל צַוַּאר יִרְמְיָה הַנָּבִיא וַיִּשְׁבְּרֵהוּ - און חנניה דער נביא האט גענומען דעם יאך פון אויפ'ן האלדז פון ירמיה הנביא, און האט עס צעבראכן.
די ווערטער זענען נישט געפאלן פאר חנניה'ן, בפרט דאס אליינס וואס ער האט געזאגט אז זיינע רייד דארפן א בחינה און זיי האבן קיין ממשות נישט ביז זיי וועלן אויסגעפרואווט ווערן. (און זייט נישט איבערראשט וואס דער כתוב רופט אים "חנניה הנביא" - פילע מאל רופט דער כתוב "נביא" אפילו פאר נביאי שקר.) חנניה נעמט אראפ דעם יאך פון ירמיהו'ס האלדז - א שטעקן וואס ער האט געטראגן מיט זיך פופצן יאר, ווי מבואר אינעם פריערדיגן קאפיטל - און צוברעכט עס.
און מ'דארף פרעגן: פארוואס טוט בכלל א נביא א מעשה בפועל אויסער זאגן די נבואה? האסט געזאגט - האסטו געזאגט, און דאס איז גענוג. נאר מיר געפינען דאס נאכאמאל און נאכאמאל: נעם א מגילה און שרייב דערויף אזוי און אזוי און ווארף עס אריין אין נהר פרת; נעם א נייע צלוחית און טו דערמיט אזוי און אזוי; אלישע זאגט צום קעניג וואס זאל מלחמה האלטן מיט ארם - נעם פיילן און שיס זיי אין דער ריכטונג פון ארם, און דערנאך קלאפ מיט די פיילן אויף דער ערד.
דער רמב"ן ערקלערט: די המחשה ברענגט ארויס די זאכן מן הכוח אל הפועל. ווען עס איז פאראן א מעשה, הערן די זאכן אויף צו זיין פוסטע רייד און באקומען א געוויסע מציאות אין דער וועלט פון מעשה. דו האסט געשאסן די פיילן אין יענע ריכטונג - איז עס כאילו די זאך איז שוין מקוים געווארן. און גיט אכט: א נבואה וואס איז געטאן געווארן מיט א המחשה ווערט שוין מער נישט בטל, נאר מוז מקוים ווערן. און דערפאר ווען דער קעניג האט נאר דריי מאל געקלאפט אויף דער ערד, האט אים אלישע געזאגט: פארוואס נאר דריי מאל? ווען דו וואלסט נאך געקלאפט, וואלסטו געשלאגן ארם ביז גאר. א המחשה גיט שטענדיג א שטארקערן און מער אנצוהאפנבארן אויסדרוק פאר דער נבואה.
און ענליך צו דעם איז וואס די גמרא דערציילט וועגן א פרוי וואס האט געשאלטן דעם חכם און אים געזאגט "תתהפיך כורסייך" - דאס הייסט אז דו זאלסט אראפגיין פון דיין גדולה אדער שטארבן. גלייך האט דער חכם געזאגט פאר זיינע קנעכט: נעמט דעם שטוהל און דרייט אים איבער. האבן זיי גענומען דעם שטוהל און איבערגעדרייט. פארוואס? כדי צו געבן פאר די ווערטער א ממשות און א קיום אויף א פיזישן אופן; ווי נאר דער שטוהל האט זיך איבערגעדרייט - איז די זאך פערטיג, די ווערטער זענען שוין מקוים געווארן.
פון דא קומט אויך א גוטע עצה וואס ווערט געברענגט אינעם ספר "במשנת החלומות": א מענטש וואס האט געחלומט אז די טיר פון זיין הויז איז אראפגעפאלן - איז מבואר אין די ספרים אז דאס איז א רמז, חלילה, אז זיין פרוי וועט שטארבן. וואס זאל ער טון? שרייבט דער חתם סופר: ער זאל צענעמען די טיר פון זיין הויז און זי לאזן פאלן, און דעמאלט באקומט דער חלום א געוויסן קיום אין דער מציאות, און ער דארף מער נישט מקוים ווערן אין זיין סימבאלישן באדייט. פארשטייט זיך אז נישט שטענדיג איז דאס מעגליך: אויב איינער האט געזען אז די באלקנס פון זיין הויז זענען איינגעפאלן, וועט ער דאך נישט גיין ברענגען א האלבן טאן דינאמיט. נאר ווען עס איז מעגליך - זאל מען אזוי טון.
און אזוי אויך דא: די שטאַנגען אויפן האַלדז פון ירמיהו זענען געקומען אויסצודריקן אז די דאזיקע נבואה וועט מקוים ווערן אין יעדן פאַל, ווייל א נבואה וואס איז באגלייט מיט אַ מעשה מוז מקוים ווערן. דערפאר האט חנניה נישט געהאַט קיין ברירה: כדי צו מבטל זיין אזא נבואה מוז ער טאָן אַ מעשה קעגן אַ מעשה. דעריבער האט ער גענומען די שטאַנגען און זיי צובראכן, צו זאגן: אָט האב איך געטאָן א מעשה וואס איז קעגן דיין מעשה. די שטאַנגען זענען דער יאָך פון מלך בבל, און זייער צוברעכן איז דאס צוברעכן דעם יאָך.
וַיֹּאמֶר חֲנַנְיָה לְעֵינֵי כָל הָעָם לֵאמֹר כֹּה אָמַר יְהוָה כָּכָה אֶשְׁבֹּר אֶת עֹל נְבֻכַדְנֶאצַּר מֶלֶךְ בָּבֶל בְּעוֹד שְׁנָתַיִם יָמִים מֵעַל צַוַּאר כָּל הַגּוֹיִם וַיֵּלֶךְ יִרְמְיָה הַנָּבִיא לְדַרְכּוֹ - און חנניה האט געזאגט פאר די אויגן פון דעם גאנצן פאלק אזוי צו זאגן, כה אמר ה': אזוי וועל איך צוברעכן דעם יאָך פון נבוכדנאצר מלך בבל אין נאָך צוויי יאר צייט, פון איבער דעם האַלדז פון אלע פעלקער; און ירמיה הנביא איז געגאנגען אויף זיין וועג.
און ירמיהו גייט אויף זיין וועג: ער האט מורא אים צו ענטפערן עפעס פון זיין אייגענעם שכל וואס איז אים נישט געזאגט געווארן מפי ה', און ער זעט נישט קיין טעם זיך צו קריגן מיט אים, וויבאלד ער האט שוין איבערגעגעבן דאס וואס ה' האט אים באפוילן. דעריבער לאָזט ער אָפּ און גייט אוועק.
וַיְהִי דְבַר יְהוָה אֶל יִרְמְיָה אַחֲרֵי שְׁבוֹר חֲנַנְיָה הַנָּבִיא אֶת הַמּוֹטָה מֵעַל צַוַּאר יִרְמְיָה הַנָּבִיא לֵאמֹר - און עס איז געווען דאס ווארט פון ה' צו ירמיהו, נאכדעם וואס חנניה הנביא האט צובראכן די שטאַנג פון איבער דעם האַלדז פון ירמיה הנביא, אזוי צו זאגן.
הָלוֹךְ וְאָמַרְתָּ אֶל חֲנַנְיָה לֵאמֹר כֹּה אָמַר יְהוָה מוֹטֹת עֵץ שָׁבָרְתָּ וְעָשִׂיתָ תַחְתֵּיהֶן מֹטוֹת בַּרְזֶל - גיי און זאלסט זאָגן צו חנניה אזוי צו זאגן: כה אמר ה', שטאַנגען פון האָלץ האסטו צובראכן, און האסט געמאכט אנשטאט זיי שטאַנגען פון אייזן.
זאגט אים דער הקב"ה: גיי און זאָג אים - האָלצערנע שטאַנגען האסטו צובראכן, אבער וויסן זאלסטו אז אנשטאט זיי וועלן איצט קומען אייזערנע שטאַנגען. ס'דאַכט זיך דיר אז דו האסט מבטל געווען די ווערטער? נישט נאר וואס דו האסט זיי נישט מבטל געווען, נאר דו האסט עס נאָך פֿאַרהאַרטעוועט און פֿאַרשאַרפֿט, און די שטראָף וועט זיין פיל שרעקלעכער. ווייל אויב איך וואָרן אייך און איר נעמט אָן די התראה און ענדערט אייערע וועגן - איז פאַראַן א שאנס אז עפעס זאל בטל ווערן. אבער אז איך וואָרן, און נישט בלויז וואס איר הערט נישט אויס, נאר איר פרובירט נאָך צו מבטל זיין מיינע ווערטער, צו לייקענען און פארשטומען די נבואה - איז עס א סימן אז איר דארפט אַ פיל שווערערע שטראָף. דער רעוואָלט קעגן נבוכדנאצר וועט ברענגען אויף אייך אן אייזערנעם יאָך: איצט איז דאָ א האָלצערנער יאָך, און ס'איז קיין ספק נישט אז דאס איז אויך אַ יאָך, אבער דורך דעם וואס מען מריד'ט וועט ער אייך פיל מער פאַרשקלאַפֿן.
כִּי כֹה אָמַר יְהוָה צְבָאוֹת אֱלֹהֵי יִשְׂרָאֵל עֹל בַּרְזֶל נָתַתִּי עַל צַוַּאר כָּל הַגּוֹיִם הָאֵלֶּה לַעֲבֹד אֶת נְבֻכַדְנֶאצַּר מֶלֶךְ בָּבֶל וַעֲבָדֻהוּ וְגַם אֶת חַיַּת הַשָּׂדֶה נָתַתִּי לוֹ - וואָרום אזוי האט געזאגט ה' צבאות אלהי ישראל: אן אייזערנעם יאָך האב איך געלייגט אויפן האַלדז פון אלע די דאזיקע פעלקער צו דינען נבוכדנאצר מלך בבל, און זיי וועלן אים דינען, און אויך די חיות פונעם פעלד האב איך אים געגעבן.
"וגם את חית השדה נתתי לו" - ווי ס'איז שוין פריער מבואר געווארן, אז ער איז געריטן אויף א לייב און געבונדן א שלאנג אויף זיין קאפ.
וַיֹּאמֶר יִרְמְיָה הַנָּבִיא אֶל חֲנַנְיָה הַנָּבִיא שְׁמַע נָא חֲנַנְיָה לֹא שְׁלָחֲךָ יְהוָה וְאַתָּה הִבְטַחְתָּ אֶת הָעָם הַזֶּה עַל שָׁקֶר - און ירמיה הנביא האט געזאגט צו חנניה הנביא: הער צו ביטע, חנניה, ה' האט דיך נישט געשיקט, און דו האסט געמאכט דאס דאזיקע פאלק זיך פארלאזן אויף שקר.
דו זאגסט זיי צו פאַלשע הבטחות, הבטחות שקר, און דו ביסט בכלל נישט קיין שליח מאת ההשגחה.
לָכֵן כֹּה אָמַר יְהוָה הִנְנִי מְשַׁלֵּחֲךָ מֵעַל פְּנֵי הָאֲדָמָה הַשָּׁנָה אַתָּה מֵת כִּי סָרָה דִבַּרְתָּ אֶל יְהוָה - דעריבער, אַזוי האָט דער אייבערשטער געזאָגט, אָט שיק איך דיך אַוועק פונעם אויבערפלאַך פון דער ערד, דאָס יאָר וועסטו שטאַרבן, ווייל אַן אָפּקערעניש האָסטו גערעדט קעגן דעם אייבערשטן.
"הנני משלחך מעל פני האדמה" - און וואוהין וועט ער אים שיקן? אריין אין דער ערד. דאָס איז די כוונה: איך שיק דיך פון אויף איר אריין אין איר. און ער האָט אים געזאָגט "השנה אתה מת" (דאָס יאָר שטאַרבסטו), אָבער ווען ער וועט באַגראָבן ווערן - דאָס האָט ער אים נישט געזאָגט.
וַיָּמָת חֲנַנְיָה הַנָּבִיא בַּשָּׁנָה הַהִיא בַּחֹדֶשׁ הַשְּׁבִיעִי - און חנניה דער נביא איז געשטאָרבן אין יענעם יאָר, אין זיבעטן חודש.
דער זיבעטער חודש איז דאָך תשרי, וואָס איז שוין אַ ניי יאָר. פרעגן חז"ל: אויב אַזוי, איז דאָך די נבואה פון ירמיהו נישט מקוים געוואָרן?! נאָר ער איז געשטאָרבן ערב ראש השנה, און האָט באַפוילן זיינע קינדער פאר זיין פטירה: איך ווייס אַז עס איז מיר צוגעזאָגט געוואָרן צו שטאַרבן דאָס יאָר, און אָט האַלט איך ביים שטאַרבן; איך באַפעל אייך - די קבורה און דאָס מפרסם זיין די מיתה זאָלט איר פאַרהאַלטן ביז נאָך ראש השנה. און פאַרוואָס? כדי צו ווייזן אַז ירמיהו האָט געזאָגט אַ ליגן.
גיט אַ קוק וואָס דאָ קומט פאָר. אַ מענטש שטייט שוין על זיבולא בתרייתא, מיט איין פוס און אַ האַלב אין קבר, און וואָס איז אים וויכטיג? עס זאָל בלייבן אַ רושם אַז ירמיהו האָט געזאָגט אַ ליגן און אַז ער אַליין איז גערעכט געווען. אַרויסצוגיין גערעכט אין די אויגן פונעם פאָלק, אפילו פון טיף אין קבר. ער זעט דאָך אַז ער האָט געלעבט אין אַ ליגן, ער זעט אַז די נבואה פונעם נביא איז למעשה מקוים געוואָרן, און פונדעסטוועגן שפּאַנט ער זיך איין און האַלט אָן מיט זיין פארדרייטן וועג. עס איז דאָ אַ שרעקליכע אַנטפּלעקונג וועגן דעם מענטשליכן נאַטור. ר' חיים שמואלעוויטש אין "שיחות מוסר" האָט מייחד געווען אַ גאַנצע שיחה אויף דעם ענין: דער רצון פון אַ מענטש צו בלייבן גערעכט ביזן סוף, כאָטש די אמת פּאַטשט אים אין פּנים, און ער בלייבט זיך ווייטער עקשנ'ענען, ער שטאַרבט, און גייט נאָך אַלץ אָן מיט זיין עקשנות.
דער רד"ק שרייבט אַז לויטן פשט איז דאָ גאָרנישט קיין קשיא. די שוועריקייט נעמט זיך פון דער הנחה אַז ער האָט אים געזאָגט "השנה הזאת אתה מת", און דעריבער וואָלט ער געדאַרפט שטאַרבן ביז סוף אלול, און צוליב דעם האָבן חז"ל מסביר געווען אַז ער איז געשטאָרבן סוף אלול און מען האָט אים באַגראָבן נאָך ראש השנה. אָבער באמת האָט ער אים נישט אַזוי געזאָגט, נאָר "השנה אתה מת" - אינערהאַלב פון אַ יאָר. צייל צוועלף חדשים, שס"ה טעג פונעם מאָמענט פון דער נבואה, און אינעווייניק פון זיי וועסטו שטאַרבן. עס מיינט נישט דאָס לוח-יאָר און נישט א' תשרי איז קובע, נאָר דער פּונקטליכער דאַטום פּינקטלעך אַ יאָר נאָך דער נבואה, מיום ליום. און לויט דעם איז זייער מעגליך אַז די נבואה איז געזאָגט געוואָרן א' אָדער ב' תשרי פונעם פאַרגאַנגענעם יאָר, און קומט אויס אַז ער איז געשטאָרבן ממש אינערהאַלב פון אַ יאָר, און מען מוז נישט זאָגן אַז מען האָט באַהאַלטן זיין מיתה. אָבער מיר האָבן נישט מער ווי די ווערטער פון חז"ל; וואָס דער רד"ק ערקלערט איז בלויז אַ וועג צו פארענטפערן די מקראות לויט זייער פשוטן זין, אָבער חז"ל האָבן געזאָגט אַז ער האָט באַפוילן צו פאַרבאַהאַלטן זיין מיתה.
פרק כ"ח שטעלט פאָר דעם צוזאַמענשטויס צווישן ירמיהו און חנניה בן עזור, וועלכער האָט געבויט אַ פאַלשע נבואה אויף אַ קל וחומר וואָס ער האָט געדרונגען פון ירמיהו'ס ווערטער וועגן עילם, און האָט צוגעזאָגט דאָס צוריקקערן די כלים און די גולים אינערהאַלב צוויי יאָר. ירמיהו ענטפערט אים "אמן כן יעשה ה'" - אַ זאַך וואָס הערט זיך אויף צוויי פנימ'ער: הלוואי, און פונדעסטוועגן אמת זאָגסטו אָבער ערשט אין זיבעציג יאָר אַרום און נישט אין צוויי יאָר אַרום; און וויבאַלד דאָס פאָלק האָט עס פאַרשטאַנען כפשוטו, ווערט איבערגעחזרט "ויאמר" כדי אפֿצוּווענדן זיינע ווערטער בפירוש. ירמיהו לערנט אויס דעם יסוד פון נבואה: אַ נביא ווערט אויסגעפּרואווט בלויז ביי אַ נבואה פאַר גוטס, און דעריבער שטייען די ווערטער פון חנניה אויף אַ פּראָבע און מען קען זיך נישט פאַרלאָזן אויף זיי ביז זיי וועלן מקוים ווערן. חנניה ברעכט די יאָך-שטאַנג כדי צו טאָן אַ מעשה קעגן אַ מעשה, ווייל אַ נבואה וואָס ווערט באַגלייט מיט אַ מעשה מוז מקוים ווערן; און דער ענטפער פונעם אייבערשטן איז: העלצערנע שטאַנגען האָסטו צעבראָכן און אונטער זיי וועלן קומען אייזערנע שטאַנגען, ווייל דער רעוואָלט מאַכט נאָך שווערער דאָס יאָך. און צום סוף איז אויף אים נגזר געוואָרן "השנה אתה מת", און ער איז געשטאָרבן יענעם יאָר, ווען לויט חז"ל האָט ער באַפוילן צו פאַרבאַהאַלטן זיין מיתה כדי ער זאָל אויסזען גערעכט - אַ ציטערדיגע עדות אויף דער מענטשליכער עקשנות וואָס לאָזט זיך נישט אָפּ פונעם ליגן אפילו ביים שוועל פונעם קבר.