ספר ישעיהו פרק מ"ב. "הן עבדי אתמך בו בחירי רצתה נפשי נתתי רוחי עליו משפט לגוים יוציא". זאגט דער מלבי"ם, איצט הייבט ער אן צו באווארענען פאר אונדז דעם גאנצן חזיון וואס מיר האבן געזען אינעם פריערדיקן פרק, וואו ער ברענגט אז ער וועט זיך דינגען מיט די אומות, ווי מיר האבן געזען אינעם פריערדיקן פרק. איך וועל דערמאנען דעם ערשטן פסוק, "החרישו אלי איים ולאומים יחליפו כוח יגשו אז ידברו יחדיו למשפט נקרבה". איצט הייבט ער אן צו באווארענען אויף וועמען ער רעדט דא בעצם. ער זאגט דא, הן עבדי, עבדי דאס איז מלך המשיח. איצט לייגט ער צו דא און זאגט בחירי רצתה נפשי, נתתי רוחי עליו משפט לגוים יוציא. זאגט דער מלבי"ם, פון די תנאים פון נבואה כדי א מענטש זאל זוכה זיין דערצו, דארף מען האבן א' א בחירהדיקע הכנה.
א בחירהדיקע הכנה הייסט דער מענטש מיט זיין אייגענער בחירה גרייט אן זיך צו. דורך טהרה, דורך התקדשות, דורך זיך פארנעמען מיט לערנען תורה. אויב איר געדענקט האבן מיר גערעדט וועגן די בני הנביאים, אז דאס איז געווען זייער וועג צו רוקן זיך פאראויס אין נבואה, זיי פלעגן זיך באהאלטן און שטעלן זיך אונטערן שאטן פון דעם נביא און זיך שטארקן אין עבודת השם מיט פרישות, מיט קדושה, און אזוי פלעגן זיי זיך לערנען ביז זיי פלעגן זוכה זיין און באקומען די נבואה. אויף דעם זאגט ער הן עבדי, עבדי מען רעדט וועגן עמיצן וואס דינט מיך מיט אמונה און האט זיך צוגעגרייט ווי עס דארף צו זיין. נישט ווי אנדערע קנעכט וואס מען קען זיך נישט פארלאזן אויף זיי, נאר דאס איז מיין עבד, אתמוך בו. אתמוך בו מיינט ווי אתמך עליו, איך וועל זיך אנשפארן אויף אים. זאגט דער הייליקער באשעפער דער דינט מיך מיט אמונה, איך קען זיך אנשפארן אויף אים מיט זיכערקייט, ער וועט נישט ליגן אין זיין אמונה. דאס איז די בחירהדיקע הכנה, דאס איז בחירי.
דערנאך זאגט ער מען דארף אויך האבן די טבעדיקע הכנה. די טבעדיקע הכנה הייסט אז שוין פון טבע און פון מוטערלייב האט מען אים צוגעגרייט אז ער זאל זיין ראוי צו נבואה. ווי דער מורה נבוכים באווארנט אז עס איז דא א מציאות וואו דער הייליקער באשעפער באשאפט א מענטש וואס בטבע איז ער מער גרייט צו נבואה, בטבע מער ראוי צום דבר האלוקים. און דאס איז דער מציאות פון חן וואס ער האט געפונען אין די אויגן פון השם נאך איידער ער איז געבוירן געווארן. ווי עס שטייט בטרם אצרך בבטן ידעתיך. עס זענען דא אזעלכע וואס זיי זענען אין אזא מדרגה אז פון הימל האט מען זיי געבוירן אין אזא צושטאנד אז זיי זאלן זיין מער גרייט צו נבואה. איך האב ערשט געלייענט וועגן דעם רב הצדיק, דער רב מנדל, וואס האט געוואוינט אין גאס ראב"ד אין בני ברק, דער רב שך פלעגט ווי באקאנט תמיד שיקן צו אים צו באקומען ברכות. איך האב געלייענט וועגן אים ערשט אז ווען ער איז געווען א עופעלע, האט זיין מאמע פרובירט אים צו שפייזן און פרובירט און פרובירט און נישט, ער האט נישט געזויגן. און עס איז שוין אנגעקומען צו א צושטאנד ממש פון פיקוח נפש. האט מען זיך געווענדט צו איינעם פון גדולי ישראל, מיר דוכט זיך דאס איז געווען דער אדמו"ר מסאטמר מיר דוכט זיך, און ער האט זיי געזאגט איר האט, דו האסט א זון מיט א זייער זייער הויכע נשמה, ער וועט נישט עסן ביז דו וועסט אים נישט צודעקן דעם קאפ. און זי האט אנגעהויבן אים צודעקן דעם קאפ און פון דעמאלט האט ער געזויגן. זעט וואס דאס איז שוין פון וועלכן עלטער, ער איז ערשט געבוירן געווארן. עס איז דא א צושטאנד פון בטרם אצרך בבטן ידעתיך. שוין פון מוטערלייב האט מען אים באשטימט צו גרויסקייטן, בטרם תצא מרחם הקדשתיך.
און דאס איז וואס ער זאגט, בחירי רצתה נפשי. פארט, פארוואס האב איך אים אויסגעקליבן? ווייל רצתה נפשי, איך האב אים צוגעגרייט נאך איידער ער איז געבוירן געווארן, נאך איידער ער איז אנגעקומען אויף דער וועלט האב איך אים צוגעגרייט אז ער זאל זיין ראוי צו דעם תפקיד צו זיין דער משיח און אויסלייזן עם ישראל. און דעריבער נתתי רוחי עליו, איך האב משפיע געווען אויף אים א שפע פון רוח קדושה, אז נישט נאר ער זאל זיין משפיע פאר זיך אליין נאר אויך משפיע זיין אויף אנדערע, און דאס איז וואס עס שטייט משפט לגוים יוציא. דהיינו ער וועט ארויסברענגען משפט פאר דער גאנצער וועלט, ער וועט משפט'ן די גאנצע וועלט און פירן די גאנצע וועלט. אלזא האט ער צוויי מעלות, סיי פון צד עבדי, מיינט די עבדות, וואס ער האט געטאן כדי צו רוקן זיך פאראויס אין עבודת השם ווי די בחינה פון בני הנביאים, און עס איז דא א צווייטע בחינה פון בחירי רצתה נפשי, איך האב אים אויסגעקליבן פון צד וואס איך האב אים געבוירן שוין פון פאראויס מיט די כוחות און סגולות וואס וועלן זיין א הילף און א סיוע פאר אים צו דעם תפקיד וואס ליגט אויף אים.
לא יצעק ולא ישא ולא ישמיע בחוץ קולו. די נבואה זיינע, זאגט דער הייליקער באשעפער צו ישעיה, וועט זיין אן אנדערע נבואה פון אלע נביאים. מיר האבן דאך געזען אז דער נביא האט געדארפט שרייען, ער האט געדארפט שרעקן דעם עם מיט עונשים. ער וועט נישט זיין אזוי, לא יצעק. דער נביא פלעגט טראגן א משל און א מליצה כדי אריינצולייגן זיינע ווערטער אין הארץ פון די הערער, ער פלעגט זאגן משלים, מקרב זיין די זאכן צו זייער הארץ. אבער ער נישט, לא ישא משלו. א דריטע זאך, דער נביא פלעגט אויפהייבן זיין קול דהיינו ער האט געדארפט צוזאמענקלייבן דעם ציבור כדי דער ציבור זאל הערן וואס ער האט צו זאגן. ער וועט נישט אזוי זיין, לא ישמיע בחוץ קולו. ער וועט נישט דארפן צוזאמענקלייבן דעם ציבור כדי זיי זאלן וויסן וואס ער האט צו זאגן, דער דאזיקער משיח וועט זיין אנדערש פון אלע נביאים וואס זענען געווען ביז איצט.
קנה רצוץ לא ישבור ופשתה כהה לא יכבנה לאמת יוציא משפט. פילע נביאים האבן געשטעלט זייערע ווערטער און מקיים געווען זיי דורך דעם וואס זיי האבן זיך נוקם געווען אין די רשעים. למשל אלישע האט געהרג'עט די קינדער, דורך די בערן, 42 קינדער. אליהו האט געשאכטן די נביאי הבעל. מיר זעען אז עס איז געווען א מצב וואו מען האט געדארפט טאן משפט אין די רשעים כדי זיך צו נוקם זיין און כדי צו שטעלן די תוקף פון דער נבואה כדי צו שאפן א השפעה אויפן עם. איצט זענען דא געווען צוויי מינים. עס איז געווען איין סארט רשעים וואס זיי זענען געווען רשעים דורך תאוות, דורך שלעכטע מידות. יענע פארגלייכט ער צו א קנה רצוץ. זיי זענען א קנה רצוץ, עס איז נישטא אין אים מער קיין כוח צו וואקסן, א צעבראכענער ראר, ער קען נישט מער וואקסן. עס זענען אבער געווען אזעלכע וואס זייער שכל איז געווען דאס וואס האט זיי צעשטערט. זייער שכל האט גורם געווען אז זיי האבן אנגעהויבן זיך נייגן נאך כפירה, נאך מינות, און פארלאזן דעם וועג פון השם. נישט פון תאוות און שלעכטע מידות, נאר פון שכל, און דאס איז פיל ערגער. דאס הייסט זיי זענען געגאנגען און געשאפן נייע אידעאלאגיעס, פארוואס מען דארף נישט דינען השם, אדער פארוואס דוקא מען דארף דינען עבודה זרה. דאס איז דער צווייטער חלק, דאס איז ופשתה כהה לא יכבנה. די קנויט וואס איז געמאכט פון פלאקס, מיט דעם פלעגט מען אנצינדן דעם ליכט. און דאס איז די בחינה פון נר דאס איז ליכט, דאס ליכט פון שכל וואס לויכט. און דעמאלט זאגט ער אז וואס עס האט פאסירט איז געווען א פשתה כהה אז יענער ליכט איז שוין געוואָרן פארטונקלט. ווי אזוי? דורך צעדרייטע דעות פון יענע מענטשן. ביידע מיני רשעים וועט דער נביא נישט ארויסברענגען צום טויט. דער נביא וועט זיי נישט משפט'ן ווי אלישע וואס האט געהרג'עט די קינדער אדער ווי אליהו וואס האט געהרג'עט די נביאי הבעל. ער זאגט דיר קנה רצוץ לא ישבור ופשתה כהה וואס איר ליכט איז פארטונקלט געווארן צוליב צעדרייטקייט פון דער דעה לא יכבנה, ער וועט נישט אויסלעשן יענעם ליכט פונעם נר, נאר אדרבה, ער וועט אלעמען צוריקברענגען בתשובה, לאמת יוציא משפט. נישט דורך דעם וואס ער וועט מאכן מלחמה קעגן די רשעים און שלאגן זיי, נאר אדרבה, אפילו אז דער דאזיקער ראר איז צעבראכן וועט ער אים נישט ווייטער ברעכן נאר אים שטארקן. און די פשתה כהה און דאס ליכט פונעם שכל איז פארטונקלט און דאס ליכט פונעם נר איז פארטונקלט, אדרבה לא יכבנה, לאמת יוציא משפט, ער וועט ארויסברענגען דעם משפט האמת כדי צוריקצוברענגען זיי בתשובה.
לא יכהה ולא ירוץ עד ישים בארץ משפט ולתורתו איים ייחלו. נאך סימנים גיט ער אונדז דא כדי צו דערקענען דעם אמת'ן משיח. זאגט דער מלבי"ם, מיר האבן שוין געהאט צום באדויערן עטלעכע און עטלעכע פאלשע משיחים, און אין זייער שפיץ שבתאי צבי שם רשעים ירקב באקאנט פאר אלעמען. עס זענען נאך געווען פילע פאר דעם, עס איז דא א ספר וואס הייסט משיחי השקר לדורותיהם, און עס באשרייבט אלע יענע מענטשן וואס זענען געווען אין דעם גדר פון פאלשע משיחים. צום סוף איז געווען א זייער גרויסע אנטוישונג פאר עם ישראל פון יענעם שבתאי צבי, כמעט אלע גדולי ישראל האבן זיך נאכגעשלעפט נאך אים און געגלייבט אין אים, עס זענען געווען אייניקע וואס האבן דערקענט זיינע ליגנס נאך אין די ערשטע שטאפלען, צווישן זיי דער רב סספורטס וואס איז ארויסגעגאנגען און זיך געשלאגן קעגן אים אין א זייער שווערער מלחמה, און דער שאדן וואס זיי האבן גורם געווען פארן אידישן פאלק איז געווען א גרויסער און א געוואלדיקער שאדן. ער זאגט דיר וויסן זאלסטו ביים משיח וועט נישט אזוי זיין. לא יכהה ולא ירוץ עד ישים בארץ משפט. לא יכהה מיינט פון צד פון דער נפש און דער אמונה. לא ירוץ מיינט פון לשון מרוצץ, צעבראכן. ער וועט זיך נישט צעברעכן נאר אדרבה עס וועט זיין אין זיין כוח דעם גאנצן וועג. יענער משיח וואס מיר האבן גערעדט וועגן אים שבתאי צבי האט זיך צעבראכן און פארטונקלט, וואס איז מיט אים געשען ער האט דאך געביטן זיין דת און צום סוף האט אים אויך געהרג'עט דער מלך. וואס האסטו געזען אז דאס איז געווען א משיח פון אנהייב, אבער צום סוף האט ער זיך צעבראכן. עס איז נאך געווען אזא מציאות פון מענטשן וואס זיי זענען געווען אין דעם גדר אז מען האט געהאט א האפענונג פאר א משיח פון זיי, אבער צום באדויערן זענען מיר נישט אנגעקומען צום מימוש. איינער פון זיי איז געווען שמשון. ווען יעקב האט אים געזען אין זיין נבואה האט ער געזאגט אט דער איז ראוי צו זיין משיח. אבער צום סוף האט ער געזאגט לישועתך קיוויתי השם. איך האף נאר צו די ישועה פון השם, דהיינו עס וועט נישט זיין קיין אנדער ישועה נאר בלויז זיין ישועה יתברך. ער זאגט ביים אמת'ן משיח וועט נישט אזוי זיין, ער וועט זיך נישט צעברעכן און נישט פארטונקלען זיין ליכט, נאר נאר בארץ משפט ישים ולתורתו איים ייחלו.
וואס איז דער חילוק צווישן ישים בארץ משפט און לתורתו איים ייחלו? דערקלערט דער מלבי"ם משפט דאס איז די הנהגות צווישן מענטש צו מענטש. תורתו דאס איז געוויינטלעך די דעות, די מצוות, יא, וואס איז מותר, וואס איז אסור, וואס איז חייב, וואס איז פטור. ווי מיר זעען על פי התורה אשר יורוך, וואס איז דאס? בין דם לדם. על פי התורה אשר יורוך, דם טמא, דם טהור. בין דין לדין, אויף דעם זאגט ער על פי המשפט אשר יאמרו לך תעשה, דו זעסט אז דער משפט דאס איז בין דין לדין, א דין וואס איז דא צווישן צוויי מענטשן. אלזא דא זאגט ער אונדז עד ישים בארץ משפט מיינט אויף די ענינים פון בין אדם לחברו, ולתורתו איים ייחלו אויף די ענינים פון בין אדם למקום, אז אפילו די ווייטע אינדזלען אין דער וועלט וועלן זיך בענקען צו דער תורה פון משיח, צו הערן וואס משיח האט צו זאגן, וואס מען דארף טאן, ווי אזוי וועט זיין די הנהגה. דאס הייסט אז זיין משפט און זיין תורה וועלן זיך פארשפרייטן איבער דער גאנצער וועלט. אלזא איצט פארשטייסטו דעם פסוק ב', פארוואס לא יצעק ולא ישא ולא ישמיע בחוץ קולו? ער דארף נישט דאס אלעס. לתורתו איים ייחלו, אלזא דארף ער נישט צוזאמענקלייבן דעם עם, ער דארף נישט קיין משלים כדי צו באווייזן זיי צוזאמענצוברענגען, ער דארף עס נישט, אלע וועלן זיך בענקען צו הערן די תורה פון משיח.
כה אמר האל השם בורא השמים ונוטיהם רוקע הארץ וצאצאיה נותן נשמה לעם עליה ורוח להולכים בה. אזוי האט געזאגט השם יתברך וואס ער איז דער בורא השמים. דערקלערט דער רד"ק, עטלעכע מאל איז געווען אין דער מציאות אז עס זענען געווען מענטשן וואס האבן נישט אנגענומען דעם דבר פונעם נביא. און פארוואס? ווייל זיי האבן געגלייבט אז די וועלט איז נישט באשאפן געווארן נאר די וועלט איז קדמון. און בעצם ער איז א עלול און ער האט אן עילה. וואס איז דער פירוש פון דעם? עלול און ער האט אן עילה מיינט ער איז געשאפן פון א פריערדיקער סיבה, און פון יענער פריערדיקער סיבה איז אויך געווען א סיבה, און אזוי ווייטער אויף דעם וועג. ווי א זאך וואס איז געשאפן פון אן אנדער זאך. אויב למשל האב איך דא א פרוכט, איז די פרוכט א עלול. עלול מיינט געשאפן פון אן עילה, געשאפן פון א סיבה, א מסובב. וואס איז זיין מסובב? זיין סיבה דאס איז דער בוים. און אויך דער בוים איז א עלול. פון וואס איז דער בוים א עלול? פון דעם קערנדל. און פון וואס איז דער קערנדל א עלול? דהיינו וואס איז זיין עילה? וואס האט אים געברענגט? וואס איז די סיבה פון אים? דאס איז די פרוכט. און פון וואו די פרוכט? און אזוי ווייטער אויף דעם וועג. דאס הייסט יעדער איינער פון זיי איז א שטאפל וואס ער קומט פון א סיבה פון עפעס וואס איז געווען פאר אים. אזוי האבן זיי געגלייבט אז די וועלט איז קדמון און קומט פון שטאפלען און פון פריערדיקע סיבות. עס זענען דא אזעלכע וואס האבן געגלייבט אז די וועלט איז דורך א מקרה. די וועלט איז דורך א מקרה, זי האט נישט קיין בורא און נישט קיין עילה נאר פלוצלינג איז זי געשאפן געווארן. א ביג באנג. עס איז געווען א ביג באנג, עפעס האט זיך דארט צעפלאצט און אט פלוצלינג זענען מיר דא. וואונדערלעך זייער. איצט האט דער נביא געדארפט זיך צערעכענען מיט די דאזיקע תפיסות, מיט די דאזיקע צעדרייטע דעות. און דעריבער פלעגט ער תמיד זיך אומקערן און ארויסהייבן דעם ענין אז דער הייליקער באשעפער איז דער וואס האט באשאפן די וועלט, ער איז דער וואס האט זי מחדש געווען, ער איז דער וואס האט ארויסגעברענגט די וועלט פון בחינה פון אין צו בחינה פון יש אין איין רגע. אלץ איז געווארן מיט זיין רצון. און דעריבער האט ער געזאגט כה אמר האל השם בורא השמים. טראכט נישט אז די הימלען זענען געווען פון תמיד אן, נאר דער הייליקער באשעפער האט זיי באשאפן און זיי מחדש געווען. ונוטיהם, ער האט זיי אויסגעצויגן ווי א געצעלט איבער דער ערד. רוקע הארץ וצאצאיה, מיינט די גאנצע וועלט איז געווען וואסער, מען האט געדארפט אז דער הייליקער באשעפער זאל אויסשפרייטן די ערד, אויסשפרייטן דאס איז ווי מען נעמט א בלעך און מען קלאפט אויף אים ביז ער ווערט אויסגעשפרייט, ער ווערט אויסגעדינט. דער הייליקער באשעפער האט אויסגעשפרייט די ערד, אויסגעברייטערט דא, אויסגעשפרייט, ווי מען שפרייט אויס בלעכן גאלד, און די ערד האט ער געמאכט ווי א ווואוינ-ארט, וצאצאיה, דורך דעם קען די ערד ארויסברענגען צאצאים. וואס מיינט דאס? צו וואקסן געוויקסן, צו געבוירן מענטשן, בני אדם, חיות, און אזוי ווייטער אויף דעם וועג. אלץ וואס עקזיסטירט אין דער וועלט, אלע אירע צאצאים דאס איז פון צד וואס השם האט אויסגעשפרייט די ערד. און אָן דעם וואס ער זאל אויסשפרייטן די ערד וואלט אלץ געווען א ים און דעמאלט וואלט מען נישט געקענט זיך קיימען דא אין דער וועלט.
נותן נשמה לעם עליה ורוח להולכים בה. דער הייליקער באשעפער האט געגעבן א נשמה צו דעם עם אויף איר, ווען איז דאס געווען? אינעם זעקסטן טאג ווען דער הייליקער באשעפער האט באשאפן דעם מענטש, האט ער אים אריינגעבלאזן א נשמה ווי עס שטייט ויפח באפיו נשמת חיים. ער האט דעמאלט געגעבן א נשמה צו דעם עם וואס זיצט אין דער ערד, און ער האט אויך געשאפן די איבעריקע בעלי חיים ורוח להולכים בה. גיט אכט, וועגן דעם מענטש נעמט ער נשמה, אבער וועגן די בעלי חיים איז דאך נישטא קיין נשמה, עס איז נאר דא א כוח פון א גרונטדיקן רוח וואס איז דער כוח החיות. און אויב אזוי, וואס וועט איר זאגן פרעגט ער עס שטייט דאך כל אשר נשמת רוח חיים באפיו? זאגט ער אויך דארט מיינט נשמת אויף דעם מענטש, און רוח דאס איז בעבור די איבעריקע בעלי חיים. תמיד דריקט נשמה אויס דעם מענטש. און אויב אזוי זאגט ער, נותן נשמה לעם עליה און אויך רוח צו אלע בעלי חיים וואס עקזיסטירן אין איר. אין פשוטע ווערטער זאגט דער רד"ק, דער גאנצער פסוק קומט ארויסצוברענגען פון דער צעדרייטער דעה פון יענע וואס האבן געגלייבט אז די וועלט איז קדמון אדער אז די וועלט איז באשאפן געווארן אויף אן אופן פון מקרה, ער זאגט וויסן זאלט איר דער האל בורא שמים, ער האט זיי אויסגעצויגן פון אויבן, אויסגעשפרייט די ערד פון אונטן, אלע אירע צאצאים זענען פון אים, די נשמה וואס איז אין מענטש איז פון אים יתברך, און אויך דעם רוח וואס האבן די בעלי חיים האט דער הייליקער באשעפער משפיע געווען.
דער מלבי"ם דערקלערט, כה אמר האל השם, היות דער הייליקער באשעפער איז דער וואס האט באשאפן די הימלען ווי מיר האבן דערקלערט אין א בחינה פון יש מאין. און אויך ונוטיהם, מיינט ווי מיר האבן דערקלערט ער האט זיי אויסגעצויגן איבער דער ערד, זיי געמאכט ווי א געצעלט. און אויך ער איז רוקע הארץ וצאצאיה. וואס איז די כוונה פון די ווערטער? זאגט דער מלבי"ם לויט וואס ער האט דערקלערט אין ספר בראשית אז די הימלען און די ערד זענען צוויי אנטקעגנגעשטעלטע זאכן. צוויי זאכן וואס זיי זענען לכאורה אינגאנצן פארשידן. שמים דאס איז א רוחניות'דיקע מציאות, ארץ דאס איז א גשמיות'דיקע מציאות. די הימלען זענען פארהאן אויף אייביק, לעומת זאת די וואס זיצן אין ערד גייען און טוישן זיך. דור הולך ודור בא. איצט פון דער חכמה פונעם קינסטלער, זאגט דער מלבי"ם, ווען דער קינסטלער האט געשאפן צוויי אנטקעגנגעשטעלטע זאכן און דער וואס זעט קען זיך מסתפק זיין אפשר דער וואס האט געשאפן דאס האט נישט געשאפן יענץ, ווייל אט זע איך אז דאס איז געמאכט אזוי און דאס אנדערע איז געמאכט אינגאנצן פון אנדערע זאכן. איז זייער מסתבר אז דאס האט געשאפן איינער און יענץ האט געשאפן אן אנדערער. למשל, א קינסטלער וואס שאפט אין מעטאל, פלוצלינג זע איך א געוויסע זייער באזונדערע שאפונג אין גלאז. מן הסתם האט ער נישט קיין מומחיות אין גלאז, ער איז באקאנט ווי א מעטאל-קינסטלער. און דער צווייטער איז באקאנט ווי א גלאז-קינסטלער. וואס טוט דער דאזיקער קינסטלער כדי צו לאזן וויסן זיין קונסט? ער שאפט א באזונדער כלי וואס איז אויפגעבויט פון מעטאל און גלאז. א וואונדערלעכע צונויפזעצונג, עפעס וואס אָן קיין שום ספק זענען די פינגער-אפדרוקן פונעם קינסטלער אויף אים, און אלע זעען, אה, אלזא יענער קונסט וואס מיר האבן געזען פון מעטאל איז זיינער, און יענער קונסט וואס מיר האבן געזען פון גלאז אויך איז זיינער. פון וואו ווייסטו? אט זע די דאזיקע צונויפגעזעצטע זאך וואס איז סיי מעטאל און סיי גלאז געמישט צוזאמען און פארבונדן מיט א וואונדערלעכער קונסט. דער הייליקער באשעפער האט באשאפן די גשמיות'דיקע וועלט. האט געקענט דער מענטש זיך מסתפק זיין אמת, די גשמיות'דיקע וועלט איז באשאפן פון אים, אבער ווער האט געזאגט אז די רוחניות'דיקע וועלט? דער הייליקער באשעפער האט באשאפן די רוחניות'דיקע וועלט, האט געקענט דער מענטש זיך מסתפק זיין אמת, די רוחניות'דיקע וועלט איז באשאפן פון אים, אבער גשמיות דאס איז אינגאנצן אנדערש פון דער רוחניות'דיקער מציאות. וואס האט געטאן דער הייליקער באשעפער? ער האט געשאפן א מציאות פון עפעס וואס איז צונויפגעזעצט פון רוחניות און גשמיות. און ווער איז דאס? דאס איז בעצם דער מענטש. דער מענטש האט אין זיך דעם גשמיות'דיקן גוף, חומרי'דיק ווי א בהמה. די גמרא זאגט אין עטלעכע און עטלעכע זאכן איז דער מענטש גלייך צו א בהמה און אין עטלעכע זאכן איז ער גלייך צו די מלאכי השרת. דער מענטש שלאפט ווי א בהמה, עסט ווי א בהמה, טוט זיינע צרכים ווי א בהמה און נאך עטלעכע זאכן איז דער מענטש גלייך צו א בהמה. דאס ווייזט אז אלץ וואס איז באשאפן דא אין דער גשמיות'דיקער וועלט איז פון אים יתברך. און דער הייליקער באשעפער האט אריינגעבלאזן אין זיין נאז נשמת חיים וואס דאס איז א ראיה אט זע אויך די רוחניות איז פון אים יתברך. וויבאלד די דאזיקע זאך, דער מענטש, איז צונויפגעזעצט אויך פון רוחניות וואס דאס איז א חלק אלוה ממעל, א רוחניות'דיקער אויבערשטער כוח אן קיין גרעניצן, דאס איז די נשמה פונעם מענטש, דאס איז די חותמת פונעם הייליקן באשעפער, אט זע איך האב געמאכט אלץ, סיי דאס גשמיות'דיקע און סיי דאס רוחניות'דיקע. די דאזיקע זאך איז לכאורה פשוט פאר אונדז, אבער מיר זאלן וויסן אז אין די קדמון'דיקע תקופות האבן זיי צעטיילט די וועלט אויף אלוהויות, אויף כוחות, ווער עס ווייסט אין דעם גריכישן פאנטעאן און נאך, דארט באציען זיי זיך צו אלוהויות, עס איז דא א גאט פונעם ים און א גאט פון טרוקנקייט און א גאט פון מלחמה און א גאט פון ליבשאפט און אזוי ווייטער. זיי האבן געגלייבט אין פילע כוחות. אלזא איז געווען נאטירלעך ביי זיי אז זיי זאלן גלייבן אז די גשמיות'דיקע מציאות האט באשאפן איין גאט און די רוחניות'דיקע מציאות האט באשאפן אן אנדער גאט. האט געשאפן דער הייליקער באשעפער א צונויפגעזעצטע מציאות כדי צו באווייזן אט דער בורא פון אלץ איז פון אים יתברך. און דאס איז וואס ער זאגט דער הייליקער באשעפער בורא שמים, די הימלען דאס איז דער רוחניות'דיקער חלק, און דער הייליקער באשעפער איז רוקע הארץ, די ערד דאס איז דער גשמיות'דיקער חלק. און טראכט נישט אז דאס זענען צוויי באזונדערע כוחות, וואס זאגט תיכף דער סוף פונעם פסוק? נותן נשמה לעם עליה ורוח להולכים בה. כדי צו באווייזן אז אלץ איז פון אים יתברך האט השם געגעבן א נשמה צו דעם עם אויף איר, ער האט פארבונדן די נשמה מיטן גוף, און דורך דעם קענען אלע וויסן און דערקענען אז אלץ איז פון אים יתברך.
און דעמאלט אויב דאס וועסטו פארשטיין, אז דער הייליקער באשעפער וועט זיי קיימען א משיח. אויב דער הייליקער באשעפער האט באשאפן די מציאות פונעם מענטש אין דער וועלט, וועסטו פארשטיין אז דער הייליקער באשעפער וועט אויך ממציא זיין פאר דעם דאזיקן מענטש א מציאות פון גאולה וואס וועט אים ארויסברענגען פון יענער מציאות פון גלות, וויבאלד דאס איז נישט בעצם דער תכלית, די גלות איז נישט דער תכלית. דער תכלית דאס איז אנצוקומען צו דער גאולה, אז עס זאל זיך אנטפלעקן כבוד השם אין דער וועלט. נאר וואס, דער הייליקער באשעפער וויל אז דער מענטש זאל אַרבעטן כדי צו זוכה זיין צו חיי נצח, ווארום אויב נישט וועט האבן דער מענטש נהמא דכיסופא, ברויט פון בושה, און דעריבער האט דער הייליקער באשעפער געגעבן צייטווייליק א מציאות פון עמל דא אין דער וועלט. אבער עס וועט אנקומען א שטאפל וואו עס וועט אראפגיין דער פארהאנג און דא וועט דער הייליקער באשעפער לאזן וויסן געים אָווער, דער שפיל האט זיך געענדיקט, עס וועט קומען דער משיח און וואס דער מענטש האט אויסגעארבעט דאס וועט ער האבן. וויפיל דער מענטש האט זיך געמיט און געארבעט דאס וועט ער האבן, און וואס ער האט נישט געטאן, פארטיק שוין וועט ער נישט קענען מער טאן. און דאס איז וואס ער זאגט וויבאלד דער הייליקער באשעפער האט געשאפן אלץ און אלץ קומט בעצם פאר א געוויסן תכלית און ציל, אלזא וויסן זאלסטו אז דער הייליקער באשעפער וועט אויך שיקן די גאולה און שיקן דעם משיח. און דעריבער אני השם קראתיך בצדק ואחזק בידך ואצרך ואתנך לברית עם לאור גוים.
אויף וועמען רעדט ער דא? אני השם קראתיך בצדק, וועמען? אחזק בידך, אצרך, אתנך לברית עם לאור גוים, אויף וועמען רעדט ער דא? עס זענען דא דא דריי ביאורים. דער רד"ק דערקלערט דא איז די ווענדונג צו עם ישראל. דער הייליקער באשעפער זאגט איך וואס האב געמאכט דאס אלץ, ווי מיר האבן געזאגט די ערד און די הימלען און דעם מענטש, פארלאז זיך אויף מיר אז איך קען אויך דיך ארויסברענגען פון גלות. אני קראתיך בצדק ווען עס וועט אנקומען די צייט על פי צדק ודין דיך ארויסצוברענגען פון גלות האב איך דיך גערופן בצדק. ואחזק בידך, איך וועל האלטן דיין האנט כדי דיך ארויסצוברענגען פון גלות. וואס וועסטו זאגן אבער די גויים וועלן בשום אופן נישט מסכים זיין? ואצרך, איך וועל דיך היטן אז די גויים זאלן דיר נישט שלעכטס טאן. ואתנך לברית עם, מיינט דו וועסט זיין דער קיום פון אלע אומות. ווייל פון איין עק וועלט ביזן אנדערן עק וועלט וועלן די גויים זאגן אז די גאנצע וועלט קומט אויס נאר פונעם כוח פון עם ישראל. דאס איז די מסקנה וואס צום סוף וועלן זיי אנקומען דערצו, ואתנך לברית עם. לאור גוים, דו וועסט זיין די בחינה פון א ליכט פאר די גויים. וואס איז די כוונה פון אור גוים? צוויי זאכן. פון איין צד, עם ישראל וועט מוכיח זיין פילע אומות, אלזא וועסטו זיין דאס ליכט פאר זיי. און דאס איז אגב דער מקור פארן באגריף אור לגויים. אז בעצם דער ציל איז געווען אז עם ישראל זאל זיין א בחינה פון א ליכט פאר די גויים, אז ער איז דער וואס אלע וועלן אים זען, זיך פירן אין זיינע וועגן, זיך נאכשלעפן נאך זיינע ארחות, עם ישראל האט געדארפט זיין א בחינה פון א לייכטטורעם וואס וועט זיין דער וואס לויכט דעם וועג און דעם שטעג פאר אלע אומות. אבער מיר זעען אז צום סוף איז נישט אזוי געווען. צום באדויערן עם ישראל אנשטאט צו זיין א ליכט פאר די גויים איז נאך געווען ווי די נידעריקסטע פון די אומות, און דאס איז פיל פון די תוכחות וואס די נביאים מוכיח זענען עם ישראל, אז זיי האבן זיך געפירט אין זאכן וואס אפילו ביי די אומות וואלט מען זיי נישט געטאן, און צום באדויערן האבן עם ישראל זיי געטאן. אלזא קעגן דעם זענען געווען תוכחות. אבער ווען עס וועט קומען משיח, דעמאלט ווען ער וועט דיך אויסלייזן א גאולה שלמה, וועט איר זיין א ליכט פאר די גויים, זאגט דער רד"ק א' פון צד וואס מיר וועלן מוכיח זיין די גויים, א צווייטע זאך דורך אונדז און וואס זיי וועלן אונדז זען וועלן זיי אנהייבן היטן זיבן מצוות בני נח, די גויים ווערן דאך נישט געפאדערט זיך מגייר צו זיין, זיי וועלן אנהייבן היטן זיבן מצוות בני נח און דעמאלט קומט אויס אז אין אונדזערע מעשים איז געווען א בחינה פון א ליכט פאר די גויים.
דער מצודת דוד דערקלערט אז דא רעדט מען וועגן דעם משיח. מען רעדט דא וועגן דעם משיח און ער זאגט אני השם קראתיך בצדק ואחזק בידך ואצרך ואתנך לברית עם. אני קראתיך בצדק, איך האב דאך שוין פון דעמאלט לאזן וויסן דורך מיינע קנעכט די נביאים אז עס וועט זיין א משיח, אלזא קראתיך, ווי איך האב דיך גערופן שוין פון פאראויס איך האב שוין גערעדט וועגן דיר, און דאס איז בצדק, אט דאס איז אמת און צדק די זאך וועט זיך מקיים זיין. ואחזק בידך אז דו וועסט זיך גובר זיין אויף אלע אומות. איך וועל דיך היטן קעגן די אומות וואס וועלן דיך נישט וועלן אננעמען. ואתנך לברית עם, איך וועל דיר געבן דעם כוח צו גורם זיין אז דער עם זאל זיין נוטה און זיך אומקערן צו עבודת השם. אתנך לברית עם, דו וועסט צוריקברענגען דעם עם צום ברית, דאס איז די כוונה. עם ישראל האבן א ברית מיטן הייליקן באשעפער, זאת בריתי אותם אמר השם. עס איז דא א ברית מיט השם יתברך. דו וועסט ברענגען דעם עם צו מקיים זיין דעם דאזיקן ברית. וואס זאגט דער דאזיקער ברית? אז מיר היטן מצוות השם און דער הייליקער באשעפער באשירעמט און העלפט אונדז. ער היט אונדז אז מיר זאלן נישט פארלוירן גיין אויף אייביק, דאס איז דער ברית. דער הייליקער באשעפער האט ביז היינט געשטאנען אין זיין ברית, אבער מיר צום באדויערן האבן זיך פילע מאל אפגענייגט פונעם וועג. אלזא וועט קומען דער משיח און דו בעזרת השם דורך דעם וועסט זיין א ברית עם, וועסט אומקערן עם ישראל צו יענעם אלטן ברית מיטן הייליקן באשעפער. און דו וועסט אויך זיין א ליכט פאר די גויים, א ליכט פאר די גויים וועסטו באלייכטן די אויגן פון די גויים צו וויסן אז השם הוא האלוקים. אלזא דאס איז שוין א צווייטער ביאור. לויט דעם רד"ק רעדט מען וועגן ישראל, לויט דעם מצודת דוד אני השם קראתיך צום משיח.
דער מלבי"ם לעומת זאת דערקלערט אז דא רעדט מען וועגן ישעיהו אליין. דער הייליקער באשעפער ווענדט זיך דא צו ישעיהו אויף אן אישי'שן אופן און זאגט אים, אני השם קראתיך בצדק. איך השם כביכול ווי א מענטש וואס רופט זיין חבר פון דער ווייטנס, תמיד א רופן דאס איז פון דער ווייטנס. איך האב דיך גערופן פון דער ווייטנס כדי דו זאלסט קומען און זיין דער נביא, זיין דער וואס לאזט וויסן דעם עם דעם אמת און דעם צדק. און דערנאך זאגט דער הייליקער באשעפער ואחזק בידך, מיינט איך האב דיר געגעבן דעם כוח צו פירן דעם דאזיקן עם. און דערנאך ווען ער האט אים גערופן פון דער ווייטנס, האט ער אים געברענגט אהיים ווי א פירער פון שטוב, און נאך דעם אינעם שטוב איך היט אויף דיר פון די פגעים, דאס איז דער דריטער חלק ואצרך. וואס איז דער נמשל? דער נמשל איז קראתיך, אט זעסטו דו ישעיהו פון צד דיין טבע ביסטו געווען גרייט ווי מיר האבן דערקלערט לאל וואס דער הייליקער באשעפער זאגט בחירי רצתה נפשי, איך האב אים צוגעגרייט אויף א נאטירלעכן אופן ווי עס דארף צו זיין ראוי צו נבואה, ווי מסוגל צו נבואה, בטרם אצרך בבטן ידעתיך. ואחזק בידך, דאס איז וואס דער הייליקער באשעפער האט אים געהאלפן און איז אים מסייע געווען צו דערגרייכן די נבואה. מיינט ער האט זיך אנגעשטרענגט פון זיין צד און דער הייליקער באשעפער האט געהאלטן זיין האנט. און דאס איז קעגן וואס מיר האבן געזאגט לאל הן עבדי. הן עבדי מיינט דו פון דיין צד ביסט געווען א בחינה פון א עבד, דו האסט געדינט השם און דעמאלט ביסטו זוכה געווען. און דאס זענען די צוויי זאכן וואס מען דארף. פון איין צד אז א מענטש פון זיין צד זאל זיך גובר זיין, און פון א צווייטן צד דארף מען אויך אז ער זאל האבן די טבעדיקע הכנה. אבער נישט צו טעותן, אויב איך האב די טבעדיקע הכנה אלזא קען איך רוען. נישט, עס איז נישטא אזא זאך, אויב דו וועסט זיך נישט אנשטרענגען וועסטו נישט זוכה זיין צו וואס דיין טבעדיקע הכנה דערלויבט דיר. דאס איז ווי א מענטש וואס עס איז אויף אים באשערט, דאס איז ווי א מענטש וואס האט מתפלל געווען צום הייליקן באשעפער רבונו של עולם זייענאבער מיך מיט עשירות, רבונו של עולם איך וויל געווינען אין לאטערי, רבונו של עולם איך וויל געווינען אין לאטערי. אזוי האט ער צעדרייט דעם מוח פיל פיל צייט. זענען געקומען די מלאכים און געזאגט רבונו של עולם דער מענטש דאווענט אזויפיל, נו אפשר טו עפעס. האט זיי געזאגט דער הייליקער באשעפער נישטא קיין פראבלעם נאר ער זאל קויפן א טיקעט. עס איז אויף דיר באשערט אז דו זאלסט געווינען אבער וואס וועסטו טאן אָן א טיקעט? זאגט דער הייליקער באשעפער איך האב דיך געשאפן בכוח ווי איינער וואס איז ראוי צו נבואה, אבער אויב נישט מיין עבד ביסטו? אויב נישט וואס דו האסט זיך אנגעשטרענגט כדי צו באקומען דאס, וועט דיר נישט העלפן וואס דו האסט די הכנה אויב דו האסט זיך נישט אנגעשטרענגט קיין זאך. און דעריבער זאגט דער הייליקער באשעפער איך וועל דיר העלפן, איך בין א בחינה פון א הילף, אבער מען דארף אז דו זאלסט אנהייבן. און דאס איז דער גדר פון ואחזק בידך. אחזק בידך דו טוסט און איך כאפ דיר די האנט, איך האלט דיר די האנט, אבער דו דארפסט אויפשטיין, דו דארפסט אויך טאן. און דאס איז ואחזק בידך. און אויך איך וועל דיך היטן אז עס זאל נישט זיין קיין מכשול אונטער דיין האנט, ווארום שגיאות מי יבין. און דעריבער זאגט ואצרך, עס וועלן דיר נישט זיין קיין מכשולים. ואתנך לברית עם, דאס איז עם ישראל וואס מיט זיי האב איך געשלאסן א ברית, דו וועסט זיין דער אמצעי דורך וועלכן וועט זיך מקיים זיין דער ברית ווייל דו ביסט מקרב עם ישראל צו זייער טאטן אין הימל. און דערנאך לאור גוים, דו וועסט באלייכטן די אמונה, אז אויך די גויים זאלן דערקענען אז עס איז דא א בורא צו דער וועלט, אויך די גויים זאלן דערקענען אז אין עוד מלבדו, אויך די גויים זאלן דערקענען אז עם ישראל זענען דער אויסגעקליבענער עם און אין זיי איז ראוי זיך צו באהעפטן.
לפקוח עיניים עורות להוציא ממסגר אסיר מבית כלא יושבי חושך. לפקוח עיניים עורות, לויט ווי דער מלבי"ם האט דערקלערט איז ישעיהו באשטימט צו איבערגעבן דאס ליכט אויך פאר די גויים. און אגב מען זעט פילע נבואות וואס זענען געזאגט געווארן אויך צו די גויים. משא אדום, משא בבל, עס זענען געווען נבואות וואס זענען געזאגט געווארן אויך צו די גויים. איצט די דאזיקע מציאות פון נבואה צו די גויים איז באשטימט כדי זיי זאלן אויך דערקענען אין דעם ליכט פון השם. איצט דאס ליכט פון השם איז פארהאן אדער ישעיהו מיט זיינע ווערטער שאפט עס? זיכער אז עס איז פארהאן. אלזא קומט אויס אז די גויים וואס ביז איצט האבן זי נישט געזען וואס זענען זיי געווען? בלינדע. ווייל דאס ליכט איז פארהאן און אויב דאס ליכט איז פארהאן און דו האסט עס נישט געזען א סימן אז דו ביסט בלינד. און דאס איז וואס ער זעצט פאר לפקוח עיניים עורות, וויבאלד דאס ליכט פון השם איז פארהאן, נאר די גויים האבן עס נישט געזען ביז איצט, אלזא וואס דו ביסט געשיקט געווארן בסך הכל דאס איז לפקוח עיניים עורות, ער וועט זיי עפענען די אויגן, זיי וועלן קענען זען דאס ליכט פון השם. און קעגן עם ישראל וואס זיי זענען אין גלות און דו ביסט באשטימט כדי צו איבערגעבן זיי נבואות כדי זיי צו שטארקן, להוציא ממסגר אסיר. ממסגר אסיר דאס איז עם ישראל וואס זיי זענען אין גלות. איצט זענען דא צוויי מיני גלויות. בעצם זענען דא צוויי חלקים אין עם ישראל וואס זענען געגאנגען אין גלות. עס איז דא דער שבט יהודה און בנימין וואס זיי זענען צעשפרייט געווארן אין די פיר ווינטן פונעם הימל און זיי זענען בעצם מיר אלע פון די מענטשן פון שבט יהודה און בנימין, וויבאלד די צען שבטים, די איבעריקע צען שבטים, זיי זענען פארשוואונדן געווארן, גלה געגאנגען לחלח, חבור, נהר גוזן. באקאנט אונדז די ערטער, נישט באקאנט אונדז וואו זיי זענען פונקטלעך דארט, נישט באקאנט אונדז ווער זיי זענען דארט, יעדעס מאל ברענגט מען אונדז עמיצן מיט א געוויסער מצוה, א זכר צו א געוויסער מצות ציצית, איינער גייט מיט פעדעם אויף די בגדים, זאגט מען דיר אט דאס איז א צאצע פון אידן. אדער יא אדער נישט. עס זענען דא אזעלכע וואס זאגן אז אל קאעידה זענען ענלעך צו אידן מיט זייער בארד און די היטלען. ווי עס זאל נישט זיין קלאר אונדז אז זיי זענען אין אזא מציאות אז מיר זעען זיי שוין נישט און מיר דערקענען זיי נישט. אלזא ער זאגט עס זענען דארט דא צוויי מינים. יענע וואס זענען צעשפרייט געווארן אין די פיר ווינטן פונעם הימל, יהודה און בנימין, דאס זענען יענע וואס זענען גלה געגאנגען צום סוף וואס בעצם אלע באקאנטע אידן אין דער וועלט זענען פון זיי, זיי ווערן גערופן אסורים. זיי זענען אסורים אין עטלעכע און עטלעכע ערטער, ווי פארשלאסן אין עטלעכע ערטער.
זאגט דער מלבי"ם און וויסן זאלסטו אז דאס איז אין לשון הקודש דער חילוק צווישן אסיר און יושב כלא. זאגט דער מלבי"ם ווער עס זיצט אין תפיסה איז ער נאר פארשלאסן און קען נישט ארויסגיין, אבער ער איז נישט אסור, ער איז נישט געבונדן. ווי עס שטייט ואת בניהם כלאו בבית, ממכלאות צאן. לעומת זאת אויב אויך אינעווייניק אין דער תפיסה האט מען אים געבונדן, ווי הייסט ער? אסור, אסיר. אסיר פון לשון אסור. ווער עס ווייסט אז איין מאל איז ער ארויף אויף א באן מיט א הונט, פרעגט ער דעם קאנטראלער, מעג מען ארויף מיט א הונט אויף א באן? האט ער אים געזאגט אסור מותר, מותר אסור. פארשטאנען? אויב ער איז אסור, אויב ער איז געבונדן, אלזא איז מותר. אבער אויב ער איז מותר, האסט אים אויפגעבונדן די בינדונגען, אלזא איז אסור. אסור מותר, מותר אסור. א ווארט-שפיל. אלזא אויך דא אסור דאס איז פון לשון געבונדן. אלזא ער זאגט דער מענטש וואס מען האט אים אריינגעלייגט אין תפיסה און אויך געבונדן, מען שרעקט זיך אז ער וועט אנטלויפן, גיי ווייס וועלכע חכמות ער וועט געפינען כדי אנטצולויפן, אלזא האט מען אים אויך געבונדן אין קייטן, ער ווערט גערופן אסור. דעריבער שטייט ויאסרהו בבית כלא. דאס הייסט מען האט זיך נישט באגענוגט מיטן אריינלייגן אים אין תפיסה, מען האט אים אויך געבונדן. און דאס איז וואס ער זאגט דא להוציא ממסגר אסיר, דער אסיר ווי מיר האבן דערקלערט דאס איז דער געבונדענער, און ער איז דאך פארשלאסן מיט די בינדונגען. ווער איז דאס? דאס זענען די צוויי און א האלב שבטים יהודה און בנימין וואס זיי דארף מען ארויסברענגען ממסגר ווייל זיי זענען ווי אסורים אין די ערטער פון זייער צעשפרייטקייט. מען ווייסט וואו זיי זענען, אבער זיי זענען דארט אסורים. ווי הינטער דעם אייזערנעם פארהאנג במשך צענדליקער יארן וואס זיי זענען געווען א בחינה פון אסורים כפשוטו, אז מען האט נישט געקענט זיי ארויסברענגען. לעומת זאת זענען דא אזעלכע וואס זיי זענען פארשלאסן, יושבי חושך, זיי געפינען זיך נישט אסורים דארט, זיי זענען נישט געבונדן דארט, אבער זיי זענען אין חושך, גיי ברענג זיי ארויס, ווייסטו וואו זיי געפינען זיך? דאס איז א חשוך'ער ארט, איך זע נישט. אזוי אויך זיי, מען קען נישט זען וואו זיי געפינען זיך יענע צען שבטים, און דערפאר קען מען אויך נישט זיי אויסלייזן פון יענער מציאות אין וועלכער זיי געפינען זיך.
אני השם הוא שמי וכבודי לאחר לא אתן ותהילתי לפסילים. אני השם, זאגט דער מלבי"ם אני השם איך אליין פון צד מיין עצמות, וויבאלד ווען מען רעדט וועגן י-ה-ו-ה רעדט מען וועגן זיין עצמות יתברך, וועגן דעם שם וואס איז א בחינה פון פארבארגן פון יעדער השגה, פארבארגן אויך פון צד זיין ארויסזאגן ווייל מיר ווייסן בכלל נישט ווי אזוי ארויסצוזאגן דעם שם י-ה-ו-ה און אויך א גאנצער איסור ארויסצוזאגן דעם דאזיקן שם מיט זיינע אותיות, דעריבער זאגן מיר עס מיט א ק' און נישט מיט א ה', י-ק-ו-ק, ווייל עס איז אסור ארויסצוזאגן דעם שם מיט זיינע אותיות. דער הייליקער באשעפער וואס איז מחוייב פון זיין אייגענעם צד, היה הווה ויהיה, אותיות הוויה. י-ק-ו-ק, היה הווה ויהיה, דאס הייסט ער הענגט זיך נישט פון א צווייטן. הענגט זיך פון א צווייטן, אויב מיר וועלן זיך אומקערן צו דער פרוכט און דעם קערנדל, אלזא הענגט זיך דער קערנדל פון א צווייטן, פון וואס הענגט ער זיך? פון דעם וואס עס איז דא א פרוכט. און די פרוכט אויך זי הענגט זיך פון א צווייטן, פון דעם וואס עס איז דא א בוים. און דער בוים אויך ער האט זיך נישט אליין געשאפן, ער הענגט זיך פון א צווייטן, פון דעם וואס מען האט דא געזייט א קערנדל, און אזוי ווייטער אויף דעם וועג. דער הייליקער באשעפער ווען איך זאג אני השם מיינט הווה ומהווה די גאנצע מציאות און הענגט נישט אפ פון קיין שום אנדערן. אני השם י-ק-ו-ק. און אני השם הוא שמי, הוא שמי מיינט איך בין דערקענט פאר אלע מיינע בריות דורך די פעולות וואס איך טו, וואס איך בין מהווה און ממציא און משגיח אויף אלעמען. און דעריבער כבודי לאחר לא אתן.
די פילאסאפן זאגט דער מלבי"ם האבן פארשטאנען אז עס איז דא א מציאות פון השם און דער הייליקער באשעפער איז מחוייב המציאות און ער איז א בחינה פון אינסוף, נאר וואס, זיי האבן געזאגט ביים הייליקן באשעפער איז נישט שייך קיין חפץ און רצון און שינוי הידיעה. ווי זיי האבן געגלייבט אין אלערליי חכמות פון וואס עס הייסט ביי זיי די מעטאפיזיק. דער מלבי"ם דעפינירט עס חכמת מה שאחר הטבע. מה שאחר הטבע מיינט זאכן וואס זיי זענען איבערנאטירלעך, איבער דער נאטירלעכער מציאות, וואס עס הייסט מעטאפיזיק. דורך דעם האבן זיי געלייקנט אין חידוש העולם מיטן רצון השם, ווייל זיי האבן געזאגט השם האט נישט קיין רצון. השם האט געשאפן די וועלט און נישט מחדש געווען זי אין א געוויסן שטאפל, נאר די וועלט איז קדמון. דאס הייסט עס איז נישטא קיין שינוי רצון ביי השם יתברך, אזוי האבן געגלייבט די פילאסאפן. און אויב אזוי כבוד השם, וואס איז די באדייטונג פון אים? אז דער הייליקער באשעפער וויל איצט עפעס א זאך און די דאזיקע זאך ווערט געטאן, אז עס האט זיך דא מחדש געווען א זאך מיט זיין רצון יתברך, פון צד דעם זאל זיין כבוד השם לעולם, אין וואס דריקט זיך אויס זיין כבוד? אז דער הייליקער באשעפער האט געזאגט ויהי, דער הייליקער באשעפער האט געוואלט עפעס א זאך און די דאזיקע זאך איז געקומען צום הוצאה לפועל. זאגט דער הייליקער באשעפער וכבודי לאחר לא אתן, דהיינו צו טענה'ן און זאגן אז דער הייליקער באשעפער האט געשאפן אלץ בעצם אלץ איז פון אים יתברך אבער נישט על פי זיין רצון נאר כביכול יעדע זאך שטאמט פון א סיבה און א מסובב, זאגט ער דאס איז זיכער נישט שייך וכבודי לאחר לא אתן, נאר וויסן זאלסטו אלץ איז באשאפן געווארן פון השם מיט א רצון וואס האט זיך אנגעהויבן אין א געוויסן רגע און איז ארויף אין רצון פונעם מאציל צו באשאפן די וועלט. און דאס איז דער א' ב' פון דער חכמה וואס רעדט וועגן דער יצירה פון דער וועלט, חכמת הקבלה וואס רעדט אז אין רגע וואס עס איז ארויף אין רצון פונעם מאציל האט דער הייליקער באשעפער מצמצם געווען זיין ליכט און געשאפן א דינעם קו און אזוי ווייטער ווי מיר האבן א מאל גערעדט מיט אריכות, אז דאס איז די מציאות פון דער יצירה פונעם הייליקן באשעפער די וועלט.
לעומת זאת זענען געווען אומות וואס האבן מודה געווען אז דער הייליקער באשעפער האט טאקע מחדש געווען די וועלט מיט זיין רצון, אבער השם איז גשמיות'דיק. זיי האבן געגלייבט אז דער הייליקער באשעפער איז א גשמיות'דיקע מציאות, זיי האבן אים צוגעשריבן גשמיות'דיקע תארים, פון דעם כוח זענען זיי דאך געקומען צו עבודת העבודה זרה. ווייל אויב השם איז גשמיות'דיק, אלזא קען מען אויך טעותן אין אנדערע זאכן, אין געצן און נאך אלערליי גשמיות'דיקע זאכן. און אויף דעם זאגט דער הייליקער באשעפער תהילתי לפסילים, אני השם הוא שמי, כבודי לאחר לא אתן און אויך לא אתן תהילתי לפסילים. די כוונה עס איז דא אין מיר דער רצון און אויך אז דו זאלסט נישט טעותן אז איך בין א גשמיות'דיקע מציאות נאר וויסן זאלסטו אז איך בין א רוחניות'דיקע מציאות.
א רוחניות'דיקע מציאות אפגעטיילט פון דער גאנצער גשמיות'דיקער מציאות איז השם יתברך, און אויב אזוי אין תהילתי לפסילים. איך בין נישט ווי איינער פון די געצן וואס זענען גשמיות'דיקע זאכן וואס זיי פלעגט מען דינען, נאר די כוונה דער אייגענער רצון פונעם בורא יתברך וואס ער איז א זאך אפגעטיילט פון יעדער גשם און עס וועלן אים נישט דערגרייכן די משיגי רעיון און מיר האבן נישט אין אים קיין שום מחשבה און תפיסה בכלל, א זאך וואס יעדע רוחניות'דיקע מציאות וואס מיר קענען ווערט מתגשם לעומת דער מציאות פונעם בורא.
הראשונות הנה באו. וחדשות אני מגיד בטרם תצמחנה אשמיע אתכם. וואס זענען דאס יענע ראשונות וואס זענען שוין געקומען און חדשות וואס זיי גיט דער הייליקער באשעפער איצט אן? הראשונות הנה באו, רש"י זאגט וואס איך האב צוגעזאגט אברהם'ן וועגן גלות מצרים און איך האב אים געזאגט וגם את הגוי אשר יעבודו דן אנוכי, דאס איז הראשונות הנה באו. דו זעסט איך האב געהיטן מיין הבטחה, עם ישראל זענען גלה געגאנגען און דער הייליקער באשעפער האט משפט'ן געטאן דעם גוי וואס האט אונדז געשטראפט, דעם גוי וואס האט אונדז מצער געווען. און איצט החדשות אני מגיד, מיינט וועגן א צווייטן גלות. בטרם תצמחנה אשמיע אתכם.
דער רד"ק דערקלערט אז דאס קערט זיך נישט אום אויף דער נבואה פון מצרים, דאס קערט זיך אום אויף די ערשטע נבואות וואס איך האב נתנבא געווען וועגן סנחריב. אט זע אין די טעג פון ישעיהו הנביא, דאס איז שוין געקומען, איר האט שוין געזען, איך האב נתנבא געווען אז סנחריב וועט קומען כדי צו באלאגערן ירושלים און סנחריב איז אנגעקומען, און איך האב נתנבא געווען אז ער וועט פאלן און סנחריב איז געפאלן. הראשונות הנה באו. וחדשות אני מגיד, איך לאז אייך וויסן איצט וועגן נייע נבואות וואס זיי האט איר נישט געהערט און איך לאז אייך זיי וויסן נאך איידער זיי וועלן קומען. ווער האט געזאגט אז דאס וועט פאסירן? ווי הראשונות הנה באו, האסט געזען אז דו רעדסט מיט עמיצן וואס איז א בעל כוח, עס איז אין זיין כוח צו לאזן וויסן און אין זיין כוח מקיים צו זיין, אזוי אויך וויסן זאלסטו די צוקונפטיקע נבואות וואס זאגן אז השם וועט ארויסברענגען עם ישראל פון גלות, אז ער וועט זיי אויסלייזן א גאולת עולמים, אויך דאס וועט קומען מיט א גאנצן זיכערקייט. אויב הראשונות הנה באו, פארוואס זאלן מיר זיך מסתפק זיין ביחס צו די צוקונפטיקע?
וואס איז דאס דער לשון תצמחנה? דערקלערט דער רד"ק אז דאס איז פון לשון אצמיח קרן לבית ישראל, אצמח דוד עבדך, די כוונה צו מחדש זיין א זאך און זי צו לאזן וואקסן פון דאסניי, דאס ווערט גערופן תצמחנה.
דער מלבי"ם דערקלערט, א מענטש וואס לאזט וויסן וועגן עפעס וואס וועט זיין אין דער צוקונפט, וועלן מיר אים נישט גלייבן פון איינער פון צוויי סיבות. אדער אז ער איז א בעל ניסיון, ביז היינט האט ער צוגעזאגט הבטחות, מיר האבן געזען אז אלץ וואס ער האט געזאגט, ער האט לאזן וויסן צוקונפטיקע זאכן, אלץ וואס ער האט געזאגט האט זיך מקיים געווען. אדער אז וואס ער לאזט אונדז וויסן איצט האט זיך שוין אנגעהויבן איצט און ער לאזט וויסן וואס עס וועט זיין צום סוף. ער לאזט אונדז וויסן ווי אזוי די געשיכטע וועט זיך ענדיקן. אויף דעם זאגט ער אונדז הראשונות הנה באו. דאס הייסט, עס קומט ארויף פאר דעם, וואס וועלן מיר נישט אננעמען? מיר וועלן נישט אננעמען א מענטש וואס וויל מיר דערציילן וועגן עפעס א זאך וואס וועט זיין אין נאך 50 יאר. דא וואס איז דיין ניסיון? האסט דערציילט זאכן און זיי זענען געקומען? נישט. די דאזיקע געשיכטע האט זיך אפילו נאך נישט אנגעהויבן, אלזא האב איך בכלל נישט קיין צד דיר צו גלייבן. אבער אויב דו האסט איינע פון די צוויי מעלות, אדער דו לאזט מיר וויסן וועגן עפעס וואס וועט זיין טאקע אין נאך 50 יאר, אבער דו האסט א רעקארד, ביז היינט אלץ וואס דו האסט לאזן וויסן פילע יאר פריער איז אנגעקומען פונקטלעך. אלזא בין איך זיכער אז וואס דו זאגסט איצט איז ריכטיק. אדער אז וואס דו זאגסט האט זיך שוין אנגעהויבן קומען איצט, אלזא דא האב איך א צד דיר צו גלייבן ווייל נו, אָט אָט וועלן מיר זען ווי אזוי דאס ענדיקט זיך, דאס וועט זיך ענדיקן ווי דו זאגסט אדער וועט זיך ענדיקן אויף אן אנדערן אופן.
אויך אין דעם האב איך א סיבה דיר צו גלייבן. און דאס איז וואס ער זאגט, הראשונות הנה באו. אט האט איר שוין א ניסיון מיט מיר, אז איך האב לאזן וויסן זאכן און זיי האבן זיך מקיים געווען, איך האב זיי לאזן וויסן פון פאראויס, פיל צייט פריער און זיי האבן זיך מקיים געווען. א צווייטע זאך זאגט ער דיר, וחדשות אני מגיד. היות איך האב די מעלה פון הראשונות הנה באו, דארף איך נישט די צווייטע מעלה צו זאגן א זאך וואס האט זיך שוין אנגעהויבן. איך דארף עס נישט. איך האב א גרעסערע מעלה, איך אין דער עבר האב איך שוין א ניסיון און איך האב לאזן וויסן וועגן זאכן נאך איידער זיי זענען געקומען און זיי זענען געקומען. אלזא אויב אזוי, אזא מענטש דארף מער נישט שטיין צו א מבחן. אלזא קען ער מיר אויך זאגן נייע זאכן וואס האבן זיך אפילו נאך נישט אנגעהויבן און איך וועל אים גלייבן. ווייל דו זעסט אז ער האט א ניסיון, אין דער עבר האט ער לאזן וויסן וועגן זאכן וואס האבן זיך נאך נישט אנגעהויבן און זיי זענען פאסירט. אלזא אויך דא, איך דארף נישט אז דאס זאל זיך אנהייבן מיט עפעס כדי צו זען אז וואס ער זאגט איז ריכטיק. וחדשות אני מגיד. ער קען מיר דא זאגן זאכן אינגאנצן נייע וואס וועלן פאסירן אין נאך אזוי און אזוי יאר און איך וועל אים גלייבן מיט אן אמונה שלמה. דאס זאגט דער הייליקער באשעפער, דו האסט דאך שוין א ניסיון מיט מיר, ווייל הראשונות הנה באו, אלזא ממילא קען איך אויך זאגן חדשות און דו וועסט אננעמען.