קאפיטל מ"ו אין ישעיהו גייט ווייטער אויפן זעלבן שטעג וואס מיר האבן געזען אין די פריערדיגע קאפיטלעך: דער נביא שפאט אפ פון עבודה זרה און פון אירע דינער. אויב אין די פריערדיגע פרקים האבן מיר געזען דעם שפאט אויף דעם וואס נעמט א שטיק האלץ, א האלב דערפון בראט ער דערויף זיין פלייש און פונעם צווייטן האלב מאכט ער אן אפגאט, דערגרייכט דא די שפאט צו איר שפיץ: נישט נאר אז דער געץ ראטעוועט נישט זיינע דינער, נאר ער אליין בייגט זיך און פאלט אראפ, און זיינע דינער מוזן אים שלעפן אויף זייערע פלייצעס אין גלות אריין. קעגן דעם שטייט דער גרויסער חילוק צווישן די פאלשע געצן און דעם אמת'ן באשעפער: דער גוי טראגט זיין אפגאט, אבער כלל ישראל - טראגט דער הקדוש ברוך הוא אליין.
כָּרַע בֵּל קֹרֵס נְבוֹ, הָיוּ עֲצַבֵּיהֶם לַחַיָּה וְלַבְּהֵמָה, נְשֻׂאֹתֵיכֶם עֲמוּסוֹת מַשָּׂא לַעֲיֵפָה׃ - בל האט זיך געבויגן, נבו איז איינגעפאלן, זייערע געצן זענען געווארן א לאסט פאר דער חיה און פאר דער בהמה, די זאכן וואס איר פלעגט טראגן זענען אנגעלאדנט ווי א שווערע משא פאר דער מידער בהמה.
רש"י טייטשט: די געצן פון בבל האבן זיך געבויגן און זענען איינגעפאלן. בל איז דער געץ פון בבל (די אותיות פון בבל פארמאגן אין זיך דאס ווארט בל), און אזוי אויך נבו. און דא באמערקט רש"י אז דאס איז איינע פון די ערטער וואו דער פסוק מאכט חוזק פון עבודה זרה. די גמרא זאגט: כל ליצנותא אסירא, בר מליצנותא דעבודה זרה - יעדער ליצנות איז פארבאטן, חוץ ליצנות פון עבודה זרה.
און פארוואס? ליצנות איז א גאר שווערע מדה. די גמרא זאגט אז איין ליצנות שטויסט אוועק הונדערט תוכחות. ווער עס טרייבט שפאט - איז אלעס לייכט אין זיינע אויגן, ער האט נישט קיין שום צוים פאר זיינע אויגן, און אפילו די שווערסטע עריות ווערן ביי אים גרינג, ווייל ביי אים איז אלעס מיט געלעכטער און לייכטזיניגקייט און גארנישט באדערט אים נישט. דערפאר איז דער עונש פונעם לץ "נכונו ללצים שפטים": ערשט ווען דער לץ הויבט אן כאפן קלעפּ פארשטייט ער אז די וועלט איז נישט קיין וויץ. דער וועג פון שכל, היגיון און לאגיק וועט ביי אים נישט ארבעטן, ווייל פון יעדע זאך וואס דו וועסט אים זאגן מאכט ער א חוזק.
און פונדעסטוועגן איז פאראן איין זאך וואס מען מעג יא חוזק מאכן דערפון, און דאס איז עבודה זרה. די מלחמה קעגן עבודה זרה איז אזוי שווער, אז מען מעג נוצן אפילו דעם דאזיגן כלי. דער כוח פון ליצנות איז אז זי ארבעט נישט מיט לאגישע כלים: דער עצם פאקט אז מען מאכט פון דער זאך א שפאט - האט מען עס שוין פארשעמט און בטל געמאכט, אפילו אויב עס רעדט זיך פון אן אמת'ע און ריכטיגע זאך. דא כאפן מיר צו די שפיז פון דער האנט פונעם מצרי: ווען עס איז פאראן טומאה און ליגן, און מיר ווייסן קלאר אז די עבודה זרה איז פאלש און מען קען עס אויפווייזן, מעג מען מלחמה האלטן מיט איר אויך אויפן וועג פון ליצנות.
פון דא פארשטייט מען אויך פארוואס פילע פון די וואס זענען ווייט פון תורה ומצוות נוצן דעם וועג קעגן יעדע זאך שבקדושה. ער מאכט חוזק פון אן ערליכן איד, פון דער מצוה אליין, פון הייליגע זאכן - און אזוי איז ער פטור פון זיך מתווכח זיין מיט'ן עצם תוכן און ערקלערן וואס איז נישט ריכטיג דערין. ער האט אפגעלאכט דערפון און פארטיג. דאס איז געווען דער וועג פון די פארשידענע משכילים, דרכם כסל למו: צו נעמען א דבר שבקדושה און שפאטן דערקעגן.
אין דער צייט, ווען דורון וויצטום האט פארעפנטליכט זיין פארשונג איבער אותיות-דילוגים אין דער תורה (אינעם ספר "המימד הנוסף"), האט ד"ר אליהו ריפס, א וועלט-בארימטער מאטעמאטיקער וואס האט געווינען פרייזן, געוואלט אויפווייזן אז דער פארשונג איז פאלש און נישט ריכטיג. מען דארף באטאנען אז עס רעדט זיך נישט פון סתם קליינע "געפינסן" וואס מען קען טרעפן אין יעדן ספר, נאר פון אן ערנסטע פארש-ארבעט און סטאטיסטיק, וואס ווייזט ערשיינונגען וואס די שאנסן דערויף זענען איינס צו א מיליאן און איינס צו צוועלף מיליאן - זאכן וואס זענען בכלל נישט לאגיש סיידן איינער האט דאס בכוונה אזוי אויסגעפלאנט.
אין פארשונגען קען מען שיסן א פייל און נאכדעם ארומצייכענען די ציל-קרייזן ארום איר: אנשטאט זיך אנצושטרענגען און פארשן, שטעלט מען אוועק דעם מסקנא פון פריער און מען ברענגט ראיות וואס זאלן שטימען דערצו. צומאל שטעלט מען אויך צוזאם רפואות אויף אזא אופן, און מענטשן שטארבן דערנאך. אבער ריפס איז אריין אין אן ערנסטער פארשונג, און נאכדעם איז ער געווארן א בעל תשובה. ער האט קלאר געזען דעם אמת פון דער תורה, אז עס איז פאראן איינער וואס האט באהאלטן אין איר די גאנצע היסטאריע און די צוקונפט - חנוכה, פורים, היטלער ימח שמו, סאדאם כוסעין, דער מארד פון רבין - אלעס ליגט באהאלטן אין די אותיות-דילוגים.
און דעמאלט האט מען געמאכט א שפיל קעגן דער זאך, און מען האט אלעס געמאכט צו שפאט און צו שאנד. איינער האט מיר דערציילט אז ער האט געהערט א שמועס וואו מען האט פארהאנדלט מיט איינעם פון די מאכער פונעם שפיל צוזאמען מיט איינעם פון די פארשער. מען האט געפרעגט דעם פארשער וואס ער האט צו זאגן, האט ער געענטפערט: איך וויל נאר פרעגן איין קשיא - צי האסטו דורכגעליינט דעם פארש-ארבעט פון אנהויב ביז'ן סוף? יענער האט געענטפערט: ניין. האט ער אים געזאגט: אויב אזוי האב איך גארנישט וואס זיך צו טענה'ן מיט דיר. דו האסט גענומען א זאך וואס דו האסט נישט געליינט, וואס דו ווייסט נישט אויף וואס עס איז געבויט, און דו האסט אנגעהויבן מאכן ליצנות דערפון? לייען דורך די פארש-ארבעט, אויב דו וועסט האבן הערות און קשיות - בין איך גרייט אויסצוהערן. אבער צו מאכן א שפיל וואס שטעלט אהער די זאך אויף א לעכערליכן אופן, דאס איז אינגאנצן נישט ערנסט.
רש"י טייטשט: "לשון צחוק של עכו"ם הוא" - ווי איינער וואס ליידט אויף די קישקעס, און ער באווייזט נאך נישט זיך אראפצוזעצן אויפן בית הכסא ביז ער גיסט זיך שוין אויס. ער האט נאך נישט באוויזן צו זיצן און שוין געמאכט די געברויכן (במחילה מכבוד הציבור). דאס איז דער שפאט: "כרע בל קורס נבו" - ער האט נאך נישט באוויזן צו בייגן די קני, און שוין איז ער איינגעפאלן.
"היו עצביהם" - עצבים זענען די צלמים, ווי "עצביהם כסף וזהב". "לחיה ולבהמה" - צו וואס זענען זיי געווארן געגליכן? צו א חיה און א בהמה. ברענג אריין א חיה אין שטוב אויף עטליכע מינוט, און דערנאך וועסטו דארפן וואשן און פארשפרייטן בשמים אין שטוב; זי פארמאגט נישט קיין שום באגריף פון ריינקייט, זי מאכט אירע געברויכן איבעראל. אזוי זענען געווען זייערע אפגעטער, פארשמוצט און פארמיאוסט מיט זייער אייגענעם שמוץ. "נשואותיכם עמוסות" - דער שמוץ אין זייערע קישקעס איז געווען שווער ווי א משא לעייפה, און דערפאר זענען זיי איינגעבויגן אונטער דעם. און שפעטער וועלן מיר זען צו וואספארא טיפקייט דער שפאט צילט, דווקא אין דעם ענין פון צואה.
דער רד"ק ערקלערט אז דער נביא קערט זיך דא צוריק חוזק צו מאכן פון די פסילים. ווען בבל איז איינגענומען געווארן - נישט נאר וואס זייערע געטער האבן זיי נישט געראטעוועט, נאר זיי אליין זענען איינגעבויגן געווארן און געפאלן צו דער ערד. די אויף וועמען איר האט זיך פארלאזט און געהאפט אז זיי וועלן אייך שיצן, נישט בלויז וואס זיי האבן נישט געשיצט, נאר זיי זענען אליין איינגעפאלן און צוזאמגעבראכן. (דער מלבי"ם באמערקט אז "קורס" איז נאנט צו "כרס" - מיט אן אותיות-בייט - וואס דאס איז אן אויסדרוק פון פאלן.)
און נאכדעם וואס זיי זענען איינגעפאלן און צובראכן געווארן, האט מען זיי ארויפגעלאדענט אויף די בהמות זיי צו פירן קיין מדי ופרס, און זיי זענען געווען באדעקט מיט זילבער און גאלד. און וואס מיינט "לחיה"? א בהמה איז דאך א בהמת משא, אבער א חיה? פירט מען דען א משא אויף א הערש אדער אויף א לייב? זאגט דער רד"ק: דער העלפאנד (פיל). א העלפאנד איז א חיה וואס טראגט משאות. אויב אזוי "היו עצביהם לחיה ולבהמה" - מען האט זיי געטראגן אויף זייערע חיות און בהמות: אייזלען, קיען און אקסן, און אזוי אויך העלפאנדן.
"נשואותיכם עמוסות" - זאגט דער רד"ק, דאס איז געזאגט געווארן דרך ליצנות און שפאט: די בהמות זענען געווען אנגעלאדענט פון אייער עבודה זרה, איבערגעלאדענט פון צופיל גאלד, ביז די אייזל-טרייבער (חמרים) און קעמלען זאגן "משא לעייפה" - די בהמה איז שוין אויסגעמאטערט פון דער שווערער לאסט. קוקט צו וואספארא מצב איר זענט דערגאנגען: אנשטאט דער גאט זאל אייך שיצן, בייגט ער זיך און פאלט אראפ, און ער דארף נאך ווי א בעל מום אז מען זאל אים ארויפלאדענען אויף א בהמה. דאס איז דער גאט אויף וועמען איר האט זיך פארלאזט און צו אים מתפלל געווען: נישט בלויז וואס ער איז איינגעפאלן, נאר א בהמה דארף נאך שלעפן זיינע שברי כלים און צוזאמפאלן אונטער דער לאסט.
דער מלבי"ם טייטשט אויף אן אייגנארטיגן אופן: "כרע בל קורס נבו" רעדט נישט וועגן דעם אפגאט, נאר וועגן דעם מענטש - עס בייגט זיך דער מענטש וואס בוקט זיך צו בל, און עס פאלט איין דער מענטש וואס בוקט זיך צו נבו.
און וואס זענען "עצביהם"? לויטן מלבי"ם איז דאס דער תואר פונעם מענטש און די געשטאלט פון זיין געבוי, מלשון "ידיך עצבוני". "היו עצביהם לחיה ולבהמה" - די געשטאלט פון די עובדי עבודה זרה, די צורה פון זייערע פנימ'ער, איז געווארן ווי א חיה און ווי א בהמה. ווער עס בוקט זיך צו אזא פאראכטענעם און מאוס'ן אפגאט, פארמאגט מער נישט קיין תואר פון א דמות אדם; ער איז אראפגעפאלן צו דער מדרגה פון א בהמה, און נאך ערגער פון דעם - ווייל די בהמה טוט דאך דעם רצון פון איר באשעפער, בעת דו האסט גענומען א שטיק האלץ און געמאכט דערפון א גאט. זיי האבן פארלוירן זייער מענטשליכן תואר.
"נשואותיכם עמוסות משא לעייפה" - די אפגעטער וואס איר טראגט אויף אייערע פלייצעס, זענען דאך אליין אנגעלאדענט: מען לייגט אויף זיי ארויף גאלד, קייטן און צירונגען. און איר שלעפט דעם אפגאט צוזאמען מיט דעם גאנצן משא וואס ליגט אויף אים, אנשטאט אז ער זאל טראגן אייך.
און דער מלבי"ם איז מדייק: וואס איז דער חילוק צווישן "נשואות" און "עמוסות", ביידע זענען דאך א לשון פון משא? נאר "עמוס" איז תמיד ווען איינער לאדנט ארויף אויף יענעם - "ויעמוס איש על חמורו", "אביך העמיס עלינו עול כבד". אבער ווען איך נעם פון זיך אליין און איך טראג עס, הייסט דאס "נושא". לויט דעם: "נשואותיכם" - וואס איר טראגט פון זיך אליין, איר האט גענומען אויף זיך דעם אפגאט; "עמוסות" - דער אפגאט אליין איז אנגעלאדענט געווארן מיט זילבער און גאלד דורך אנדערע. קומט אויס אז צום סוף שלעפסטו אליין דעם אפגאט וואס דו האסט געהאפט אז ער וועט דיך טראגן און דיך ראטעווען.
קָרְסוּ כָרְעוּ יַחְדָּו, לֹא יָכְלוּ מַלֵּט מַשָּׂא, וְנַפְשָׁם בַּשְּׁבִי הָלָכָה׃ - זיי האבן זיך איינגעבויגן און געקנעלט צוזאמען, זיי האבן נישט געקענט ראטעווען דעם לאסט, און זייער זעל איז אין געפענגעניש געגאנגען.
רש"י גייט ווייטער אויפ'ן זעלבן שניט פון שפאט: "לא יכלו מלט משא" - ארויסצולאזן די צואה פון זייערע קישקעס אזוי ווי אלע וואס גייען ארויס כהוגן. אויב פריער איז דער שפאט געווען אז עס רינט פון זיי אן קיין שליטה, איז דא דער שפאט פונקט פארקערט - זיי האבן גאר אן עצירות און קענען עס נישט ארויסלאזן. "מלט" איז א לשון פון ארויסגעבן און אויסשפייען, אזוי ווי "והמליטה זכר".
דער רד"ק טייטשט: זיי האבן זיך נישט געקענט ראטעווען פון דער משא - אז די בהמות זאלן זיי נישט דארפן שלעפן. נו, דו ביסט דאך א גאט, און די בהמות דארפן דיך שלעפן?! זיי האבן זיך נישט געקענט ארויסדרייען פון דעם מצב וואו זיי זענען ווי חנוטים, ווי בעלי מומים וואס דארפן אז די בהמות זאלן זיי טראגן.
און דער מלבי"ם ערקלערט לויט זיין שטייגער: יעצט, ווען די דינער פון בֵל און נבו גייען אין גלות מיט זייערע עבודה זרות - די זעלבע מענטשן וואס האבן געקנעלט און זיך געבויגן פאר די געצן - שלעפן זיי יעצט אויף זייערע פלייצעס. "קרסו כרעו יחדו" און זיך געבוקט צו זיי אז זיי זאלן זיי אויסלייזן, און דאך "לא יכלו מלט משא": די געצן האבן זיי אפילו נישט געקענט ברענגען די קלענסטע ישועה, אז זיי זאלן כאטש פטור ווערן פון שלעפן דעם שווערן לאסט, דעם אפגאט אליין מיט אלעס וואס איז אויף אים אנגעלאדנט. מיט פשוט'ע ווערטער: נישט נאר וואס דו האסט מיר נישט געראטעוועט, נאר דו ראטעוועסט מיר אפילו נישט פונעם דארפן דיך שלעפן אויפ'ן רוקן! אויך די דאזיגע ישועה האסטו מיר נישט געברענגט.
"ונפשם בשבי הלכה" - זיי האבן געמיינט אז די געצן פארמאגן א נפש, א רצון און כוחות, און אט גייט זייער נפש אין געפענגעניש. דער עובד עבודה זרה און זיין אפגאט גייען צוזאמען אין גלות, און אפילו פונעם שווערן לאסט אויפ'ן פלייצע קען דער אפגאט נישט העלפן.
שִׁמְעוּ אֵלַי בֵּית יַעֲקֹב, וְכָל שְׁאֵרִית בֵּית יִשְׂרָאֵל, הַעֲמֻסִים מִנִּי בֶטֶן, הַנְּשֻׂאִים מִנִּי רָחַם׃ - הערט צו מיר, בית יעקב, און דער גאנצער איבערגעבליבענער טייל פון בית ישראל, וואס זענט אנגעלאדנט געווארן פונעם בויך, וואס זענט געטראגן געווארן פונעם מוטער-טראכט.
רש"י טייטשט: "העמוסים מני בטן" - פון ווען איר זענט געבוירן געווארן אין בית לבן הארמי האב איך אייך געלאדנט אויף מיינע ארעמס. ווייל שוין פון דעמאלט אן איז כלל ישראל געווען גערודפ'ט - דורך לבן, דורך עשיו, און פון דארט ווייטער אין יעדן דור ודור. און נישט ווי די עכו"ם, זאגט רש"י, וואס זיי לאדנען און שלעפן זייערע געצן ווי דערמאנט אויבן, נאר איר זענט געלאדנט און געטראגן אויף מיינע ארעמס.
דא ווערט פארשארפט דער חילוק: דער גוי מוז נעמען זיין קרופלדיגן אפגאט, וואס איז צובראכן געווארן און האט נישט געהאלפן, און אים שלעפן אויף זיינע פלייצעס. אבער דער הקדוש ברוך הוא זאגט: איך טראג אייך אויף מיינע פלייצעס, איך טראג אייך אויף מיינע ארעמס. דאס איז דער חילוק צווישן אן אל אמת און אפגעטער פון פאלשקייט.
מען דערציילט א וואונדערבארן משל: איין מענטש האט געזען אין זיין פארשטעלונג די וועגן פון זיין לעבן ווי טריט אויפ'ן זאמד, און איבער'ן גאנצן וועג האט ער באמערקט נאך א פאר טריט לעבן זיך - "ה' צלך על יד ימינך", דער הקדוש ברוך הוא באגלייט אים שטענדיג. נאר פונקט אין די שווערע צייטן, אין די מאמענטן פון משבר, האט ער געזען בלויז איין פאר טריט. האט ער זיך געוואנדן און געזאגט: רבונו של עולם, פארוואס פונקט אין די צייטן פון שוועריקייטן און צרות זע איך נישט דיינע טריט לעבן מיר? איז ארויסגעקומען א בת קול און אים געזאגט: מיין קינד, יענע פאר טריט וואס דו האסט געזען - מיינע זענען זיי, ווייל דיך האב איך אין יענע צייטן געטראגן אויף די הענט.
פונקט אין די שווערע צייטן געפינט זיך דער אויבערשטער מיט'ן מענטש אין דער גרעסטער נאענטקייט. עס איז נישט פאראן קיין צייט פון אזא נאענטקייט צום אויבערשטן ווי די שעה ווען א מענטש איז אין א צרה, אין א צער, אין א נסיון. דעמאלט טראגט אים דער הקדוש ברוך הוא אויף די הענט, ווייל דער מענטש פון זיך אליין קען דאס דאך בכלל נישט אויסהאלטן; און אויב ביסטו יא געשטאנען - זאגט דער הקדוש ברוך הוא - האב איך דיך געטראגן אויף די הענט, איך האב דיך אויפגעהויבן כדי דו זאלסט קענען אריבערגיין די תקופה.
דער מלבי"ם איז מסביר: לעומת די עובדי אלילים, זאגט דער נביא - הערט זיך איין, "בית יעקב" איז דער המון פון די עשרת השבטים, "וכל שארית בית ישראל" איז די פליטה וואס איז איבערגעבליבן פון שבט יהודה און בנימין; קומט אויס אז ער רעדט צו יעדן איינעם. און איר - איר טראגט דאך נישט, נאר מען טראגט אייך.
און ער פארגלייכט דאס צו א פרוי וואס טראגט א קינד אין בויך: ערשטנס טראגט זי אים ניין חדשים אין איר בויך, און דערנאך, ווען ער קומט ארויס פון איר רחם, טראגט זי אים אויף אירע הענט. "העמוסים מני בטן" - די טעג פונעם הריון; "הנשואים מני רחם" - פון דער שעה פון דער לידה און ווייטער. ווייל דער לשון "בטן" באציט זיך תמיד צום הריון און "רחם" צו דער לידה, אזוי ווי "עליך הושלכתי מרחם" - בשעת דער לידה, "מבטן אמי אלי אתה" - נאך פריער; און אזוי אויך אויף דער אנדערער זייט: "זורו רשעים מרחם", און נישט בלויז מרחם נאר "מבטן תעו דוברי כזב" - שוין ביים שלב פונעם הריון.
און לויטן חילוק וואס מיר האבן געזען צווישן "עמוס" און "נשוא" שטימען די זאכן להפליא: "עמוס" איז ווען א צווייטער לאדנט אן, און דערפאר ביים הריון - וואס די טיפה קומט מכוח פונעם טאטן - קומט אויס אז א צווייטער האט אנגעלאדנט אויף דער פרוי דעם הריון, דעריבער הייסט עס "העמוסים מני בטן". אבער נאך דער לידה, הייבט די מוטער אויף דאס קינד פון איר אייגענעם רצון, און דאס איז א טראגן מרצון, דעריבער הייסט עס "הנשואים מני רחם".
וְעַד זִקְנָה אֲנִי הוּא, וְעַד שֵׂיבָה אֲנִי אֶסְבֹּל, אֲנִי עָשִׂיתִי וַאֲנִי אֶשָּׂא, וַאֲנִי אֶסְבֹּל וַאֲמַלֵּט׃ - און ביז דער עלטער בין איך דער זעלבער, און ביז די גרייזע האר וועל איך שלעפן, איך האב געמאכט און איך וועל טראגן, און איך וועל שלעפן און ראטעווען.
"ועד זקנה" - ביז איר זענט שוין אלט און אייער כוח איז אויסגעגאנגען, און איר האט כביכול מער קיין זכות נישט. לכתחילה האבן מיר געהאט זכות אבות, אבער אז מיר זענען אלט געווארן האבן מיר עס שוין אויסגענוצט. אויף דעם זאגט דער הקדוש ברוך הוא: "ועד זקנה אני הוא, ועד שיבה אני אסבול" - נאך אלץ בין איך מיט דער גוטער מדה אייך צו ראטעווען, צו טראגן און מציל זיין.
און רש"י איז מדייק: אויף דער עבודה זרה פון די גוים ווערט געזאגט אז זי ווערט געשלעפט - דאס הייסט זי ווערט געטראגן דורך אירע דינער, ווייל דער עובד עבודה זרה דארף שלעפן זיין אפגאט אויפן רוקן און גיין. ווידעראום ביים הקדוש ברוך הוא: "אני אסבול" - איך שלעפ אנדערע און טראג זיי אויף מיר, און זייער משא ראטעווע איך. (און "סבל" דא איז נישט מלשון יסורים, נאר מלשון א סַבָּל, טראגן א משא.)
דער מלבי"ם לייגט צו, אז דאס וואס דער הקדוש ברוך הוא טראגט זיינע קינדער איז גרעסער ווי די עלטערן וואס טראגן זייערע קינדער. ווייל ביי עלטערן איז דער סדר אזוי: ווען דאס קינד איז קליין - טראגט אים דער טאטע אדער די מאמע; און ווען דאס קינד וואקסט אויף און דער טאטע ווערט אלט - אויף א נאטירלעכן אופן דארף דאס קינד טראגן און שטיצן זיינע עלטערן. (כאטש אין דער ווירקלעכקייט איז שווער זיך צו פארלאזן דערויף; מען זאגט אז איין פאטער שפייזט צען קינדער, אבער צען קינדער קענען נישט שפייזן איין פאטער און זארגן נישט פאר אים - גיי זוך זיי, איינער איז נישט דא, יענער איז פארפארן, יענער איז פארנומען. אבער עכ"פ אזוי איז דער נאטירלעכער סדר: עלטערן טראגן נישט זייער קינד ווען ער איז אלט צוואנציג, דרייסיג, פערציג אדער פופציג יאר, נאר די קינדער טראגן די עלטערן און העלפן זיי ארויס.)
זאגט דער הקדוש ברוך הוא: ביי אונז איז נישט אזוי. "ועד זקנה אני הוא, ועד שיבה אני אסבול" - איך טראג כלל ישראל סיי ווען זיי ווערן אלט און סיי ווען זיי דערגרייכן צו שיבה. און שיבה איז תמיד נאך זקנה, אזוי ווי עס שטייט "ואני זקנתי ושבתי". אפילו ווען מען האט שוין גרייזע האר און מען איז שוין גאר אלט - נישט נאר וואס איר דארפט מיך נישט טראגן, נאר איך טראג אייך. "אני עשיתי ואני אשא ואני אסבול ואמלט": נישט בלויז וואס איך האב אייך באשאפן, נאר איך טראג ווי א סַבָּל אלע אייערע באדערפענישן, און ראטעווע אייך פון יעדן שעדליכן פגע.
דער קאפיטל הייבט זיך אן מיט א שארפן שפאט אויף בֵּל און נְבוֹ, די אפגעטער פון בבל, וואס האבן זיך געבויגן און איינגעבראכן און נישט געראטעוועט זייערע דינער - און אפילו נישט זיך אליין פון ווערן א משא אויף די פלייצעס פון זייערע דינער און אויף די בהמות אויפן וועג אין גלות. רש"י לערנט אונז אז דאס איז דער מקור פארן היתר פון "ליצנותא דעבודה זרה", וואס איז דאס איינציגסטע כלי וואס איז מותר אין דער מלחמה קעגן שקר; דער רד"ק מאלט אויס דאס בילד ווי די אפגעטער זענען אנגעלאדנט מיט גאלד אויף העלפאנטן און אייזלען; און דער מלבי"ם טייטשט אז דער וואס בייגט זיך און ברעכט איין איז דער מענטש אליין, וואס האט פארלוירן זיין צלם אלקים און איז געווארן ווי א חיה און בהמה. און קעגנאיבער זיי שטייט כלל ישראל: "העמוסים מני בטן הנשואים מני רחם" - א פאלק וואס טראגט נישט זייער גאט נאר ווערט געטראגן דורך אים, פון בויך און פון מוטערשלאס ביז זקנה און שיבה. שלא כדרך העולם, וואו דער זון טראגט דעם פאטער צו דער עלטער, טראגט אונז דער הקדוש ברוך הוא אייביג, און בפרט אין די שווערע צייטן - וואס דעמאלט טראגט ער אונז אויף די הענט.