קרבו ריבכם יאמר השם. הגישו עצומותיכם יאמר מלך יעקב. דער מלבי"ם דערקלערט: מיר האבן געזען אז דער פרק האט זיך אנגעהויבן מיט החרישו אליי איים ולאומים יחליפו כוח, יגשו אז ידברו יחדיו למשפט נקרבה. דער אייבערשטער קומט און זאגט צו די אומות: איך האב מיט אייך א משפט. איך וויל יעצט קומען און זיך מיט אייך דורכשמועסן, אייך באווייזן כדי איר זאלט זיך אומקערן צום אמונת האמת, זיך אומקערן צו עבודת השם. און דעריבער, נאכדעם וואס ער האט געטענהט אלע די טענות וואס מיר האבן געזען אינעם פרק ביז אהער, יעצט ענדיגט ער דעם ויכוח און זאגט קרבו ריבכם יאמר השם, הגישו עצומותיכם יאמר מלך יעקב, למשפט נקרבה. און דעריבער קרבו ריבכם.
זאגט דער מלבי"ם, גיט אכט: דא איז פאראן קרבו און דא איז פאראן הגישו. דא איז פאראן ריבכם און דא איז פאראן עצומותיכם. וואס איז דער חילוק? דערקלערט דער מלבי"ם, קרב איז שטענדיג ביי א זאך וואס איז גלייך איינער צום אנדערן. למשל, אויב מיר ביידע זענען גלייכע מענטשן און איך דערנענטער זיך צו דיר, זאג איך איך וועל זיך צו דיר דערנענטערן. אויב אבער איך בין דער קליינער און דו ביסט דער גרויסער, דאן קרב איך זיך נישט, איך גיי צו. שטענדיג ניגש איז דער קליינער וואס גייט צו צום גרויסן. ויגש אליו יהודה, יהודה איז צוגעגאנגען צו יוסף. אדער נאך א מעגליכקייט, ביי א זאך וואס האט אין זיך א ניגוד. נישט מיט א ציל זיך צו דערנענטערן איינער צום אנדערן, נאר ווען איך גיי צו למשל צו א מלחמה, גיי איך צו צוליב א ריב, דאן איז דער אויסדרוק שטענדיג לגשת. ניגש.
דעריבער, אין אנהויב זאגט ער קרבו ריבכם, נאכדעם זאגט ער הגישו עצומותיכם. וואס איז דער חילוק צווישן ריב און עצומה? דערקלערט דער מלבי"ם, ריב איז א פשוט'ער קריג. אנטקעגן דעם עצומותיכם מיינט ווען יעדער איינער ווערט שטארקער אין זיין ריב. פון א פשוט'ן ריב ווערט עס א ריב וואס איז שוין א מריבה, דאס איז שוין א גרויסער ויכוח. דעריבער אין אנהויב זאגט ער זיי קרבו ריבכם, א זאך וואס האט אין זיך נישט אזא גרויסן ניגוד, א דערנענטערונג, און דאס איז נאר א ריב, יאמר השם. אין דעם צווייטן שטאפל זאגט ער הגישו, וואס דאס איז שוין, ווי מיר האבן געזאגט, מען ווערט שוין פיל שטערקער, ווי מען גייט צו צו א ריב, הגישו עצומותיכם, אז דער ריב גייט און ווערט שטערקער, און דעריבער זאגט ער זיי הגישו אייערע טענות ווען דער ריב וועט זיך פארשטארקן.
יעצט זאגט ער יאמר השם, יאמר מלך יעקב. וואס איז דער חילוק? דערקלערט דער מלבי"ם, ביי די אומות זענען געווען צוויי סארטן טענות. עס איז געווען א טענה אז דער אייבערשטער השגיח'ט בכלל נישט. די שיטה פונעם אפיקורס, די וועלט איז מקרי, עס איז נישטא קיין השגחת השם. דאס איז די טענה פון א מיעוט אומות. פון זינט די נצרות און דער איסלאם האבן זיך פארשפרייט אין דער וועלט, איז דער רוב פון דער וועלט געווארן א מאמין אין איין ג-ט. און ווי באוואוסט אז דער רמב"ם שרייבט אז דער ענין פון פארשפרייטן די דתות איז א פראצעס לקראת ביאת המשיח. אז כאטש די דתות זענען אנטקעגן דעם אמונת המונותאיזם אין איין ג-ט אז דער אייבערשטער איז דער ג-ט פון ישראל, דער אמת'ער ג-ט, אבער זיי זענען פיל בעסער פון עבודה זרה. ווייל אין עבודה זרה האט מען געדינט צו האלץ און שטיין, פאגאנער, עובדי אלילים. די אומות האבן זיך פון דעמאלט אנטוויקלט און זיי גלייבן שוין אז עס איז פאראן איין ג-ט. נאר וואס? ביי די קריסטן גלייבן זיי נאך אז דער ג-ט האט א זון. די מוסלמענער פון דעם באטראכט זענען שוין מער אנטוויקלט, זיי גלייבן אז עס איז פאראן דער ג-ט און עס איז פאראן זיין נביא. דאס איז נאר בגדר א נביא, און דעריבער האבן מיר שוין אמאל געזאגט אז מען מעג אריינגיין אין א מאשקיע, מען טאר נישט אריינגיין אין א קלויסטער. ווייל א קלויסטער איז א פלאץ פון כפירה, זיי גלייבן אז עס איז פאראן מער ווי איין כח אין דער וועלט.
קומט אויס, אז די טענה פון די אומות אז עס איז נישטא ווער עס זאל השגיח'ן איז שוין נישט קיין שטארקע טענה היינט. עס איז שוין נישט קיין טענה וואס דער רוב אומות האלטן זיך אין איר. דער רוב אומות גלייבן אינעם אמונת המונותאיזם אז עס איז פאראן איין ג-ט. און דעריבער אין אנהויב זאגט ער קרבו ריבכם יאמר השם. השם, זאגט דער מלבי"ם, איז פונעם צד וואס דער אייבערשטער איז דער ג-ט פון דער גאנצער וועלט, ער האט באשאפן די גאנצע וועלט. אזוי אז דער ריב איבער דעם ענין איז א קליינער ריב. דאס דערקענען שוין אלע היינט אז דער אייבערשטער איז דער ג-ט פון דער גאנצער וועלט. אזוי אז דאס איז קרבו ריבכם. אויב עס בלייבט אונדז א ריב מיט א מיעוט, ווייל דער רוב דערקענען שוין אז דער אייבערשטער איז דער ג-ט פון דער גאנצער וועלט און עס איז פאראן איין ג-ט.
אבער אנצונעמען אז דער ג-ט איז דער ג-ט פון עם ישראל בפרט, און מיר זענען דאס עם הסגולה, און מיר זענען דאס עם הבחירה, און אלע גויים דא אין דער וועלט זענען נאר בגדר א דעקאראציע, דאס נעמט כמעט קיינער פון די אומות נישט אן. דאס איז כמעט קיינער פון די אומות נישט גרייט מסכים צו זיין. מען נעמט אן אז עס איז פאראן איין ג-ט, אבער נישט אז ער איז דער ג-ט פון ישראל. זיי נעמען אן דעם אלטן ברית, אבער טענה'ן אז עס איז געווען א נייער. דאס הייסט אנצונעמען אז דער אייבערשטער איז דער ג-ט פון ישראל, דאס נעמען זיי נישט אן. דאס איז שוין א גרויסע מריבה. צו קומען און דאס באווייזן די אומות, אויף דעם צו מאכן א ויכוח און א ראיה און ראיות, דאס איז שוין א גרויסע מריבה. און דעריבער גיט אכט, דאס איז הגישו עצומותיכם. ווען דער ריב פארשטארקט זיך, האבן מיר געזאגט דא דארף מען שוין א הגשה, ווייל א הגשה איז פאר א גרויסן ריב. אויף וועלכן פונקט? אויף מלך יעקב. אז דער אייבערשטער איז דער מלך פון עם ישראל. און דאס איז נישט סתם השם, נישט ווי פריער, יאמר השם, אז דער אייבערשטער איז דער ג-ט, דאס איז יאמר השם. ניין, דא האבן מיר א ויכוח צי השם איז מלך יעקב? ער איז דער ג-ט בפרט פון עם ישראל, מיר זענען זיינע קינדער און אלע איבעריגע זענען ווי שטיף-קינדער? דאס איז א שווערער ויכוח, שווער עס צו אנטשיידן. דאס איז אן עצומה, דא דארף מען א גרויסן ויכוח. דעריבער זאגט ער הגישו עצומותיכם יאמר מלך יעקב, אויפן פונקט אז דער אייבערשטער איז מלך יעקב, זיי זענען גרייט מסכים צו זיין אז עס איז פאראן א ג-ט, אבער זיי נעמען נישט אן אז יעקב בחר לו יה, ישראל לסגולתו, דאס נעמען זיי נישט אן. אויף דעם זאגט דער אייבערשטער מיר האבן אן עצומה און א גרויסן ריב.
יגישו ויגידו לנו את אשר תקרינה. הראשונות מה הנה, הגידו ונשימה ליבנו ונדעה אחריתן, או הבאות השמיעונו. זאגט דער מלבי"ם, ווען מען קומט זיך דורכשמועסן, איז דער עיקר ראיה און מופת וואס דער נביא וועט זיי יעצט באווייזן, דאס וואס עם ישראל האט א פריערדיגע ידיעה איבער די גאנצע צוקונפט, און די אומות האבן נישט. און מיר האבן שוין גערעדט אין דער פארגאנגענהייט אז דאס איז איינע פון די גרעסטע ראיות צום אמת פון דער תורה, און אז עס איז פאראן א בורא לעולם, דאס איז דער ענין פון די נבואות. אין די סעמינארן איז דא אויף דעם א ברייטער פרק און א חלק ראיות, אן ענין וואס הייסט א רעפעראט וואס הייסט נבואות וואס האבן זיך מקויים געווען. עס זענען פאראן צענדליגער נבואות וואס זענען געשריבן אין די נביאים, און די נבואות האבן זיך מקויים געווען, א זאך וואס האט נישט קיין גלייכן אין קיין שום דת אין דער וועלט. עס איז נישטא קיין דת אין דער וועלט וואס אפילו נעמט זיך אונטער צו זאגן וואס וועט זיין אין דער צוקונפט. על אחת כמה וכמה נישט אז זי האט געזאגט און געטראפן. עס איז אמאל געווען די נצרות וואס האט פרובירט צו זאגן עפעס, ווי מיר האבן גערעדט אין דער פארגאנגענהייט, זי האט פרובירט צו זאגן אז דער אייבערשטער האט פאראכט עם ישראל, און דער באווייז, א נבואה, אז עם ישראל וועט זיך קיינמאל נישט אומקערן צו זיין לאנד. עס זענען אריבער 500 יאר כדי אז די נבואה זאל זיך צעברעכן און אט האט זיך עם ישראל אומגעקערט צו זיין לאנד. און מיר האבן שוין גערעדט אין דער פארגאנגענהייט אז נאך דעם האט דער פויפסט נישט געוואלט באזוכן דא קיינמאל, ווייל דאס איז א פאטש אין פנים פאר דער נצרות. אט האט זיך עם ישראל אומגעקערט צו זיין לאנד, איר האט דאס געברענגט אלס א ראיה אז השם האט זיי פאראכט. אז וואס טוט מען? מען באהאלט דעם קאפ אין זאמד. אז מען קומט נישט אהער, אז דעריבער איז דא נישטא. דאס איז ווי די פאלעסטינער, נישטא, מען שרייבט דיר נישט, עס איז נישטא קיין מדינת ישראל, עס איז פאראן פאלעסטין. נישטא, זי ווערט נישט אנגעוויזן אויף די מאפעס ביי זיי. אויב עס ווערט נישט אנגעוויזן דאן עקזיסטירט עס נישט. דאס איז די שיטה.
אזוי אז די גויים האבן נישט קיין שום מעגליכקייט און האבן קיינמאל נישט געזאגט קיין שום נבואה. און דאס איז דער געזונטער און שטארקסטער באווייז. און עם ישראל האט צענדליגער נבואות, איך רעד וועגן די וואס האבן זיך שוין מקויים געווען, איך רעד נישט וועגן דעם וואס וועט נאך זיין אין דער צוקונפט וואס מיר זענען זיכער הונדערט פראצענט אז זיי וועלן זיך מקויים זיין. צענדליגער נבואות וואס האבן זיך מקויים געווען, מען קען נאכפרעגן און זען אז אלעס וואס דער אייבערשטער האט געזאגט האט זיך מקויים געווען. און עס איז נישטא איין נבואה וואס האט זיך שוין געדארפט מקויים זיין און האט זיך נישט מקויים געווען. עס איז נישטא אזא נבואה. אלע נבואות וואס האבן זיך נאכנישט מקויים געווען זענען צוקונפטיגע נבואות וואס דארפן זיך אין דער צוקונפט מקויים זיין. אבער אויב למשל האבן מיר געזען א נבואה אז בבל וועט חרוב ווערן און וועט אויף אייביג נישט זיצן, קען מען ביז היינט גיין באזוכן אין עיראק אין די חורבות פון בבל און זען אז בבל זיצט נישט אויף אייביג, און ווי דער לשון פונעם נביא לא יהל שם ערבי. אן ערבי שטעלט אפילו נישט זיינע שאף דארט, מאכט אפילו נישט קיין געצעלט אין די חורבות פון בבל. דאס איז א ווייסטער פלאץ וואו עס זענען דארט חורבות ווייל אזוי איז געווען דבר הנביא. און אזוי ווייטער, צענדליגער נבואות, עם ישראל וועט גלות'ן, וואוהין וועלן זיי גלות'ן, וועלן זיך אומקערן צוריק צום לאנד, צוויי גליות, צוויי תוכחות, אלעס וואס איז געשריבן אין דער תורה האט זיך אלעס מקויים געווען איינס צו איינס הונדערט פראצענט. אזוי אז ער זאגט: האט איר אזא מעגליכקייט? יגישו ויגידו לנו.
זאגט דער מלבי"ם, יעצט גיט אכט אז עס זענען פאראן עטליכע מדריגות אין אנזאגן די עתידות. די העכסטע מדריגה, אז איך זאג דיר אן עפעס וואס וועט נאך זיין, און די זאך הענגט נישט אין קיין שום סיבה פון די סיבות. דאס הייסט, דו וועסט נישט קענען זאגן הער אויס, דו האסט ריכטיג אפגעשאצט און דעריבער האסטו געזאגט אז אזוי וועט זיין. ניין. עס האט זיך נישט אנגעהויבן גארנישט, עס איז נישט געווען אויף דעם קיין שום רמז, און איך זאג דיר אן שוין יעצט, אין נאך 100 יאר אזוי און אזוי וועט זיין. דאס איז די שטארקסטע נבואה, דאס איז א זאך וואס מען קען נישט וויסן פאראויס, עס האט נישט קיין רמז אדער סימן פאראויס, און פאר אזא זאך איז נישטא קיין ברירה נאר צו זיין א נביא. אן א נבואה קען מען נישט זאגן אזא זאך. למשל, אויב איך זאג אז אין נאך 100 יאר וועט זיך אויפשטעלן די רוסישע רעגירונג און וועט מלחמה האלטן קעגן אמעריקע און וועט זי באזיגן. דאס איז אויך נישט לאגיש, רוסלאנד קען נישט באזיגן אמעריקע אויף א נאטירליכן אופן. די צווייטע זאך אז זי וועט אויך מלחמה האלטן קעגן איר, דאס איז נישט לאגיש אז צוויי מעצמות זאלן קומען און אויסברעכן אין א מלחמה, עס איז נישטא אויף דעם קיין שום זעעוודיגע סיבה אין דעם שטאפל, און איך זאג דאס אן פאראויס. על אחת כמה וכמה ווען איך זאג אן א זאך וואס איז לגמרי אן קיין לאגיק, א זאך וואס איז בכלל נישט על פי טבע. למשל, בבל איז געווען בשעתו א גרויסע אימפעריע, און איך זאג אן אז זי וועט אונטערגיין. עם ישראל איז געווען גערעכנט אלס גארנישט, און איך זאג אן אז זיי וועלן זיך אומקערן און אויפשטיין און זיך אומקערן צו זייער לאנד און אויסבויען זייער לאנד. דאס איז א זאך, דאס זענען צוויי ניגודים. עס איז דאך בבל אויף די שפיץ פונעם אלימפוס און עם ישראל אין א גרויסן שפל, און איך זאג אן אזא אומגלייבליכע זאך, דאס איז א נישט לאגישע זאך. אזא זאך דארף באמת אן ענארמע כח פון ידיעה. און דאס איז וואס ער זאגט, יגישו ויגידו לנו את אשר תקרינה. תקרינה איז א לשון פון מקרה. דאס איז א נישט לאגישע זאך. דאס איז א מקרה, נאר במקרה קען פאסירן אזא זאך, דאס איז א נישט לאגישע זאך. זיי זאלן אונדז אנזאגן את אשר תקרינה.
גוט, איר קענט נישט זאגן אזא זאך? עס זענען פאראן זאכן, פראצעסן וואס האבן זיך אנגעהויבן. קענט איר אונדז זאגן וואס וועט זיין צום סוף? דער פראצעס האט זיך שוין אנגעהויבן, ער עקזיסטירט שוין. קענט איר אונדז זאגן וואס וועט זיין צום סוף? אויך דאס דארף א כח פון נבואה. למשל, עס האט זיך דא אנגעהויבן א פראצעס, לאמיר זאגן א פייערבארג האט זיך אנגעהויבן אויסצוברעכן. און איך זאג אן וויפיל דערפער ער וועט חרוב מאכן. אויב האב איך אנגעזאגט פאראויס, עס איז נישטא קיין בארג, עס איז נישטא גארנישט, איך זאג דיר דאס איז א בארג וואס וועט זיין א פייערבארג און וועט אויסברעכן, אה, דאס איז שוין א געוואלדיגע עוצמה, דאס איז תקרינה. אבער איך פארלאנג נישט דאס פון דיר. נאכדעם וואס דער בארג האט אויסגעבראכן, קענסטו מיר זאגן וויפיל דערפער ער וועט פארטיליגן? קענסטו מיר זאגן ווי גרויס וועט זיין זיין אויסברוך? דאס איז שוין א נידעריגערע מדריגה. אט זעט זאכן וואס זענען אזוי סטאנדארטיש, מענטשן וואס זענען געשולט אין מודיעין, אין בטחון, אין ידיעת האויב. ווען בשעתו האט זיך אנגעהויבן די רעוואלוציע אין מצרים, האבן אלע מומחים פון בטחון דא אין לאנד געזאגט מובארק איז שטארק, מובארק וועט נישט פאלן, ער וועט זיי באזיגן טשיק טשאק, עס איז נישטא וואס זיך צו זארגן. עס איז אריבער א וואך און דער מענטש אויף א טראגבעט. יא? אט, וואו, וואס האסטו געזאגט? וואס האסטו גערעדט? גארנישט. עס האט זיך אנגעהויבן מיט אסאד, האט מען געזאגט זארגט זיך נישט, אסאד איז א זאך פון עטליכע טעג, דער מענטש ענדיגט זיך. עטליכע טעג, ער איז פארטיג, מען זאגט דיר שוין אן ער איז פארטיג, אסאד איז שוין אונטן און עס איז נאר א זאך פון עטליכע שעה און זיי... און דער מענטש איז נאך אלץ בלייבט לעבן און שעכט און טוט וואס נאר עס פאלט אים איין, און קיינער זאגט אים גארנישט. אט זעסטו א פראצעס וואס האט זיך אנגעהויבן. קום זע וואראויס וואס וועט זיין זיין סוף. און דו זאלסט דאס וויסן, ביי דיר זאל זיין בטחון, ביי דיר זאל זיין אינפארמאציע. אגב, דאס ווייזט נאר ווי ווייט מיר האבן זיך נישט אויף וועמען אנצולענען נאר אויף אונדזער פאטער אין הימל. אויף די פארלאזטו זיך? ער ווייסט נישט וואס פאסירט אין נאך צוויי טעג. ער ווייסט נישט וואס פאסירט אונטער זיינע אויגן, דאס זענען מענטשן וואס דו זאלסט האבן אינפארמאציע. קיינער האט נישט פאראויסגעזען דעם ערבישן פרילינג. קיינער האט נישט פאראויסגעזען אז עס וועלן זיין דעמאנסטראציעס, מען וועט אראפווארפן די רעגירונגען אין מצרים, אין לוב, קיינער האט נישט פאראויסגעזען דאס. דאס זענען מענטשן וואס זיי זאלן געהאט האבן מודיעין. קיינער האט נישט פאראויסגעזען, אז אויף זיי פארלאזטו זיך? דאס איז סתם, דאס איז א הערת אגב, נאר כדי מיר זאלן פארשטיין אז מיר האבן נישט אויף וועמען זיך אנצולענען נאר אויף אונדזער פאטער אין הימל.
און דאס איז דער צווייטער שטאפל. הראשונות מה הנה, הגידו ונשימה ליבנו ונדעה אחריתן. די זאכן וואס מיר האבן שוין געזען וואס האט פאסירט, עס האט זיך אנגעהויבן, הראשונות, מה המה, דאס זעען מיר. גוט, זאג מיר וואס וועט פאסירן צום סוף? דערצייל מיר דעם סוף פונעם מעשה. הגידו ונשימה ליבנו כדי צו פרובירן צי דאס וואס דו זאגסט איז ריכטיג, ונדעה אחריתן.
גוט, אויך דאס קענט איר נישט. אבער איך וועל בעטן פון אייך, פון אייערע עובדי עבודה זרה, פונעם בעל, פונעם גלויבן, פון די אלילים אין וועלכע איר גלייבט, וועל איך בעטן או הבאות השמיעונו. עס זענען פאראן זאכן וואס קומען פון נאטירליכע סיבות. זאגט דער מלבי"ם, ווי צי דאס יאר וועט זיין רעגנעריש אדער א יאר פון טריקעניש, קעלט אדער היץ, הונגער אדער זעטיגונג. או הבאות השמיעונו, דאס זענען זאכן וואס פלעגן צו זיין. אויך דאס קען מען נישט וויסן. עמעצער פונעם מעטעאראלאגישן אינסטיטוט קען דיר אנזאגן אז דאס יאר... זיי זאגן אן, זיי זאגן אן, נישט אז נישט, זיי זאגן אן. זיי זאגן אן אבער צום סוף פעלן זיי זיך שטענדיג. ער קען דיר זאגן דאס יאר וועט זיין א רעגנעריש יאר אדער א יאר... זיי האבן נישט קיין שום מעגליכקייט צו וויסן. אפילו די נאטירליכע און פארהאנענע זאכן אין דער וועלט, האבן זיי נישט קיין שום מעגליכקייט צו וויסן. אויך זאכן וואס אנאליסטן און מומחים לכאורה דארפן זיי וויסן, אויך דאס ווייסן זיי נישט. הבאות, די סטאנדארטע זאכן וואס דארפן קומען, השמיעונו. אויך דאס ווייסט איר נישט.
די פערטע זאך, וואס דאס איז די קלענסטע זאך פון אלעם. ער זאגט זיי אט זעט, עס זענען פאראן זאכן וואס זענען שוין געקומען. עס זענען פאראן זאכן וואס זענען שוין געקומען. און דו, פון דעם וואס איז געקומען, דארפסטו ציען מסקנות און מבאר זיין וואס איז געווען די סיבה וואס האט עס גורם געווען. איר גיט אכט אז איך פארלאנג שוין נישט פון דיר עתידות. עתידות האב איך פארשטאנען דו האסט נישט קיין שום מושג. אבער עס זענען פאראן זאכן וואס האבן שוין פאסירט, יא? גיב דעם א פירוש, דערקלער מיר וואס האט עס גורם געווען. למשל, דו זעסט רויך, אזוי אז על פי חכמת הטבע ווייס איך, אויב עס איז פאראן רויך, מיינט דאס אז עמעצער האט אנגעצונדן א פייער. זע די מציאות, באטראכט זי, פירש די סיבות וואס זענען איר גורם. אויך דאס ווייסט איר נישט. וואס די חכמי הטבע ווייסן נאך אביסל צו טאן, דאס דורך אייערע אלילים, צו געבן דעם א פירוש וואס האט פאסירט, וואס זענען געווען די סיבות, אויך דאס דערגרייכט איר נישט. צו אנטדעקן פונעם מסובב די סיבה. אויך דאס ווייסט איר נישט. דאס איז דער קומענדיגער פסוק.
הגידו האותיות לאחור ונדעה כי אלוהים אתם. אף תטיבו ותרעו ונשתעה ונראה יחדיו. הגידו האותיות לאחור. האותיות איז א לשון פון אות. פונעם מסובב צו דער סיבה. נאכדעם וואס איר האט געזען דעם אות, הגידו לאחור, גיט אונדז הסברים פאראויס פארוואס דאס האט פאסירט. ער זאגט אויך אזא זאך ווייסט איר נישט. ונדעה כי אלוהים אתם. דורך דעם וואלט איך געקענט וויסן אז איר האט א כח, אז איר האט עפעס א ג-ט, ג-ט מיינט א כח. איר האט עפעס אן עוצמה, כאטש צו געבן א פירוש אויף דעם וואס האט פאסירט, וואס זענען געווען די סיבות וואס האבן דאס גורם געווען, וואס האט געברענגט אז אזא זאך זאל פאסירן. און אויב דאס קענט איר נישט זאגן, אז וועגן עתידות ווער רעדט בכלל? ווער רעדט בכלל? צו געבן א פירוש אויפן עבר האט איר נישט קיין מושג, אז ווער רעדט בכלל פון פאראויסזען די צוקונפט?
און אויך זאגט ער זיי, אף תטיבו ותרעו ונשתעה ונראה יחדיו. איך וועל אייך פרובירן, זאגט זיי דער נביא, מיט א נאך קלענערע זאך. אף תטיבו ותרעו. צי האט אייער עבודה זרה א כח צו טוען גוטס אדער שלעכטס? דאס הייסט מען דאווענט צו איר. א מענטש דאווענט צו יש"ו, האט אייער עבודה זרה א כח אים צו טוען א טובה? אדער אים צו טוען א רעה? וואס דאס איז די זאך מיט וואס יעדער בעל דת באריהמט זיך. קום דאווען צו מיין עבודה זרה, קום נעם אן מיין דת, וועסטו זען אז דער ג-ט וועט אויף דיר משפיע זיין, וועט דיר געבן. נו, איז אייער עבודה זרה אזא וואס מען קען פון איר בעטן און זי גיט? און אויב יא, אויב תטיבו ותרעו, ונשתעה ונראה יחדיו, דאן וועלן מיר וויסן אז איר זענט אלוהים. וואס איז דאס ונשתעה ונראה יחדיו? דערקלערט דער מלבי"ם, אז זייער וועג איז געווען אפצונארן זייערע מאמינים. עובדי עבודה זרה פלעגן אפנארן זייערע מאמינים און זיי ווייזן אז די עבודה זרה טוט גוטס אדער שלעכטס צו אירע דינער. אבער דאס פלעגן זיי טוען מיט אלערליי אפנאר-מיטלען, מיט אלערליי מעשיות, מען ווייזט דיר אלערליי מעשיות אויף אלערליי מענטשן, אט דער איז געווען א בעל מום און איז אויפגעשטאנען, אט יענער האט געהאט אזוי און אט האט זיך אויפגעוועקט, און נאך אלערליי מעשיות, און אלעס אפנאר. אלעס ליגנס, ווייל עס איז נישטא קיין כח אין עבודה זרה צו טוען שלעכטס אדער גוטס. אזוי אז ער זאגט זיי, אבער אויב איר וועט וועלן טענה'ן אזא טענה, וועט וועלן ברענגען א ראיה אז אט האט די עבודה זרה א כח צו טוען שלעכטס און גוטס, ווייס איך אז עס איז אין דעם נישטא קיין ממש, אבער אזא ראיה כדי מיר צו באווייזן, וויל איך ונשתעה ונראה יחדיו. ונשתעה, דערקלערט דער מלבי"ם, פון א לשון פון א פנים, ווי וישע השם אל הבל, אל תשתע. ונראה יחדיו מיינט מיר ביידע צוזאמען. אין פשוט'ע ווערטער, מאך מיר נישט קיין אלערליי הוקוס פוקוס. איך וויל מיט די אויגן, מיט די אויגן זען צוזאמען ווי דו דאווענסט און אט פאסירט עס. דו דאווענסט, עס פאלט רעגן. איך וויל זען, קום ונשתעה ונראה יחדיו. נישט קיין מעשיות, דו ווייסט מיט דריי יאר צוריק איז געווען, און מען איז געקומען צו דער עבודה זרה און... ניין ניין ניין, קומט יעצט ווייז מיר, ונשתעה ונראה יחדיו. איז דא א כח אין דיין עבודה זרה צו טוען עפעס אויף א יעצטיגן אופן? אז שוין רעד איך נישט וועגן עתידות, וואס דאס איז נישטא וואס צו רעדן. און וועגן עבר האבן מיר אויך געזען אז איר קענט נישט געבן הסברים אויף דעם עבר וואס מיר זעען. אבער עפעס צו טוען שלעכטס אדער גוטס, וואס דאס איז דער מינימום וואס עס דארף זיין, פארוואס זאל מען דינען די עבודה זרה אויב זי איז נישט מסוגל צו ליווערן די סחורה? דאס איז דער מינימום מיט וואס יעדע עבודה זרה באריהמט זיך, דאס איז צו טוען שלעכטס אדער גוטס. קומט ונשתעה ונראה יחדיו, ווייז מיר אז דו בעטסט פון דער עבודה זרה און זי גיט דיר.
און דעריבער זאגט ער זיי, אלעס איז נאר א בחינה פון ליגן. הן אתם מאין ופועלכם מאפע, תועבה יבחר בכם. הן אתם מאין. דערקלערט דער מלבי"ם, א מענטש וואס וויל אויסקלייבן עפעס א זאך, קלייבט ער אויס פון איינע פון צוויי סיבות. אדער פונעם צד וואס עס האט א מעלה, די זאך אליין האט אן עצם'דיגע מעלה, עס האט א קדושה, עס האט א מעלה, דעריבער קלייבט ער עס אויס. אדער פונעם צד פונעם תועלת אין יענער זאך. אויב למשל וועט מען דיר צושטעלן פאר א ירושה א ספר תורה, און, להבדיל אלפי הבדלות, אויך א גראז-שנייד-מאשין. און דו האסט א גראז. אזוי אז אויב דו קלייבסט אויס דעם ספר תורה, איז דאס פונעם צד נישט פונעם תועלת, איך האב נישט קיין תועלת פונעם ספר תורה, נאר פונעם צד פון זיין מעלה. און אויב איך קלייב אויס די גראז-שנייד-מאשין, ווייל איך האב א גראז און פונקט דארף איך שנייַדן דאס גראז, דאן נעם איך דאס. דאס הייסט, מיר רעדן דא וועגן צוויי זאכן. מיר רעדן דא וועגן א זאך וואס האט א מעלה, און מיר רעדן דא וועגן א זאך וואס האט א תועלת. אזוי אז ער זאגט זיי, הן אתם מאין. איר פונעם צד פון אייך אליין, פונעם צד פון אייער מעלה אייך אויסצוקלייבן, זענט איר מאין. איר זענט א בחינה פון אין, עס איז אין אייך נישטא קיין תבונה צו זאגן עתידות, מען קען דורך אייך נישט וויסן גארנישט. וואס וועסטו זאגן? גוט, אבער הער אויס, עבודה זרה איז א פאקט, זי איז משפיע, זי טוט גוטס, זי טוט שלעכטס. זאגט ער זיי, ופועלכם מאפע. דער פועל וואס דו שרייבסט צו דער עבודה זרה, איז מאפע. וואס איז דאס מאפע? דערקלערט דער מלבי"ם א לשון פון פעייה. פועה שקר. איר פועה'ט ליגן-רייד אין אייערע ווערטער, איר די גלחים וואס דערציילן וועגן דער עבודה זרה'ס גוטס-טוען און שלעכטס-טוען. אזוי אז היות און עס איז אין אייך נישטא קיין עצם'דיגע מעלה, און היות און עס איז אין אייך אויך נישטא קיין תועלת, כאטש צו באקומען א תועלת, זאלן מיר בעטן עפעס און האב איך באקומען, דאן ממילא תועבה יבחר בכם. ווער עס קלייבט אייך אויס קלייבט אויס א תועבה. קלייבט אויס א נמאס'טע און פאראכטע זאך. ווייל ער האט נישט קיין תועלת פונעם צד פון איר מעלה, און נישט קיין תועלת פונעם צד פון וואס איך וועל באקומען פון איר. אזוי אז וואס האב איך פון איר? סתם א בחינה פון תועבה. דער רד"ק דערקלערט אין נאמען פון זיין ברודער רבי משה, אז אפע, הן אתם מאין ופועלכם מאפע, אפע איז א לשון פון אפעה. איר זענט ווי די שלאנגען וואס טייטן דעם וואס פארבינדט זיך מיט זיי, אזוי אויך זענט איר, פועלכם מאפע. ווער עס פארבינדט זיך מיט אייך טייט איר אים. און ווער וועט אייך אויסקלייבן? נאר א תועבה יבחר בכם. נאר די פאראכטע מענטשן וועלן אייך אויסקלייבן, און נישט דער אלוקים.
העירותי מצפון ויאת, ממזרח שמש יקרא בשמי, ויבוא סגנים כמו חומר וכמו יוצר ירמס טיט. דער פסוק האט אין זיך פיר פירושים. וועמען האב איך אויפגעוועקט פון צפון? וואס זאגט דא דער נביא? דער אייבערשטער האט אויפגעוועקט פון צפון און ער וועט קומען פון מזרח שמש, ער וועט רופן אין מיין נאמען. ווער איז דער וואס מען האט אים אויפגעוועקט פון צפון? דערקלערט דער מלבי"ם, העירותי, איך האב אויפגעוועקט גוג ער זאל קומען פון צפון. דאס הייסט, נאכדעם וואס ער קומט און ווייזט זיי, איר האט נישט קיין שום מעגליכקייט צו זאגן עפעס וועגן דער צוקונפט, זאגט דער אייבערשטער, אט זאג איך אייך וואס וועט נאך זיין. זאגט דער נביא, אט זאגט אונדזער ג-ט פאראויס פאר עם ישראל וועגן די עתידות. קען עמעצער פון אייך זאגן די צוקונפט? איך זאג אייך אן, איך האב אויפגעוועקט גוג ער זאל קומען פון צפון, ויאת, און ער וועט קומען, אזוי ווי איך זאג אייך אן פאראויס. און אויך העירותי ממזרח שמש. ווער איז דאס? דער מלך המשיח. דעם מלך המשיח האב איך אויפגעוועקט פון מזרח שמש וואס וועט רופן אין מיין נאמען. ער וועט רופן אלע די אומות צו רעדן א קלארע שפראך, צו דינען דעם אייבערשטן, ער וועט רופן אין מיין נאמען. און אויך ער וועט קומען. און ער וועט קומען אויף די סגנים ווי אויף חומר וואס מען טרעט אים כדי צו בויען. וואס איז דער פירוש? וואס איז דער ציל אז ער זאל קומען אויף די סגנים און וואס איז דער ציל צו טרעטן? וואס איז דער עצם רעיון? דערקלערט דער מלבי"ם, עס איז פאראן א חילוק צווישן חומר און טיט. טיט איז בלאטע. פון בלאטע מאכט מען גארנישט, עס איז נישטא וואס צו טוען מיט איר. אנטקעגן דעם חומר, דער חומר איז וואס מען רופט דעם חומר וואס מען נוצט מיט אים, לאמיר זאגן ליים, צו מאכן כלים. צעמענט און דומה כדי צו בויען הייזער. דאס רופט מען חומר. אזוי אז ער זאגט זיי, אט זעט, מיט דער בלאטע איז נישטא וואס צו טוען גארנישט. אנטקעגן דעם מיטן חומר, מאכט דער יוצר כלים. יעצט, טוט דער יוצר עפעס מיט דער בלאטע? ער האט נישט וואס צו טוען מיט בלאטע, בלאטע איז סתם בלאטע. ער האט נישט וואס צו טוען מיט דעם. נאר מיט חומר איז דער יוצר מסוגל צו מאכן א כלי. אנטקעגן דעם, וואס שטייט דא געשריבן? ויבוא סגנים כמו חומר וכמו יוצר ירמס טיט. דער יוצר טרעט נישט די בלאטע. עס איז דאך, וואס טוט מען מיט דער בלאטע? מען טרעט מיטן חומר, מען טרעט אים כדי ער זאל זיין ראוי צו דער ארבעט, מען קנעט אים, מען דרעשט אים כדי ער זאל זיין ראוי צו דער ארבעט, און דאן פורעמט מען פון אים וואס מען וויל. אבער קיינער גייט נישט טרעטן בלאטע, קיינער גייט נישט קנעטן די בלאטע. ער זאגט זאלסט וויסן, דער מלך המשיח וועט זיין בבחינת א יוצר, אז אזוי ווי דער יוצר גרייכט ארויסצוברענגען פון ליים א כלי צו זיין געברויך, אזוי וועט דער מלך המשיח גרייכן ארויסצוברענגען פון בלאטע א כלי צו זיין געברויך. דאס הייסט, ער וועט נעמען די אומות, און נישט סתם די אומות, די ערגסטע פון די אומות, יענע וואס זענען בבחינת בלאטע, אויך זיי וועט ער איבערמאכן צו א בחינה פון א כלי. אויך זיי וועלן זיין ראוי צו באקומען די התגלות אלוקית. אויך זיי וועלן זיין ראוי צו זיין אין יענער צייט פונעם מלך המשיח, דורך דעם וואס ער וועט פאררעכטן און פארבעסערן זייערע מעשים צום גוטן. כחומר ביד היוצר, דאס איז וואס ער זאגט. ויבוא סגנים, סגנים מיינט צו יענע פון די אומות, וואס זיי זענען בבחינת בלאטע, ער וועט זיי איבערמאכן צו א בחינה פון חומר אז זיי זאלן זיין ראוי דורך דעם צו באקומען דעם אלוקי'שן מסר, אז זיי זאלן זיין ראוי דורך דעם צו ענדערן זייער וועג און אנצונעמען דעם גלויבן אין איין ג-ט, אפילו די ליידיגע און פוחז'דיגע פון די אומות.
רש"י דערקלערט אז דא זאגט ער עתידות און זאגט זיי אן איך גריי זיך צו בויען די חורבות פון ירושלים. און וועמען גריי איך זיך צו ברענגען? העירותי מצפון, כורש וועט קומען פון צפון. און אויף וועמען וועט קומען כורש? דער מלך פרס, וועט קומען אויף בבל כדי זי חרוב צו מאכן. ממזרח שמש יקרא בשמי. וואס וועט ער רופן? כל ממלכות הארץ נתן לי השם, אזוי האט געזאגט כורש, און דעריבער גיי איך כדי צו בויען ירושלים. און לכאורה פארוואס רופט ער אים פון צפון? זאגט רש"י, מחמת אז ארץ פרס איז כאטש מזרח'דיג, אבער דאס איז מזרח-צפון'דיג. און דעריבער העירותי מצפון מיינט די מלכות פרס, כורש, וואס וועט קומען אויף צו בויען דעם בית המקדש. אזוי אויך דערקלערט דער רד"ק אין נאמען פון די מפרשים, און דעריבער זאגט ער העירותי מצפון ממזרח שמש, ווייל ער איז געגאנגען חרוב צו מאכן די שטאט וואס איז אין מזרח שמש. וועלכע ארץ איז אין אונדזער מזרח? דאס איז בבל. בבל געפינט זיך צום צד מזרח. העירותי, איך האב אויפגעוועקט כורש אויף מזרח שמש כדי חרוב צו מאכן בבל, כדי צו באפעלן עם ישראל ארויפצוגיין צו זייער לאנד כדי צו בויען דעם צווייטן בית אין דער תקופה פון עזרא ונחמיה. ווער עס וויל וועט קענען הערן די דיסקן אויף עזרא ונחמיה, אויף די גאנצע התעוררות וואס איז געווען כדי צו בויען דעם בית המקדש און אויף די הילף וואס זיי האבן באקומען פון כורש. און דעריבער איז דער המשך פון די פסוקים ראשון לציון הנה הינם ולירושלים מבשר אתן. ווען איז דאס? ווען כורש וועט קומען און וועקן דאס פאלק אויף צו בויען ירושלים.
עס איז פאראן א נאך הסבר, און דאס איז א הסבר וואס רש"י ברענגט, דבר אחר. העירותי מצפון, זאגט רש"י, מען רעדט דא וועגן נבוכדנצר. נבוכדנצר וועט קומען און זיך אויפוועקן כדי חרוב צו מאכן ירושלים. העירותי מצפון ויאת. און וועגן כורש, דאס איז ממזרח שמש. דער מזרח, ווי מיר האבן געזאגט, מחמת ער איז פרס, איז דאס צפון-מזרח'דיג, אזוי אז לויט דעם צווייטן ביאור, קערט זיך דער מצפון נישט אום אויף פרס און כורש, נאר ממזרח קערט זיך אום אויף כורש, וואס איז, ווי מיר האבן געזאגט, צפון-מזרח'דיג. ממזרח שמש וועט ער רופן אין מיין נאמען, ווי מיר האבן געזאגט, אים האב איך אויפגעוועקט נאכדעם, כורש וואס וועט קומען פון מזרח, וואס וועט קומען צו בויען ירושלים.
עס איז פאראן א נאך הסבר וואס דער רד"ק דערקלערט, אז דאס איז געזאגט אויפן מלך המשיח. העירותי מצפון, וועמען האב איך אויפגעוועקט פון צפון? דעם מלך המשיח. וואס דאס איז וואס שטייט אין המשך, הן עבדי אתמוך בו. און דער רד"ק זאגט אז דאס איז דער מער נראה'דיגער פירוש אין זיינע אויגן. דער אמת איז, אז דער מלבי"ם איז אויך געגאנגען אין דעם זעלבן קו. נאר וואס דער מלבי"ם האט געלערנט אז העירותי מצפון איז גוג, און ויאת ממזרח שמש איז דער מלך המשיח. אנטקעגן דעם, לויט דעם ביאור פונעם רד"ק, מיינט העירותי מצפון אז פון אנהויב רעדט מען דא וועגן דעם מלך המשיח. דער מלך המשיח וועט קומען פון צפון. פארוואס פון צפון? לכאורה וואס איז דער שייכות פון צפון? עס איז דאך אדרבה, מה מצפון תיפתח? הרעה. אז ווי אזוי פלוצלינג וועט דער מלך המשיח קומען פון צפון? דערקלערט דער רד"ק, מחמת עס זענען פאראן די עשרת השבטים וואס געפינען זיך אין חלח, חבור, נהר גוזן וערי מדי. און דאס איז צפון-מזרח'דיג צו ארץ ישראל. און דעריבער זאגט ער העירותי מצפון ויאת ממזרח שמש. פון צפון-מזרח'דיג וועט קומען דער מלך המשיח כדי צו גואל זיין עם ישראל, ווייל ער וועט קודם גואל זיין די עשרת השבטים. אזוי אז אויב אזוי לאמיר מסכם זיין, מיר האבן דא פיר פירושים. אדער אז מען רעדט דא וועגן כורש, ווי רש"י האט דערקלערט, אדער וועגן נבוכדנצר, דאס איז א נאך פירוש אין רש"י, אדער וועגן דעם מלך המשיח, דאס איז העירותי מצפון, דאס איז לויטן רד"ק, אדער אז מען רעדט דא וועגן גוג ומגוג, וואס דאס איז לויטן מלבי"ם.
מי הגיד מראש ונדעה, ומלפנים ונאמר צדיק? אף אין מגיד, אף אין משמיע, אף אין שומע אמריכם. יעצט זאגט ער זיי, נו, אז איך זאג יעצט דא א נבואה. איז דא ביי אייך עמעצער וואס האט געזאגט פאראויס ונדעה? אז מיר זאלן וויסן ווען די זאך וועט קומען, אז אט האט ער דאס געזאגט פאראויס? דערקלערט דער מלבי"ם, עס איז פאראן א חילוק צווישן מראש און מלפנים. ווייל עס שטייט דאך דא געשריבן מי הגיד מראש ונדעה, ומלפנים ונאמר צדיק. וואס איז דער חילוק צווישן זיי? ווען מיר זאגן מלפנים, רעדן מיר בעצם וועגן דעם הווה, און פונעם הווה וויל איך רעדן וועגן דעם עבר. אנטקעגן דעם ווען איך רעד מראש, בין איך כביכול נאר אין דעם עבר. איך רעד נישט וועגן דעם הווה ביחס צום עבר. למשל, ווען איך זאג האימיים לפנים ישבו בה. יעצט זיצן זיי נישט, איך רעד מיט דיר יעצט, און איך זאג דיר זאלסט וויסן, אמאל איז געווען אנדערש. דעם נביא רופט מען היינט לפנים דער הרואה. היינט רופט מען אים נביא, איך רעד וועגן דעם הווה, און זאלסט וויסן אין עבר האט מען אים גערופן הרואה. דאס רופט מען לפנים. מען רעדט יעצט וועגן דעם וואס איז געווען מראש. ער זאגט זיי זעט, עס איז פאראן א גרויסער חילוק צווישן דעם קוסם און דעם נביא. ווייל אויך די קוסמים האבן געקענט וויסן געוויסע ידיעות פונעם כח פון די שטערן און זייערע גאנג. זיי האבן געהאט זייער אלגעמיינע ידיעות, ווי מיר האבן געזען אז פרעה, וואס איז געווען א גרויסער אצטגנין, האט געזאגט ראו כי רעה נגד פניכם. און ער האט געוואוסט איבער וואס ער רעדט אין א געוויסן ריכטונג, נאר ער האט דאס נישט ריכטיג געפירש'ט. עס וועט זיך געבוירן דער מושיע פון ישראל, אויך דאס האט ער געוואוסט. ער וועט גע'משפט ווערן מיט וואסער, אויך דאס האט ער געוואוסט, נאר אין וועלכע וואסער האט ער נישט פארשטאנען, דאס איז געווען מי מריבה און ער האט געמיינט אז ער וועט דערטרונקען ווערן אין ים. זיי האבן געהאט אלגעמיינע ידיעות. ער זאגט אט זעט, עס זענען פאראן זאכן וואס עמעצער זאגט אין עבר, מען נעמט דאס נישט אזוי ערנסט צוליב צוויי סיבות. א', דאס זענען אלגעמיינע זאכן, זיי זענען נישט קיין ספעציפישע פינקטליכע זאכן. איין זאך. די צווייטע זאך, דאס זענען זאכן וואס ביז זיי פאסירן נישט קענען מיר נישט זען די זאכן. מחמת דער דאזיגער מענטש איז נישט אזא מענטש אויף וועמען איך קען זיך פארלאזן אז זיינע ווערטער זענען אמת. נאכדעם, ווען עס פאסירט עפעס, אה אה, געדענקסט אז עמעצער האט אמאל געזאגט אז עס וועט זיין עפעס, אט מיינסט צו דעם האט ער געמיינט. דאס איז זייער שוואך. דאס איז זייער שוואך. עס איז פאראן, איר ווייסט, א ספר וואס הייסט די נבואות פון נאסטראדאמוס. האט עמעצער געהערט וועגן אים? נאסטראדאמוס איז געווען עפעס א מענטש וואס האט געלעבט מיט עטליכע הונדערט יאר צוריק, און ער האט געזאגט, פארפאסט לידער. לידער וואס זענען געשריבן אין א זייער זייער אלגעמיינער שפראך. און הונדערטער יאר נאכדעם קומט מען און זוכט ווי אזוי טופעות וואס האבן פאסירט געפינען זיך אין די לידער פונעם מר נאסטראדאמוס. און דאס זענען הבלים, הבל ורעות רוח. ווער עס לייענט די זאכן, זעט קודם כל עפעס אכט פירושים אויף יעדע ליד. ער וועט קומען א גרויסער מלך פון צפון און דאס, און ער פירש'ט דיר דאס אויף יענעם, און פירש'ט דאס אויף דעם, און פירש'ט דאס אויף דעם, און איינער זעט דא די נפילה פונעם קאמוניסטישן בלאק, איינער זעט דא די נפילה פון סאדאם חוסיין. אלעס קען מען זען. יא, עפעס א זייער עלאסטישע זאך אזוי. דאס זענען זייער אלגעמיינע זאכן, און נאר נאכדעם וואס זיי פאסירן פרובירסטו זיי זוכן וואו זיי האבן זיך געפונען אין דעם וואס ער האט געזאגט. ער האט געזאגט דאס רופט מען מלפנים. אנטקעגן דעם מראש, דאס איז וואס דער נביא זאגט אן. דער נביא זאגט אן פינקטליכע זאכן. איך זאג אן אז עס וועט אויפשטיין א נצר לבית דוד און וואס וועט זיין זיין נאמען? יאשיהו וועט זיין זיין נאמען. איך זאג דיר אן זיין נאמען, פרוביר צי דאס האט פאסירט אדער נישט פאסירט. דער נביא דערציילט נאכדעם, נאך הונדערטער יאר, עס איז אויפגעשטאנען א מלך וואס מען האט אים גערופן יאשיהו און ער האט אויסגעראטן די עבודה זרה. דו זאגסט אן מבואר'דיגע און מפורש'דיגע זאכן מראש. א', ב', א נביא איז א מקובל'טער מענטש. דאס איז א מענטש וואס האט עפעס געזאגט, איז שטאנד געהאלטן ביים מבחן און נאר נאכדעם האט מען אנגעהויבן מקבל צו זיין פון אים. דער רמב"ם זאגט מען פלעגט נישט מקבל זיין תיכף פון א נביא. א מענטש וואס איז געקומען צו זאגן א נבואה פלעגט מען אים זאגן זאג זאכן וואס וועלן נאך זיין, צום גוטן און נישט צום שלעכטן. ווייל צום שלעכטן קען זיין אז השם וועט מבטל זיין נאך גוטע מעשים וואס מען וועט טוען. צום גוטן, דאס איז א גאנצער באווייז. ברענג נבואות צום גוטן, זאג אין נאך צוויי וואכן וועט זיין אזוי און אזוי, זאכן וואס דו זאגסט פינקטליך הונדערט פראצענט, און ווי דו האסט געזאגט אזוי וועט זיך מקויים זיין, מען פרובירט אים עטליכע מאל און נאכדעם באקומט ער א דיפלאמע פון א נביא. אזא מענטש קען מען מקבל זיין פון אים יעדע זאך פונעם אייבערשטן. אזוי אז דער נביא, א', דאס איז א מענטש וואס מיר וואלטן געוואוסט אז זיינע זאכן זענען זייער פינקטליך. די צווייטע זאך, ער פלעגט אויך רעדן ספעציפיש, ער פלעגט נישט רעדן אלגעמיינע זאכן וואס נאר נאכדעם וואס עס פאסירט געפינסטו דעם פלוצלינג א באדייט אז אט זיכער דאס האט ער דאן געמיינט. אזוי אז דאס איז וואס ער זאגט, מי הגיד מראש ונדעה? ער האט געזאגט מראש פינקטליכע זאכן, ווען עס וועט פאסירן און ווי אזוי עס וועט פאסירן, לויט די צייטן. ונדעה, און דאן וועלן מיר וויסן, אט האט פאסירט אזוי ווי ער האט געזאגט. און ווייסט איר וואס? דאס איז צו גרויס פאר אייך. איך בין גרייט זיך אויסצוגלייכן אויף ווייניגער. ומלפנים ונאמר צדיק. אז ער זאל זאגן עפעס וואס איך וועל נאכדעם צום סוף זאגן ווייסט וואס, מלפנים אין עבר האט באמת עמעצער געזאגט אזא זאך און אט איז ער גערעכט. ער זאגט אויך דאס בין איך גרייט מקבל צו זיין, אבער אויך דאס האט איר נישט. נישט נאר נישט אנצוזאגן מראש פינקטליכע און אמת'ע זאכן, נאר אויך נאכדעם, אז ווען א זאך וועט קומען וועלן מיר געפינען עפעס א פירוש צו זאגן אז דאס איז וואס איר האט געזאגט, ער זאגט אויך דאס האט איר נישט. אף אין מגיד, אף אין משמיע, אף אין שומע אמריכם. אף אין מגיד, און אויך אויב עס וואלט געווען א מגיד, איז נישטא קיין משמיע, ווער עס זאל משמיע זיין די זאכן פאר די רבים. און פארוואס? ווייל אייערע מגידים זענען מוחזק אלס ליגנער. און אויך אויב עס וואלט געווען א משמיע, איז נישטא קיין שומע אייערע ווערטער. אין שומע אמריכם, מחמת זיי זענען געוואוינט אין אייערע ליגנס און פאלשע רייד. ווי דער נביא איז פול פון נביאי השקר, אלערליי נבואות וואס מען זאגט זיי אן, עס וועט נישט קומען דער מלך בבל, שרעק נישט דאס פאלק, עס וועט זיין נאר גוט, איר האט נישט וואס זיך צו זארגן, עסט, שנייַדט, זעטיגט זיך, עס וועט נישט זיין קיין שום רעה, עס וועט נישט זיין קיין שום זאך. זיי האבן שטענדיג ליב געהאט צו טרייסטן דאס פאלק. דאס איז ווי די מעדיע, שטענדיג האבן זיי ליב נאר צו רעדן זאכן, זאגט נישט, איר די פרומע האט שטענדיג נבואות פון צארן. שטענדיג פאראויסזעט איר שווארצע זאכן. ניין ניין, עס וועט זיין בסדר, דאס פאלק איז א וואונדערליכער פאלק, דאס איז ממש א פאלק, גיי ארויס אויף די גאסן, זע וויפיל, דאס איז ממש א פאלק, רעדט נישט זאכן וואס נישט... דאס זענען געווען נביאי השקר. ער זאגט אין מגיד. און אויב עס איז דא א מגיד, איז אויך נישטא קיין משמיע. און אויב עס איז דא א משמיע, איז נישטא קיין שומע, פון רוב וואס מען איז געוואוינט צום ליגן וואס די נביאי השקר האבן אפגענארט זייערע מאמינים און זייערע דינער.
ראשון לציון הנה הינם, ולירושלים מבשר אתן. דערקלערט דער מלבי"ם, עס זענען פאראן, ווער עס וויל ברענגען א ראיה, זענען פאראן צוויי סארטן ראיות. עס איז פאראן א חיוב'דיגע ראיה, און עס איז פאראן א ראיה על דרך השלילה. דאס זענען צוויי סארטן ראיות וואס מען קען ברענגען כדי צו באווייזן עפעס א זאך. א ראיה על דרך השלילה, איך זאג דיר פלוני איז נישט קיין חכם. פון וואו ווייסטו אז פלוני איז נישט קיין חכם? הער אויס, ווייל ביז היינט האט ער נישט געזאגט קיין דברי חכמה. פון דעם ציי איך אז פלוני איז נישט קיין חכם. דאס רופט מען א ראיה על דרך השלילה. אנטקעגן דעם, איז פאראן א ראיה על דרך החיוב. איך זאג דיר פלוני איז נישט קיין חכם. פון וואו ווייסטו? איך האב אים געהערט רעדן דברי שטות והבל. דאס איז א ראיה אז ער איז נישט קיין חכם, דאס איז שוין נישט קיין ראיה על דרך השלילה, דאס איז א ראיה על דרך החיוב. איך האב געהערט אז אזוי, איך האב אים געהערט. אנטקעגן דעם ווען איך זאג איך האב פון אים נישט געהערט קיין דברי חכמה, איז דאס א ראיה על דרך השלילה. וואס איז די מער שטארקע ראיה? א ראיה על דרך החיוב. איך האב פון אים געהערט דברי הבל, דאס איז פיל מער א ראיה אז ער איז א נאר, ווי צו זאגן איך האב נישט געהערט דברי חכמה, ווייל אפשר איז ער זייער א חכם און ער איז א חכם וואס שווייגט. פון וואו ווייסטו? עס קען זיין אז ער האלט זיך אינעם פלך פונעם שווייגן און ער איז זייער א חכם. דאס איז נישט קיין מוחלט'דיגע ראיה, א ראיה על דרך השלילה. אנטקעגן דעם איז א ראיה על דרך החיוב באמת א מוחלט'דיגע ראיה, זי איז באמת א גאנצע ראיה. און דעריבער, נאכדעם וואס ער זאגט אט זעט, איך באווייז אייך מיט א ראיה, ווי מיר האבן געזאגט על דרך השלילה, אז עס איז נישטא קיין ממש אין דער גאנצער עבודה זרה. פון וואס? ווייל אט זעט, זיי זאגן נישט אן וואס וועט נאך זיין. דאס איז א ראיה על דרך השלילה. פון דעם וואס ער האט נישט אנגעזאגט, איז דאס א סימן אז עס איז אין אים נישטא קיין ממש. נאך אלץ קענסטו זיך דורכשמועסן. צו זאגן וואס, דאס וואס ער האט נישט אנגעזאגט איז דאס א ראיה אז עס איז אין אים נישטא קיין ממש? דאס איז א ראיה אז ער זאגט נישט אן קיין עתידות. אפשר ווייסט ער און וויל נישט אנזאגן? האלט דאס בסוד. פאר זיך, די עבודה זרה וויל נישט אנטפלעקן אלעס, זי האלט בסוד, זי אנטפלעקט דאס נישט ווייטער. דאס איז א ראיה על דרך השלילה. זאגט ער זיי, אבער איך וועל אייך געבן א גרעסערע ראיה. איך וועל אייך געבן א ראיה על דרך החיוב. ער זאגט אט ראשון לציון הנה הינם. דער ערשטער אות וואס וועט זיין מיועד פאר ציון, הנה הינם. דאס זענען די סגנים וואס וועגן זיי האבן מיר גערעדט, דאס איז דער מלך גוג וואס אים האבן מיר געזאגט העירותי מצפון, הנה הינם. דאס איז דער אות אז די מלוכה וועט זיך אומקערן צו ציון, און דאס איז דער אות אויף קיבוץ הגלויות צו ירושלים. דאס הייסט, אט ברענג איך אייך א ראיה וואס נאכדעם וועט איר קענען זי פרובירן און זען אז די זאך ווערט מקויים, און דאן דורך דעם וועט זיך אויפשטעלן דער שלטון פונעם אייבערשטן אין דער וועלט, אן קיין שום טענה צו עפעס א צווייטן כח חוץ פון אים יתברך. ידעו כל בשר יחדיו כי השם הוא האלוהים, אין עוד מלבדו. ער זאגט און דאס איז א ראיה על דרך החיוב. דאס איז א ראיה אויף דעם וואס ער איז א ג-ט, נישט אויף דעם וואס זיי האבן נישט געזאגט, נאר אט דער אייבערשטער זאגט אן זאכן און זיי וועלן זיין, און די זאכן וועלן זיין דאס, וואס מען רופט די מכה בפטיש וואס וועט ענדיגן דעם שלטון פונעם בורא עולם אין דער וועלט, מיינט וועט אויפשטעלן זיין שלטון אויף דער גאנצער וועלט.
יעצט לאמיר אכט געבן אז ער זאגט דא ראשון לציון הנה הינם ולירושלים מבשר אתן. וואס איז דער חילוק צווישן ציון און ירושלים? דער מלבי"ם גייט אין א קו א גאנצן תנ"ך, אז ציון און ירושלים ביידע רעדן זיי בעצם וועגן ירושלים. נאר וואס ציון איז געווען דער פלאץ פונעם מושב פון דער מלכות און דעם מקדש. אנטקעגן דעם איז ירושלים געווען דער פלאץ פונעם מושב פונעם המון. הר הבית, דער בית המלך, דאס רופט מען ציון. אנטקעגן דעם רופט מען דאס איבעריגע ירושלים מיטן נאמען ירושלים. און ער זאגט אט זע ראשון לציון הנה הינם. ציון רמז'ט אויף דעם וואס עס וועט זיך אומקערן דער מקדש, עס וועט זיך אומקערן די מלוכה. און ירושלים רמז'ט אויף קיבוץ גלויות, אז כלל עם ישראל וועט זיך אין דער צוקונפט צוזאמענקלייבן קיין ירושלים.
רש"י דערקלערט, ראשון לציון הנה הינם. דער ערשטער מלך וואס וועט לייגן א הארץ צו ציון, אט דאס איז וואס איך האב געזאגט. ראשון לציון, ווער איז דער ערשטער וואס האט געלייגט א הארץ צו ציון? דאס האבן מיר געזען כורש, וואס ער האט זיך פארינטערעסירט ערשט אינעם בנין ציון. הנה הינם, מיינט אט, אט איז ער שוין גרייט צו דעם. יעצט צום סוף וועט ער זיין נאר דער אנהייבער, ער איז דער ראשון לציון. דאס הייסט ער וועט נישט ענדיגן די גאולה, ווייל מיר ווייסן דאך אז ווען זיי האבן אנגעהויבן צו בויען דעם בית המקדש, זענען געקומען אלערליי מענטשן וואס האבן אנגעהויבן ארויסצוברענגען א שטנה אויף די יושבי ירושלים, און דער בנין הבית איז אפגעשטעלט געווארן. און נאר נאכדעם איז אנגעקומען דריווש, און דריווש האט ממשיך געווען דעם בנין הבית. ווער עס וויל וועט קענען הערן אין די דיסקן וועגן עזרא ונחמיה. און דאס איז וואס ער זאגט דא, ראשון לציון. דאס איז געווען נאר א ראשון, איך זאג דיר עס וועט נאך זיין א צווייטער. ער וועט נישט ענדיגן די מלאכה. לויט רש"י זאגט ער בעצם אן וועגן דעם בנין פונעם צווייטן בית, אז עס וועט האבן אן אנהויב און עס וועט נישט זיך ענדיגן דורך יענעם מלך. ולירושלים מבשר אתן, אין יענער צייט וועלן קומען חגי וזכריה וואס וועלן צואיילן דאס פאלק צו בויען דעם בית המקדש אין די טעג פון דריווש דעם דריטן וואס איז געווען דער מלך פרס.
וארא ואין איש, ומאלה ואין יועץ, ואשאלם וישיבו דבר. שטענדיג קוק איך אויף די נביאי הבעל, דערקלערט רש"י, ואין איש וואס זאגט אן עתידות. ואין איש, ומאלה ואין יועץ, עס איז נישטא ווער עס זאל עצה'נען און זאגן וואס וועט נאך זיין מיט זיי. אזוי אויך דערקלערט דער מלבי"ם, איך קוק צווישן די אומות, צווישן די עובדי הבעל, ואין איש. אפילו וואס די זאך האט זיך שוין אנגעהויבן, איז נישטא ווער עס ווייסט וואס וועט זיין זיין סוף. קיינער ציט נישט פון דעם אז פון דעם וועט וואקסן די מלכות בית דוד, פון דעם וועט זיין א בשורה פאר ירושלים. און נישט נאר וואס זיי ווייסן נישט די צוקונפט, ער זאגט עס איז אויך נישטא קיין יועץ. ומאלה ואין יועץ, עס איז נישטא ווער עס זאל זיי געבן אן עצה ווי אזוי ארויסצוגיין פון דער צרה אין וועלכע זיי זענען אריינגעפאלן. ווייל עס איז דאך נאך אביסל וועט דער מלך המשיח מלחמה האלטן קעגן די אומות. און ער זאגט און נישט נאר וואס זיי ווייסן נישט קיין עצה, אויך אויב איך וועל זיי פרעגן, און זיי זאלן ענטפערן א זאך, אפילו אן עצה און א זאך צו ענטפערן ווייסן זיי נישט. וואס באווייזט דאס? הן כולם אוון, אפס מעשיהם, רוח ותוהו נסכיהם. און דעריבער די מסקנה וואס דו מוזט קומען פון דעם וואס עס איז אין זיי נישטא קיין ממש פון זיך אליין, אנטקעגן וארא ואין איש, זאגט ער דיר כולם אוון. און אנטקעגן וואס ער האט געזאגט אפס מעשיהם, עס איז מיט זיי נישטא צו טוען שלעכטס און גוטס, דאס איז אנטקעגן וואס ער האט געזאגט ומאלה ואין יועץ, עס איז נישטא ווער עס קען עצה'נען גוטס אדער שלעכטס. און דעריבער נסכיהם רוח ותוהו. וואס וויל ער זאגן? זייער רעגירונג, זייער עבודה זרה, דאס איז א בחינה פון רוח פון זיך אליין, און תוהו פונעם צד פונעם צוקונפטיגן תועלת פון אים. און היות וכן, איז נישטא קיין שום תועלת אין יענע עובדי אלילים און אין יענער עבודה זרה, און דעריבער וועט זיך דער משפט פונעם אייבערשטן קעגן די אומות ענדיגן מיט דעם וואס די אומות וועלן אונטערגעווארפן ווערן אונטער דער האנט פונעם מלך המשיח און אונטער זיין משפט יתברך, און זיי וועלן איבערגעמאכט ווערן צו זיין עובדי השם שכם אחד, במהרה בימינו אמן.