קאפיטל ל"ו אין ישעיהו הייבט אן די פרשה פון סנחריב'ס קאמף-צוג קעגן יהודה און ירושלים. זאגט דער מלבי"ם: די דאזיגע מעשה שטייט אין תנ"ך דריי מאל - אין מלכים ב' פרק י"ח, אין דברי הימים ב' פרק ל"ב, און דא אין ישעיהו פרק ל"ו. דער אינהאלט פונעם קאפיטל איז ווי רבשקה דערנענטערט זיך צום פאלק, און זיין פרואוו זיי איינצורעדן אז זיי זאלן זיך נישט פארלאזן אויף חזקיהו וואס האט געמארד'ט אינעם מלך אשור, נאר ענדערש ארויסגיין צו אים, מאכן מיט אים שלום, און מסכים זיין אז ער זאל זיי מגלה זיין קיין אן אנדער לאנד. אבער ווען מען פארגלייכט די דריי ערטער צווישן זיך, זעט מען שנויים.
אין מלכים ב' שטייט אז חזקיהו האט געשיקט צו סנחריב און געזאגט: "חטאתי, שוב מעלי, את אשר תתן עלי אשא" - דאס הייסט ער איז געקומען ווי איינער וואס געבט זיך אונטער, גרייט אויף יעדן שטייער וואס מען וועט אויף אים ארויפלאזן. און דער מלך אשור האט ארויפגעלייגט אויף מלך יהודה דריי הונדערט ככר כסף און דרייסיג ככרי זהב, און חזקיהו האט אלעס באצאלט. און ערשט דערנאך שיקט סנחריב דעם רבשקה. אין דברי הימים ווערט די מעשה געברענגט אנדערש: ווען סנחריב איז אנגעקומען, האט חזקיהו פארשטאפט די קוועלער און דעם שטראמענדיגן טייך אינמיטן לאנד (פארשטאפט די מי גיחון), געמאכט געווער און מגינים למכביר, צוזאמגענומען דאס פאלק און מחזק געווען זייער הארץ, און געשטעלט איבער זיי שרי צבאות - דאס הייסט ער האט צוגעגרייט דאס פאלק צו מלחמה, און הערשט דעמאלט האט סנחריב געשיקט רבשקה'ן. אויב אזוי, צוליב וואס איז רבשקה געקומען: צוליב דער הכנעה, צי צוליב דער הכנה צו מלחמה?
פארענטפערט דער מלבי"ם: לכתחילה האט טאקע חזקיהו געמאלדן כלפי חוץ אז ער איז גרייט צו צאלן שטייערן, און אלעס וואס ער וועט ארויפלייגן וועט ער טאן. אבער דאס איז געווען א תחבולה כדי איינצושלאפן דעם מלך אשור: ער זאל זיין זיכער אז חזקיהו האט זיך אונטערגעגעבן און אז פון יעצט און ווייטער וועט ער אים צאלן שטייערן יאר-איין יאר-אויס, און ממילא וועט ער נישט צוזאמנעמען קיין חיל און נישט שארפן די שווערדן פון קריג, ווייל פון יענער זייט האט ער שוין רואיגקייט. און דערווייל האט חזקיהו פלאנירט אנצובאוואפענען זיין חיל און זיי אויסשטעלן צו מלחמה, כדי צו שלאגן פונקט ווען סנחריב איז נישט גרייט. דעריבער זענען ביידע כתובים אמת: רבשקה איז געשיקט געווארן סיי נאכדעם וואס חזקיהו האט באצאלט דעם שטייער און סיי נאכדעם וואס ער האט זיך צוגעגרייט צום קאמף, ווייל חזקיהו האט דאך געטאן ביידע זאכן צוזאמען, האנט ביי האנט.
וַיְהִי בְּאַרְבַּע עֶשְׂרֵה שָׁנָה לַמֶּלֶךְ חִזְקִיָּהוּ עָלָה סַנְחֵרִיב מֶלֶךְ אַשּׁוּר עַל כָּל עָרֵי יְהוּדָה הַבְּצֻרוֹת וַיִּתְפְּשֵׂם׃ וַיִּשְׁלַח מֶלֶךְ אַשּׁוּר אֶת רַבְשָׁקֵה מִלָּכִישׁ יְרוּשָׁלְַמָה אֶל הַמֶּלֶךְ חִזְקִיָּהוּ בְּחֵיל כָּבֵד וַיַּעֲמֹד בִּתְעָלַת הַבְּרֵכָה הָעֶלְיוֹנָה בִּמְסִלַּת שְׂדֵה כוֹבֵס׃ - און עס איז געווען אין דעם פערצנטן יאר פונעם מלך חזקיהו, איז סנחריב מלך אשור ארויפגעגאנגען אויף אלע באפעסטיגטע שטעט פון יהודה און האט זיי איינגענומען. און דער מלך אשור האט געשיקט רבשקה'ן פון לכיש קיין ירושלים צום מלך חזקיהו מיט א שווערער ארמיי, און ער איז געשטאנען ביים קאנאל פונעם אויבערשטן וואסער-בארעכאל, אויפן וועג פונעם פעלד פון די וועשער.
רבשקה איז דער וואס האט געטאן די שווארצע און שמוציגע ארבעט פאר סנחריב, און ווי געווענליך - רבשקה איז געווען א מומר. זיי זענען די וואס טוען די שמוציגע ארבעט פאר די גוים. איין מאל זענען עס מומרים, איין מאל זענען עס לינקע; די היסטאריע טוישט נעמען, אבער חזר'ט זיך פשוט איבער. און דער זעלבער רבשקה איז געקומען איבעררעדן דאס פאלק צו מורד זיין אין חזקיהו און מקבל זיין אויף זיך די הערשאפט פון סנחריב.
צוויי שאלות פרעגט דא דער מלבי"ם. ערשטנס, אויב חזקיהו איז איינגעגאנגען צו צאלן שטייערן און האט זיך אונטערגעווארפן, פארוואס איז סנחריב געקומען אים אייננעמען? דאס איז דאך קעגן די אנגענומענע כללים צווישן מדינות: א מדינה וואס צאלט שטייערן פאר אן אנדערער - קומט נישט די צווייטע זי איינצונעמען, אדרבה, מען לאזט איר ווי זי איז כדי זי זאל ווייטער ברענגען אפצאל. און פארוואס רופט ער אים אן א "מורד"? צווייטנס, וואס איז די כוונה פונעם פירוט אז רבשקה איז געשטאנען "בתעלת הברכה העליונה במסילת שדה כובס"? ס'וואלט דאך געווען גענוג צו זאגן אז ער איז געקומען און באלאגערט ירושלים; וואס מאכט אויס אין וועלכן ווינקל, ביי וועלכע ברייט- און לענג-גראד ער איז געשטאנען?
נאר לויט ווי עס איז פריער ערקלערט געווארן, שטימט אלעס אויסגעצייכנט: ווען חזקיהו האט פארשטאפט די מי גיחון, האט סנחריב פארשטאנען אז דא ליגט א פאסטקע. ער האט געכאפט אז די הכנעה איז בלויז פון שפתים ולחוץ, און נישט קיין עכטע אונטערווארפונג. און דער באווייז - חזקיהו גרייט זיך צום קאמף: ער פארשטאפט די מי גיחון כדי אז ווען דער שונא וועט קומען באלאגערן ירושלים זאלן זיינע סאלדאטן נישט האבן קיין וואסער, און ער גרייט צו געווער און מגינים ווי עס שטייט אין דברי הימים. סנחריב, וואס איז געווען אן איש מלחמה און אן אסטראטעג - מען זעט דאך וויפיל לענדער ער האט איינגענומען - האט דאס באמערקט, און דערפאר האט ער געשיקט רבשקה'ן. און צוליב דעם איז רבשקה געשטאנען פונקט ביים קאנאל פונעם אויבערשטן בארעכאל, אין יענעם זעלבן קאנאל וואס חזקיהו האט פארשטאפט, כדי קלאר צו מאכן: דיינע כוונות זענען אונז אויפגעדעקט. דו האסט פארשטאפט די מי גיחון מיטן ציל צו קעמפן קעגן אונז.
וַיֵּצֵא אֵלָיו אֶלְיָקִים בֶּן חִלְקִיָּהוּ אֲשֶׁר עַל הַבָּיִת וְשֶׁבְנָא הַסֹּפֵר וְיוֹאָח בֶּן אָסָף הַמַּזְכִּיר׃ - און עס איז ארויסגעגאנגען צו אים אליקים בן חלקיהו וואס איז געווען ממונה אויפן פאלאץ, און שבנא דער שרייבער, און יואח בן אסף דער מזכיר.
אליקים בן חלקיהו "אשר על הבית" - ממונה איבערן קעניגליכן הויף. שבנא הסופר - דער וואס שרייבט אויף די קורות פון מלך. יואח בן אסף המזכיר - פלעגט דערמאנען פארן מלך ווער עס איז געקומען דער ערשטער צום משפט, און וועלכע בקשה מען האט פארגעלייגט פאר אים.
וַיֹּאמֶר אֲלֵיהֶם רַבְשָׁקֵה אִמְרוּ נָא אֶל חִזְקִיָּהוּ כֹּה אָמַר הַמֶּלֶךְ הַגָּדוֹל מֶלֶךְ אַשּׁוּר מָה הַבִּטָּחוֹן הַזֶּה אֲשֶׁר בָּטָחְתָּ׃ אָמַרְתִּי אַךְ דְּבַר שְׂפָתַיִם עֵצָה וּגְבוּרָה לַמִּלְחָמָה עַתָּה עַל מִי בָטַחְתָּ כִּי מָרַדְתָּ בִּי׃- און רבשקה האט צו זיי געזאגט: זאגט דאך צו חזקיהו, אזוי האט געזאגט דער גרויסער קעניג, דער קעניג פון אשור: וואס איז דאס פאר א ביטחון וואס דו האסט זיך פארלאזט? איך האב געזאגט, ס'איז בלויז רייד פון די ליפן, עצה און גבורה פאר דער מלחמה; יעצט, אויף וועמען האסטו זיך פארלאזט אז דו האסט מורד געווען אין מיר?
וואס מיינט דאס: "מה הביטחון הזה אשר בטחת"? חזקיהו האט דאך שוין געשיקט שטייערן און אפצאל (מס)! און פארוואס חזר'ט רבשקה אזויפיל איבער דעם לשון פון ביטחון - "על מי בטחת", "הנה בטחת על משענת הקנה הרצוץ", "וכי תאמר אלי אל ה' אלוקינו בטחנו"? ערקלערט דער מלבי"ם: דו, חזקיהו, ביסט דאך שוין איינמאל מורד געווען, און דו האסט שוין איינגעשטימט שלום צו מאכן און אפגעגעבן שטייערן. אויב אזוי, אויף וואס האסטו זיך פארלאזט צו רעבעלירן דאס צווייטע מאל? ווער עס האט שוין איינמאל מורד געווען און אין ענדע האט ער געמוזט צאלן שטייערן - איז א סימן אז ער האט פארשטאנען אז ער האט נישט קיין כוח צו קעמפן. און אויב יעצט האסטו געטוישט דעם פלאן און באשלאסן יא מלחמה צו האלטן, איז א סימן אז דו האסט זיך אויף עפעס אנצולענען. זאג מיר דעריבער, אויף וואס פארלאזסטו זיך? און פון דא און ווייטער גייט רבשקה אויסרעכענען איינס ביי איינס אלע מעגליכע פלענער, און ער וועט אויפווייזן אז חזקיהו האט נישט אויף וואס זיך אנצולענען.
אין ספר מלכים שטייט "אמרת אך דבר שפתיים", דאס הייסט וואס חזקיהו האט געזאגט, און דא שטייט "אמרתי" - די ווערטער פון רבשקה. לכאורה איז דאס א שינוי וואס טוישט דעם גאנצן בילד: ווער רעדט דא? זאגט דער מלבי"ם אז ס'איז נישט קיין שוועריקייט, ווייל רבשקה שטעלט זיך כביכול אריין אין חזקיהו'ס געשטאלט און רעדט אנשטאט אים: איך זאג דיר וואס דו טראכסט ביי דיר אין הארצן. דו זאגסט צו זיך אליין: אלעס וואס איך האב געשיקט פאר סנחריב, כאילו איך זוך שלום און צאל שטייערן און שוחד, נאר כדי ער זאל זיך אפטשעפען פון מיר - דאס אלעס איז בלויז "דבר שפתיים", רייד פון די ליפן ארויס, און איך מיין נישט אויפצוגעבן מיינע פלענער. און דערווייל, וואס פלאנסטו? "עצה וגבורה למלחמה" - אין דער זעלבער צייט וואס דו קויפסט אפ סנחריב מיט שיינע רייד, גרייטסטו אן א גאנצן ארסענאל פון געווער און גרייטסט זיך אויף א מלחמה.
וואס איז די "עצה" און וואס איז די "גבורה"? ערקלערט דער מלבי"ם: "עצה" - איז דער פלאן פון פארשטאפן די וואסערן פונעם גיחון, אז די וואסערן זאלן אריינפליסן אינעווייניג אין שטאט, און אזוי וועלן די שונא'ס חיל נישט האבן קיין וואסער אינדרויסן פון שטאט אין דער צייט פון דער באלאגערונג (מצור). "גבורה למלחמה" - ווי ס'שטייט אין דברי הימים, אז ער האט אנגעגרייט שווערדן און שילדן (שלח ומגינים) און געשטעלט שרי צבאות איבער'ן פאלק. און אויף דעם פרעגט ער: "עתה על מי בטחת כי מרדת בי".
און פארוואס איז דאס אזא גרויסע סכנה? פאר דו האסט געצאלט דעם שטייער, ווען איך וואלט דיך באזיגט, וואלט איך דיך נישט פארטריבן אין גלות נאר ארויפגעלייגט אויף דיר א שטייער. אבער וויבאלד דו ביסט שוין איינמאל מורד געווען און איך האב ארויפגעלייגט אויף דיר א שטייער, און יעצט גרייטסטו א מיליטער - איז דאס דאך א צווייטע מרידה! און ביי סנחריב איז נישט פאראן קיין צווייטער מאל. נאך א צווייטע מרידה איז די מעשה פארטיג, פון דא און ווייטער גייט מען אין גלות; ס'איז נישטא קיין "אנטשולדיגט, פון יעצט פאנגען מיר אן פונדאסניי". קיין דריט מאל וועט שוין נישט זיין. און דאס איז זיין גאנצע קשיא: פון וואו האסטו געהאט די דרייסטקייט און די העזה זיך צו פארלאזן און ווידער מורד זיין, ווען דו ווייסט דאך אז מיט סנחריב קען מען זיך נישט פארנעמען, און אז דו שניידסט אפ מיט דעם דעם צווייג אויף וועלכן דו זיצסט?
און גיט אכטונג אויפ'ן דיוק: "כי מרדת בי". דאס ווארט "מרד", זאגט דער מלבי"ם, ווערט נאר געזאגט אויף איינעם וואס איז שוין געווען אונטערווארפן אונטער זיין האר און האט אראפגעווארפן זיין יאך פון זיך. ווען איין לאנד וויל אייננעמען א צווייט לאנד און דאס צווייטע שטעלט זיך קעגן - איז דאס נישט קיין מרידה; וואס הייסט איך בין מורד אין דיר, האב איך דען געהאט סיי וועלכע שייכות מיט דיר? אבער איינער וואס איז שוין געווען אונטערווארפן און האט באשלאסן אראפצוזשליקענען דעם עול - דער הייסט א "מורד". און וויבאלד חזקיהו האט שוין פריער צוגעזאגט צו צאלן שטייערן און האט שוין באצאלט און איז געווען גרייט צו זיין אונטער אים, איז דאס ברעכן דעם בונד יעצט פאררעכנט פאר אן עכטע מרידה, און זיין דין איז ווי אן עבד וואס איז מורד אין זיין האר.
הִנֵּה בָטַחְתָּ עַל מִשְׁעֶנֶת הַקָּנֶה הָרָצוּץ הַזֶּה עַל מִצְרַיִם אֲשֶׁר יִסָּמֵךְ אִישׁ עָלָיו וּבָא בְכַפּוֹ וּנְקָבָהּ כֵּן פַּרְעֹה מֶלֶךְ מִצְרַיִם לְכָל הַבֹּטְחִים עָלָיו׃- זע, דו האסט זיך פארלאזט אויף דער שטיץ פון דעם צובראכענעם שטעקן, אויף מצרים, וואס ווען א מענטש לענט זיך אן דערויף גייט עס אריין אין זיין האנט-פלאך און שטעכט עס דורך; אזוי איז פרעה דער קעניג פון מצרים פאר אלע וואס פארלאזן זיך אויף אים.
ס'זענען דא צוויי מעגליכקייטן: אדער האסטו זיך פארלאזט אויף דער הילף פון א בשר ודם, אדער האסטו זיך פארלאזט אויף דער הילף פון השי"ת. קודם נעמט זיך רבשקה צו דער הילף פון בשר ודם. אויף וועמען פלעגן כלל ישראל זיך פארלאזן? אויף מצרים, ווי מיר זעען עטליכע מאל אין די נביאים אז דער נביא מוסר'ט זיי פאר'ן זיך אנשפארן אויף מצרים.
זאגט ער אים: אויף מצרים פארלאזסטו זיך? דאס איז דאך א "משענת קנה" און דערצו נאך "רצוץ" (צובראכן). צוויי חסרונות זענען פאראן דערין: איינס - "אשר ייסמך איש עליו": עס דאכט זיך דיר אז ס'איז דא אויף וואס זיך אנצולענען, אבער א שטעקן פון ראר (קנה) איז שוואך; מען לענט זיך דערויף און עס בייגט זיך און ברעכט זיך. און דאס צווייטע - עס איז אויך רצוץ, צוקלאפט און צעשפאלטן: נעם א קנה סוף און צוברעך עס פון אויבן, באקומסטו שארפע שפיצן וואס גייען אריין טיף אין דער האנט.
און וואס איז דער שאדן פון דעם וואס עס איז שוואך? ווען דו האסט נישט אויף וועמען זיך אנצולענען, ווייסטו דאך אז מען האט נישט קיין ברירה נאר זיך צו פארלאזן אויף זיך אליין, און דו גרייטסט צו דאס מיליטער כדבעי. אבער ווען דו האסט זיך אויף וועמען אנצולענען, פרעגט מען דיך: נו, וואס טוסטו? ענטפערסטו: יענער האט מיר צוגעזאגט צו העלפן - און דו גרייטסט זיך בכלל נישט אן. קומט אויס אז דאס אליין וואס דו פארלאזסט זיך, ברענגט דיר אן א פארלוסט. און נישט בלויז דאס, נאר דער קנה וועט דיך נאך צוברעכן און דורכשטעכן דיין האנט: פרעה מלך מצרים פלעגט שטענדיג צוזאגן צו העלפן און נישט האלטן זיין ווארט, אבער קומען און מאנען דעם מנחה און דעם באצאל וואס מען האט אים צוגעזאגט - דאס האט ער יא געפאדערט! דערפאר איז דאס נישט סתם א שטיץ וואס מען קען זיך נישט אנשפארן דערויף, נאר א שטיץ וואס ברענגט שאדן.
וְכִי תֹאמַר אֵלַי אֶל ה' אֱלֹהֵינוּ בָּטָחְנוּ הֲלוֹא הוּא אֲשֶׁר הֵסִיר חִזְקִיָּהוּ אֶת בָּמֹתָיו וְאֶת מִזְבְּחֹתָיו וַיֹּאמֶר לִיהוּדָה וְלִירוּשָׁלִַם לִפְנֵי הַמִּזְבֵּחַ הַזֶּה תִּשְׁתַּחֲווּ׃ - און אויב דו וועסט מיר זאגן: אויף ה' אונדזער גאט האבן מיר זיך פארלאזט, איז ער דען נישט דער וואס חזקיהו האט אראפגענומען זיינע במות און זיינע מזבחות, און האט געזאגט צו יהודה און צו ירושלים: פאר דעם דאזיקן מזבח זאלט איר זיך בוקן?
מען קען פארשטיין דעם פסוק אויף צוויי אופנים. ווען מיר האבן געלערנט די פרשה אין ספר מלכים האבן מיר מבאר געווען איין מעגלעכקייט, וואס איז נישט לויטן מלבי"ם: אז רבשקה רעכנט אויס די זכותים פון חזקיהו פארן בורא עולם - ער האט אפגעראמט די במות און די מזבחות, און האט געזאגט פאר יהודה און פאר ירושלים אז מען זאל זיך בוקן בלויז פאר דעם מזבח און נישט מקטיר זיין אויף די במות, א זאך וואס איז פסול על פי הלכה, און ממילא האט חזקיהו זכויות.
אבער דער מלבי"ם און נאך מפרשים גייען נישט אויף דעם מהלך, נאר אדרבה - רבשקה קומט אויסרעכענען חסרונות: איר האט זיך נישט אויף וועמען צו פארלאזן, ווייל חזקיהו האט זיך פארפלאנטערט מיטן בורא עולם. אין יעדע שטאט איז געווען א מזבח פאר ה', און חזקיהו איז געקומען און האט אלעס מבטל געווען, און פארלאנגט מען זאל שחטן און מקריב זיין נאר אין ירושלים, און לויט רבשקה'ס מיינונג - פאר זיין אייגענעם תועלת און פאר זיין אייגענער כבוד, אז ווער עס וויל מקריב זיין א קרבן זאל קומען אין דער קעניגלעכער הויפטשטאט, און אפשר אויך באצאלן דארט שטייערן. אויב אזוי האט דער הקדוש ברוך הוא אן אפענעם חשבון מיט חזקיהו; ער שטיצט זיך אויף דעם וואס איז מקפיד אויף אים, און ער האט זיך נישט אויף וואס צו פארלאזן.
וְעַתָּה הִתְעָרֶב נָא אֶת אֲדֹנִי הַמֶּלֶךְ אַשּׁוּר וְאֶתְּנָה לְךָ אַלְפַּיִם סוּסִים אִם תּוּכַל לָתֶת לְךָ רֹכְבִים עֲלֵיהֶם׃ - און יעצט וועט זיך (שטעל אן עירבון) מיט מיין האר דעם קעניג פון אשור, און איך וועל דיר געבן צוויי טויזנט פערד, אויב דו וועסט קענען שטעלן פאר זיך רייטער אויף זיי.
דא הייבן זיך אן די באליידיקונגען. "התערב נא" - אזוי ווי דער לשון פון א התערבות (א וועט) וואס מיר נוצן היינט. און פארוואס הייסט דאס "להתערב"? ווייל ווען צוויי מענטשן וועטן זיך אויף געלט, ווער גאראנטירט אז דער פארלירער וועט טאקע באצאלן? נעמט מען א דריטן מענטש און מען זאגט אים: דו זאלסט זיין דער ערב. דער פארלעגט ביי דיר און יענער פארלעגט ביי דיר, און ווער עס וועט געווינען - זאלסטו אים געבן זיין געלט און דאס געלט פונעם פארלירער. "התערב" מיינט דעריבער: קום מיט אן עירבון, לייג אוועק געלט ביי א דריטן מענטש צו פארזיכערן דעם וועט צווישן אונדז.
און מיט דעם שליגט ער אפ די ערשטע טענה: וואס בכלל וועט דיר מצרים געבן? נישט קיין קעמפער, נאר העכסטנס רכב און פערד ("פרשים" - לויטן מלבי"ם מיינט דאס אלעמאל פערד, כאטש עס זענען דא מפרשים וואס לערנען אז פרשים זענען מענטשן). און וויפיל וועלן זיי דיר שוין געבן? צוויי טויזנט. זאגט ער אים: פאר דעם דארפסטו מצרים? קום לאמיר מאכן א וועט - איך בין גרייט דיר צו געבן צוויי טויזנט פערד. האסטו דען רייטער צו רייטן אויף זיי? האסטו אנשי מלחמה וואס וועלן קענען זיצן אויף זיי און זיי פירן אין קאמף? אין דיין מיליטער זענען נישטא אפילו צוויי טויזנט רייטער; וואס וועט דיר העלפן דער רכב וואס דו וועסט באקומען פון מצרים, אויב דו האסט נישט קיינעם וואס זאל דאס באניצן?
וְאֵיךְ תָּשִׁיב אֵת פְּנֵי פַחַת אַחַד עַבְדֵי אֲדֹנִי הַקְּטַנִּים וַתִּבְטַח לְךָ עַל מִצְרַיִם לְרֶכֶב וּלְפָרָשִׁים׃ - און ווי אזוי וועסטו אפשלאגן דעם פנים פון איין פחה, איינער פון די קלענסטע קנעכט פון מיין האר, און דו פארלאזסט זיך פאר דיר אויף מצרים פאר רכב און פאר פערד?
"פחת" איז א שר, מלשון פחה און פחות. ווי אזוי וועסטו קענען שטיין קעגן איינעם פון די קלענסטע קנעכט פון מיין האר, ווען דער קלענסטער פון זיי איז א שר אלפים - א קאמאנדיר אויף טויזנטער רייטער - בעת וואס דו, אפילו אויב דו וועסט באקומען, וועסטו באקומען צוויי טויזנט פערד, און אפילו אויף זיי האסטו נישט קיין רייטער? זאג מיר דעריבער ווי אזוי האסטו זיך פארלאזט אויף מצרים.
וְעַתָּה הֲמִבַּלְעֲדֵי ה' עָלִיתִי עַל הָאָרֶץ הַזֹּאת לְהַשְׁחִיתָהּ ה' אָמַר אֵלַי עֲלֵה אֶל הָאָרֶץ הַזֹּאת וְהַשְׁחִיתָהּ׃ - און יעצט, צי אן ה' בין איך ארויפגעקומען אויף דעם דאזיקן לאנד עס צו פארניכטן? ה' האט צו מיר געזאגט: גיי ארויף אויף דעם דאזיקן לאנד און פארניכט עס.
און ווען האט ה' גערעדט מיט אים? דא גייט רבשקה אריבער צו דער צווייטער זייט: מיר האבן געזאגט אז דו האסט זיך פארלאזט אויפן בורא עולם. איך האב דיר שוין געזאגט אז דו האסט זיך פארפלאנטערט מיט אים און מבטל געווען זיינע מזבחות, און יעצט לייג איך צו: דו קומסט בשם ה'? איך קום אויך בשם ה'. זיין כוונה איז נישט אז מ'האט עס אים געזאגט בפירוש, נאר אז מיט דעם וואס דו האסט ממרה געווען דעם פי ה' דורכן מבטל זיין די מזבחות, בין איך ווי גלייך געקומען ריבן זיין ריב און קעמפן זיין מלחמה; כביכול ה' האט מיר געהייסן ארויפגיין אויף חזקיהו און זיך נוקם זיין אין אים פארן מבטל זיין אלע מזבחות און פארלאנגען אז מ'זאל נאר קומען קיין ירושלים. דאס איז רבשקה'ס השקפה, וואס ער האט דערין געזען א חסרון. אבער לויט חז"ל איז דאס דייקא חזקיהו'ס גרויסע זכות, ווייל ביי אלע מלכים פאר אים פלעגט דאס פאלק מזבח זיין און מקטיר זיין אויף במות, און ס'איז געווען דערין אן איסור פון שחוטי חוץ, און חזקיהו האט דאס מבטל געווען.
וַיֹּאמֶר אֶלְיָקִים וְשֶׁבְנָא וְיוֹאָח אֶל רַבְשָׁקֵה דַּבֶּר נָא אֶל עֲבָדֶיךָ אֲרָמִית כִּי שֹׁמְעִים אֲנָחְנוּ וְאַל תְּדַבֵּר אֵלֵינוּ יְהוּדִית בְּאָזְנֵי הָעָם אֲשֶׁר עַל הַחוֹמָה׃ - און אליקים, שבנא און יואח האבן געזאגט צו רבשקה: רעד ביטע צו דיינע קנעכט ארמית, ווייל מיר פארשטייען עס, און רעד נישט צו אונז אידיש אין די אויערן פונעם פאלק וואס איז אויפן מויער.
ארמית איז געווען די שפראך פון דער מלוכה. מיר האבן שוין פריער גערעדט אז זיי האבן געהאט צוויי שפראכן: די שפראך פון די משכילים און די שפראך פונעם עם. כמעט אין יעדע לשון איז דא אזא חילוק. אויך אין עברית: גיב היינט פאר א מענטש פון דער גאס צו ליינען פרקים אין ישעיהו און אין ירמיהו - ער פארשטייט נישט ווער קעגן וועמען; ער פרעגט צי די דאזיגע ווערטער זענען בכלל עברית. ס'איז דא א העכערע שפראך. און אזוי אויך אין ענגליש: ס'איז דא א גערעדטע שפראך און ס'איז דא די שייקספירישע שפראך, אין וועלכער די פארשטעלונגען זענען געשריבן און וואס די חשוב'ע לייט האבן גערעדט. דא איז די שפראך פון די אצילים, די שפראך פונעם קעניגליכן פאלאץ, געווען ארמית, בעת וואס עברית איז געווען די שפראך פונעם פאלק.
און לכאורה איז די פאדערונג זייער וואונדערליך: דו קומסט מיר אייננעמען, און איך וועל דיר פארשרייבן אין וועלכער שפראך דו זאלסט מאכן פראפאגאנדע? איך וויל דאך רעדן צום פאלק און זיי דערשרעקן! ערקלערט דער מלבי"ם: זיי זענען געווען זיכער אז דער ציל פאר וואס רבשקה איז געקומען איז איבערצורעדן חזקיהו ער זאל אפלאזן דעם געדאנק פון מלחמה, ער זאל אראפלייגן די שווערדן, די שילדן און די כלי מלחמה, עפענען דאס וואסער פונעם גיחון און צוריק אונטערטעניג ווערן צו סנחריב'ס הערשאפט. דערפאר האבן זיי אים געזאגט: אויב דיין גאנצער ענין איז נוגע צום מלך, רעד אין דער שפראך פון דער מלכות; פאר וואס פעלט דיר אויס צו רעדן אין דער שפראך פונעם פאלק, אין דער אידישער שפראך, די שפראך פון די לייט פון שבט יהודה?
ס'איז דא דא א באמערקונג און א הוספה אין רש"י - און ס'איז נישט זיכער אז ס'איז פון רש"י אליין, ווייל געווענליך זענען די זאכן אין די קלאמערן הוספות פון שפעטערע מפרשים: רבשקה איז געווען א איד א מומר, און זיי האבן געהאלטן אז כאטש מצוות רבו עליו - דאס הייסט אז סנחריב האט אים געצוואונגען צו קומען און רעדן, וויבאלד ער קען דאך די שפראך - דאך אפשר ציט זיין הארץ נאך זיין משפחה און ער וועט נתעורר ווערן מיט רחמנות אויף זיינע קרובים. האבן זיי פרובירט זיך צו ווענדן צום אידישן געפיל אין אים: רעד מיט'ן מלך, און פארוואס זאלסטו דערשרעקן דאס גאנצע פאלק?
וַיֹּאמֶר רַבְשָׁקֵה הַאֶל אֲדֹנֶיךָ וְאֵלֶיךָ שְׁלָחַנִי אֲדֹנִי לְדַבֵּר אֶת הַדְּבָרִים הָאֵלֶּה הֲלֹא עַל הָאֲנָשִׁים הַיֹּשְׁבִים עַל הַחוֹמָה לֶאֱכֹל אֶת צוֹאָתָם וְלִשְׁתּוֹת אֶת מֵימֵי רַגְלֵיהֶם עִמָּכֶם׃ - און רבשקה האט געזאגט: צי צו דיין האר און צו דיר האט מיר מיין האר געשיקט צו רעדן די דאזיגע ווערטער? צי נישט גאר אויף די מענטשן וואס זיצן אויפן מויער, צו עסן זייער צואה און טרינקען זייערע מי רגלים צוזאמען מיט אייך?
רבשקה פארריכט זיי: נישט צו חזקיהו בין איך געשיקט געווארן כלל. ווייל ביי סנחריב איז נישטא קיין צווייטער שאנס, און חזקיהו'ס דין איז הריגה; גארנישט וועט אים נישט העלפן, ער האט נישט קיין תקנה, איך וועל אים אראפווארפן פון זיין מלוכה און איך האב מיט אים גארנישט וואס צו רעדן. מ'רעדט נאר מיט איינעם מיט וועמען ס'איז דא א משא ומתן, מיט וועמען מ'קען עפעס בייטן; אבער חזקיהו, אפילו אויב ער וועט קומען און זיך בעטן און טון וואס ער וועט נאר טון - נאכדעם וואס איך האב שוין איינמאל געמאכט מיט אים שלום און ער האט געמרד'ט, איז ער ביי מיר אפגעמעקט. איך קום רעדן מיט'ן פאלק.
און אויך פארן פאלק איז נישטא קיין תקנה אינעם זין פון מבטל זיין די גזירה: דאס פאלק וועט גיין אין גלות, ווייל ביי סנחריב איז נישטא קיין צווייטע געלעגנהייט. נאר איר האט צוויי ברירות: צו גיין אין גלות אויף אן איינגענעמען אופן אדער צו גיין אין גלות אויף א שווערן אופן. דערפאר קומט ער און זאגט זיי: מיר קענען דא מאכן א מצור א לאנגע צייט, און וואס וועט איר האבן צו עסן? איר וועט עסן אייער צואה און טרינקען אייערע מי רגלים. און רש"י ערקלערט אז "מימי רגליהם" מיינט נישט ווי מיר פארשטייען - שתן - נאר א פליסיגע צואה, "שיני דכרכשתא", דאס איז די חלחולת וואס מ'רופט טבחיא. דאס הייסט: דער מצור וועט זיך ציען ביז איר וועט נישט האבן וואס צו עסן און איר וועט מוזן עסן אייער אייגענע צואה. קומט יעצט ארויס צו מיר, און שפארט זיך איין די גאנצע יסורים.
וַיַּעֲמֹד רַבְשָׁקֵה וַיִּקְרָא בְקוֹל גָּדוֹל יְהוּדִית וַיֹּאמֶר שִׁמְעוּ אֶת דִּבְרֵי הַמֶּלֶךְ הַגָּדוֹל מֶלֶךְ אַשּׁוּר׃ - און רבשקה האט זיך געשטעלט און אויסגערופן מיט א הויכן קול אויף אידיש, און ער האט געזאגט: הערט אויס די ווערטער פונעם גרויסן קעניג, דער קעניג פון אשור.
דאָס מדקדק זיין אויף "המלך הגדול" קומט צו זאָגן: איר האָט אַ קליינעם מלך, חזקיהו, און מיר האָבן אַ גרויסן - מלך אשור.
כֹּה אָמַר הַמֶּלֶךְ אַל יַשִּׁא לָכֶם חִזְקִיָּהוּ כִּי לֹא יוּכַל לְהַצִּיל אֶתְכֶם׃ - אַזוי האָט געזאָגט דער מלך, חזקיהו זאָל אייך נישט פאַרפירן (באַרויקן), וואָרום ער וועט אייך נישט קענען ראַטעווען.
ווייטער זאָגט ער "פן יסית אתכם חזקיהו". פרעגט דער מלבי"ם: וואָס איז דער חילוק צווישן "ישיא" און "יסית"? עס שטייט דאָך אויך "הנחש השיאני ואוכל", וואָס דאָס באַדייט אויך הסתה? ענטפערט ער: דער מַשִּׁיא באַרויקט דעם וואָס האָט מורא. די שלאַנג האָט געזאָגט "לא מות תמותון" - איך ווייס אַז דו האָסט מורא צו שטאַרבן, און איך באַרויק דיך. און אַזוי אויך "זדון לבך השיאך... מי יורידני ארץ" - ער האָט מורא געהאַט מען זאָל אים נישט אַראָפּוואַרפן, און די רשעות פונעם האַרץ האָט אים באַרויקט. און אַזוי אויך "השא השאת לעם הזה לאמור שלום יהיה לכם" - זיי האָבן מורא געהאַט פון מלחמה און ער האָט זיי באַרויקט. שטענדיק נעמט דער משיא אַוועק די מורא. לעומת זה ווייזט דער מסית סיבות און סברות פאַרוואָס צו טאָן ווי ער זאָגט; דאָ איז נישטאָ קיין מורא, נאָר מען גיט עצות און טעמים פאַרוואָס עס לוינט זיך אַזוי צו טאָן. ווי צום ביישפּיל "ותסיתהו לשאול מאת אביה השדה" - זי רעדט אים איין מיט טענות אַז עס לוינט זיך זיי זאָלן האָבן דאָס פעלד; "ויסיתהו לעלות אל רמות גלעד"; "כי יסיתך אחיך... נלכה ונעבדה אלוהים אחרים" - אַן איבערצייגונג דורך ראָיות, אויף אַ לאָגישן אופן. ווידעראום פיתוי איז אַנדערש פון ביידע: דער פיתוי רעדט צום געפיל - "כיונה פותה אין לב", "כי יפתה איש נערה בתולה"; פיתוי רעדט צום פתי, צו איינעם וואָס גלייבט יעדע זאַך.
דעריבער דאָ: חזקיהו באַרויקט אייך און זאָגט האָט נישט קיין מורא - "אל ישיא לכם חזקיהו", הערט זיך נישט צו צו זיינע באַרויקונגען, ווייל ער וועט אייך נישט קענען ראַטעווען.
וְאַל יַבְטַח אֶתְכֶם חִזְקִיָּהוּ אֶל ה' לֵאמֹר הַצֵּל יַצִּילֵנוּ ה' לֹא תִנָּתֵן הָעִיר הַזֹּאת בְּיַד מֶלֶךְ אַשּׁוּר׃ - און חזקיהו זאָל אייך נישט פאַרזיכערן צום אויבערשטן, זאָגנדיק: ראַטעווען וועט אונדז דער אויבערשטער ראַטעווען, די דאָזיקע שטאָט וועט נישט געגעבן ווערן אין דער האַנט פונעם מלך אשור.
צוויי אופנים פון חיזוק זענען דאָ אין חזקיהו'ס ווערטער: "הצל יצילנו ה'" - מצד אונדזערע זכותים, אַז מיר זענען ראוי און ערלעכע צדיקים; און "לא תינתן העיר הזאת" - מצד דעם וואָס ירושלים איז די שטאָט פונעם בורא עולם, און צי וועט דען דער אויבערשטער איבערגעבן זיין שטאָט אין די הענט פון שונאים? און אויף די ביידע זאַכן קומט רבשקה ענטפערן.
אַל תִּשְׁמְעוּ אֶל חִזְקִיָּהוּ כִּי כֹה אָמַר הַמֶּלֶךְ אַשּׁוּר עֲשׂוּ אִתִּי בְרָכָה וּצְאוּ אֵלַי וְאִכְלוּ אִישׁ גַּפְנוֹ וְאִישׁ תְּאֵנָתוֹ וּשְׁתוּ אִישׁ מֵי בוֹרוֹ׃ עַד בֹּאִי וְלָקַחְתִּי אֶתְכֶם אֶל אֶרֶץ כְּאַרְצְכֶם אֶרֶץ דָּגָן וְתִירוֹשׁ אֶרֶץ לֶחֶם וּכְרָמִים׃ - הערט זיך נישט צו צו חזקיהו, וואָרום אַזוי האָט געזאָגט דער מלך אשור: מאַכט מיט מיר פרידן און קומט אַרויס צו מיר, און עסט יעדער זיין וויינשטאָק און יעדער זיין פייגנבוים, און טרינקט יעדער דאָס וואַסער פון זיין גרוב; ביז איך וועל קומען און נעמען אייך צו אַ לאַנד ווי אייער לאַנד, אַ לאַנד פון תבואה און וויין, אַ לאַנד פון ברויט און וויינגערטנער.
"עשו אתי ברכה" - מאַכט מיט מיר שלום; "וצאו אלי" - קומט אַרויס מיר מקביל פנים זיין, עפנט די טויערן פון דער שטאָט. און וואָס וועט איר פאַרדינען? קודם כל, גלייך אויפן אָרט: "ואכלו איש גפנו ואיש תאנתו ושתו איש מי בורו". איצט האָט איר נישט קיין וואַסער און נישט קיין וויינשטאָק און פייגנבוים, עס איז דאָ אַ באַלאַגערונג, קיינער גייט נישט אַרויס און קיינער קומט נישט אַריין. איך וועל אייך אַלץ עפענען און איר וועט נישט אויסגיין פאַר הונגער. נאָר דאָס איז צייטווייליק, "עד בואי ולקחתי אתכם אל ארץ כארצכם".
פרעגט דער מלבי"ם: לכאורה איז דער פאָרשלאָג זײער מאָדנע - איר האָט וויינגערטנער און פעלדער, און איך גיב אייך וויינגערטנער און פעלדער? מען בייט אַן אייזל פאַר אַן אייזל, וואָס קומט מיר דערפון אַרויס? נאָר דער ענטפער איז: די גזירה אַליין וועל איך בשום אופן נישט מבטל זיין, ווייל די גזירה פון סנחריב מוז מקוים ווערן. אָבער איר האָט אַ ברירה צו באַקומען בעסערע באַדינגונגען. ערשטנס, עסן באַלד אויפן אָרט. צווייטנס, איך וועל אייך פאַרטריבן צו אַ גוטן אָרט - ארץ דגן ותירוש, לחם וכרמים. וואָרום דאָס איז דאָך געווען די שיטה פון סנחריב: ער נעמט אַ פאָלק פון דאַנען און פאַרטריבט זיי צו אַן אַנדער אָרט, און די פריערדיקע גולים האָבן דאָרט איבערגעלאָזט וויינגערטנער און פעלדער, און זייערע שפּייכלערס זענען נאָך פול מיט עסן. איך וועל אייך נעמען אַזוי ווי איר שטייט און גייט צו אַזאַ אָרט, וואו עס איז פאַראַן עסן און פעלדער און וויינשטאָקן און כרמים. און אויב איר וועט פרעגן וואָס האָסטו מיר דאָך יאָ געגעבן - איך האָב פאַרהיט פון דיר אַ מלחמה, איך האָב פאַרהיט פון דיר אַ באַלאַגערונג און שטאַרבן פון הונגער, און איך האָב פאַרהיט פון דיר די שרעקלעכסטע מעגלעכקייט פון אַלע: אַז אויב איר וועט נישט אָננעמען מיין פאָרשלאָג, וועל איך אייך פאַרטריבן צו אַן ארץ ציה ושממה, צו אַ לאַנד וואו מען וועט אייך באַגראָבן פון הונגער. איר וועט דאָך סיי ווי גיין אין גלות; לוינט זיך אייך נישט כאָטש צו גיין אין גלות צו אַן אָרט וואו איר וועט נישט שטאַרבן פון הונגער? און אויפן חשבון גיב איך אייך שוין איצט צוטריט צו די כרמים און שדות - וואָרום אינאיינעם אין ירושלים זענען נישט געווען קיין כרמים און שדות, אַלץ איז געווען אינדרויסן - און איר וועט קענען עסן פון אייער תבואה און לעבן במנוחה ביז סנחריב וועט קומען און אויספירן די גזירה לפועל.
זאָגט דער ילקוט שמעוני אין ספר במדבר פרק י"ג, רמז תשמ"ג: רבי שמעון בן יוחאי זאָגט, שוטה היה זה שלא היה יודע לפתות. דאָס הייסט, וואָס פאַר אַ נאַר רבשקה איז געווען, און וואָס פאַר אַ פיתויים ער האָט זיי פאָרגעלייגט - זאַכן וואָס האָבן גאָרנישט קיין איבערצייגונג. אַ משל צו אַ מענטש וואָס איז געגאַנגען חתונה האָבן מיט אַ פרוי, און ער דאַרף איר איבעררעדן זי זאָל פאַרלאָזן איר פאָטערס הויז און גיין מיט אים. האָט ער צו איר געזאָגט: דיין פאָטער איז אַ מלך און איך בין אַ מלך, דיין פאָטער איז אַן עשיר און איך בין אַן עשיר, דיין פאָטער שפּייזט דיך מיט פלייש און פיש און טרינקט דיך אָן מיט אַלטן וויין - און איך אויך שפּייז דיך מיט פלייש און פיש און טרינק דיך אָן מיט אַלטן וויין. דאָס איז דאָך בכלל נישט קיין פיתוי; דאָס אַלץ האָב איך דאָך שוין אינעם פּאַלאַץ, פאַרוואָס זאָל איך גיין צו דיר? וויאַזוי איז יאָ אַ פיתוי? ער זאָגט צו איר: דיין פאָטער איז אַן הדיוט און איך בין אַ מלך, דיין פאָטער איז אַן אָרימאַן און איך בין אַן עשיר, דיין פאָטער שפּייזט דיך מיט גרינצייג און קטניות און איך שפּייז דיך מיט פלייש און פיש און אַלטן וויין, דיין פאָטער פירט דיך צופוס און איך פיר דיך אין אַ גלודקא - אין אַן אפריון וואָס מען פלעגט טראָגן דערין, אינעם יענערצייטיקן מערצעדעס. דאָס הייסט אַ פיתוי: דו ביסט געווען אין אַ מצב פון נול, און איך מאַך דיך פאַר אַ קעניגין.
און איז דאָס דען נישט קיין קל וחומר, זאָגט רבי שמעון בר יוחאי: אויב דער וואָס איז געקומען צו זאָגן דעם שבח פון זיין אייגן לאַנד, האָט נישט געזאָגט קיין גנות אויף ארץ ישראל, קל וחומר צום שבח פון ארץ ישראל! דער רשע האָט געוואָלט איבעררעדן אַז ס'איז פאַראַן אַ בעסער אָרט, און פונדעסטוועגן האָט ער נישט געפונען קיין שום גנאי אין ארץ ישראל; ער האָט נישט געזאָגט "אייער אָרט איז גאָרנישט", נאָר בלויז "איך וועל אייך געבן אַן אָרט וואָס איז גלייך אין ווערט". דאָס איז דאָס מערסטע וואָס ער האָט געקענט זאָגן. און אַז דער וואָס זוכט צו רעדן גנות געפינט נישט קיין ווערטער פון גנאי, איז אַ קל וחומר אַז דער וואָס זוכט צו לויבן ארץ ישראל - איז איר שבח אָן אַן עק און אָן אַ גבול. אָבער לויטן מלבי"ם איז עס הערליך מבואר אַז דאָ ליגט אַ מהלך פון איבעררעדן און אַ סברא: איך פיר אייך צו אַ גוט לאַנד, איר וועט עסן און טרינקען, איר וועט נישט שטאַרבן פון הונגער און נישט אין מלחמה, און אויך איצט וועל איך אייך עפענען די באַלעגערונג ארויסצוגיין צו אייערע פעלדער און וויינגערטנער. עס איז דאָ אַ פיתוי.
אָבער דאָ איז פאַראַן אַ שוועריקייט אינעם סדר פון די ווערטער: "אֶרֶץ דָּגָן וְתִירוֹשׁ, אֶרֶץ לֶחֶם וּכְרָמִים". תירוש איז וויין - אַ פאַרטיגער פּראָדוקט; דגן איז תבואה וואָס איז נאָך נישט באַאַרבעט; לחם איז אַ פאַרטיגער פּראָדוקט; און כרמים זענען נאָך אין דער ערד. אויב אַזוי וואָלט געפּאַסט צו זאָגן "דגן וכרמים" - ביידע נישט באַאַרבעט, און "לחם ותירוש" - ביידע באַאַרבעט. פאַרוואָס זאָגט ער אַלזאָ "דגן ותירוש, לחם וכרמים"? ערקלערט דער מלבי"ם, אַז ער האָט זיי פאַרטריבן אין גלות צו אַן אָרט וואָס איז אַ חלק פון אפריקי, און דאָרט איז דער שטייגער אַז נאָענט צו די טעג פונעם וויינלייענען זייעט מען די תבואה, און ווען מען טרעט די טרויבן אויף תירוש שטייט דאָס תבואה אין קאַמעס, אינמיטן איר וואַקסן; אָדער מען פריצייטיגט די זריעה, און ווען מען שניידט די תבואה איז שוין דאָ אַ פרישער וואוקס אויף די וויינשטאָקן. קומט אויס אַז אין דער צייט פונעם דגן איז שוין פאַראַן תירוש, און אין דער צייט פונעם לחם זענען פאַראַן כרמים - און די ווערטער זענען מדוקדק נפלא.
פֶּן יַסִּית אֶתְכֶם חִזְקִיָּהוּ לֵאמֹר ה' יַצִּילֵנוּ הַהִצִּילוּ אֱלֹהֵי הַגּוֹיִם אִישׁ אֶת אַרְצוֹ מִיַּד מֶלֶךְ אַשּׁוּר׃ אַיֵּה אֱלֹהֵי חֲמָת וְאַרְפָּד אַיֵּה אֱלֹהֵי סְפַרְוָיִם וְכִי הִצִּילוּ אֶת שֹׁמְרוֹן מִיָּדִי׃ - טאָמער וועט אייך חזקיהו אָנרעדן און פאַרפירן זאָגנדיג: ה' וועט אונדז ראַטעווען! צי האָבן דען די געטשקעס פון די פעלקער באַשיצט יעדער זיין לאַנד פון דער האַנט פונעם קעניג פון אשור? וווּ זענען די געטשקעס פון חמת און ארפד? וווּ זענען די געטשקעס פון ספרווים? און צי האָבן זיי דען געראַטעוועט שומרון פון מיין האַנט?
דאָ נוצט ער שוין דעם לשון "יַסִּית" - אַז חזקיהו וועט אייך ברענגען ראיות אַז ה' וועט אונדז ראַטעווען. און רבשקה ענטפערט מיט אייגענע ראיות: אפילו אויב אייער גאָט וויל אייך ראַטעווען, קען ער נישט; און אַ ראיה דערצו, אַז ס'איז פאַראַן אין דער וועלט פיל עבודה זרות און קיינע פון זיי האָט נישט מצליח געווען. און אויב איר וועט זאָגן אַז אייער גאָט איז באַזונדער און יאָ בכוח - האָב איך שוין געזען זיין כוח ווען איך האָב איינגענומען שומרון; די לייט פון שומרון זענען דאָך אידן, זיי זענען גאָט'ס פאָלק, און אָט האָט ער זיי נישט געקענט ראַטעווען פון מיין האַנט, פאַרוואָס זשע מיינט איר אַז ירושלים וועט ער יאָ ראַטעווען? אָבער דער דאָזיגער נאַר האָט נישט פאַרשטאַנען אַז אונדזער גאָט אַליין האָט איבערגעגעבן שומרון אין זיין האַנט: דווקא ווייל שומרון האָבן פאַרלאָזט דעם אייבערשטן און געדינט עבודה זרה, דווקא ווייל זיי האָבן געדינט חמת און ארפד און ספרווים און נבחז און תרתק און אַלע די דאָזיגע געטשקעס - גראָד דעריבער זענען זיי איבערגעגעבן געוואָרן אין זיין האַנט. און ער האָט געמיינט אַז דאָס קומט צוליב אַ שוואַכקייט אינעם כוח פונעם בורא עולם כביכול.
מִי בְּכָל אֱלֹהֵי הָאֲרָצוֹת הָאֵלֶּה אֲשֶׁר הִצִּילוּ אֶת אַרְצָם מִיָּדִי כִּי יַצִּיל ה' אֶת יְרוּשָׁלִַם מִיָּדִי׃ - ווער צווישן אַלע געטער פון די דאָזיגע לענדער האָט געראַטעוועט זייער לאַנד פון מיין האַנט, אַז ה' זאָל ראַטעווען ירושלים פון מיין האַנט?
און אויב איר וועט זאָגן אַז יענע געטער האָבן נישט געוואָלט ראַטעווען, אָבער ווען זיי וואָלטן געוואָלט - וואָלטן זיי געקענט, אויף דעם לייגט ער צו: ס'איז דאָך נישט מעגלעך אַז אין אַלע די לענדער זאָל זיך נישט געפינען כאָטש איין גאָט וואָס זאָל וועלן ראַטעווען זיין לאַנד, און פונדעסטוועגן האָבן זיי נישט געראַטעוועט. פאַרוואָס זשע זאָלט איר טראַכטן אַז ה' וועט קענען אָדער וועלן ראַטעווען ירושלים פון מיין האַנט?
וַיַּחֲרִישׁוּ וְלֹא עָנוּ אֹתוֹ דָּבָר כִּי מִצְוַת הַמֶּלֶךְ הִיא לֵאמֹר לֹא תַעֲנֻהוּ׃ - און זיי האָבן געשוויגן און אים גאָרנישט געענטפערט, וואָרום דאָס איז געווען דער באַפעל פונעם קעניג: איר זאָלט אים נישט ענטפערן.
פרעגט דער מלבי"ם: ווען נישט דער קעניג'ס באַפעל - וואָס וואָלטן זיי דען געהאַט צו ענטפערן אויף אַזעלכע רייד? און ער ענטפערט: ס'איז דאָך פּאַסיג געווען אַז זיי זאָלן זיך נוקם זיין אין אים פאַר זיין שילטן און לעסטערן, וואָרום ער מחרף ומגדף דעם כבוד פון שם שמים, און ווי מיר וועלן באַלד זען רייסן זיי טאַקע קריעה אויף זייערע בגדים. פונדעסטוועגן האָט דער קעניג באַפוילן אים נישט צו ענטפערן, און דעריבער האָבן זיי געשוויגן און זיך נישט גענומען נוקם זיין אין אים.
וַיָּבֹא אֶלְיָקִים בֶּן חִלְקִיָּהוּ אֲשֶׁר עַל הַבַּיִת וְשֶׁבְנָא הַסֹּפֵר וְיוֹאָח בֶּן אָסָף הַמַּזְכִּיר אֶל חִזְקִיָּהוּ קְרוּעֵי בְגָדִים וַיַּגִּידוּ לוֹ אֵת דִּבְרֵי רַבְשָׁקֵה׃ - און עס איז געקומען אליקים בן חלקיהו דער ממונה אויפן הויף, און שבנא דער סופר, און יואח בן אסף דער מזכיר, צו חזקיהו מיט צעריסענע בגדים, און האָבן אים איבערגעגעבן די רייד פון רבשקה.
"קרועי בגדים" - זאָגן חז"ל: צוליב דעם וואָס זיי האָבן געהערט ברכת השם, אַ גידוף כלפי שמיא.
קאַפּיטל ל"ו שילדערט די פּראָפּאַגאַנדע-קאַמפּאַניע פון רבשקה, דער ייִדישער מומר וואָס האָט געטאָן די שוואַרצע אַרבעט פאַר סנחריב. לויטן מלבי"ם, לערנט אונדז דער צוזאַמענשטעל פון די דריי מקורות אַז חזקיהו האָט געגעבן שטייער אַלס אַ תחבולה כדי איינצושלאָפן אשור, און אין דער זעלבער צייט זיך געגרייט צו דער מלחמה - פאַרשטאָפּט די וואַסערן פון גיחון און געמאַכט שלח ומגינים. סנחריב האָט פאַרשטאַנען דעם טאַקטיק, און דערפאַר געשיקט רבשקה צו שטיין דווקא ביי דער זעלבער קאַנאַל (תעלה), און זאָגן: עס איז נישטאָ קיין צווייטע מרידה, און נישטאָ קיין ווייטערדיקע געלעגנהייט. רבשקה צענעמט איינס ביי איינס די צוויי שטיצן: מצרים - אַ משענת קנה רצוץ וואָס העלפט נישט און ברענגט נאָר שאָדן, און אַן אַרמיי אָן קיין רייטער; און דעם בטחון אין ה' - מיט דער טענה אַז חזקיהו האָט זיך פאַרפּלאָנטערט מיטן אראָפּנעמען די במות, אַז ה' אַליין האָט אים געשיקט, און אַז די געטער פון די פעלקער האָבן זיי נישט געראַטעוועט און אויך שומרון איז נישט געראַטעוועט געוואָרן. ער שלאָגט פאָר דעם פאָלק אַרויסצוקומען צו אים און באַקומען עסן גלייך אויפן אָרט און אַ באַקוועמערע גלות, און רבי שמעון בן יוחאי לערנט אונדז אַז אַפילו דער רשע וואָס זוכט צו באַרעדן האָט נישט געפונען קיין גנות אויף ארץ ישראל. און העכער אַלעס, די שטילקייט און דאָס קריעה רייסן לערנען אונדז: אַפילו ווען דער מלך באַפעלט נישט צו ענטפערן, פאָדערט הערן ברכת השם אַ קריעה.