און דעריבער זאגט דער אויבערשטער: כי יצומו אינני שומע אל רינתם, וכי יעלו עולה ומנחה אינני רוצם, כי בחרב וברעב ובדבר אנוכי מכלה אותם. זאגט אים דער הייליגער באשעפער: עס וועט דא גארנישט העלפן קיין תענית, עס וועט דא גארנישט העלפן קיין קרבן. און די סיבה איז: ווייל מיט שווערד, מיט הונגער און מיט מגפה פארלענד איך זיי. דאס איז נישט קיין הסתר פנים ווי דו מיינסט, וואס דעמאלט דארפסטו מתפלל זיין אויף גוטס; ניין, דא דארף מען מתפלל זיין עס זאל נישט זיין קיין שלעכטס, ווייל דאס שלעכטס קומט מיט א פולער השגחה.
דער רד"ק שטעלט זיך אפ אויפן לשון: "כִּי יָצֻמוּ אֵינֶנִּי שֹׁמֵעַ אֶל רִנָּתָם". עס וואלט דאך געדארפט שטיין: ווען זיי זינגען אדער שרייען, הער איך נישט צו זייער רינה; פארוואס שטייט "כי יצומו אינני שומע אל רינתם"? זיי פאסטן דאך, זיי זינגען דאך נישט! וואס איז דער פשט דא "אינני שומע אל רינתם"? ערקלערט ער, אז "רינה" מיינט דא זייער געשריי. דאס הייסט, ס'איז נישטא קיין תענית אן תפילה און געשריי; א תענית אן תפילה און צעקה איז סתם א דיעטע, אבער אז מען פאסט באמת, קומט דאס צוזאמען מיט רינה ותפילה. זאגט דער אויבערשטער: "כי יצומו אינני שומע אל רינתם" - צו דעם געשריי וואס באגלייט דעם תענית, הער איך נישט צו.
און דער מלבי"ם ערקלערט, אז רינה קומט פאר דער תפילה. דאס הייסט, איידער מען בעט בקשות אין דער תפילה, לויבט מען דעם אויבערשטן מיט שירות ותשבחות; אזוי ווי מיר זאגן פסוקי דזמרה, און ערשט דערנאך שטעלט מען זיך צו שמונה עשרה בעטן בקשות. ווי עס שטייט: "לִשְׁמֹעַ אֶל הָרִנָּה וְאֶל הַתְּפִלָּה" - קודם רינה, לויבן און דאנקען, און דערנאך די בקשות. און אויב אזוי, דאס וואס שטייט דא "אינני שומע אל רינתם", מיינט: נישט בלויז צו זייער תפילה הער איך נישט צו, נאר אפילו צו זייער רינה, וואס איז דער ערשטער חלק וואס גייט פאר דער תפילה, זאגט דער אויבערשטער: אויך צו דעם הער איך נישט צו, אויך צו דעם וועל איך נישט צוהערן. "וְכִי יַעֲלוּ עֹלָה וּמִנְחָה אֵינֶנִּי רֹצָם" - איך באגער זיי נישט, דאס הייסט די עולה און די מנחה וועלן נישט זיין לרצון פאר מיר, נאר מיט שווערד, מיט הונגער און מיט מגפה פארלענד איך זיי - ווי דער מלבי"ם ערקלערט, מיט א פולער השגחה פרטית.
"וָאֹמַר אֲהָהּ ה' אלקים הִנֵּה הַנְּבִאִים אֹמְרִים לָהֶם לֹא תִרְאוּ חֶרֶב וְרָעָב לֹא יִהְיֶה לָכֶם, כִּי שְׁלוֹם אֱמֶת אֶתֵּן לָכֶם בַּמָּקוֹם הַזֶּה". ענטפערט אים ירמיהו: רבונו של עולם, דו שטעלסט אן מיט השגחה צו ברענגען אויף זיי א שטראף זיי צו שלעכטס טון? דאס וואלט דאך געווען ריכטיג ווען זיי רעבעלירן קעגן דיר, ווען זיי זינדיגן להכעיס. אבער רבונו של עולם, די פאלשע נביאים זאגן זיי דאך: "לא תראו חרב ורעב לא יהיה לכם", אויב אזוי זענען זיי דאך נישט קיין מזידים, נאר זיי זענען פשוט פארפירט געווארן! און אויב אזוי, רבונו של עולם, וואלט דאך געווען פאסיג צו שוינען און רחמנות האבן אויף זיי; צו ברענגען א שטראף בהשגחה אויף זייערע מעשים וואלט געווען גערעכט אויב עס וואלט געווען א מרד בזדון, אבער זיי טוען דאס דאך נישט במזיד, די נביאי השקר נארן זיי דאך אפ און זאגן זיי אז איר וועט נישט זען קיין שווערד און קיין הונגער וועט נישט זיין.
און מיר האבן שוין עטליכע מאל גערעדט דערפון אז די נביאי השקר זענען געווען זייער פאפולער. ווייל ווער הערט דען ליב נבואות פון חורבן און אונטערגאנג? ווער וויל הערן איבער קומענדיגע אומגליקן? מענטשן האבן פיל מער ליב צו הערן גוטע בשורות, אז דער אויבערשטער וועט צוריקקערן די כלי המקדש, אז די שונאים וועלן אפטרעטן און אונז גארנישט טון. פארשטייט מען דאך אז די אלע גאסן-קלאנגען האבן נאר פארשפרייט די דאזיגע נבואות. אזוי ווי היינטיגע צייטן: ווען עס איז דא ענינים פון התעוררות און רוחניות, וועט מען דאס נישט הערן אין דער ברייטער גאס; אבער ווען ס'איז דא פארקערטע זאכן, דאס וועט מען אויסרופן איבעראל. דעריבער טענה'ט ירמיהו: וואס זענען די מענטשן שולדיג, אז דאס איז וואס זיי הערן א גאנצן טאג? די נביאי השקר בארואיגן זיי כסדר און זאגן זיי: "שְׁלוֹם אֱמֶת אֶתֵּן לָכֶם בַּמָּקוֹם הַזֶּה" - אן אמת'ן, אן אייביגן פרידן וועל איך אייך געבן אויף דעם ארט.
"וַיֹּאמֶר ה' אֵלַי שֶׁקֶר הַנְּבִאִים נִבְּאִים בִּשְׁמִי לֹא שְׁלַחְתִּים וְלֹא צִוִּיתִים וְלֹא דִבַּרְתִּי אֲלֵיהֶם, חֲזוֹן שֶׁקֶר וְקֶסֶם וֶאֱלִיל וְתַרְמִית לִבָּם הֵמָּה מִתְנַבְּאִים לָכֶם". זאגט אים דער הייליגער באשעפער: ליגן זאגן די נביאים וואס זאגן נבואות אין מיין נאמען. זיי האבן גארנישט געזען, קיין שום חזון אין נבואה נישט; און כאטש זיי זאגן אז זיי האבן דאס געזען און אז דער אויבערשטער האט זיך באוויזן צו זיי, זאגט דער אויבערשטער: דאס איז פאלש! קסם ואליל ותרמית לבם. ביי "קסם" ערקלערט דער רמב"ם, אז עס זענען דא מענטשן וואס דער כח השכלי ווירקט ביי זיי שטארק אויפן כח המדמה, דעם פאנטאזיע-כח, ביז זיי הויבן אן רעדן פון זייער אייגענעם דמיון. אפטמאל זאגט ער זאכן וואס האבן אין זיך אן אמת, אבער זיינע ווערטער זענען אמאל אמת און אמאל נישט. דער רמב"ן שרייבט אז עס זענען פאראן מענטשן וואס קענען פאראויסזאגן צוקונפטיגע זאכן און זיי ווערן אנגערופן "כַּהִין", ווי דער רמב"ן ברענגט אז דאס איז באקאנט אויך ביי די אומות. מען דארף זיך נישט נתפעל ווערן פון פארשידענע מענטשן וואס זאגן צו אז ס'וועט זיין אזוי און ס'איז טאקע אזוי געווען, נו, וואס דען? שרייבט דער רמב"ן אז עס זענען דא מענטשן וואס האבן אמאל א כח צו וויסן עתידות, און דאס קומט נישט מצד קדושה, נאר פון די קליפות און טומאה. דרך אגב, "כהין" אין אראמיש איז כהן, דאס הייסט מען האט זיי אנגעקוקט ווי רעליגיעזע פירער, אבער באמת האבן זיי נישט קיין שום שייכות צו תורה און רעליגיע, אחוץ אפשר צו דער רעליגיע פון געלט; און מען דארף גארנישט מאכן פון זייערע ווערטער, אפילו אויב זיי זאגן אמאל עפעס ריכטיג, האט דאס קיין שום האפט נישט. היינט זענען רוב אזעלכע פשוט שארלאטאנען, זיי הערן אויס וואס יענער דערציילט, כאפן אויף וואס ער וויל הערן, און זאגן דאס אים נאך מיט גרויס פעסטקייט. דער רד"ק ערקלערט נאך, אז א שטערנזעער האט געהייסן א קוסם. און וואס מיינט "אליל"? דאס קומט פון לשון "אל", א זאך וואס עקזיסטירט נישט, אן הבל וואס האט נישט קיין שום ממשות. און "תרמית לבם", זאלסט נישט מיינען אז דער נביא השקר גלייבט כאטש אליין אין זיינע רייד; ניין, ער ווייסט פאראויס אז ער פירט יענעם אין באד אריין, ער טראכט שקר אין זיין הארץ און בלאפט בכוונה. זאגט דער אויבערשטער צו ירמיהו: פארוואס האבן זיי געדארפט גלייבן די פאלשע נביאים ווען זיי האבן געהאט אמת'ע נביאים? ווען עס איז געווען א נביא ווי ירמיהו וואס זיינע ווערטער זענען געווען אויסגעפרואווט? עס איז דאך באקאנט אז מען האט נישט אנגענומען קיין נביא אן א פריערדיגן בחינה, ביז ער איז מוחזק געווארן פאר א נביא בישראל, בעת די דאזיגע נביאי שקר זענען קיינמאל נישט מוחזק געווען פאר אמת'ע נביאים. טא פארוואס האבן זיי זיי געגלייבט?
דער מלבי"ם ערקלערט די דרייפאכיגע לשונות: "לֹא שְׁלַחְתִּים וְלֹא צִוִּיתִים וְלֹא דִבַּרְתִּי אֲלֵיהֶם". זאגט דער אויבערשטער: איך האב זיי נישט געשיקט מיט א שליחות צום פאלק, איך האב זיי נישט באפוילן עפעס צו טון, און איך האב אפילו נישט גערעדט צו זיי סתם א שמועס, אפילו נישט בדרך מקרה קיין איין איינציג מאל. נאר אלעס וואס זיי רעדן איז א חזון שקר, א פאלשע נבואה, קסם דורך שטערנזעעריי אדער גורלות, אליל וואס האט נישט קיין שום ממשות, און זיי נארן דאס אויס פון זייער אייגן הארץ. זאגט דער מלבי"ם, געווענליך איז דער סדר קודם דיבור, דערנאך ציווי, און ערשט דערנאך שליחות, אזוי ווי עס שטייט: "אֵת כָּל אֲשֶׁר תְּצַוֶּנּוּ נַעֲשֶׂה וְאֶל כָּל אֲשֶׁר תִּשְׁלָחֶנּוּ נֵלֵךְ"; דער דיבור איז ווייניגער פונעם ציווי, און דא דרייט דער פסוק איבער דעם סדר. ערקלערט דער מלבי"ם, אז דאס איז פשוט: ווען מען רעדט אויפן צד השלילה, הייבט מען אן פונעם גרעסטן: נישט נאר וואס איך האב זיי נישט געשיקט, נאר איך האב זיי אפילו נישט באפוילן, און מער פון דעם: איך האב אפילו קיינמאל נישט גערעדט צו זיי. דעריבער גייט דאס דא אויפן פארקערטן סדר.
"לָכֵן כֹּה אָמַר ה' עַל הַנְּבִאִים הַנִּבְּאִים בִּשְׁמִי וַאֲנִי לֹא שְׁלַחְתִּים וְהֵמָּה אֹמְרִים חֶרֶב וְרָעָב לֹא יִהְיֶה בָּאָרֶץ הַזֹּאת, בַּחֶרֶב וּבָרָעָב יִתַּמּוּ הַנְּבִאִים הָהֵמָּה". זאגט דער אויבערשטער: דעריבער קומט אויף זיי א דאפלטע שטראף. איינס: זיי זאגן נבואות אין מיין נאמען בעת איך האב זיי נישט געשיקט. אפילו ווען איינער וואלט געזאגט א פאלשע נבואה צו מקיים זיין די תורה - ווי למשל אויב איינער קומט און זאגט אז דער אויבערשטער האט אים באפוילן אז יעדער מוז מארגן לערנען פיר שעה רצופות, און ס'שטעלט זיך ארויס אז ער איז א נביא שקר - איז ער חייב מיתה! ווייל דו האסט געזאגט "דער אויבערשטער האט מיר געזאגט" בעת ער האט דיר נישט געזאגט. כל שכן דא וואס ס'איז פיל ערגער: נישט נאר ער הייסט נישט טון קיין מצוה, נאר ער מוטיגט זיי נאך צו זינדיגן, ער זאגט זיי: "חרב ורעב לא יהיה בארץ הזאת", ער פארפירט דאס פאלק זיי זאלן נישט פאלגן די אמת'ע נביאים און בלייבן אויף זייער שלעכטן וועג. קומט דאך אויס אז זיי האבן צוויי זינד: איינס, וואס זיי נבא'ענען זיך אין נאמען פונעם אויבערשטן וואס ער האט זיי נישט געשיקט; און צווייטנס, וואס זיי זאגן אז שווערד און הונגער וועט נישט קומען אויפן לאנד. דעריבער: "בַּחֶרֶב וּבָרָעָב יִתַּמּוּ הַנְּבִאִים הָהֵמָּה" - דורך שווערד און הונגער וועלן די דאזיגע נביאים אומקומען.
"וְהָעָם אֲשֶׁר הֵמָּה נִבְּאִים לָהֶם יִהְיוּ מֻשְׁלָכִים בְּחֻצוֹת יְרוּשָׁלִַם מִפְּנֵי הָרָעָב וְהַחֶרֶב וְאֵין מְקַבֵּר לָהֶמָּה, הֵמָּה נְשֵׁיהֶם וּבְנֵיהֶם וּבְנֹתֵיהֶם, וְשָׁפַכְתִּי עֲלֵיהֶם אֶת רָעָתָם". דער רד"ק ערקלערט, אז כאטש די נביאי השקר האבן זיי פארפירט, האבן זיי דאך געהאט א פליכט בודק צו זיין צווישן אמת און שקר. די זאך איז דאך געווען גרינג צו דערקענען: די אמת'ע נביאים הייסן טון דאס ווארט פונעם אויבערשטן, און די נביאי השקר רעדן פארקערט ווי דאס ווארט פונעם אויבערשטן! און אפילו לו יצויר אז יענער וואלט אמאל געווען א מוחזק'דיגער נביא אמת, אויב קומט ער הייסן בטל מאכן א מצוה בקביעות אדער דינען עבודה זרה, זאגט די תורה קלאר: "לֹא תִשְׁמַע אֶל דִּבְרֵי הַנָּבִיא הַהוּא... כִּי מְנַסֶּה ה' אֱלֹקֵיכֶם אֶתְכֶם". טא דער תירוץ אז "די נביאי השקר האבן אונז פארפירט" איז נישט קיין תירוץ, ווייל דער אמת און דער שקר זענען געווען אפן פאר יעדנ'ס אויגן. דעריבער וועלן אויך די מענטשן וואס האבן זיי געגלייבט ווערן ארויסגעווארפן אין די גאסן פון ירושלים פארן הונגער און שווערד און קיינער וועט זיי נישט באגראבן; זיי, זייערע פרויען, זייערע זין און זייערע טעכטער. דער רד"ק באמערקט אז פרויען כאפן זיך אפטמאל גרינגער נאך פארפירערישע רייד, און די קליינע קינדער ווערן געשטראפט פאר די זינד פון זייערע עלטערן.
דער מלבי"ם באמערקט א שיינעם דיוק: ביי די נביאים שטייט (פסוק טו): "בַּחֶרֶב וּבָרָעָב יִתַּמּוּ", ער שטעלט פריער די שווערד פארן הונגער; בעת ביי דעם פאלק שטייט (פסוק טז): "מִפְּנֵי הָרָעָב וְהַחֶרֶב", ער שטעלט פריער דעם הונגער פאר דער שווערד. פארוואס? ערקלערט דער מלבי"ם, אז מיתת רעב איז פיל שווערער ווי מיתת חרב, ווי דער פסוק זאגט: "טוֹבִים הָיוּ חַלְלֵי חֶרֶב מֵחַלְלֵי רָעָב". א מענטש וואס ווערט געטייט מיט א שווערד שטארבט גלייך אויפן ארט, בעת איינער וואס שטארבט פון הונגער גייט אויס מיט שרעקליכע יסורים לאנגע טעג. ווען דער פסוק רעדט איבער דעם אומקום פון די נביאים, הייבט ער אן מיט דער שווערד און לייגט צו: און נישט נאר מיט דער שווערד, נאר אפילו מיטן שווערן טויט פון הונגער; אבער ווען דער פסוק רעדט פארוואס זיי וועלן ליגן אומבאגראבן אין די גאסן, שטעלט ער קודם דעם הונגער, וואס פון דעם זענען זיי געשטארבן אין שטאט, און דערנאך די שווערד פונעם שונא, ווייל דער שונא האט געהאלטן די שטאט באלאגערט און נישט ערלויבט ארויסצוטראגן די מתים צו קבורה, ווייל ביי די פעלקער איז געווען א חשש אז א לוויה וועט פארוואנדלט ווערן אין א בונט קעגן דער מאכט. ממילא איז דער הונגער געווען די סיבה פונעם טויט, און די שווערד פונעם פיינד איז געווען די סיבה פארוואס זיי זענען געבליבן ליגן אומבאגראבן.
"וְאָמַרְתָּ אֲלֵיהֶם אֶת הַדָּבָר הַזֶּה, תֵּרַדְנָה עֵינַי דִּמְעָה לַיְלָה וְיוֹמָם וְאַל תִּדְמֶינָה, כִּי שֶׁבֶר גָּדוֹל נִשְׁבְּרָה בְּתוּלַת בַּת עַמִּי מַכָּה נַחְלָה מְאֹד". זאגט דער אויבערשטער צו ירמיהו: זאג זיי די דאזיגע ווערטער, אז דיינע אויגן גיסן טרערן טאג און נאכט אן אויפהער צוליב זייער בראך, "ואל תדמינה" - זיי שווייגן נישט און רוען נישט פון וויינען. ווייל א גרויסער בראך איז צובראכן געווארן בתולת בת עמי. דער רד"ק ערקלערט: ביז איצט איז כלל ישראל געווען ווי א בתולה וואס קיין פרעמדער מאן האט נאך נישט געהערשט איבער איר, אבער איצט ווערט זי אונטערטעניג אונטער די גוים. און דער מלבי"ם ערקלערט, אז דער אויבערשטער באפעלט דא ירמיהו ער זאל זיך באטייליגן אין זייער צער, נישט רעדן ווי א צוקוקער פון דער זייט, נאר זיי זאגן אז זיינע אויגן רינען מיט טרערן טאג און נאכט אויפן דרויסנדיגן בראך, און דערצו באגלייט נאך א "מכה נחלה מאוד" - אן אינערליכע שווערע וואונד. און איצטער רעכנט ער אויס:
"אִם יָצָאתִי הַשָּׂדֶה וְהִנֵּה חַלְלֵי חֶרֶב, וְאִם בָּאתִי הָעִיר וְהִנֵּה תַּחֲלוּאֵי רָעָב, כִּי גַם נָבִיא גַם כֹּהֵן סָחֲרוּ אֶל אֶרֶץ לֹא יָדָעוּ". אויב איך גיי ארויס אין פעלד, איז דארט די שווערד, ווי דער פסוק זאגט: "מִחוּץ תְּשַׁכֶּל חֶרֶב". ערקלערט דער מלבי"ם: ווען עס איז געווען א הונגער אין שטאט, ווי חז"ל זאגן: "רעב בעיר - פזר רגליך", איז מען אנטלאפן אין פעלד, אבער דארט אין פעלד איז דאך געווען נאך ערגער, ווייל דארט זענען געווען די חללי חרב פון די שונאים; און אויב איך קום אריין אין שטאט זיך צו ראטעווען פון דער שווערד, איז דארט פאראן דער ביטערער הונגער. מען איז ארומגערינגלט פון אלע זייטן.
און דערצו איז דא די אינערליכע שווערע וואונד: "כי גם נביא גם כהן סחרו אל ארץ לא ידעו". רש"י ערקלערט אז "סחרו" מיינט זיי דרייען זיך ארום זוכן א רפואה און ישועה, פון לשון סחור סחור (אזוי ווי א סוחר וואס דרייט זיך ארום פון שטאט צו שטאט), און זיי וועלן פארטריבן ווערן אין א פרעמד לאנד וואס זיי האבן פריער נישט געקענט, און נישט געפינען קיין טרייסט.
דער רד"ק ערקלערט אז "נביא" מיינט דא די נביאי השקר, און "כהן" מיינט די כוהנים פון שבט לוי וואס צווישן זיי זענען אויך געווען רשעים, ווי מיר געפינען אז די לייט פון ענתות, די כהנים, האבן געוואלט הרג'ענען ירמיהו'ן. און "סחרו אל ארץ לא ידעו" מיינט אז זיי זענען געגאנגען אין גלות, און אזוי ווי דער וועג אין גלות גייט נישט גראד נאר דרייט זיך איבער בערג און טאלן, הייסט דאס "סחרו". אדער מיינט דאס די חשובי העם, ווי חרש ומסגר וואס זענען פארטריבן געווארן מיט יהויכין.
דער מלבי"ם האט דא אן אייגנארטיגן פשט: "סחרו אל ארץ לא ידעו" - זיי האבן געמאכט א מסחר פון דער תורה און דער נבואה! אזוי ווי א סוחר וואס פארקויפט זיינע סחורות פאר בצע כסף, האבן זיי פארקויפט תורה און נבואה פאר געלט. דו ווילסט איך זאל דיר זאגן א נבואה? צאל מיר אויס גוט... און "לא ידעו" מיינט, זיי האבן נישט באגרייפט וואס זייער ביטערער סוף וועט זיין. אנשטאט עוסק צו זיין אין תורה לשם שמים און מזכה זיין דאס פאלק בחנם, האבן זיי געמאכט דערפון א קרדום לחפור בה, א ביזנעס צו מאכן געלט.
מען דערציילט אז ס'איז אמאל געווען א צדיק נסתר וואס א קצב פלעגט קומען צו אים, און ער פלעגט אים זאגן מיט רוח הקודש וועלכע בהמה איז כשר און וועלכע איז טרפה, און דערפאר האט אים דער קצב פארזארגט מיט זיין שפייז. ווען אנדערע קצבים האבן אנגעהויבן חושד זיין ווי אזוי קען זיין אז ביי אים איז קיינמאל נישטא קיין טרפה, האט דער רב פון שטאט אויסגעפארשט די זאך. ווען דער רב האט געהערט אז דער צדיק נוצט זיין רוח הקודש דערפאר, האט ער גערופן דעם צדיק און אים געזאגט: כאטש מיר שעצן אייער גדלות, דאך איז "כבוד אלקים הסתר דבר", און מען טאר נישט נוצן קיין רוחניות'דיגע כוחות פאר אזעלכע ערדישע מסחר ענינים. און יענער צדיק האט גלייך אויפגעהערט. מען זעט פון דעם ווי אומפאסיג עס איז צו נעמען ענינים של קדושה און מאכן דערפון א מסחר פאר פרנסה.
און ווי שרעקליך איז ווען מען מאכט א געשעפט פון פארשפרייטן תורה. ווען איינער האט די מעגליכקייט צו לערנען מיט אידן און מזכה זיין דעם ציבור, דארף ער זיך פרייען מיט יעדן איינעם וואס הערט אויס דאס ווארט פונעם אויבערשטן בחנם, און נישט זוכן ווי אזוי אפצושפארן די שיעורים פאר געלט. אזוי אויך ווען מען האט געפרעגט א מגיד שיעור וויפיל מען באצאלט אים פאר זיינע דרשות פארן ציבור, האט ער געענטפערט: פארוואס זאל מען מיר באצאלן? פארקערט, ס'איז אן אומשאצבארער זכות צו קענען רעדן פאר הונדערטער טויזנטער אידן און זיי מזכה זיין מיט תורה! זאגט דער מלבי"ם: די דאזיגע פירער האבן געזוכט ווי אזוי צו מאכן מסחר פון דער תורה און נבואה, אנשטאט איר צו לערנען בחנם און געבן כבוד פאר דער תורה.
דער תרגום יונתן ערקלערט דעם פסוק כפשוטו: "סחרו אל ארץ ולא ידעו", אז יעדער איז געלאפן צו זיין אייגענעם געשעפט; אנשטאט זיך אפצוגעבן מיט דער הצלחה און רוחניות פונעם פאלק, האבן זיי איבערגעלאזט דאס פאלק און געעפנט אייגענע ביזנעסער, אן אריינטראכטן וואס דער סוף וועט זיין. און דערפאר איז דאס א "מכה נחלה מאוד", ווייל ס'איז נישטא ווער עס זאל אויסלערנען דאס פאלק תורה און זיי צוריקברענגען בתשובה.
"הֲמָאֹס מָאַסְתָּ אֶת יְהוּדָה אִם בְּצִיּוֹן גָּעֲלָה נַפְשֶׁךָ, מַדּוּעַ הִכִּיתָנוּ וְאֵין לָנוּ מַרְפֵּא, קַוֵּה לְשָׁלוֹם וְאֵין טוֹב וּלְעֵת מַרְפֵּא וְהִנֵּה בְעָתָה". טענה'ט דער נביא: האסטו אינגאנצן פאראכט יהודה? עקלט דיין זיל ציון? רש"י ערקלערט: ביז אזא מאס אז דו האסט אפגעמאכט נישט צוריקצוקערן צו איר? דער רד"ק ערקלערט, אז נאכדעם וואס דער אויבערשטער האט געזאגט צום נביא נישט מתפלל צו זיין פארן פאלק, איז דער נביא דא צוריקגעקומען מתפלל זיין פאר א טייל פונעם פאלק - נישט פאר דעם גאנצן כלל, נאר פאר יושבי ציון וואס ליידן פונעם הונגער, און ס'איז נישטא קיין רפואה ווייל ס'איז נישטא קיין רעגן. "קַוֵּה לְשָׁלוֹם וְאֵין טוֹב" - מיר האפן אויף שלום, אז ווען עס וועט זיין שלום מיט די ארומיגע פעלקער וועלן מיר קענען קויפן תבואה און זיך דערנערן, אבער ס'איז נישטא קיין גוטס; און מיר האפן אויף א צייט פון היילונג, "וְהִנֵּה בְעָתָה" - און אט איז א שרעק, פון אלע זייטן זענען מיר ארומגענומען מיט פחד.
דער מלבי"ם ערקלערט אז דאס איז די דריטע תפילה. נאכדעם וואס ער הערט אז דער אויבערשטער שפירט מיט דעם צער פון די אידן און ער פאראכט זיי נישט אינגאנצן, זאגט ער: רבונו של עולם, דו האסט זיי דאך נאך ליב, דיין שכינה רוהט דאך נאך אין ציון, אויב אזוי פארוואס האסטו אונז געשלאגן א מכה וואס האט נישט קיין רפואה? וואס מיינט א מכה אן א רפואה? דער מלבי"ם ערקלערט א געוואלדיגע זאך: חז"ל זאגן אז דער אויבערשטער "מקדים תרופה למכה". פארוואס איז דאס אזוי וויכטיג? ערקלערט ער: ווער ס'שלאגט כדי צו היילן (ווי א דאקטאר וואס מאכט אן אפעראציע), גרייט ער צו די מעדיצינען און די באנדאזשן נאך פריער, כדי אזוי שנעל ווי דער שניט איז פארטיג זאל מען גלייך קענען היילן; דאס צוגרייטן די רפואה פריער צייגט אז די גאנצע כוונה פונעם שניט איז בלויז פאר רפואה. אבער ווען מען גרייט נישט צו קיין רפואה פון פריער, צייגט דאס אז די כוונה איז בלויז געווען צו שלאגן און צושטערן. טא אז די מכה קומט בהשגחה פון דיר כדי אונז זאלן תשובה טון, פארוואס האסטו נישט מקדים געווען קיין רפואה?
און אויב מען וואלט געזאגט אז די מכה קומט נישט בהשגחה, נאר דורך הסתר פנים אז דער אויבערשטער האט אונז איבערגעלאזט אין די הענט פון דער נאטור: ביי א נאטורליכע מכה וואלט מען געדארפט ערווארטן אז נאך א שטיק צייט פון צרה זאל נאטורליך נאכלאזן און קומען א צייט פון רואיגקייט און היילונג; אבער דא זעט מען אז אפילו מצד דער נאטור קומט נישט קיין היילונג, נאר "וְלְעֵת מַרְפֵּא וְהִנֵּה בְעָתָה". קומט אויס אז די מכה איז נישט צו פארשטיין: אויב איז זי בהשגחה - וואו איז די פריערדיגע רפואה? און אויב איז זי לויט דער נאטור - פארוואס לאזט זיך די נאטור נישט אויס און ברענגט ענדליך עפעס א בעסערונג?
דער מלבי"ם שטעלט זיך אפ אויפן חילוק צווישן "מאסת" און "געלה נפשך": מאיסה איז דער פארקערטער פון בחירה (ווי ביי שאול המלך: "מָאַס ה' מִמְּלֹךְ", און ביי דוד שטייט אז ער האט אים אויסגעוועלט); בעת גועל איז דער פארקערטער פון דביקות און ליבשאפט (ווי עס שטייט: "וְנָתַתִּי מִשְׁכָּנִי בְּתוֹכְכֶם וְלֹא תִגְעַל נַפְשִׁי אֶתְכֶם"). קען זיין א מצב וואס מען עקלט זיך, אבער מען ווארפט יענעם נישט אינגאנצן אפ פון דער בחירה. דעריבער זאגט דער פסוק אויף יהודה: "הֲמָאֹס מָאַסְתָּ אֶת יְהוּדָה" - ווייל אין יהודה האט ער אויסגעוועלט די מלוכה, און קעגן דעם פרעגט ער צי דו האסט אפגעווארפן די בחירה; און ביי ציון וואס איז דער פלאץ פון דער שכינה און דביקות, פרעגט ער: "אִם בְּצִיּוֹן גָּעֲלָה נַפְשֶׁךָ" - צי האסטו פאראכט די ליבשאפט און דביקות?
"יָדַעְנוּ ה' רִשְׁעֵנוּ עֲוֹן אֲבוֹתֵינוּ כִּי חָטָאנוּ לָךְ". רבונו של עולם, מיר ווייסן אונזערע בייזע מעשים, און מיר ווייסן די זינד פון אונזערע עלטערן, ווייל מיר האבן געזינדיגט צו דיר. דער רד"ק ערקלערט, אז ווי לאנג קינדער האלטן אן די שלעכטע מעשים פון זייערע עלטערן, ווערט פונעם דין אויסגעמאנט אויך דער עוון אבות. און דער פסוק דערמאנט אלע דריי דרגות: רשע (וואס איז מזיד), עוון (וואס דער מלבי"ם ערקלערט אז דאס באדייט א קרומקייט אינעם שכל און אן אידעאלאגישע כפירה), און חטא (וואס מיינט שוגג אדער א זינד וואס קומט צוליב תאווה).
"אַל תִּנְאַץ לְמַעַן שִׁמְךָ אַל תְּנַבֵּל כִּסֵּא כְבוֹדֶךָ, זְכֹר אַל תָּפֵר בְּרִיתְךָ אִתָּנוּ". רש"י טייטשט: פארשעם נישט דיין אייגענעם נאמען, וואס דו ווערסט אנגערופן "רחום". "אַל תְּנַבֵּל כִּסֵּא כְבוֹדֶךָ" - דאס מיינט דעם בית המקדש; אדער ווי חז"ל זאגן, דאס גייט ארויף אויף כלל ישראל וואס זענען איינגעקריצט אינעם כסא הכבוד. דער רד"ק ערקלערט אז דאס גייט אויף ירושלים, אז זי זאל נישט אראפגעווארפן און פארשעמט ווערן פאר די גוים. דער מלבי"ם ערקלערט: דער נביא טענה'ט, אמת מיר האבן נישט קיין אייגענע זכותים נאכדעם וואס מיר האבן אזוי שטארק געזינדיגט, אבער טו דאס "למען שמך" - ווייל דיין הייליגער נאמען ווערט אנגערופן אויף אונז, און ווען מיר פאלן אראפ, ווערט דיין נאמען מחולל צווישן די פעלקער. און "אַל תְּנַבֵּל כִּסֵּא כְבוֹדֶךָ" גייט קעגן דעם וואס ער האט געזאגט "אם בציון געלה נפשך" - לאז נישט חרוב ווערן דעם בית המקדש; און "זְכֹר אַל תָּפֵר בְּרִיתְךָ אִתָּנוּ" גייט קעגן "המאוס מאסת את יהודה" - געדענק דעם ברית וואס דו האסט געשלאסן מיט אונז אז מיר וועלן קיינמאל נישט פארלענדט ווערן.
"הֲיֵשׁ בְּהַבְלֵי הַגּוֹיִם מַגְשִׁמִים וְאִם הַשָּׁמַיִם יִתְּנוּ רְבִבִים, הֲלֹא אַתָּה הוּא ה' אֱלֹקֵינוּ וּנְקַוֶּה לָּךְ כִּי אַתָּה עָשִׂיתָ אֶת כָּל אֵלֶּה". פרעגט דער נביא: איז דען פאראן צווישן די נישטיגע געצנדענערייען פון די גוים איינער וואס קען אראפברענגען רעגן? אדער צי קענען די הימלען אליין געבן רעגן אן דיין ווילן? ביסטו דען נישט דער אויבערשטער אונזער גאט, און צו דיר האפן מיר, ווייל דו האסט דאס אלעס געמאכט! רש"י באמערקט אז דא איז א דאפלטע תמיהה: "הֲיֵשׁ" און דערנאך "וְאִם". דער רד"ק ערקלערט אז אין ענין פון רעגן, צו וועמען האבן מיר צו ווענדן אונזער געשריי אויב נישט צו דיר? קיין שום עבודה זרה און קיין שום נאטור קען נישט געבן קיין רעגן; דער שליסל פון רעגן איז אייביג געבליבן בלויז אין די הענט פונעם באשעפער אליין. "כִּי אַתָּה עָשִׂיתָ אֶת כָּל אֵלֶּה" - דו האסט צוריקגעהאלטן דעם רעגן, און אזוי ווי די מניעה איז געקומען פון דיר, קען אויך די רפואה נאר קומען פון דיר. און דער מלבי"ם ערקלערט, אז כאטש די תורה זאגט אז ווען מען דינט עבודה זרה ווערט דער הימל פארמאכט, זאגט ירמיהו: רבונו של עולם, מיר דינען נישט קיין עבודה זרה און מיר גלייבן נישט אין די הבלי הגוים, מיר האפן בלויז צו דיר אליין! אויב אזוי איז דאך פאסיג אז דו זאלסט זיך דערבארעמען אויף אונז און שיקן דעם געבענטשטן רעגן.