נסוגו אחור יבושו בושת הבוטחים בפסל. האומרים למסכה אתם אלוהינו. דער מלבי"ם דערקלערט, אז די צוויי טיילן פונעם פסוק זענען פאראלעל. און אויב איר געדענקט, איז די כוונה, אז דער פסוק טיילט זיך אויף פיר משפטים, וואו דער ערשטער משפט האט זיין המשך אינעם דריטן, און דער צווייטער משפט האט זיין המשך אינעם פערטן. און דעמאלט ליינט מען אזוי צו זאגן דעם פסוק: נסוגו אחור הבוטחים בפסל. יבושו בושת האומרים למסכה אתם אלוהינו. ביי די עובדי האלילים, זאגט דער מלבי"ם, זענען געווען צוויי כיתות. עס זענען געווען צוויי הנהגות צווישן די עובדי האלילים, און מען זעט דאס אין א סך ביטויים אין די פסוקים און אין דברי חז"ל, אז עס זענען געווען צוויי תפיסות ביי די עובדי האלילים. עס איז געווען א תפיסה פון די וואס האבן געגלייבט אז השם איז אלוהי האלוהים. אזוי ווי נבוכדנצר. ער רעדט תמיד וועגן השם אלוהי האלוהים. אבער וואס? מיר, כדי צו שאפן א פארבינדונג, דארפן מיר שאפן א פארבינדונג מיט די אלוהים. נאר דער הויפט-באלעבאס איז דער קדוש ברוך הוא, מיט אים שאפט מען נישט קיין פארבינדונג, דו האסט צו אים בכלל נישט קיין צוטריט. נאר וואס? מיר שאפן א פארבינדונג מיט די אונטערשטע אלוהים, וואס דאס איז בעצם דער פסל וואס איז א בחינה פון א ממוצע, א מדיום, ער פארבינדט צווישן אונדז און דעם אינסוף. ווארום דער אינסוף האט בכלל נישט קיין פארבינדונג מיט אונדז, מיר האבן בכלל נישט קיין צוטריט צו אים. דאס איז די ערשטע מעגלעכקייט. איצט, די צווייטע מעגלעכקייט, עס זענען געווען אזעלכע וואס האבן אינגאנצן געכפרט און צוגעשריבן דעם גאנצן כוח צום פסל, צום צלם, צום מסכה. זיי האבן געגלייבט אז ער איז דער אלוה און אין בילתו, ער האט אונדז באשאפן און האט באשאפן די וועלט ממש, און ער איז בעצם אלץ. איצט קעגן די צוויי פארקרימטע תפיסות, שטעלט ער זיך אקעגן. נסוגו אחור הבוטחים בפסל. די וואס האבן געגלייבט אז דער פסל איז נאר א פסל, אבער עס איז דא אלוהים וואס איז איבער אלץ, זיי וועלן זיך צוריקציען. זיי וועלן מער נישט זיך פארלאזן אויפן פסל, ווארום זיי וועלן אנערקענען אז אין עוד מלבדו, און אלע פסלים וואס דו האסט געמיינט אז זיי זענען כוחות אפגעטיילטע פון אים יתברך, אלץ הבל ושוא נתעה, אלץ איז נאר ער אליין. אלזא זיי וועלן זיך צוריקציען פון זייער אמונה און פון זייער עבודה זרה. והאומרים למסכה אתם אלוהינו, אבער די וואס געפינען זיך טיפער אין בלאטע, די וואס זאגן צום מסכה אתם אלוהינו, די וואס האבן געהאלטן אז דער מסכה איז דער אלוה אליין, נישט נאר א באאמטער, נאר דער אלוה, וואס מען דארף אים דינען מצד וואס ער האט באשאפן און באשאפן די וועלט ממש. און דאס איז אגב אויך דער ביטוי מסכה. מסכה ווייזט אויף הערשאפט, ווי נסיכי מדין, נסיכים, יא? דער מסכה, זיי זאגן צום מסכה וואס איז דער בעל הכוח און די הערשאפט, אתם אלוהינו, דער מסכה איז אונדזער אלוהים. און דעמאלט ווען עס וועט זיך אנטפלעקן אז דו האסט גענומען פאר זיך א זאך פון הבל ושוא נתעה און האסט געמאכט דערפון אן אלוה, און פון וואס האסטו עס געמאכט? א שטיק קלאץ האלץ, א שטיק שטיין, ליים, פון דעם האסטו דיר געמאכט אן אלוה, און עס וועט זיך אנטפלעקן דער אמת'ער אלוה, וואספארא ביזיון, וואספארא בושה וועט זיין פאר די מענטשן. די ערשטע וועלן נישט האבן קיין גרויסן ביזיון, ווארום ער זאגט איך גלייב אז השם איז אינסופי און עס איז דא השם, איך האב נאר געזוכט א באאמטער. אלזא ווען עס האט זיך ארויסגעשטעלט אז עס זענען נישטא קיין באאמטע, האבן זיי זיך צוריקגעצויגן, ער וועט זיך אומקערן. אבער די לעצטע וואס זאגן צום מסכה אתם אלוהינו, וואס וועט מיט זיי געשען? ביי זיי וועט געשען אז יבושו בושת. זיי וועלן האבן א שרעקלעכן ביזיון. וואס האסטו פארטוישט מיט וואס? השם, דעם אינסוף ברוך הוא, האסטו פארטוישט מיט א פסל? צו טראכטן אז דער פסל איז דער אלוה, ער איז דער מריע און ער איז דער מיטיב און אין עוד מלבדו? האומרים למסכה אתם אלוהינו, זיי וועלן זיך שעמען מיט א שאנד. און די בוטחים בפסל, זיי וועלן זיך נאר צוריקציען.
החרשים שמעו והעיוורים הביטו לראות. זאגט דער מלבי"ם, ווען מיר זאגן אויף א געוויסע זאך אדער אויף עמעצן חרש, אדער מיר זאגן אויף עמעצן עיוור, זאגט דער מלבי"ם, מען קען נישט זאגן חרש אדער עיוור נאר אויף דעם וואס לויט זיין טבע האט ער געדארפט זען און זעט נישט. אבער אויב לויט זיין טבע איז ער נישט ראוי צו זען און נישט ראוי צו הערן, איז נישט שייך אים אנצורופן חרש אדער עיוור. עס איז אזוי ווי איך וועל נישט זאגן א בלינדע וואנט. די וואנט דארף נישט זען און קען נישט זען, אלזא איז ממילא אויך נישט שייך ביי איר עיוור. איך וועל אויך נישט זאגן א טויבע וואנט, פונעם זעלבן טעם. פארקערט, ווען איך זאג אויף עמעצן חרש, מיינט דאס דו האסט דעם כלי השמיעה, דו האסט דעם כלי הראיה, דו האסט געקענט זען, און אין דער אמת'ן זעסטו נישט, ביסטו א חרש, ביסטו אן עיוור, הערסט נישט. זאגט דער מלבי"ם, אזוי אויך האבן די גויים נישט געזען די נפלאות פון השם, האבן די גויים נישט געהערט קיין נבואה, ווארום משה רבנו האט געבעטן ונפלינו אני ועמך, און בלעם הנביא איז געווען דער לעצטער נביא וואס די אומות האבן געהאט, אלזא דבר השם קומט נישט צו זיי, אלזא איז ביי זיי בטבע נישט שייך קיין ראיה, בטבע נישט שייך קיין שמיעה. ביי וועמען אלזא איז שייך עיוורים און חרשים? נאר ביי כלל ישראל. ווארום כלל ישראל האבן בטבע ראיה, האבן בטבע שמיעה. און דאס איז די טענה קעגן זיי: איר האט דאך די אינערלעכע חושים צו זען און צו הערן דעם קול פונעם דיבור האלוקי, און פונדעסטוועגן זעט איר נישט, און פונדעסטוועגן הערט איר נישט, אלזא איר זענט די אמת'ע חרשים, איר זענט די אמת'ע עיוורים. און דער מלבי"ם דערקלערט, די השגה איז אויף צוויי אופנים...
אויף צוויי אופנים. אדער דורכן אינערלעכן אויג, דהיינו דאס שכל'דיגע אויג, צו משיג זיין די מעשי השם, צו משיג זיין די אותות השם. און דאס קען יעדער איד משיג זיין. און דעריבער ווען זיי ווילן נישט קוקן אין די נפלאות, קוק זיך צו, האסט א שכל'דיג אויג. ווי רוף איך אים אן? עיוור. עס זענען דא נפלאות, דער קדוש ברוך הוא טוט א פלא, און איך וויל נישט קוקן. איך זאג ניין, וואס איז, דאס איז טבע, דאס איז אלץ. ווי ווער איך אנגערופן? עיוור. ווארום אט, מען שטעלט דיר פאר און דו ווילסט נישט קוקן. קעגן דעם זאגט ער, העיוורים הביטו לראות, קוקט און באטראכט די נפלאות פון השם, און דורכדעם וועט איר זען זיין גדולה און זיך אומקערן צו אים.
אדער שמיעה דורכן אינערלעכן אויער, וואס דאס מיינט די מדרגה פון די נביאים. דער קדוש ברוך הוא רעדט מיטן נביא, און דער נביא גיט איבער זיין ווארט צום פאלק. אבער צו אונדזער צער זענען דא אויך די נביאים געווען אין א בחינה פון חרשים. ווארום די נביאים ווילן נישט הערן און נביאות זאגן פארן פאלק, און זיי ווערן אנגערופן חרשים. און דעריבער ווענדט ער זיך און זאגט החרשים, איר די נביאים, שמעו. נעמט אן די נבואה פון השם כדי איבערצוגעבן פארן פאלק. והעיוורים, וואס דאס איז דאס פאלק, ווען זיי וועלן זען די האנט פון השם און זיך באטראכטן אין זיינע מעשים, הביטו לראות. אלזא האט איר באמערקט, מיר רעדן בעצם דא וועגן עפעס רוחניות'דיגס, נישט וועגן א גשמיות'דיגן זען און הערן.
איצט באווייזט ער, מי עיוור כי אם עבדי? וחרש כמלאכי אשלח? מי עיוור כמשולם ועיוור כעבד השם? אלזא דאס איז וואס ער דערקלערט וואס מיר האבן פריער געזאגט. מי עיוור? אויף וועמען איז שייך צו זאגן עיוור? נאר אויף דעם וואס בטבע האט ער געדארפט זען און זעט נישט. אלזא ווער איז דאס באמת? כי אם עבדי. נאר כלל ישראל האט די הכנה צו זען און זעט נישט. און מי חרש? די גויים, ווי מיר האבן געזאגט, האבן נישט קיין נבואה, איז שייך זיי אנצורופן חרשים? זיי האבן דאס בכלל נישט אין טבע. דאס איז וואס ער זאגט, ווייסטו ווער איז חרש? דאס איז מלאכי אשלח. דאס איז דער מלאך, מלאך איז א לשון שליח, וואס אים שיק איך, ער האט די הכנה צו הערן דבר השם, אבער פונדעסטוועגן הערט ער נישט.
און פארוואס רוף איך אן נאר זיי ווי חרשים און עיוורים? נאר כלל ישראל, נאר די נביאים, פארוואס ווערן די גויים ביי מיר נישט אנגערופן חרשים און עיוורים? ווארום זיי, זיי האבן די הכנה צו זען די שכל'דיגע מראות. און זאגט דער מלבי"ם, די הכנה איז פון צוויי פנים. א', די טבע'דיגע הכנה. עס דארף זיין שלם אין זיין שכל, אין זיינע מידות און אין די כוחות הנפש מן התולדה. וואו זעען מיר אז עס דארף זיין שלם פון געבורט אן? עס דארף זיין גרייט פון געבורט אן צו נבואה? בטרם אצורך בבטן ידעתיך. דאס מיינט פון פאראויס, נביא לגויים נתתיך. עס דארף זיין פון פאראויס די טבע'דיגע הכנה. ביי וועמען איז דא די טבע'דיגע הכנה? ביי כלל ישראל.
די צווייטע זאך, עס דארף זיין די מעשה'דיגע הכנה. גוט, האסט געהאט א טבע'דיגע הכנה, וואס האסטו געטאן דערמיט? ביסט געגאנגען, האסט זיך דערהויבן, האסט זיך פארנומען מיט תורה, האסט זיך מקדש געווען, דאס רופט מען א מעשה'דיגע הכנה. דאס מיינט, עס איז נישט גענוג אז השם האט אין מיר באשאפן די מעגלעכקייט, א הכנה, עס איז דא א הכנה צו נבואה. וואס האסטו געטאן דערמיט? ביסט געגאנגען און האסט געטאן אין דער ריכטונג, דאס רופט מען די מעשה'דיגע הכנה, זיך צו גרייטן צו דער השגה דורך עבודת השם, דורך גוטע מעשים.
כלל ישראל האבן ביידע מעלות. ערשטנס די טבע'דיגע שלמות, ווי מיר האבן דערקלערט, שלם אין זיין שכל און מידות און כוחות הנפש. און דאס איז וואס ער זאגט, מי עיוור כמשולם. וואס איז כמשולם? א לשון שלמות. כלל ישראל האבן די הכנה פון די טבע'דיגע שלמות. און אויב זיי האבן דאס און זיי זעען פונדעסטוועגן נישט, ווי קען מען זיי דעפינירן? עיוורים. ווארום דו ביסט דאך משולם. משולם מיינט מושלם, א לשון שלמות, איך האב אין דיר צוגעגרייט א שלמה'דיגע הכנה צו זען כראוי, און דו זעסט נישט. אלזא מי עיוור כמשולם? צי איז נישט דער וואס איז געבוירן מושלם און פונדעסטוועגן וויל ער נישט נוצן זיינע אויגן, צי איז ער נישט ראוי צו דער דעפיניציע עיוור? מי עיוור כמשולם.
אזוי ווי ספר הכוזרי זאגט, אז עס זענען דא פיר מינים אין דער בריאה. עס איז דא דומם, צומח, חי, מדבר, און וואס איז די פינפטע דרגה? ישראל. כלל ישראל. פארוואס כלל ישראל? ווארום דאס איז א מין בפני עצמו. כלל ישראל האבן א הכנה צו נבואה. א מסוגלות צו נבואה, וואס קיין גוי האט נישט. דאס מאכט אים א מין בפני עצמו. דאס איז נישט נאך א חלק פון די אומות. דאס איז א מין בפני עצמו. און אויב איר געדענקט, האבן מיר אמאל דערקלערט, אז דאס וואס כלל ישראל זענען א מין בפני עצמו, פארורזאכט אויך פון דער אנדערער זייט אז ביי זייער אראפפאלן איז די מפלה פילפאך גרעסער.
ווי עס שטייט דארט, אשריכם ישראל, ווען זיי גייען ארויף, גייען זיי ארויף ביז די הימלען, און ווען זיי פאלן, פאלן זיי ביז דעם תהום. ווייניקער, ווי עס שטייט דארט, ווייניקער פון א בהמה, עס שטייט דארט אז פון די גללי בהמה האט מען ארויסגעקליבן שעורים כדי צו עסן. אלזא וואס איז אשריכם? אשריכם, אויף דעם זאגסטו אשריכם וואס ווען זיי פאלן, פאלן זיי ביז דעם תהום? וואו איז אשריכם? אלזא דערקלערן זיי, עס זענען דא עטלעכע מפרשים וואס דערקלערן, אז בעצם איז זיין ספק געווען, צי כלל ישראל איז א מעלה בפני עצמה, אדער כלל ישראל איז א דערהויבענער גוי. וואס איז כלל ישראל? איז דאס א דרגה בפני עצמה אדער איז דאס דאס זעלבע נאר אויף א העכערע מדרגה?
וואס איז דער נפקא מינה? וואס איז דער נפקא מינה אויב מיר זענען א דרגה בפני עצמה אדער א זאך וואס איז אויף א העכערע מדרגה? איך וועל געבן א משל. אויב לדוגמה האבן מיר א ביציקל. נעם א ביציקל, לייג צו א מאטאר. וואס האסטו באקומען? א ביציקל פלוס א מאטאר. פארט דאס ווי א ביציקל? ניין, פיל בעסער. און אויב דער מאטאר איז אויסגעשטעלט? נו, וואס טוט מען? בין איך געבליבן מיט א ביציקל. דאס מיינט אז דער מאטאר איז א דערהעכערונג פונעם ביציקל. פארקערט, אויב נעמסטו איצט א מאטאר-פאר, נו, זאגט מיר, א מאטאציקל מיט א מאטאר, אקעי? איז א מאטאציקל מיט א מאטאר א דערהויבענער ביציקל? ניין. וואס איז די ראיה? נעם דעם מאטאר, שטעל אים אויס, מיט וואס ביסטו געבליבן? ביסטו געבליבן מיט א שטיק מעטאל וואס דו ווערסט נאך זיין קנעכט, זוך ווי אזוי אים צו שלעפן... פארשטייט איר? דאס מיינט, ווען דו רעדסט וועגן אן אנדערן מין, האסטו אים אראפגענומען די מעלה, און האסט באקומען א נול. פיל נידעריקער שוין ווי א ביציקל, בעסער א ביציקל איידער א מאטאציקל אן א מאטאר. פארקערט, ווען דו האסט נאר דערהעכערט די מעלה, דאס איז א ביציקל און האסט צוגעלייגט א מאטאר, פאלט אראפ דער מאטאר, בין איך געבליבן מיט א ביציקל. דאס איז דער חילוק צווישן צוויי מינים און א מין וואס איז נאר מער דערהויבן.
איז כלל ישראל א דערהויבענער מין אדער נישט? אגב איז דאס תמיד אזוי, נעמט אייך א משל, א בהמה. איז א בהמה א דערהויבענער צומח? ניין. און וואס איז די ראיה? א צומח, אט קוקט זיך צו, א צומח האט א כוח פון צמיחה. אויך א בהמה האט א כוח פון צמיחה. פלוס א כוח החיות. אלזא אפשר וועלן מיר זאגן אז דאס איז א מער פארגעשריטענער צומח. זאגט ער דיר, וואס געשעט ווען א בהמה שטארבט? א פגר. א פארפוילטער פגר, מען קען זיך נישט צונענטערן צו אים. אלזא וואס איז בעסער, דאס אדער א צומח? געוויס אז א צומח איז בעסער. דאס מיינט, אט זעסטו, עס איז אראפגעפאלן זיין מעלה, ער איז געווארן א גאנצע נול, ערגער פון א נידעריקערער דרגה. פון דעם לערנסטו אז א בהמה איז א דרגה בפני עצמה פון א צומח.
לאמיר זען כלל ישראל. וואס איז דאס, וואס איז כלל ישראל? איז כלל ישראל א דערהויבענער גוי, אדער איז כלל ישראל א מין בפני עצמו? ווי קען איך דאס וויסן? אט, לאמיר זען. כלל ישראל האבן באקומען די תורה, כלל ישראל האבן באקומען קדושה, כלל ישראל האבן עבודת השם. אט, וואונדערלעך. וואס געשעט ווען כלל ישראל לאזט דאס איבער? אויב איך וואלט געזען אז כלל ישראל פארלאזט די תורה, וואס איז זיין מצב? ככל האומות בית ישראל. אט, כלל ישראל איז ווי אלע אומות. אלזא וואלט איך געזאגט, אט, הער, דאס איז א ביציקל מיט א מאטאר. האסט אראפגענומען דעם מאטאר, ביסטו געבליבן מיט א ביציקל. אבער אויב איך זע אז ווען כלל ישראל פאלן, פאלן זיי אראפ, ביז וואו פאלן זיי? ביז דעם תהום. און זיי קומען צו א מצב פון קלייבן שעורים פון די גללי בהמה פון די ערבער, וואס עס איז נישטא קיין נידעריקערע מדרגה פון דעם. וואס ווייזט דיר דאס? אז די דרגה פון כלל ישראל איז א מין בפני עצמו. דאס איז נישט קיין דערהויבענער גוי. דאס איז אן אנדער מהות. און ווען דו האסט אראפגענומען די מעלה, האסטו באקומען א גאנצע נול. האסט נישט באקומען א גוי, ביסט נישט צוריקגעקומען צו א נידעריקערן מצב, צו א נידעריקערער דרגה, האסט באקומען א מוחלטע נול.
דאס איז וואס מיר דערקלערן בעצם אויך דא. כלל ישראל האבן די טבע'דיגע שלמות. וואס איז דער פירוש טבע'דיגע שלמות? ווי מיר האבן דערקלערט, אז שוין פונעם שורש זענען זיי מושלם און מצד הטבע האבן זיי די דרגה פון דער הכנה צו נבואה, וואס דאס איז א פינפטער מין אין דער בריאה. זיי האבן די מעלה וואס קיין גוי האט נישט. די צווייטע זאך, זיי האבן די מעשה'דיגע שלמות. וואס איז בעצם דער גדר פון דער מעשה'דיגער שלמות? די מעשה'דיגע שלמות מיינט אז כלל ישראל אין...
אין זייערע מעשים דערהויבן זיי זיך צו עבודת השם. דאס מיינט אז ער האט נישט נאר באקומען די מעגלעכקייטן, ער האט נישט נאר באקומען די כוחות, ער ברענגט דאס אויך בפועל ארויס. און דאס איז דער המשך, ועיוור כעבד השם. עבד איז פון דער בחירה. דאס וואס איך בין געבוירן געווארן שלם, דהיינו מיט די כוחות אנצוקומען צו נבואה, האב איך גארנישט געטאן דערפאר. עס איז חסד השם אויף מיר. דער קדוש ברוך הוא האט מיך געבוירן ווי א חלק פון כלל ישראל, און כלל ישראל זענען געבוירן געווארן בשלמות. אבער דאס וואס א מענטש איז אין א בחינה פון עבד השם, דאס איז זיין זאך, דאס איז זיין מעלה, דאס איז זיין דרגה. ער האט זיך אנגעשטרענגט און זיך געמיט דערפאר. אלזא אויף וועמען איז ראוי צו זאגן עיוור וואס נעמט נישט אן נבואה? נאר אויף כלל ישראל. ווארום כלל ישראל, דו ביסט דאך אין א בחינה פון עבד השם, דו האסט די מעגלעכקייט צו זיין אין דעם גדר פון עבד השם און זיך צו דערהייבן, און פונדעסטוועגן ווילסטו נישט זען און ווילסט נישט הערן, אלזא וואס ביסטו? עיוור. דו ביסט עיוור, דו ביסט חרש, ווארום דו האסט די כוחות. אבער דער גוי, ווי מיר האבן געזאגט, איז באשאפן אן אויערן, אן אויגן. איז שייך אויף אים צו זאגן עיוור? דאס איז ווי א בלאק. איז שייך אויף אים צו זאגן עיוור? ער האט בכלל נישט די הכנה. נישט די הכנה פונעם טבע און נישט די מעשה'דיגע הכנה, אז ווי מען זאגט, אפילו אויב א גוי וועט ארבעטן אויף זיך זייער שווער, וועט ער אנקומען זייער זייער נידעריק. ער וועט נישט אנקומען הויך. ממילא קומט אויס אלזא אז די גויים האבן נישט אלע די מעלות, אלזא איז נישט שייך זיי אנצורופן חרשים און עיוורים. און דעריבער מי עיוור כי אם עבדי, ומי חרש כמלאכי אשלח. מי עיוור? פארוואס רוף איך אים אן עיוור? ווארום משולם. דו האסט דאך די שלמות, ווי מיר האבן דערקלערט, די שלמות הנפשית וואס דו ביסט מיט איר געבוירן, די טבע'דיגע שלמות. ועיוור כעבד השם, איך רוף דיך אויך אן עיוור, ווייל דו האסט אויך די מעשה'דיגע שלמות, עס איז אין דיין כוח צו טאן און צו ווערן אן עבד השם. און פארוואס האסטו נישט געזען און נישט געהערט? עס איז נישט אנדערש נאר חרשות און עיוורות.
דער מלבי"ם דערקלערט אז עס איז דא א ביטוי פון משולם. דאס מיינט משולם איז א לשון שלם. וואס איז דער חילוק, זאגט דער מלבי"ם, צווישן שלם און תמים? אויך שה תמים מיינט שלם. לכאורה דריקן זיי ביידע אויס שלמות. וואס איז דער חילוק צווישן זיי? זאגט דער מלבי"ם, תמים איז דער היפוך פונעם מום און חיסרון. א זאך וואס האט נישט קיין מום און חיסרון רופט מען תמים. שלם, מיינט מושלם אויפן בעסטן מעגלעכן אופן. פארשטייט איר? דאס מיינט, תמים דארף נישט נויטיק האבן קיין גרויסע שלמות. עס האט נישט קיין מום. האט נישט קיין מום, רופט מען תמים. פארקערט, אויב עס איז מושלם געווארן אין אלע מעגלעכע מעלות, דאס רופן מיר שלם. דאס בעסטע וואס עס קען זיין לויט דער זאך.
א מענטש וואס ער איז נישט קיין בעל מום, דאס רופט מען א טבע'דיגע תמימות. מצד הטבע איז ער געבוירן שלם, ער איז נישט קיין בעל מום. און אויב ער איז אויך נישט קיין צבוע און נישט קיין חנף און נישט קיין ליגנער, וועל איך זאגן ער האט אויך א נפש'דיגע תמימות. אויך אין זיין נפש איז ער תמים. אויך זיין נפש איז שלם. האט איר באמערקט? ער האט נישט קיין פגם. איך האב נאך נישט גערעדט וועגן מעלות. ער האט נישט קיין מום אינעם גוף, א גופ'דיגע שלמות. ער האט נישט קיין מום אין דער נפש, א נפש'דיגע שלמות. איך האב נאך נישט גערעדט אז ער האט מעלות אין דער נפש. פארקערט, דער וואס איז מצליח געווען אנצוקומען, זאג, צו עשירות, געזונט, הצלחה, דעם רוף איך שלם מיט א טבע'דיגער שלמות. באמערקט איר? ער איז נישט תמים, וואס מיינט נאר נישט חסר, נאר שלם, האט משיג געווען א מעלה. דאס רופט מען אין גדר פון שלם, ער האט א טבע'דיגע שלמות. די טבע'דיגע תמימות, ער איז געבוירן אן א מום. ער איז נישט חסר. אבער איך וויל דיר זאגן, ניין, נישט נאר נישט חסר, עס זענען אין אים דא נאך מעלות, אלזא וועל איך אים רופן שלמות, ער האט א טבע'דיגע שלמות. און אויב איך וויל רעדן וועגן דער נפש'דיגער שלמות, אלזא האבן מיר געזאגט, דער וואס איז נישט קיין חנף, נישט קיין ליגנער, נישט קיין צבוע, זאג איך ער האט א נפש'דיגע תמימות. די כוונה, ער האט נישט קיין פגם. וואס מיינט משיג צו זיין א נפש'דיגע שלמות? דער וואס האט משיג געווען די נפש'דיגע מעלות, האט משיג געווען די הויכע מעלות פון די נביאים, פון די קדושים, דאס רופט מען אים שלם מיט א נפש'דיגער שלמות. ער האט זיך געשלימט. ער איז נישט נאר תמים אן חסרונות, ער איז נישט נאר נישט קיין ליגנער. ער האט משיג געווען רוחניות'דיגע נפש'דיגע השגות, דאס רופט מען א נפש'דיגע שלמות.
דעריבער זאגט ער, באמערקט, ביי בעלי חיים נעמען מיר נישט אויף זיי דעם ביטוי שלמות, נאר נאר תמים. שה תמים. פארוואס? ווארום וואס איז דער מאקסימום וואס א שה קען זיין? אן א פגם. קען איך זאגן דער שה האט משיג געווען שלמות, דאס איז א רייכער שעפעלע? וואס רייך? וואס? נישט גשמיות'דיג, און זיכער נישט אין רוחניות, איך קען נישט זאגן אז ער האט משיג געווען און פארריכט זיך אליין. אלזא וואס איז דער מאקסימום וואס איז שייך צו געפינען אין אים? דאס איז תמים. תמים איז שלם, ער האט נישט קיין חיסרון. דאס איז זיין גאנצע מעלה, אן א פגם. אבער צו זאגן אז ער האט משיג געווען עפעס, איז נישט שייך. און אויך, זאגט ער, ביי זאכן וואס זענען נישט קיין בעלי איברים, נעמען מיר אן דעם ביטוי שלם. לדוגמה, אבנים שלמות, איפה שלמה. פארוואס? ווארום א גוף וואס איז נישט קיין בעל איברים, איז נישט שייך ביי אים א מום. וואס וועל איך זאגן? לדוגמה, אבנים אן א מום? עס איז דא א געוויסע גרייס וואס א שטיין דארף זיין אז ווייניקער פון דעם איז א מום? אדער איפה שלמה, איפה אן א מום? דא האבן מיר א פראבלעם ווארום איך קען נישט שרייבן אויף אים דעם ביטוי תמים. איך קען נישט שרייבן אויף אים, ווארום תמים איז אן א מום. וואס וועסטו זאגן, אן א חיסרון? אן איפה אן א חיסרון? עס איז דא א געוויסע מאס וואס עס דארף זיין אז ווייניקער פון דעם איז א חיסרון? דא דארף איך זאגן שלמה, די כוונה איז זי האט זיך געשלימט. די כוונה איז אינעם מאקסימום. אז נאר אין די פעלער וועל איך זיך אויסדריקן מיטן ביטוי שלם. אבער אין א זאך וואס האט א געוויסע גרייס וואס עס דארף זיין, ווי א כבש, האט א געוויסע צאל איברים וואס עס דארף זיין, אויב עס פעלט אים, וועל איך נישט זאגן ער האט נישט משיג געווען שלמות, וועל איך זאגן ער האט נישט משיג געווען תמימות, ער איז נישט תמים, ער איז נישט שלם, די כוונה מושלם אין דעם וואס עס דארף זיין. און תמיד קומט שלמות אויסצודריקן א מעבר. אן ווייטערע השגה, איבער וואס ער קען משיג זיין בעצם דאס וואס ער איז שלם, לייגט ער צו נאך ווייטערע ספעציעלע מעלות. דאס איז וואס ער זאגט, מי עיוור כי אם עבדי וחרש כמלאכי אשלח, מי עיוור כי משולם. ווארום משולם מיינט דו האסט די מעגלעכקייט אנצוקומען צו א הויכער שלמות, נישט נאר נישט קיין חיסרון, דו ביסט נישט קיין כבש. דו ביסט א איד, דו ביסט ישראל. און פון ישראל קען מען אנקומען צו א פיל העכערער מדרגה, פון א מדרגה פון, ווי מיר האבן דערקלערט, נישט נאר אז ער איז נישט קיין בעל חיסרון נאר נאך א בעל מעלה און א הויכע שלמות.
ראות רבות ולא תשמור. פקוח אוזניים ולא ישמע. דו קענסט זען א סך זאכן וואס פון זיי, אויב וועסטו זיך באטראכטן, וועסטו זען און דערקענען די גדולה פון השם. און פונדעסטוועגן, ולא תשמור. דו קוקסט זיך נישט אריין, דו עפנסט נישט דיינע אויגן. באטראכט זיך, זע דעם חסד השם אויף דיר, זע וויפיל נסים דער קדוש ברוך הוא טוט. אויף דעם האט ער בעצם געעפנט, החרשים שמעו. פארוואס באטראכטסטו זיך נישט, העיוורים הביטו לראות. און איצט וועט ער אריבערגיין רעדן וועגן דעם נביא. ער זאגט, אויך דיין נביא, ער איז דער חרש וועגן וועמען איך רעד. ווארום פקוח אוזניים, השם וויל עפענען זיינע אויערן, אים דערהערן זיין ווארט, אבער ולא ישמע. דער נביא איז נישט אינטערעסירט צו הערן, נישט אינטערעסירט צו גיין מוכיח זיין דאס פאלק.
השם חפץ למען צדקו יגדיל תורה ויאדיר. השם חפץ למען צדקו יגדיל תורה ויאדיר. זאגט דער מלבי"ם, ווען מען וויל ברענגען א ראיה, איז דא א וועג, בעצם זענען דא צוויי וועגן ווי מען קען ברענגען א ראיה. עס איז דא א וועג פון דער הקדמה צו דער תולדה, און עס איז דא א וועג פון דער תולדה צו דער הקדמה. ווען מיר רעדן פון דער הקדמה צו דער תולדה, מיינט דאס, איך האב א זאך וואס איך האב זי געזען, און איך וויל איצט לויט דער זאך וואס איך האב געזען, די וואס איך ווייס זיי, ארויסברענגען מסקנות וואס וועט זיין צום סוף. דאס רופט מען דער וועג פון ארויסברענגען מסקנות פון דער הקדמה צו דער תולדה. לויט וואס איך זע איצט, שאץ איך אפ פון דעם וואס וועט געבוירן ווערן. דאס איז א וועג פון פארשונג, ווען מען פרואווט אויס וואס האט זיך געענדערט אין א געוויסער צייט, לויט דעם ברענגט מען ארויס מסקנות אויף עתיד'דיגן אופן וואס עס וועט זיין. עס איז דא אן אנדער וועג, און דאס איז דער וועג פון דער תולדה צו דער הקדמה. וואס איז פון דער תולדה צו דער הקדמה? דאס איז פונקט פארקערט. איך זע וואס עס געשעט מיט דעם היינט, און אויף דעם סמך וויל איך ארויסברענגען מסקנות וואס איז געווען אין עבר. אויף דעם סמך וויל איך ארויסברענגען מסקנות ווי אזוי דאס האט זיך אנטוויקלט, ווי אזוי דאס האט זיך אנגעהויבן. אויף וואס פארא סמך? אויפן סמך פון דער תולדה, פון דער תולדה גייען מיר צו דער הקדמה. דערקלערט דער מלבי"ם, יענער דור האט געהאט שאלות אויפן קדוש ברוך הוא. און זיי האבן זייער שאלה געפרעגט פון דער הקדמה צו דער תולדה. דאס איז א שאלה וואס מען פרעגט וואס מען רופט פאראויס. עס איז דא א מעגלעכקייט צו פרעגן צוריק, פון דער תולדה, וואס זענען די תוצאות, פון דעם וויל איך ארויסברענגען וואס איז געווען אין אנהייב, דאס רופט מען צו גיין צוריק. אבער יענער דור האט געפרעגט פאראויס. דאס מיינט, מען ברענגט א ראיה פון וואס עס איז געווען אין אנהייב אויף וואס עס וועט זיין צום סוף. און זיי קומען אזוי און לייגן א הנחה און זאגן, השם חפץ דאך למען צדקו. דער קדוש ברוך הוא ווילט דאך למען צדקו, מיינט דאס, פארוואס האט השם אונדז געגעבן א סך תורה.
עס איז דאך לכאורה גענוג מיט זיבן מצוות בני נח, פארוואס האט השם אונדז געגעבן תרי"ג מצוות? ווייל השם וויל אונדז מזכה זיין. דער קדוש ברוך הוא וויל אז מיר זאלן האבן א סך זכויות, אז מיר זאלן האבן א נצחי'דיגן שכר, אז מיר זאלן האבן נחת אין עולם האמת. אלזא, דורך דעם וואס ער מערט אונדז מצוות, וועלן מיר האבן די גרעסערע מעגלעכקייט אנצוקומען צו זכויות. השם חפץ דאך למען צדקו, און פון דעם טעם יגדיל תורה ויאדיר. פון דעם טעם האט דער קדוש ברוך הוא געגרויסט די תורה און האט זי דערהויבן פאר כלל ישראל וואס ער האט זיי געגעבן תרי"ג און האט זיך נישט באנוגנט מיט נאר זיבן.
אבער זיי זאגן, אויב דאס איז דער טעם, דא זענען זיי נאך אין דער הקדמה, אויב דאס איז דער טעם, לאמיר זען וואס עס געשעט אין דער תוצאה. לאמיר זען צי די תוצאות האבן באמת געבראכט צו דער זאך אדער נישט. והוא עם בזוז ושסוי, הפח בחורים כולם, ובבתי כלאים החבאו, היו לבז ואין מציל, משיסה ואין אומר השב. און אויב אזוי, אויב דאס איז דער חשבון כביכול פון מקום, ווארום השם חפץ למען צדקו יגדיל תורה ויאדיר, פארוואס זעען מיר אז די זעלבע מיטלען וואס השם האט צוגעגרייט כדי צו מצדיק זיין כלל ישראל, כדי זיי צו מגדיל זיין אין תורה, כדי זיי צו דערהייבן, זעען מיר אז די מיטלען האבן צום סוף נישט געבראכט צו דער דערהאפטער תוצאה.
אט זע וואס עס געשעט, וואס איז דער מצב פון כלל ישראל. די ריבוי פון תורה און מצוות, אנשטאט זיי צו געבן א גרעסערן שכר, א גרעסערע מעלה, א דערהויבנקייט איבער די אנדערע פעלקער, וואס איז דערפון געשען? והוא עם בזוז ושסוי. כלל ישראל זענען פארשעמט און בזוז, די כוונה מען באראבט זיי, ושוסים אלץ וואס זיי האבן. שוסים מיינט מען פארטיליקט. הפח בחורים כולם. און זיי זענען הפח, הפח מיינט זיי פרעגן און בלאזן דאס ארויס אין זייער דיבור. הפח בפה איז א לשון דיבור.
הפח בחורים כולם. דער מלבי"ם דערקלערט אז בחורים איז נישט די כוונה פון לשון בחור, נאר פון לשון חור. דאס מיינט, אין די חורים וואו זיי געפינען זיך, הפח, זיי בלאזן און פרעגן מיט זייער מויל, זיי ברענגען ארויס ווי א בלאז פון זייער מויל און פרעגן, פארוואס איז כלל ישראל לבוז און אין מציל? ובבתי כלאים החבאו, אין די תפיסות וואו זיי באהאלטן זיך, פרעגן זיי פארוואס איז די מציאות אז מיר זענען לבז ואין מציל, משיסה ואין אומר השב? און אויב אזוי, לכאורה האט די ערשטע פלאן פון השם חפץ למען צדקו נישט געבראכט צו דער דערהאפטער תוצאה אז דורך דעם וועט כלל ישראל באמת זיין דערהויבן און אפגעטיילט פון אלע אומות צום גוטן, נאר אדרבה, השם חפץ למען צדקו יגדיל תורה ויאדיר, אנשטאט צו ברענגען צו דער דערהאפטער תוצאה, זע וואס דאס האט געבראכט, אז כלל ישראל זענען בזוז, פארשעמט און גערודפט פון די אומות און עס איז נישטא ווער עס זאל זיי ראטעווען.
דער מלבי"ם דערקלערט אז הפח איז אן ענין פון דיבור. ווי מיר האבן געזען אשיב בי אשא יפיח לו, יפיח כזבים עד שקר, דער עד וואס ליגט ברענגט ארויס און רעדט דברי כזב. דא זעען מיר אז עס זענען דא בחורים, די כוונה די וואס געפינען זיך אין חורים, און עס זענען דא אזעלכע וואס געפינען זיך אין בתי כלאים. דערקלערט דער מלבי"ם וואס איז דער חילוק צווישן זיי? זאגט דער מלבי"ם, א ארט וואו א מענטש באהאלט זיך פון זיך אליין, דאס רופט מען א חור. ער האט געזוכט א חור זיך צו באהאלטן. בתי כלא פארקערט איז אן ארט וואו מען האט אים אריינגעווארפן בעל כורחו. אלזא זענען דאס בעצם צוויי ביטויים וואס זענען געקומען אויסצודריקן צוויי זאכן. א', צוליב דער רדיפה, זיי זוכן, זיי זוכן א חור זיך צו באהאלטן. די צווייטע זאך, די רודפים, די שונאים, אויך די וואס זיי כאפן, זיי אויך אריינזעצן.
און זיי פרעגן פארוואס איז כלל ישראל געווען לבז ואין מציל, משיסה ואין אומר השב? פארוואס אויף בז זאגט ער אין מציל, און אויף משיסה זאגט ער אין אומר השב? זאגט דער מלבי"ם, לאמיר דערקלערן וואס איז דער חילוק צווישן בז און משיסה און דעמאלט וועלן מיר אויך פארשטיין די ביטויים. בז איז וואס דער שונא באראבט פאר זיין באדארף. לדוגמה, מיר האבן גובר געווען א מדינה, און דארט איז דא נאפט, איז דא רכוש, און איז דא געווער, באראבן מיר פאר זיך. דאס רופט מען בז. פארקערט משיסה, דאס איז נישט א זאך וואס מיר נעמען, נאר א זאך וואס מיר פארטיליקן. וואס עס בלייבט איבער, נעמט מען און פארברענט. נעמט מען און פארברענט. ניין, מען לאזט נישט איבער גארנישט, נישט מיטן ציל צו נעמען פאר זיך, נאר תמיד משיסה מיינט וואס מען טרעט און צעטרעט מיט די פיס כדי דאס צו פארטיליקן.
ווען דאס מיליטער גייט און באראבט, האלט אים דער שר הצבא נישט אפ. ווארום דאס קומט זיי. די סאלדאטן קומט צו באראבן וואס זיי האבן זיך געשלאגן דערפאר. זיי האבן זיך געשלאגן, האבן גובר געווען דעם שונא, א חלק פון וואס עס באצאלט זיך פאר די סאלדאטן פאר דער גאנצער מלחמה, איז צוליב דער ביזה וואס זיי נעמען צום סוף פון דער מלחמה. אלזא דאס וועט זיי דער שר הצבא נישט מונע זיין צו נעמען. פארקערט, וואס זיי שוסים, אמאל דאס יא וועט זיי דער שר הצבא מונע זיין. אמאל וועט דער שר הצבא זיי זאגן נישט צו גיין און פארטיליקן. ער וועט זען עפעס א טעם, עפעס אן אינטערעס, אמאל וועט דער שר הצבא זאגן נישט צו פארטיליקן וואס עס איז דארט געבליבן.
קומט אויס אלזא, אז ווען זיי ווילן באראבן, האלט זיי דער שר הצבא נישט אפ. איך דארף האבן עמעצן פון אונדזערע פריינד, פון אונדזערע חברים, עמעצן וואס וועט זיין מיט אונדז און וועט מונע זיין דעם קעגנזייטיקן מיליטער. עמעצן וואס וועט קומען זיי ראטעווען. פארקערט, ווען זיי קומען צו שוסים, ווי מיר האבן דערקלערט צו פארטיליקן, אלזא אמאל דארף מען נישט עמעצן דיינעם וואס זאל קומען ראטעווען. אמאל וועט זייער אייגענער שר הצבא זיי מונע זיין. זייער שר הצבא וועט זאגן קער זיי אום, זאלסט נישט סתם פארטיליקן. דעריבער באמערקט וואס איז די לשון. היו לבז, ווען די שונאים קומען קעגן אונדז אונדז צו באראבן, ואין מציל. עס איז נישטא ווער עס זאל אונדז העלפן, אונדז צו ראטעווען פון דער ביזה פונעם שונא. היו למשיסה, און זיי קומען אויך און וואס זיי נעמען נישט קומען זיי צו פארטיליקן, ואין אומר השב. דא דארף מען נישט קיין מציל, עס איז גענוג אז זייער שר הצבא זאל זאגן השב. אבער אפילו דאס איז נישטא. אפילו נישטא ווער עס זאגט השב. דאס מיינט, ער קומט און ווייזט וויפיל אונדזער מצב איז חמור. אלזא זיי, ווי איך האב געזאגט נאכאמאל, קומען פונעם אנהייב צום סוף. השם חפץ דאך למען צדקו, דאס איז די הקדמה, די תוצאה דערפון האט געדארפט זיין אז כלל ישראל זאל זיין אין א גוטן מצב. און אט אדרבה זעען מיר, אז וואס השם חפץ למען צדקו יגדיל תורה ויאדיר, ער האט אונדז געמערט תורה און מצוות, נישט נאר עס האט נישט געבראכט אויף אונדז קיין גוטס, נאר עס האט נאך געבראכט אויף אונדז שלעכטס, מיר זענען דאס נידעריקסטע פאלק פון אלע אומות.
אויף דעם קומט די תשובה פון השם. מי בכם יאזין זאת, יקשיב וישמע לאחור. זאגט זיי דער קדוש ברוך הוא, איר האט אנגעהויבן פרעגן פארויס ווי מיר האבן געפרעגט, פון דער הקדמה צו דער תוצאה. איר זענט נישט געגאנגען אינעם ריכטיקן וועג. איר דארפט גיין פארקערט. איר דארפט גיין פון דער תוצאה צו דער הקדמה. מי איש בכם אשר יאזין זאת, וועט נישט גיין אינעם וועג ווי איר זענט געגאנגען, פון דער הקדמה צו דער תולדה, נאר פון דער תולדה צו דער הקדמה. דהיינו פון דער מסקנה, פון דער תוצאה, וועט ער ארויסברענגען מסקנות אויפן אנהייב. און דאס רופט מען, ווי מיר האבן געזאגט, צו גיין צוריק. נישט אינעם וועג ווי איר זענט געגאנגען, נאר פארקערט. דאס מיינט, קומט איצט דארפן מיר זען וואס זענען די תוצאות. וואס זענען די תוצאות? כלל ישראל זענען איבערגעגעבן צום בז. דאס איז די תוצאה.
לאמיר גיין צו די תוצאות, און איצט פרעגט איר פארוואס השם ראטעוועט נישט? לאמיר גיין צו דער הקדמה. לאמיר זען דערפון וואס עס איז געווארן. נישט ווי איר זענט געגאנגען, איר זענט געגאנגען פון דער הקדמה, השם וויל דאך אונדז מזכה זיין, ער האט אונדז געגעבן א סך תורה, אלזא פארוואס זענען מיר בזוז? זאגט ער פארקערט וועלן מיר גיין. מיר זענען בזוז, דאס זענען די עובדות. די עובדות אז מיר זענען בזוז. היות מיר זענען בזוז, לאמיר פרואוון בירורן וואס האט דאס פארורזאכט. וואס האט דאס פארורזאכט? דו וועסט איצט פארשטיין אז אלץ איז מיט השגחה. און דאס איז איצט אין פסוק כ"ד, ער גייט לויט דעם וועג. ערשט וועלן מיר זען די תוצאות. מי נתן למשיסה יעקב וישראל לבוזזים? פון דעם וועסטו אנקומען צו דער הקדמה. הלא השם זו חטאנו לו, ולא אבו בדרכיו הלוך, ולא שמעו בתורתו. מי נתן למשיסה יעקב? הלא השם. איר מיינט כביכול אז דאס איז יד המקרה, השם האט אונדז געגעבן א סך מצוות, פארוואס זענען מיר צום סוף בזוז? פון יד המקרה? זאגט ער ניין ניין ניין ניין. לאמיר גיין און זען וואס איז בעצם דא געשען. דער קדוש ברוך הוא האט אייך דאך געגעבן תורה און מצוות, פארוואס? ווארום השם ווילט באמת למען צדקו. און השם ווילט באמת מגדיל זיין תורה, און ער וויל אז כלל ישראל זאל האבן א סך זכויות. און אויב דו זעסט אז צום סוף למשיסה יעקב וישראל לבוזזים, איז בהכרח דאס מיט השגחה. דאס איז נישט געשען פון זיך אליין. און אויב דאס איז נישט געשען פון זיך אליין, לאמיר פרואוון זוכן אינעם שורש, לאמיר גיין צוריק. וואס האט דאס פארורזאכט? וואס האט דאס פארורזאכט? הלא השם זו...
הלא השם זו חטאנו לו ולא אבו בדרכיו הלוך ולא שמעו בתורתו. די סיבה איז דו. די סיבה איז איר, זאגט זיי דער קדוש ברוך הוא, היות איר האט נישט געוואלט גיין אין דער תורת השם, ממילא דורך דעם האט ער געבראכט אויף אייך אלע די צרות און אלע די אומגליקן. הלא השם זו חטאנו לו, וואס איז זו? די זעלבע סיבה וואס איך האב געוואלט אייך מגדיל זיין תורה און מצוות כדי מגדיל צו זיין תורה און זי צו דערהייבן, כדי אייך צו געבן א סך שכר, און צוליב דעם זענט איר געגאנגען און האט דאס פאראכטעט, און זו עצמה חטאנו לו, אין דעם ענין אליין וואס ער האט אונדז געמערט תורה און מצוות, האבן מיר פאראכטעט די זעלבע תורה און מצוות, און ממילא דורך דעם נתן למשיסה יעקב וישראל לבוזזים.
איצט באמערקט, זאגט דער מלבי"ם, אויב עס איז דא א מצב וואו עס איז דא עמעצער וואס איך האב אים נישט געטאן קיין גוטס און ער איז געגאנגען און האט זיך פארזינדיקט קעגן מיר, וועל איך אויף אים ברוגז זיין, אבער נישט אזא גרויסע ברוגז. פארקערט, אויב עס איז דא עמעצער וואס איך האב אים געטאן גוטס און מיט וואס איך האב אים געטאן גוטס איז ער געגאנגען און האט זיך פארזינדיקט קעגן מיר, איז געגאנגען און האט מיר געפשעט, איז דאס א פיל גרעסערע שטראף, דער כעס איז פיל גרעסער. און דאס איז וואס ער זאגט זיי, הלא השם זו חטאנו לו. דער מלבי"ם, עס איז דא בעצם דא א שוועריקייט, איך וויל אז מיר זאלן פארשטיין, וואס איז השם זו חטאנו לו? וואס איז זו? השם, מיר האבן זיך אים פארזינדיקט. אויב דו רעדסט וועגן השם זאג זה חטאנו לו, און בכלל אפשר איז דאס ווארט זה איבעריק, הלא השם חטאנו לו. וואס איז זו? ער זאגט ניין, פארשטייט וואס טאפלט און גרויסט אייער חטא, ווארום אין זו אליין, אין דער זעלבער סיבה אליין וואס דער קדוש ברוך הוא האט אונדז געטאן גוטס, אין וואס האט ער אונדז געטאן גוטס? ער האט אונדז געגרויסט די תורה, ער האט אונדז געגרויסט מצוות, פארוואס? ווארום ער האט געוואלט מגדיל זיין תורה און זי דערהייבן, ער האט חפץ געווען למען צדקו, אז מיר זאלן זיין ראוי, אז מיר זאלן זיין צדיקים, אז מיר זאלן האבן א סך שכר, אין דעם אליין האבן מיר אים געפשעט. נישט נאר וואס מיר האבן דאס נישט גענוצט, האבן מיר נאך געפשעט און דאס גענוצט קעגן אים, מיר האבן נאך עובר געווען אויף זיינע מצוות און זיך אים אנטקעגנגעשטעלט.
ער זאגט אלזא, ווי מיינסטו אז דאס וועט אריבערגיין בשתיקה? מיר האבן זיך דאך פארזינדיקט און ולא אבו בדרכיו הלוך, אויך ווען עס זענען געקומען די נביאים און זיי מוכיח געווען, האבן זיי נישט געוואלט גיין אין זיינע וועגן, זייער הארץ האט נישט געוואלט צו אים, און זיי האבן זיך נישט באנוגנט נאר מיט דעם וואס זיי האבן נישט געוואלט, ולא שמעו בתורתו, זיי האבן איבערגעטרעטן אויף איר מיט א פאראכטונג. אלזא די זעלבע סיבה וואס איך האב דיר געגעבן צו גרויסן דיין מעלה, האסטו זי צום סוף גענוצט צו פארקלענערן און אראפצונעמען דיין מעלה. אלזא וואונדער זיך נישט אויף דער שטראף, ווארום די מצוות זענען געגעבן געווארן פאר דיין גוטס, און דו, דורך דעם וואס דו האסט נישט געוואלט און נישט געהערט, דורך דעם ביסטו דורך זיי געשטראפט געווארן. אלזא אין וועמען איז די שולד? אינעם מענטש אליין, אלזא האט ער נישט קיין טענה קעגן דעם מלך.
דער מלבי"ם זאגט, באמערקט, עס איז דא משיסה יעקב וישראל לבוזזים. דער מלבי"ם דערקלערט תמיד ווי זיין דרך אז יעקב קומט צו סימבאליזירן דעם מצב פון כלל ישראל אין זייער נידעריקן שיכט. דער חלק פון זייער המון, זיי זענען יעקב פון לשון עקב, די מענטשן אויף דער נידעריקערער דרגה, די וואס געפינען זיך אינעם עקב. פארקערט קומט ישראל אויסצודריקן די גדולים, די שרים, די חשובים. זאגט ער דעריבער באמערק, יעקב וואס דאס איז דער נידעריקערער שיכט, האט מען זיי געגעבן למשיסה. למשיסה איז געקומען דער שונא און האט זיי געהרגעט און זיי פארטיליקט. פארקערט אין כלל ישראל זענען אויך געווען חשובים, אזוי ווי דניאל און זיינע חברים. וואס האט מיט זיי געטאן דער שונא? ער האט זיי געשטעלט אינעם פאלאץ פונעם מלך פאר שרים און יועצים. אלזא זענען זיי געגעבן געווארן למשיסה אדער לבוזזים? לבוזזים, ער האט זיי באראבט פאר זיך כדי אז זיי זאלן דינען פאר אים. דעריבער פאסט דאס זייער, מי נתן למשיסה יעקב, כלל ישראל דעם המון, די פשוטע מענטשן, זענען געווען למשיסה, מען האט זיי פארטיליקט, זיי געהרגעט, זיי געשאכטן. וישראל, די וואס זענען אויף דער הויכער דרגה, אין דער דרגה פון ישראל, זיי זענען געווען לבוזזים, זיי האט מען באראבט, דער שונא האט זיי נישט פארטיליקט נאר האט זיי גענומען צו זיין פאלאץ, זיי באראבט ווי א מענטש וואס באראבט ממון.
דאס ווארט זו, זאגט דער מלבי"ם, ווייזט אויף א נעלמע זאך און איז שייך אויך אין זכר, אויך אין נקבה. עם זו יצרתי לי, יא, יתפשו במזימות זו חשבו, מפני רשעים זו שדוני, דבר זה שדוני וכולי, ואורחה בדרך זו תלך, דאס זו איז נתון אויך אין א לשון זכר און אויך אין א לשון נקבה.
וואס איז אביסל שווער דא אין דעם ניסוח פונעם פסוק, איז וואס דער פסוק עפנט אין גוף ראשון און ענדיקט אין גוף שלישי. הלא השם זו חטאנו לו, מיר, מיר האבן זיך פארזינדיקט, ולא אבו בדרכיו הלוך. ווי האט ער געדארפט זאגן? ולא אבינו בדרכיו הלוך. אדער ער זאל זאגן, אדער עם ישראל זו חטאו לו ולא אבו בדרכיו הלוך, ער זאל אלץ רעדן אין גוף שלישי. אבער עפענען אין גוף ראשון און ענדיקן אין גוף שלישי? אלזא רש"י שפירט דאס, און דעריבער זאגט רש"י אז דא רעדט מען וועגן צוויי, מען רעדט וועגן אונדז און וועגן אונדזערע אבות. הלא השם זו חטאנו לו מיר, און דאס האט זיך נישט אנגעהויבן פון אונדז, ולא אבו אונדזערע אבות בדרכיו הלוך, דאס האט זיך שוין אנגעהויבן פון אונדזערע אבות וואס האבן נישט געוואלט גיין אין זיינע וועגן. אלזא קומט אויס אז מען רעדט דא בעצם וועגן צוויי גרופעס, און דעריבער רעדט ער אויך אין א לשון ראשון און אויך אין א לשון שלישי. דער רד"ק פארקערט שפירט אויך די שוועריקייט, און דער רד"ק זאגט וואונדער זיך נישט, אזוי איז דער דרך פון די פסוקים. עס קען זיין אז ער וועט זאגן אין איין פסוק כינויים וואס זענען משונה איינער פונעם אנדערן. היה זרעם לבקרים אף ישועתנו, ער האט געדארפט זאגן היה זרעם אף ישועתם, אדער היה זרענו אף ישועתנו, און דא היה זרעם אף ישועתנו, זרעם איז גוף שלישי, ישועתנו איז גוף ראשון. דא זעסטו אז אזוי איז דער דרך פון די פסוקים, אלזא אויך דא, הלא השם זו חטאנו לו ולא אבו בדרכיו הלוך, זאגט דער רד"ק וואונדער זיך נישט אויף דעם ניסוח.
וישפוך עליו חמה אפו ועזוז מלחמה ותלהטהו מסביב ולא ידע ותבער בו ולא ישים על לב. וישפוך עליו חמה אפו. ביז דער קדוש ברוך הוא, צוליב דעם וואס כלל ישראל האבן זיך אפגעטראגן פונעם וועג און איך האב זיי געמערט תורה פאר זייער גוטס און זיי האבן דאס גענוצט צו איבערטרעטן דעם ווארט פון השם, וואס האט די זאך פארורזאכט? וישפוך עליו חמה אפו, דער קדוש ברוך הוא האט אויף זיי אויסגעגאסן זיין חמה. און וואס איז די סיבה אז עזוז מלחמה תלהטהו מסביב? די סיבה איז ווייל ולא ידע ותבער בו ולא ישים על לב. אויב זיי וואלטן חוזר בתשובה געווען, נו, וואלט דער קדוש ברוך הוא זיי מוחל געווען, אבער זיי זענען נישט חוזר בתשובה געווען. נאכדעם וואס ער האט אויסגעגאסן חמה אפו, נאכדעם וואס תלהטהו מסביב, ולא ידע. כביכול ווייסט ער נישט פארוואס דאס איז אים געשען, ער פארשטייט נישט פון וואנעט דאס איז אים געקומען, ער פארשטייט נישט אז עס איז דא א הערה פון השם און מען דארף חוזר בתשובה זיין. ולא ידע, ער שפירט נישט און ווייסט נישט.
ולא שם על לב. דאס מיינט, אין אנהייב האט אנגעהויבן ברענען די פייער רונד ארום. ותלהטהו מסביב ולא ידע. נאך פארשטייט ער נישט, מיין הער, דו ביסט אין א סכנה, דאס וועט אנקומען צו דיר. רונד ארום איז די פייער און ולא ידע. נאכדעם ותבער בו, גוט נו, איצט זעסטו אז דאס האט זיך שוין אנגעכאפט אין דיר אליין, ותבער בו, ולא ישים על לב. און פונדעסטוועגן לייגט ער נישט אויף זיין הארץ צו זיין חוזר בתשובה, ער לעשט נישט אויס די שריפה, ער נעמט נישט אראפ די חמה און דעם קצף פונעם קדוש ברוך הוא פון אויף אים דורך דעם וואס ער טוט תשובה. וואס איז דער נמשל? דער נמשל איז אז אין אנהייב איז דער שונא נישט גלייך געקומען אונדז שלאגן, דער שונא איז געקומען און האט גובר געווען רונד ארום, אין די גרעניצן פון ארץ ישראל. דאס רופט מען ותלהטהו מסביב. ולא ידע, ער פארשטייט ווי נישט אז אט אט קומט דער שונא אן צו דיר. און נאכדעם קומט דער שונא אן דירעקט און... ותבער בו, און שוין זעען מיר אז ער קומט אויף אונדז, נישט אויף די אומות, דאס איז שוין אויף אונדז ממש, ולא ישים על לב. און פונדעסטוועגן לייגט ער נישט אויף זיין הארץ צו זיין חוזר בתשובה.
זאגט דער מלבי"ם, עס שטייט דא חמה און עס שטייט דא אפו. חמה איז תמיד, דערקלערט דער מלבי"ם, דער אינערלעכער כעס. און דער אף איז וואס עס גייט ארויס אינדרויסן. דעריבער שטייט אש קדחה באפי, דאס איז תמיד דער אף, ווען ביי א מענטש ווערט זיין אף רויט, הייבן אן צו גיין אדים פונעם מויל, דאס איז שוין ווען דער כעס גייט ארויס פון אינעווייניק אין דרויסן. פארקערט חמה, ווי עס שטייט ביי אחשוורוש וחמתו בערה בו. די חמה ווען זי ברענט איז זי אינעווייניק. דארט האבן מיר אויך דערקלערט לויטן מלבי"ם פארוואס אין אנהייב האט זי נאר געברענט אין אים און ער האט זיך נישט געקענט דערלויבן צו ווייזן דעם כעס קיין דרויסן, עס איז דא ביים מלבי"ם דארט א וואונדערלעכע דערקלערונג, ווער עס וויל וועט קענען הערן אין דעם דיסק פון מגילת אסתר. אלזא ער זאגט דא, אין אנהייב איז געווען א בחינה פון חמה, און נאכדעם איז געווארן אפו, די פייער איז ארויסגעגאנגען אינדרויסן, און אינעם דריטן שטאפל עזוז מלחמה, ער איז געקומען מיט א מלחמה מיט א שטארקייט קעגן כלל ישראל, וואס כלל ישראל לייגן נישט אכט אויף די רמזים, כלל ישראל לייגן נישט אכט ווי אזוי דער קדוש ברוך הוא רעדט מיט זיי, און דעמאלט איז די מלחמה שוין א גלייכע מלחמה.