איה אפוא חכמיך ויגידו נא לך וידעו מה יעץ השם צבאות על מצרים. איה אפוא חכמיך. אנטקעגן די חכמים פרעגט ער וואו זײַנען זיי? פֿאַרוואָס האָבן זיי נישט פֿאַרשטאַנען די עצה פֿון השם? און איצט דערקלערט דער מלבי"ם אַז עס איז דאָ אַן אונטערשייד צווישן איה און איפו. איפו אין דעם זין פֿון וווּ, און איה אין דעם זין פֿון וווּ, לכאורה זײַנען דאָס די זעלבע ווערטער. זאָגט דער מלבי"ם, וויסן זאָלסטו אַז אין לשון הקודש איז דאָ אַן אונטערשייד צווישן זיי. דער אונטערשייד איז אַז איה מיינט אַז דער חפֿץ געפֿינט זיך דאָ, נאָר איך פֿרעג איה הוא. ווי איפֿה פּונקט געפֿינט ער זיך? איה שרה אשתך? ויאמר הנה באוהל. הייסט עס זי איז אין דער סבֿיבֿה, איך פֿרעג נאָר וווּ, וווּ פּונקט, אין וועלכן פּונקט. וווּ איז דער אָרט וווּ זי געפֿינט זיך פּונקט? איה הקדשה היא בעיניים? זי דאַרף דאָך זײַן דאָ אין דער סבֿיבֿה, מיר האָבן זי געטראָפֿן דעם פֿאָריקן מאָל דאָ, זי דאַרף זײַן דאָ, נאָר וווּ פּונקט איז דער פּונקט אויף וועלכן דו ווײַזט און זאָגסט אַז דאָ איז זי? אַנטקעגן דעם, איה מקום כבודו. אַנטקעגן דעם, איפו, אַנטקעגן דעם, פֿרעגט ער אויף אַ זאַך וואָס געפֿינט זיך אין אַ ווײַטן אָרט. און ער פֿרעגט איפו, ווי אי, אי דער אָרט וואָס מען וועט זאָגן דאָ. וווּ איז דער אָרט וואָס דו זאָגסט דאָ? איז ער אי פֿה? דהיינו, דאָס איז נישט עפּעס דאָ אין דער סבֿיבֿה וואָס איך פֿרעג איה, נאָר וווּ בכלל? וווּ בכלל געפֿינט ער זיך? ווי הגידה נא לי איפה הם רועים? וועלכער איז דער אָרט וואָס דו וועסט זאָגן דאָ? אַנטקעגן איה וואָס איך ווייס אַז דאָ איז עס, נאָר איך פֿרעג אין וועלכן פּינקטלעכן פּונקט. בײַ איפו איז די כוונה אַז עס קען זײַן אין פֿיל ערטער, אי דער אָרט וואָס דו וועסט זאָגן דאָ. איפו לוקטת היום? ער פֿרעגט אויף אַ ווײַטן אָרט, אַז עס זײַנען פֿאַראַן פֿיל מעגלעכקייטן און ער פֿרעגט אי פֿה. לויט דעם זאָגט דער מלבי"ם, אַז עס זײַנען דאָ צוויי שאלות. עס איז דאָ איה און עס איז דאָ איפו. איצט איז דאָ חכמיך, און מיר האָבן אויך די וואָס זאָלן, זײַ מוחל, ויגידו לך, און עס איז אויך דאָ וידעו מה יעץ השם. און ער דערקלערט אַזוי, איה חכמיך ויגידו לך, ער טיילט דעם פּסוק. ואיפו חכמיך וידעו מה יעץ השם. און דעמאָלט זאָגט ער זיי בעצם אַזוי, איה חכמיך? אויב די חכמים זײַנען דאָ בײַ דיר, ווי מען זאָגט אין דער סבֿיבֿה, דאַרפֿסטו נאָר זוכן צו זען פּונקט וווּ איז דער פּונקט. איה חכמיך? זאָלן זיי דיר זאָגן מה יעץ השם. אַז זיי זאָלן דיר זאָגן וואָס דער קדוש ברוך הוא פּלאַנירט אויף דיר, וועלכע גזירות שטייען אָנצופֿאַלן אויף דיר, פּרעה מלך מצרים. און ער לייגט צו און זאָגט איפו חכמיך? און אויב דײַנע חכמים זײַנען נישט דאָ, נאָר ערגעץ אין לאַנד אָדער אין דער וועלט דרייען זיך דײַנע חכמים, זײַנען דאָ עפּעס חכמים וואָס קענען וויסן מה יעץ השם? זײַנען דאָ חכמים וואָס קענען וויסן מה יעץ השם?
ביז וויפֿל השם גזרט אויף מצרים, אַזוי אַז דו האָסט נישט דאָ מענטשן וואָס ווייסן, וואָס דאָס איז ווי מען זאָגט איה, און דו האָסט אויך נישט אין אַן אַנדער אָרט וואָס דו זאָלסט זאָגן איה פֿה, די כוונה איפֿה וועסטו זאָגן דאָ געפֿינט זיך דער חכם וואָס ווייסט אין דער וועלט מה יעץ השם. נואלו שרי צוען, נשאו שרי נוף, התעו את מצרים פינת שבטיה. איצט ווענדט ער זיך צו די שרי צוען. זיי, די שרי צוען, האָבן געדאַרפֿט אָנפֿירן דעם פֿאָלק, אָבער זיי אַליין נואלו. נואלו מיינט זיי זײַנען געווען נאַראָנים. און דורך זיי האָבן זיך אָפּגענאַרט, דאָס איז די כוונה נשאו שרי נוף, וואָס זיי זײַנען קלענער פֿון זיי, פֿון די חשובֿע שרים, זיי האָבן זיך אָפּגענאַרט צו פֿאַרזיכערן אַז עס וועט נישט געשען קיין זאַך, מען דאַרף נישט מורא האָבן, מען דאַרף זיך נישט זאָרגן. און דורך דעם והתעו ווער את מצרים, ווער האָט זיי פֿאַרפֿירט? פינת שבטיה. פינת שבטיה, דאָס זײַנען די שרים בײַ זיי. די שרים הייסן פינת, ווי עס שטייט ויתיצבו כל פינות העם, פינות צבאות רוממי שדי, די כוונה איז די חשובֿע, דאָס איז די כוונה פינות, פינות העם. אָדער די חשובֿע טורעמס הייסן פינות. די חשובֿע טורעמס, למשל אבן מאסו הבונים הייתה לראש פינה, דאָס איז דער שטיין וואָס שטייט אויבן אויפֿן חשובֿן טורעם. פינות איז שטענדיק אַ סימבאָל פֿון חשיבֿות. די חשובֿע טורעמס, אויב מען האָט געבויט אַ שטאָט מיט אַ מויער, האָט מען אין די ווינקלען פֿון דער מויער געבויט די חשובֿע טורעמס. אַזוי אַז פינות סימבאָלירט די חשובֿע. אַזוי זאָגט ער ווער האָט פֿאַרפֿירט מצרים? פינת שבטיה. די חשובֿע בײַ זיי, זיי זײַנען די וואָס האָבן פֿאַרפֿירט מצרים, איר האָט זיך נישט וואָס צו זאָרגן, איר האָט נישט וואָס מורא צו האָבן, עס וועט נישט זײַן קיין צרה, עס וועט נישט זײַן קיין אסון, מען דאַרף נישט מורא האָבן פֿאַר השם.
איצט לאָמיר אַכטונג געבן, עס שטייט דאָ נשאו שרי נוף. זאָגט דער מלבי"ם, עס איז דאָ אַן אונטערשייד צווישן להשי, צווישן פֿאַרפֿירן (לפתות), און צווישן אָנרעדן (להסית). דאָס זײַנען דרײַ אויסדרוקן וואָס זײַנען לכאורה ענלעך. המשי אָדער המשי, ווי הנחש השיאני, יאָ, ואוכל. להשי אָדער להשי מיינט אַראָפּצונעמען פֿונעם מענטשן די מורא. דו האָסט אַ מורא צו טאָן עפּעס, איך מַשיא דיך אָדער מַשיא דיך אויף דער זאַך, האָב נישט מורא, דו האָסט נישט, עס וועט דיר נישט געשען קיין זאַך. הנחש השיאני, לא מות תמותון. זדון ליבך השיאך, מי יורידני ארץ? וואָס איז דאָס השיאך זדון ליבך? דו האָסט נישט וואָס מורא צו האָבן, מי יורידני ארץ? אָדער השא השיא לעם הזה, שלום יהיה לכם, האָב נישט מורא. דאָס איז להשיא, די כוונה דו האָסט נישט וואָס מורא צו האָבן, נישט וואָס צו פֿאָרכטן. אַנטקעגן דעם דער מסית, דאָס איז נישט עמעצער וואָס קומט צו פֿאַרמײַדן דעם מענטשן פֿון מורא, נאָר דאָס איז עמעצער וואָס קומט צו פֿאַרפֿירן דעם מענטשן און זאָגן אים עס איז דיר כדאי, דו האָסט דאָ אַ רווח. דאָס איז אָנרעדן. אָנרעדן איז איך זאָג עס איז דיר כדאי, דו וועסט באַקומען דורך דעם, איך רעד דיך אָן צו עפּעס וואָס דו וועסט פֿון אים פֿאַרדינען. ותסיתהו לשאול מאת אביה השדה. זי רעדט אים אָן צו בעטן דאָס פֿעלד, ווײַל דורכן פֿעלד וועסטו האָבן, וועסטו האָבן אַ רווח, אַן אחוזה, ריכטיק. ויסיתהו לעלות אל רמות גלעד. פֿאַרוואָס? כובש זײַן דעם אָרט. רמות גלעד לנו היא ואנו מחשים. פֿאַרוואָס שווײַגן מיר? עס קומט אונדז. אָנרעדן מיינט גיי, טו, דו וועסט באַקומען, דו וועסט פֿאַרדינען. כי יסיתך אחיך בן אמך בסתר לאמור נלכה ונעבדה אלוהים אחרים. פֿאַרוואָס? עס איז דיר כדאי, דאָס איז אַ ג-ט וואָס טוט גוטס, דאָס איז אַ ג-ט וואָס משפּיע איז. דאָס איז שטענדיק דער אויסדרוק הסתה. אַזוי אַז מיר האָבן השאה, מיר האָבן הסתה, און מיר האָבן פּיתוי. וואָס איז פּיתוי? פּיתוי איז אַ מענטש וואָס דרייט דיך אַרום מיט ווערטער צו קומען טאָן עפּעס אַ זאַך. פֿאַרוואָס בּיסטו איבערצײַגט? ווײַל דו ביסט אַ פּתי. פּיתוי איז מלשון פֿאַרפֿירן מיט ווערטער. נישט פֿון דער זײַט אַז עס איז דיר כדאי, נישט פֿון דער זײַט אַז ער דערשרעקט דיך, אַז ער זאָגט דיר האָב נישט מורא פֿאַר שלעכטס, עס וועט נישט געשען קיין שלעכטס, נאָר דורך ווערטער קויפֿט ער דיך. ווי כיונה פותה אין לב. אַזוי זאָגט דער פּסוק, די כוונה ווי אַ טויב וואָס לאָזט זיך פֿאַרפֿירן אָן אַ האַרץ, מען דרייט אַרום די טויב ביז זי קומט און לאָזט זיך פֿאַרפֿירן אַרײַנצוגיין אין דעם נעץ. כי יפתה איש נערה בתולה. אויך דאָ, דאָס איז נישט אַראָפּנעמען די מורא, דאָס איז נישט די כדאיות פֿון אַ רווח, נאָר וואָס? דאָס איז מיט ריידן, דאָס איז די כוונה לשון פּיתוי. אַזוי אַז נואלו שרי צוען, נשאו שרי נוף, התעו את מצרים פינת שבטיה. די שרי צוען האָבן נשאו, וואָס איז די כוונה נשאו? זיי האָבן באַרויִקט די שרי נוף און זיי האָבן זיי פֿאַרפֿירט צו טאָן אַן עבֿירה, דהיינו צו מורדן קעגן השם. ווי אַזוי? דורך דעם וואָס זיי האָבן זיי באַרויִקט, זיי געזאָגט איר האָט נישט וואָס מורא צו האָבן, איר האָט נישט וואָס צו פֿאָרכטן. דאָס איז דאָס נשאו שרי נוף. זיי האָבן באַרויִקט די שרי נוף און זיי געזאָגט אַז זיי האָבן נישט וואָס מורא צו האָבן פֿאַר דעם שלעכטס וואָס איז חלילה כביכול מיועד אויף זיי, איר האָט נישט וואָס דערפֿון מורא צו האָבן.
אָבער וויסט אײַך, זאָגט דער נבֿיא, באמת איז דאָס פֿון השם. השם מסך בקרבה רוח עווים, והתעו את מצרים בכל מעשהו, כהתעות שיכור בקיאו. וויסט אײַך, דאָס איז געווען פֿון השם, ווײַל השם מסך בקרבה רוח עווים. וואָס מיינט מסך? מסך מיינט האָט צונויפֿגעמישט. ווי דער ווײַן וואָס מען מישט אים מיט וואַסער. אָדער דאָס איז אין לשון הקודש אַ נאָך אַן אויסדרוק, דאָס איז מזג. און דער מלבי"ם זאָגט אַז דער סמ"ך און דער זי"ן און דער כ"ף און דער גימ"ל בײַטן זיך. וואָס איז דער פּירוש למזוג ווײַן מיט וואַסער? למזוג איז נישט וואָס מיר רופֿן הײַנט למזוג, מזוג מיר דאָ אַ גלאָז זאַפֿט. דאָס הייסט תערה לי כוס מיץ, אין לשון הקודש וואָלטן מיר געדאַרפֿט זאָגן. אָבער למזוג מיינט, דער זאַפֿט איז זיס, לייג צו אים אַ ביסל וואַסער, דאָס הייסט למזוג. למזוג מיינט למהזג, מיינט צו מישן, ווי מיר זאָגן אויף אַ מענטש וואָס וויל טרינקען אַ גלאָז נעס קאַווע, ער בעט מען זאָל אים ימזגו מילך אַרײַן. ימזגו מיינט מען זאָל מישן. שטענדיק איז די כוונה פֿון מזיגה אין לשון הקודש עירובֿ. אַזוי אַז השם מסך בקרבה, אויך דאָ איז דאָס מלשון עירובֿ. דער קדוש ברוך הוא האָט אין איר צונויפֿגעמישט רוח עווים. ווי דער ווײַן וואָס מען מישט אַרײַן וואַסער כדי עס זאָל זײַן ראוי צום טרינקען, אַזוי האָט דער קדוש ברוך הוא כביכול מסך בקרבה זאַכן וואָס האָבן זיי געגעבן צו נעמען די באַרויִקונגען, דאָס וואָס מען האָט זיי געזאָגט איר האָט נישט וואָס מורא צו האָבן, איר האָט נישט וואָס צו פֿאָרכטן. דער קדוש ברוך הוא האָט זיי כביכול פֿאַרזיסט די זאַכן אַז זיי זאָלן זיך פֿון זיי איבערצײַגן. השם מסך בקרבה רוח עווים. וואָס איז רוח עווים? דערקלערט דער מלבי"ם, עווים איז אַן איינציקער אויסדרוק אין גאַנצן תנ"ך. עס דערשײַנט נישט ערגעץ אַנדערש אין תנ"ך דער אויסדרוק עווים. און לויט מײַן מיינונג, זאָגט דער מלבי"ם, איז זײַן שורש מלשון עיוות. עירובֿ, טירוף הדעת, עווה עווה אשימנה, ווי עס שטייט אין יחזקאל. און ווען איך זאָג שטענדיק אַן אויסדרוק וואָס איז אַן איינציקער, אויב איך טאָפּל אים, הייסט עס אַז די זעלבע זאַך קומט מיט אַ נאָך אַ כוח. ווי איך זאָג עווה איז מלשון עיוות, מלשון עירובֿ און טירוף, עווים הייסט צוויי מאָל. דאָס הייסט אַז די זאַך געשעט ווידער און ווידער. ווי למשל פּץ, דאָס איז אַ שבֿר. און פּוצץ, די כוונה שבֿר נאָך שבֿר. אַ ברעכונג נאָך אַ ברעכונג. און אַזוי ווײַטער שטענדיק, ווי שא אָדער ווי שא שא. אַז די כוונה איז שואה על שואה, הנאה על הנאה און דומה. אַזוי אַז שטענדיק ווען עס איז דאָ אַ כפֿילות ווײַזט דאָס אויף דער זאַך וואָס טאָפּלט זיך. אַזוי אַז זיי וועלן האָבן רוח עווים, אַ רוח פֿון בלבול און טירוף הדעת. און פֿון דעם ליגנעדיקן ווײַן, האָט מצרים געבלאָנדזשעט, און פֿון דעם האָט זי זיך פֿאַרשיכּורט צו גיין נאָך דעם וואָס נואלו שרי צוען, נאָך דעם וואָס התעו את מצרים פינת שבטיה. זיי האָבן אָנגענומען זייערע איבערצײַגונגען, זיך אין זיי איבערצײַגט אַז באמת האָבן זיי נישט וואָס מורא צו האָבן פֿון דער האַנט פֿון השם. ווי דער שיכּור וואָס בלאָנדזשעט, זאָגט דער מלבי"ם, וואָס איז דאָס והתעו את מצרים בכל מעשהו כהתעות שיכור בקיאו? ווי דער שיכּור בלאָנדזשעט אַז נאָך דעם וואָס ער האָט אויסגעבראָכן, זײַ מוחל דעם אויסדרוק, אָבער ער טרינקט אַ מאָל זײַן געבראָכנס. עס דוכט אים ווי ווײַן. און דאָס איז דער מער באַקאַנטער אויסדרוק פֿאַר אונדז, דאָס איז ככלב השב על קיאו. ווי עס איז דאָ אַ הונט און ער האָט אויסגעבראָכן און נאָך דעם גייט ער לעקן זײַן געבראָכנס. און דעמאָלט האָב איך זוכה געווען צו פֿאַרשטיין וואָס איז דאָס ככלב השב על קיאו. דאָס איז אַ מציאות, עס קען זײַן אַז הײַנט זײַנען די הינט שוין מער עדין. אָבער בכל אופֿן איז דאָס אַ מציאות. אַזוי זאָגט ער כהתעות שיכור בקיאו. ווי דער שיכּור בלאָנדזשעט נאָך זײַן געבראָכנס און גייט און כביכול עסט עפּעס אַ זאַך וואָס ער האָט זי שוין פֿאַראומווערדיקט, וואָס אין זײַן טבֿע קען ער זי נישט עסן, אָבער אין זײַן דמיון איז דאָ עפּעס אַ געשמאַקס, אין זײַן דמיון, ווײַל ער איז שיכּור, בילדט ער זיך אײַן אַז עס איז דאָ ווײַן. אַזוי זאָגט ער האָט מען אויך אַזוי מצליח געווען צו פֿאַרפֿירן מצרים אין אַ זאַך וואָס איז קעגן דעם טבֿע, קעגן דעם היגיון. וואָס גייסטו בלאָנדזשען אין אַ זאַך וואָס קען דיר גורם זײַן אַ נזק? וואָס קען דיר גורם זײַן אַ רעה? עס איז דאָ אַ נבֿואה קעגן דיר, וואָס הערסטו די שרי צוען? וואָס הערסטו די פינת שבטיה אַז עס וועט נישט זײַן קיין זאַך, עס וועט נישט געשען קיין שלעכטס? עס איז נישטאָ דערצו קיין הסבר נאָר דאָס איז ווי אַ שיכּור, אַז דעם שיכּור ווערט בטל זײַן דעה און ער איז מסוגל צוריק צו טאָן זאַכן קעגן זײַן טבֿע און אַפֿילו זײַן געבראָכנס צו טרינקען ווי ווײַן, אַזוי אויך די מצרים, זייערע מעשׂים זײַנען געוואָרן אַזעלכע מעשׂים אַז דער היגיון האַלט שוין נישט אין זיי, און זיי זײַנען מסוגל צו שאַטן זיך אַליין מיט זייער בחירה.
ולא יהיה למצרים מעשה אשר יעשה ראש וזנב כיפה ואגמון. דורך דעם וועט נישט בלײַבן פֿאַר מצרים קיין מעשׂה וואָס קען מציל זײַן מצרים. קיין מעשׂה וואָס וועט אים זײַן צום תועלת. אָדער איינער פֿון די גרויסע רשעים אָדער איינער פֿון די נידעריקע. די כוונה איז, אַפֿילו אויב עס וועט זיך דערוועקן אַן עפּעס אַ כיפה, כיפה די כוונה איז אַ מענטש פֿון די גיבורים, פֿון די עשירים, וואָס וועט וועלן טאָן עפּעס אַ כללותדיקן תועלת צו ראַטעווען די אומה. אַפֿילו אויב עס וועט זיך דערוועקן אַן עפּעס אַן אגמון, אגמון דאָס איז אַ מקומי-דיקער שליט, פֿון דעם המון עם וואָס זײַנען מער שוואַך, וועלן אַלע אָפּלאָזן זייערע הענט, זיי וועלן נישט זײַן מסוגל צו ראַטעווען מצרים. און פֿאַרוואָס? ווײַל השם מסך בקרבה רוח עווים והתעו את מצרים. אַזוי אַז אויב השם מישט אין איר אַ רוח פֿון טירוף און בלבול און פֿאַרפֿירט מצרים, איז נישט קיין ראש און נישט קיין זנב, נישט קיין כיפה און נישט קיין אגמון, נישט אַ חשובֿער און נישט אַ גרויסער קען העלפֿן מצרים. רש"י דערקלערט ראש וזנב כיפה ואגמון, די חרטומים און די אצטגנינים וואָס קוקן אין די שטערן. זאָגט רש"י אַז עס זײַנען דאָ אין הימל מזלות און שטערן וואָס הייסן אַזוי, ראש וזנב. עס זײַנען דאָ מזלות וואָס הייסן ראש און זנב, כיפה ואגמון. און זיי זײַנען געמאַכט ווי אַ ראש און אַ זנב, און זיי געפֿינען זיך אין תלי, אָדער עס זײַנען דאָ וואָס לייענען אין טלה, מזל טלה. און דעם צוגאָב-פּירוש זאָגט רש"י ווי מיר האָבן דערקלערט, אַז די כוונה איז שלטון, ראשי שלטונים און אטרונים, די כוונה איז די חשובֿע. אטרון דאָס איז אין אַראַמיש, די כוונה איז אַ חשובֿער מענטש.
ביום ההוא יהיה מצרים כנשים, וחרד ופחד מפני תנופת יד השם צבאות אשר הוא מניף עליו. ביום ההוא יהיה מצרים כנשים, זאָגט דער מלבי"ם, וואָס האָבן חרדה און מורא פֿון יעדער זאַך. כנשים. אַ פֿרוי אין איין רגע דערשרעקט זיך, דאָס איז נישט צו קאָמפּליצירט. וחרד ופחד. וואָס איז דאָס חרד ופחד? וואָס, איז דאָס נישט קיין כפֿילות? זאָגט דער מלבי"ם, עס איז דאָ אַן אונטערשייד צווישן חרדה און פחד. זאָגט דער מלבי"ם, חרדה איז אַ פּלוצעמדיקע בהלה. אין איין רגע דערשרעק איך דיך, אַ מענטש דערשרעקט זיך. דאָס הייסט חרדה. ווי עס שטייט ויחרד יצחק חרדה גדולה. ויחרד האיש וילפת. דאָס איז פחד, אַ בהלה אין איין רגע. און עס איז דאָ אַנטקעגן דעם פחד, אַז פחד איז אַן אויסדרוק פֿון אַ תמידיקער מורא. אַ זאַך וואָס ציט זיך אַ לאַנגע צײַט. חרדה איז איך האָב דיך דערשראָקן אין אַ רגע. אויב למשל האָט מען לעבן דיר אויפֿגעריסן דינאַמיט, ביסטו דערשראָקן געוואָרן, נישט מורא געהאַט. אָבער אויב האָסטו עפּעס אַ חשש פֿון עפּעס אַ שׂונא וואָס שוין אַ סך צײַט האָסטו פֿאַר אים מורא, זאָג איך דו האָסט מורא. פֿון פחד, זאָגט דער מלבי"ם, מיינט אַ תמידיקע מורא. ופחדתה לילה ויומם. אשרי אדם מפחד תמיד. פחד איז אַן אויסדרוק פֿון אַ זאַך וואָס ציט זיך, אַ תמידיקע מורא. ותפחד תמיד כל היום. חרדה איז בדרך כלל איך האָב חרדה פֿון שלעכטס וואָס איך זע פֿאַר מיר. אַ מענטש זעט עפּעס אַ דערשרעקנדיקע זאַך, ער דערשרעקט זיך. עפּעס אַ שלעכטס וואָס ער זעט פֿאַר זיך. ויחרד כל העם אשר במחנה, חרדה הרמה. אָבער פחד, אַ סך מאָל איז דאָס אַ זאַך וואָס איז נישט פֿאַר מיר, נישט אַנטקעגן מיר, איך האָב מורא פֿון עפּעס אַ צוקונפֿטיקן שלעכטס, איך האָב מורא פֿון עפּעס וואָס איך זע נישט איצט פֿאַר די אויגן. ווי פחד פחדתי ויאתייני. איך האָב מורא געהאַט פֿון עפּעס, ער איז נישט דאָ, ער געפֿינט זיך נישט, אָבער סוף כל סוף ויאתייני, סוף כל סוף איז ער אָנגעקומען. אָבער ווען איך האָב מורא געהאַט איז ער נאָך נישט געווען דאָ. אשרי אדם מפחד תמיד, איך האָב שטענדיק מורא פֿון אַ זאַך וואָס איז נאָך נישט דאָ. חרדה, ווי מיר האָבן דערקלערט, ציט זיך נישט, דאָס איז אין איין רגע, און חרדה איז בדרך כלל עפּעס וואָס דו זעסט, פֿון עפּעס וואָס איז דאָ. אַנטקעגן פחד, דאָס איז אַ זאַך וואָס איך זע נישט, און אַ זאַך וואָס קען זיך אויך ציען אַ לאַנגע צײַט. אַ נאָך אַ זאַך זאָגט דער מלבי"ם, פחד איז נאָר פֿון אַ זאַך וואָס איך האָב חשש אַז זי וועט מיר שלעכט טאָן, פֿון וואָס האָב איך מורא? פֿון אַ זאַך וואָס איך האָב חשש אַז זי וועט מיר שאַטן. אַנטקעגן דעם חרדה, אַ סך מאָל קומט דאָס נישט אין אַן אויסדרוק פֿון עמעצן וואָס שאַט, נאָר ווי איך האָב דערקלערט חרדה איז ווי אַ בהלה, אַזוי אַ מאָל איז דאָ אַן אויסדרוק ווי ויחרדו זקני העיר לקראתו. וואָס איז דער פּירוש? זיי האָבן זיך דערשראָקן, ווי דערשראָקן, זיי האָבן געהערט אַז עמעצער קומט, האָבן זיך תיכף אַלע געאײַלט אַרויסצוגיין אים אַנטקעגן. דאָס איז נישט פחד. פחד קומט שטענדיק פֿון עפּעס וואָס איך פֿאָרכט. חרדה איז נישט בהכרח עפּעס וואָס איך פֿאָרכט. חרדה איז ווי אַ בהלה, עפּעס אַ מיידיקע, רגעדיקע בהלה, זיי האָבן געהערט אַז עמעצער קומט, איז תיכף אַרײַן אין זיי אַ תזזית צו גיין מקבל זײַן זײַן פּנים. זיי האָבן זיך דערשראָקן, ער איז אָנגעקומען. ויחרד אחימלך לקראת דוד. איצט לאָמיר מבֿאר זײַן וואָס עס שטייט דאָ. וחרד ופחד מפני תנופת יד השם צבאות. זאָגט דער מלבי"ם, אַ מאָל טרעפֿט זיך אַז אַ מענטש דערשרעקט זיך עפּעס אַ פּלוצעמדיקע בהלה, און אַ מאָל קען זײַן אַפֿילו פֿון עפּעס אַ קליינער זאַך, וואָס אין איין רגע האָט אים אַזוי איבערראַשט און דערשראָקן. אָבער נאָך דעם וואָס ער האָט שוין געזען, אַ, דאָס איז נאָר דאָס, ווערט ער באַרויִקט. ער האָט געטראַכט ווער ווייסט וואָס, ער האָט געהערט אַ רויש, אין איין רגע דערשראָקן, פּלוצעם זעט ער עפּעס אַ קליין קעצל. אַ, ער איז באַרויִקט געוואָרן, דאָס איז אַלץ, איך האָב געטראַכט אַז עס איז געשען, אַז עס איז דאָ עפּעס אַ דערשרעקנדיקע זאַך. און דעמאָלט נאָך דעם וואָס ער האָט עס געזען, וועט ער שוין נישט מער חרדה האָבן. הייסט עס ער ווייסט שוין, ער האָט שוין געזען וואָס דאָס איז, ער דערשרעקט זיך שוין נישט מער. און אויך די זעלבע זאַך מיט פחד. אַ מאָל טרעפֿט זיך אַז אַ מענטש האָט אַ מורא, ווי איך האָב געזאָגט פחד קען זײַן אַ זאַך וואָס ציט זיך, פֿון עפּעס אַ נוראדיקער זאַך. אָבער דאָס איז באמת ווײַל ער ווייסט נישט וואָס די זאַך איז. עס דוכט אים אַז דאָס איז אַן עצומדיקע זאַך וואָס איז מסוגל אים צו שאַטן, אַ לאַנגע תקופה האָט ער מורא געהאַט. אָבער נאָך דעם וואָס ער זעט די זאַך פֿאַר די אויגן, זאָגט ער אַ, דערפֿון האָב איך מורא געהאַט? דערפֿון האָב איך זיך דערשראָקן? פֿון דאַנען און ווײַטער איז ער באַרויִקט. אויך חרדה, אויך פחד, קען זײַן אַז נאָכן טרעפֿן זיך מיט דער זאַך פֿון וועלכער מיר האָבן חרדה און מורא, קען זײַן אַז נאָך דעם ווערן מיר באַרויִקט און מיר וועלן נישט מער דערפֿון מורא האָבן. אָבער אַנטקעגן דעם זאָגט ער, זעט בײַ מצרים וועט נישט זײַן אַזוי. מצרים וועלן זײַן ווייך-האַרציק ווי פֿרויען. ביז אַז נאָר פֿון תנופת יד השם צבאות. וואָס איז תנופת יד השם? זאָגט דער מלבי"ם, עס איז דאָ אַן אונטערשייד צווישן הייבן און וואָרפֿן (להניף). הייבן דאָס איז אַ הויכע הייבונג. אָבער להניף מיינט אַפֿילו אַ לײַכטע תנופה. אַ לײַכטע תנופה הייסט להניף. ער זאָגט אַפֿילו פֿון תנופת יד השם צבאות אשר הוא מניף עליו, השם האָט נאָר געהויבן די האַנט, אַ לײַכטע תנופה, אַפֿילו נישט אַראָפּגעלאָזט צו געבן אַ קלאַפּ, און אַפֿילו נישט געהויבן די האַנט, נאָר נאָר געטרייסלט מיט איר, וואָס דאָס ווײַזט אויף דער לײַכטקייט פֿון דער תנופה, ער זאָגט מיט אַלץ דעם, דורך דעם קליינעם רמז וועט דאָס אַרײַנברענגען אין זיי מורא און חרדה. דער קליינער אות וואָס זיי וועלן זען, וועט זיי גורם זײַן מורא בתמידות. די מיידיקע חרדה, אַז דו זאָלסט נישט זאָגן אַ, מיר האָבן געזען דאָס איז נאָר די האַנט פֿון השם, דאָס איז קליין, ניין, דאָס וועט זיי גורם זײַן אַ תמידיקע חרדה און אַ תמידיקע מורא. די חרדה וועט זיך ציען, ווי פֿרויען וואָס האָבן חרדה און מורא און האָבן מורך לב. וואָס איז דאָס ביום ההוא יהיה מצרים כנשים? דער רד"ק דערקלערט, אַזוי ווי אין יענער צײַט האָט דער מלך אשור חרובֿ געמאַכט מצרים און כוש. ווי מיר געדענקען אַז ער איז געגאַנגען חרובֿ צו מאַכן מצרים און כוש און דערנאָך צוריקגעקומען צו מלחמה האַלטן קעגן חזקיה. און דעמאָלט האָט השם אים דאָרט געשלאָגן. אַזוי זאָגט ער ביום ההוא יהיה מצרים כנשים. אין יענער צײַט, אין יענער צײַט וואָס דו טראַכטסט אַז ער וועט חרובֿ מאַכן מצרים און כוש, וועסטו זען גבֿורה, וועסטו זען עוצמה, זאָגט ער אים ניין ניין ניין, ביום ההוא וועלן זיי זײַן ווי פֿרויען. נאָך אין יענעם טאָג וועט ער מצליח זײַן, ער וועט קומען אַהער און נאָך אין יענעם טאָג וועט ער פֿאַלן. אַז דו זאָלסט נישט טראַכטן אַז איך רעד וועגן שפּעטערע תקופות, וועגן אַנדערע צײַטן. ניין, אין יענער צײַט וואָס דו וועסט זען די גבֿורה און דו וועסט זיך דערשרעקן פֿון זײַן עוצם, האָסטו נישט וואָס מורא צו האָבן. ער וועט זײַן, די מצרים וועלן זײַן ווי פֿרויען, אַזוי אַז דו האָסט נישט וואָס מורא צו האָבן, אין יענער צײַט וועט השם אויפֿהייבן זײַן האַנט אויף אים.
והייתה אדמת יהודה למצרים לחגא. כל אשר יזכיר אותה אליו יפחד מפני עצת השם צבאות אשר הוא יועץ עליו. והייתה אדמת יהודה למצרים לחגא. אויך די אדמת יהודה וועט זײַן פֿאַר זיי אַ חרדה פֿאַר מצרים. וואָס איז חגא? חגא דערקלערט רש"י, און מיט דעם קו גייט אויך דער מלבי"ם און דער רד"ק, דאָס איז מלשון שבֿר, אימה, פחד. יחוגו וינועו כשיכור וכל חוכמתם תתבלע, זייער חוכמה ווערט פֿאַרשלונגען. יאָ, חגוי הסלע. מצרים וועט זײַן, זײַ מוחל, יהודה וועט זײַן פֿאַר מצרים לחגא. זיי וועלן אַרויפֿברענגען מורא און חרדה. דער פּירוש איז, אַ מענטש וואָס וועט זיך דערמאָנען אין ארץ יהודה, וועט טראַכטן צו זיך דאָס איז אַ סימן וואָס באַשײַנט שלעכטס. זיכער עצהט השם אויף מיר עפּעס אַ שלעכטע זאַך. וואָס, וואָס איז די כוונה? דער מלבי"ם דערקלערט, די מצרים זײַנען געווען באַקאַנט ווי חרטומים, ווי מעוננים. מעוננים, וואָס איז דאָס? די מענטשן וואָס באַשטימען עונות. די תקופה איז גוט אַרויסצוגיין, די תקופה איז נישט גוט. די תקופה איז מסוכן, די תקופה נישט. אין דעם טאָג זאָלסטו אָנהייבן, אין דעם טאָג הייב נישט אָן. און אַזוי ווײַטער אויף דעם דרך, דאָ מאַך אַ געשעפֿט, אין דער צײַט איז דאָס נישט גוט. דאָס הייסט מעוננים. און די תורה האָט אָסור געמאַכט, לא תנחשו ולא תעוננו. די כוונה איז, מען טאָר נישט זאָגן די עונה איז גוט, די עונה איז נישט גוט, נאָר תמים תהיה עם השם אלוקיך. זײַ בוטח אין דעם קדוש ברוך הוא און גיי מיט אים אין תמימות און דער קדוש ברוך הוא וועט משפּיע זײַן אויף דיר אַ גוטן שפֿע. די מצרים זײַנען געווען מעוננים. אַזוי באַשרײַבט ער אויך זייער יראה אויף דעם דרך. ער זאָגט עס וועט זײַן אַ סימן בײַ די אומות, אַז זיי האָבן געהאַט אַ דוגמה אַז אויב אַ מענטש וואָלט דערמאָנט עפּעס אַ שלעכטע זאַך, וואָס פּלוצעם האָט ער איצט דערמאָנט דעם ענין? מסתמא סימבאָלירט דאָס אַז עס וועט מיר טרעפֿן שלעכטס. וואָס פּלוצעם האָט ער איצט דערמאָנט עפּעס אַ שׂונא מײַנעם? כאילו אָן אַ שײַכות, מיר האָבן דערפֿון נישט גערעדט, פּלוצעם האָט ער דאָס דערמאָנט. אַ, דאָס איז אַ סימן אַז עס וועט דיר זײַן שלעכט. עס זײַנען דאָ אַלערליי מענטשן וואָס גייען צום באַדויערן לויט די הבֿלים. ער האָט געזען עפּעס אַ שוואַרצע קאַץ, האָט ער שוין עפּעס תרגומים און פּירושים און רש"י און רמב"ם און אַלערליי ביאורים. זײַ נישט קיין גייער נאָך די הבֿלים ווי דער דרך פֿון מצרים. זיי האָבן געזען עפּעס נישט גוטס, זײַן שׂונא איז פֿאַרבײַ פֿאַר אים, הײַנט וועל איך דורכפֿאַלן. גלײַך ווי איך בין געקומען אַרויסצוגיין פּונקט איז ער געקומען פֿאַרבײַ מיר. הײַנט וועל איך האָבן אַ נחס. איר קענט די מענטשן וואָס האָבן אַזעלכע אמונות פֿון הבֿלים? מען טאָר נישט טאָן אַזאַ זאַך, מען טאָר דאָס נישט זאָגן. עס שטייט לא יאמר, די גמרא זאָגט מדרכי האמורי, מען זאָל נישט זאָגן קום נישט בעטן פֿון מיר דײַן חובֿ במוצאי שבת. דו מאַכסט מיר אַ נחס-וואָך. גלײַך ווי דו ביסט געקומען במוצאי, נאָך נישט אָנגעהויבן די וואָך, גלײַך, נו, וווּ איז דאָס געלט? יאָ, בײַ די סוחרים איז דאָ אַן אויסדרוק סיפֿתח. דאָס איז אויך, דאָס איז מדרכי האמורי. אַזוי זאָגט די גמרא. מען טאָר נישט מאַכן קיין סימנים, אויב איך וועל טאָן אַזוי וועט דאָס מצליח זײַן און אויב נישט, מען טאָר נישט טאָן אַזוי. אַזוי אַז די מצרים זײַנען געווען מעוננים. און דעמאָלט מצרים, אדמת יהודה למצרים וועט זײַן לחגא. די כוונה איז, אויב בײַ מצרים וועט מען דערמאָנען יהודה, אָדער מען וועט דערמאָנען די אנשי יהודה, פֿאַר מצרים וועט דאָס זײַן אַ סימן פֿון שבֿר. אַ, וואָס פּלוצעם האָט מען איצט דערמאָנט יהודה? גיי ווייס וועלכן אסון וועל איך הײַנט האָבן, גיי ווייס וועלכע צרה וועל איך האָבן. מען האָט דערמאָנט יהודה. עס וועט זײַן בײַ זיי אַזאַ אימה און מורא פֿאַר יהודה, אַז נאָר אויב זיי וועלן הערן דעם נאָמען יהודה, וועט דאָס זײַן פֿאַר זיי אַן אות און אַ סימן וואָס באַשײַנט שלעכטס. כל אשר יזכיר אותה אליו יפחד מפני עצת השם צבאות אשר הוא יועץ עליו. ער וועט שוין אָנהייבן צו טראַכטן, ווער ווייסט איצט וואָס השם עצהט אויף מיר? ווער ווייסט וועלכן פּלאַן דער קדוש ברוך הוא, וועלכן שלעכטן פּלאַן דער קדוש ברוך הוא פּלאַנירט מיר? ווי אַזוי פּונקט האָט מען איצט דערמאָנט לעבן מיר יהודה? עד כדי כך וועט דער נאָמען יהודה אַרויפֿברענגען אויף זיי מורך אין זייער האַרץ, אַרויפֿברענגען אויף זיי מורא און אימה.
ביום ההוא יהיו חמש ערים בארץ מצרים מדברות שפת כנען ונשבעות להשם צבאות. עיר ההרס ייאמר לאחת. ביום ההוא יהיו חמש ערים. רש"י דערקלערט, מיר האָבן געלערנט אין סדר עולם, נאָך דער מפּלה פֿון סנחריב, דהיינו עס זײַנען געשטאָרבן 180 טויזנט ראשי גייסות פֿון אַרום ירושלים, איז געקומען דער מלאך השם און האָט זיי געשלאָגן אין איין נאַכט. איז געשטאַנען חזקיהו און האָט פּטור געמאַכט די באַפֿעלקערונג וואָס ער האָט מיטגעבראַכט מיט זיך פֿון מצרים און פֿון כוש. ער האָט דאָך מיטגעבראַכט מיט זיך שבֿויים. חזקיהו, וואָס האָט ער וואָס צו טאָן מיט אַל דעם כוח-אַרבעט? וואָס וועט ער טאָן מיט אַל די אַריטרעאים? האָט ער זיי פּטור געמאַכט. זיי אַוועקגעשיקט. און זיי האָבן אויף זיך אָנגענומען מלכות שמים און זיך צוריקגעקערט אין זייער אָרט. אַל די האָבן געזען דעם רובֿ חסד פֿון חזקיהו, אָנגענומען דעם עול מלכות שמים און זיך צוריקגעקערט אין זייער אָרט, ווּהין? קיין מצרים און קיין כוש. שנאמר ביום ההוא יהיו חמש ערים. וואָס האָבן זיי געטאָן דאָרט אין מצרים? זיי זײַנען געגאַנגען און האָבן געבויט אַ מזבח פֿאַר השם אין ארץ מצרים, און מקריבֿ געווען אויף אים צום הימל. צו מקיים זײַן וואָס עס שטייט ביום ההוא יהיה מזבח להשם במצרים, אין ארץ מצרים. פֿון וואַנען וועט זײַן אַ מזבח פֿאַר השם? פֿון די וואָס חזקיהו האָט זיי אַוועקגעשיקט, יענע וועלן בויען אַ מזבח פֿאַר השם אין ארץ מצרים צו דינען השם. דאָס איז איין ביאור. רש"י ברענגט אַ נאָך אַ ביאור, עס זײַנען דאָ פֿון אונדזערע רבותינו וואָס האָבן געדרשנט אין מסכת מנחות אויפֿן מזבח פֿון בית חוניו. דעם זון פֿון שמעון הצדיק, וואָס ווי באַקאַנט האָט ער זיך צעקריגט מיט זײַן ברודער און אַנטלאָפֿן נאָך אריסטובלוס, און אַנטלאָפֿן דערפֿאָלגלעך קיין מצרים, און דאָרט מקריבֿ געווען, ער איז געווען מקריבֿ קרבנות, האָט דאָרט געמאַכט אַ מזבח. עיר ההרס ייאמר לאחת. וואָס איז עיר ההרס? יונתן טײַטשט, קרתא דבית שמש דעתידה למחרב יתאמר היא חדא מנהון. איינע פֿון די שטעט דאָס איז אַ שטאָט וואָס מען וועט זי רופֿן בית שמש אין מצרים, נישט אונדזער בית שמש, אַז יענע שטאָט איז עתיד חרובֿ צו ווערן. אַזוי וועט מען זאָגן אויף איינע פֿון זיי. דערקלערט רש"י, אַז בעצם האָט דער אונקלוס איבערגעטײַטשט דאָס וואָרט ההרס אין צוויי אופֿנים. די אונגאַרן, איר ווייסט, בײַטן אין זיי אַ ה"א מיט אַ ח"ית. ריכטיק? דאָס איז נישט נאָר די אונגאַרן, וויסן זאָלט איר אַז אין לשון הקודש אַ סך מאָל בײַטן זיך אַ ה"א און אַ ח"ית. יאָ? אַזוי זײַנען דאָ אַ סך. אַזוי אַז עיר ההרס קען מען לייענען ההרס און מען קען לייענען החרס. וואָס איז חרס אין לשון הקודש? נו, ווער ווייסט? די זון. שנאמר, שיין, תמנת חרס. יהושע איז באַגראָבן געוואָרן אין תמנת חרס. פֿאַרוואָס? דאָס ער האָט אָפּגעשטעלט די זון אין הימל, לכן האָבן זיי אים באַגראָבן אין תמנת חרס. אָדער עס איז דאָ אַ נאָך אַן אויסדרוק, בטרם יבוא החרסה. ווער האָט געזאָגט? שמשון האָט געזאָגט צו זײַנע מרעים, לייזט מיר די חידה בטרם יבוא החרסה, נאָך פֿאַר די זון וועט אונטערגיין. יאָ, החרס איז די זון. אַזוי אַז מען וועט רופֿן די שטאָט עיר החרס, עיר החרס איז דערקלערט ער בית שמש. דאָס איז עיר החרס. און פֿאַרוואָס האָבן זיי זי גערופֿן בית שמש? דערקלערט דער מלבי"ם, אַז זיי האָבן געדינט די זון, דאָרט אין יענעם אָרט אין מצרים האָבן זיי געדינט די זון, לכן האָבן זיי זי גערופֿן עיר החרס. און אויך, דערקלערט ער עיר החרס, אַ שטאָט וואָס איז עתיד חרובֿ צו ווערן. און לכן איז דאָס מלשון ההרס. אַזוי אַז ער האָט געדרשנט אי דעם חרס און אי דעם ההרס. אַ שטאָט וואָס איז עתיד חרובֿ צו ווערן. יאָ, אויך האומר לחרס ולא יזרח, מלשון חרס, און אויך לשון זון, און אויך לשון הריסה און חורבן. דערקלערט דער מלבי"ם, די מענטשן, זיי וועלן זיך שווערן צו השם אַז איין שטאָט פֿון זיי וואָס וועט זיך צוריקציען פֿון אים, וועט מען זי רופֿן עיר ההרס. דער פּירוש איז, אויב איינע פֿון די פֿינף שטעט וואָס מיר האָבן דערקלערט אַז זיי ריידן שפת כנען, פֿון וואַנען ווייסן זיי שפת כנען? ווײַל זיי זײַנען דאָך געווען דאָ, מיר האָבן דערקלערט, ער האָט זיי געשיקט פֿון דאַנען קיין ארץ מצרים. זיי זײַנען נשבעות להשם צבאות. וואָס איז נשבעות להשם צבאות? זיי וועלן גלייבן אין השם, און שטענדיק ווער עס גלייבט אין עפּעס אַ זאַך שווערט אין איר. ווער עס גלייבט אין אַן אליל שווערט ער אין זײַן ג-ט. ווער עס גלייבט אין השם יתברך שווערט אין השם. זיי וועלן זײַן נשבעות להשם צבאות, און זיי וועלן מאַכן צווישן זיך אַ שבֿועה און אויך אַ הסכמה, אַז עיר ההרס ייאמר לאחת וואָס וועט אָפּטרעטן פֿון דער שבֿועה. אַ שטאָט וואָס וועט נישט זײַן גרייט צו דינען השם פֿון די פֿינף שטעט וואָס האָבן אויף זיך אָנגענומען אַלע צו דינען השם, עיר ההרס ייאמר לאחת. זי וועט זײַן די חרובֿע שטאָט, מיר וועלן משמיד זײַן יענע שטאָט. אַזוי איז געווען בײַ זיי אַ מוחלטדיקע קבלה צו דינען השם, פֿינף שטעט וואָס אין ארץ מצרים.
ביום ההוא יהיה מזבח להשם בתוך ארץ מצרים, ומצבה אצל גבולה להשם. ביום ההוא יהיה מזבח להשם בתוך ארץ מצרים, ווי מיר האָבן דערקלערט וועלן זיי דאָך זײַן דאָרט עובֿדי השם, עס וועט זײַן אַ מזבח וווּ מען וועט דאָרט מקריבֿ זײַן קרבנות, פֿינף שטעט האָבן מיר געזאָגט וועלן זיך שווערן צו דינען השם. און די מצבה, ווּ וועט זי זײַן? אצל גבולה להשם. די מצבה וועט זײַן בײַם גבֿול. פֿאַרוואָס? וואָס סימבאָלירט זי דאָרט בײַם גבֿול? אַז השם איז דער אלוקים, און ווער עס וועט קומען דורכן גבֿול כדי צו מיצר זײַן און שלעכטס צו טאָן, וועט דער קדוש ברוך הוא האַלטן אונדזער מלחמה. ווי עס איז געווען זייער דרך, אַז די מצרים, מיר ווייסן, פֿלעגן שטעלן זייערע עבֿודות זרות אַרום, כדי אַז די עבֿודה זרה וואָס אַרום, ווי עס איז געווען בײַ עם ישראל ווען זיי זײַנען אַרויס פֿון מצרים, עס שטייט אַז דאָרט זײַנען זיי אָנגעקומען לפי החירות. וואָס איז דאָס פי החירות? אַ נאָמען פֿון אַן עבֿודה זרה וואָס דערשײַנט אין אַלערליי קדומע כתבֿים אויך, נישט אַפֿילו נישט אין דער תורה, הייסט פי חירותי. אַזוי דערשײַנט עס אין אַלערליי אַלטע שטיינער וואָס אויף זיי געפֿינט זיך, אָדער אַלטע פּאַפּירוסן וואָס אויף זיי געפֿינט זיך דער אויסדרוק. הייסט עס זיי האָבן געהאַט עבֿודות זרות וואָס זיי פֿלעגן זיי שטעלן בײַם אַרײַנגאַנג אין דער שטאָט אָדער בײַם אַרײַנגאַנג אין דעם לאַנד, כדי אַז זיי זאָלן היטן אַז עס זאָלן נישט אַרײַנגיין און נישט דורכדרינגען שׂונאים. אַזוי אויך להבֿדיל, זיי וועלן שטעלן אַ מזבח פֿאַר השם אין ארץ מצרים, און אַ מצבה, די מצבה וועט זײַן בײַם גבֿול. די מצבה, ווי באַקאַנט, איז געווען אַ זאַך וואָס דורך איר האָט מען געדינט השם, יעקב אבינו, עס שטייט אַז ער האָט אויפֿגעשטעלט אַ מצבה, אָבער ווײַל אין אַ שפּעטערער תקופה האָבן די גויים דאָס זיך אָנגעאייגנט, איז דאָס געוואָרן שנוי אין די אויגן פֿונעם מקום, און לכן דינט מען שוין נישט השם אויף אַ מצבה נאָר נאָר אויף אַ מזבח. אָבער דער דרך פֿון די גויים איז יאָ צו מאַכן אָדער מקריבֿ צו זײַן אויף אַ מצבה אָדער צו שטעלן שמירן אייל אויף אַ מצבה. אַזוי אַז עס וועט זײַן אַ מצבה אצל גבולה להשם. בײַם גבֿול, פֿאַר אַן אות אַז השם איז דער אלוקים, און ווער עס וועט וועלן אַרײַנגיין אַהער, כביכול וועט השם ריבן אונדזער ריב. והיה לאות ולעד להשם צבאות בארץ מצרים, כי יצעקו אל השם מפני לוחצים, וישלח להם מושיע ורב והצילם. דער מזבח און די מצבה, זיי וועלן זײַן לאות ולעד להשם צבאות. די מצבה וועט זײַן אַן אות פֿאַר השם. כביכול וועלן זיי דערמיט דערמאָנען אַז השם איז דער וואָס ריבט אונדזער ריב, השם איז דער וואָס מושיע איז אונדז פֿון אונדזערע שׂונאים. דער מזבח וועט זײַן אין דער בחינה פֿון אַן עד, ער וועט אונדז מעיד זײַן. זאָגט דער מלבי"ם, עס איז דאָ אַן אונטערשייד צווישן עד און אות. עס שטייט דאָ והיה לאות ולעד להשם. זאָגט דער מלבי"ם וואָס איז דער אונטערשייד צווישן זיי? אות קומט צו באַצייכענען אַ זאַך וואָס איז געווען. וקשרתם לאות על ידיך. דער אות דערמאָנט דיר אַ זאַך וואָס איז געווען, מאַך דיר עפּעס אַן אות כדי עס זאָל אונדז זײַן אַ דערמאָנונג. אַנטקעגן דעם עד, קומט צו ווײַזן אויף דער צוקונפֿט. ווי עד הגל הזה ועדה המצבה. דער דאָזיקער הויפֿן וועט דיך מעיד זײַן אין דער צוקונפֿט אויב דו וועסט וועלן קומען צו מיר אָדער אויב איך וועל זיך דערנענטערן צו דיר. עד איז שטענדיק עפּעס וואָס קומט צו דערמאָנען אויף אַ צוקונפֿטיקן אופֿן. אות קומט צו דערמאָנען דיר אויף עפּעס וואָס איז אַ מאָל געווען. און לכן זאָגט ער, די מצבה וועט זײַן אַן אות כביכול פֿאַר השם. השם וועט זען די דאָזיקע מצבה און דורך דעם וועט ער כביכול דערמיט אונדז געדענקען אַז מיר דינען נאָר אים. און דער מזבח וועט זײַן אין דער בחינה פֿון אַן עד, ער וועט אונדז מעיד זײַן, ער וועט אונדז מעיד זײַן אַז מיר וועלן גיין אויפֿן ריכטיקן דרך, אַז מיר וועלן נישט אָפּטרעטן פֿון דעם דרך, דערצו דאַרף מען אַן עד ווײַל ווי מיר האָבן געזאָגט עד איז אויף דער צוקונפֿט. און דעמאָלט כי יצעקו אל השם מפני לוחצים, ווען עס וועט זײַן חלילה אַ צרה, וועלן מיר שרײַען צו השם און השם וועט אונדז שיקן אַ מושיע און רב און וועט אונדז מציל זײַן. ווײַל אָט האָבן מיר פֿאַר אַן אות די מצבה וואָס מיר האָבן אויף אונדז אָנגענומען די עבֿודת השם.
ונודע השם למצרים, וידעו מצרים את השם ביום ההוא, ועבדו זבח ומנחה, ונדרו נדר להשם ושילמו. איצט זאָגט ער וואָס וועט זײַן דער עד אין ארץ מצרים? דורך דעם וואָס השם וועט העלפֿן מצרים, וועט זיי דאָס באַקאַנט ווערן. ווי באַקאַנט אַז דער מלבי"ם זאָגט אַז ידיעה איז שטענדיק אַ קלאָרע ידיעה. דאָס איז אַ מוחלטדיקע זאַך, דאָס איז נישט אַ זאַך וואָס עס זײַנען אין איר ספֿקות. און דערנאָך וועלן זיי אָנהייבן זיך אַרײַנטראַכטן אין השם יתברך און וועלן זען און זיך אַרײַנטראַכטן און לייגן אַכטונג אויף דער השגחה פֿון השם אויף יעדן פּרט און פּרט. וידעו מצרים את השם. אין אָנהייב וועט דאָס זײַן נודע, דאָס איז די פּתיחה פֿון דער זאַך. ווען די זאַך הייבט אָן צו זײַן נודע, הייבסטו אָן צו מבֿרר זײַן, הייבסט אָן צו לייגן אַכטונג, קומסטו צו אַ גמורדיקער ידיעה. דאָס איז וידעו מצרים את השם. אין אָנהייב וועט דאָס זײַן נאָר אין דעם גדר פֿון נודע, די התחלה פֿון דער זאַך, דערנאָך וועט זײַן אַ גמורדיקע ידיעה, און זיי וועלן אים וויסן פֿון זיך אַליין, פֿון דער השׂכל וואָס אין זיי, און ממילא ווען דו ווייסט השם, ועבדו זבח ומנחה. זיי וועלן מקריבֿ זײַן קרבנות נאָר צו השם יתברך. דעם מזבח וואָס וועט זײַן אין ארץ מצרים וועלן זיי דינען אויף אים השם. און נישט נאָר דאָס, ונדרו נדר להשם. נדרו דאָס איז אויף דער צוקונפֿט, זיי וועלן אויך נודר זײַן נדרים. בדרך כלל ווען אַ מענטש איז געווען אין אַ צרה פֿלעגט ער נודר זײַן אַ נדר. אם יהיה אלוקים עמדי ושמרני בדרך הזה אשר אנוכי הולך וכו'. יפתח האָט נודר געווען אַ נדר, דער ערשטער וואָס וועט אַרויסגיין פֿון דעם אַרײַנגאַנג פֿון מײַן הויז, אויב דער קדוש ברוך הוא וועט העלפֿן אין מײַן האַנט און וועט געבן כף זבח וצלמונע וכו'. עס איז געווען זייער דרך אין אַ צײַט פֿון צרה צו נודר זײַן נדרים. נאָך האָבן מיר געזען בײַ יונה, די מענטשן וואָס זײַנען געווען אויפֿן שיף האָבן נודר געווען נדרים צו השם אַז ער זאָל זיי מציל זײַן. אַזוי אויך וועט זײַן דאָ, ונדרו נדר להשם, און נישט נאָר דאָס וואָס זיי וועלן נודר זײַן אַ נדר צו השם, נאָר סוף כל סוף וועט אָנקומען די ישועה, און ממילא ושילמו. ממילא וועלן זיי אויך באַצאָלן דעם נדר ווען עס וועט קומען די ישועה. ונגף השם את מצרים, נגוף ורפוא. ושבו עד השם, ונעתר להם ורפאם. ער זאָגט דיר פֿון איצט וועט השם זיך נישט פֿירן מיט מצרים ווי ער האָט זיך געפֿירט מיט די אַנדערע אומות וואָס זײַנען געווען שנואות אין זײַנע אויגן. דאָרט אַז דער קדוש ברוך הוא נגפֿט זיי, איז דאָס כדי זיי צו משמיד זײַן. ער נגפֿט זיי דורך נקמה, דהיינו נישט צו איבערלאָזן פֿון זיי. אַנטקעגן דעם בײַ מצרים וועט נישט זײַן אַזוי. ונגף השם את מצרים, נגוף ורפוא. עס וועט זײַן אַ נגיפֿה וואָס איז דורך רפֿואה. ווען דער קדוש ברוך הוא נגפֿט, איז דאָ אַ מצב אַז דאָס איז אַ נגף וואָס קומט צו משחית זײַן און מכלה זײַן, און עס איז דאָ אַ מצב אַז דאָס איז אַ נגף וואָס קומט צו מקרבֿ זײַן און צו מחזיר בתשובֿה זײַן. ווען דאָס איז אַ נגף וואָס קומט צו מקרבֿ זײַן און צו מחזיר בתשובֿה זײַן, איז דאָס אַ נגף וואָס נאָך אים איז דאָ אַ רפֿואה. לכן שטייט כל המחלה אשר שמתי במצרים לא אשים עליך, כי אני השם רופאך. וואָס איז דער פּירוש? אויב איך האָב נישט געשטעלט קיין מחלה, וואָס דאַרף מען זאָגן אני השם רופאך? נאָר מען דערקלערט, כל המחלה אשר שמתי במצרים, וועלכע מחלה איז דאָס געווען? אַ מחלה וואָס נישט על מנת רפֿואה, נאָר אַ מחלה על מנת זיך צו נוקם זײַן. און דעמאָלט איז דאָס אַ מחלה וואָס עס איז אין איר נישטאָ קיין רפֿואה. אָבער עליך, עם ישראל, אדמה ודאי, לא אשים עליך, לא אשים עליך. איך וועל נישט געבן אויף דיר אַזאַ סאָרט מחלות. נאָר וועלכן סאָרט מחלות? אַ מחלה וואָס אין איר איז דאָ אויך אַ רפֿואה. און אַזאַ מחלה איז אַ מחלה וואָס איז בעצם אַ חסד, אַנטקעגן אַ מחלה וואָס אין איר איז דאָ נאָר אַ נזק און נאָר אַ מיתה. זאָגט דער קדוש ברוך הוא, ודאי וועט זײַן אַ מחלה, ווײַל אויב עס וועט נישט זײַן קיין מחלה ווי אַזוי וועט זײַן אַ קירובֿ? ווי אַזוי וועט זײַן אַ חזרה בתשובֿה? ווי אַזוי וועט זײַן אַ התעוררות? מיר זעען דאָך אַז חזקיהו האָט זיך דערוועקט נאָר דערפֿאָלגלעך זײַן חולי, און אַזוי איז די מציאות באַקאַנט אונדז אַלעמען. זאָגט השם, די מחלה פֿון דעם סאָרט וואָס איך האָב געשטעלט אין מצרים, וואָס איז אַ מחלה פֿון כיליון, לא אשים עליך. ווײַל אני השם רופאך, איז ממילא וועט דיר זײַן נאָר אַ מחלה וואָס אין איר איז דאָ אויך אַ רפֿואה, און דורך דעם וואָס דו וועסט זיך אומקערן בתשובֿה וועט זײַן אַ רפֿואה. און דאָס איז וואָס ער זאָגט אויך דאָ. ונגף השם את מצרים, נגוף ורפוא. עס וועט נישט זײַן אַ מגפֿה וואָס איז כיליון. און זאָגט דער מלבי"ם, עס געפֿינט זיך נישט קיין רפֿואה לעבן אַ מגפֿה אין קיין אָרט אין תנ"ך, נאָר דאָ. ווײַל שטענדיק איז נגוף אַ גמורדיקע מיתה. דאָס איז אַ זאַך וואָס נאָך איר איז נישטאָ קיין קיום. נאָר דאָ זאָגט דער קדוש ברוך הוא בײַ מצרים, עס וועט זײַן אַ נגוף וואָס וועט זײַן דורך רפֿואה. אויב זיי וועלן זיך אָפּקערן פֿון ריכטיקן דרך, וועט השם זיי נגפֿן, אָבער ווען זיי וועלן זיך אומקערן צו אים, דעמאָלט דער קדוש ברוך הוא ונעתר להם ורפאם. וואָס איז נעתר? אַ מענטש וואָס מעתיר איז, די כוונה איז ער איז מרבה. להעתיר איז צו זײַן מרבה. ווער עס איז מרבה תפֿילה אָדער מרבה תחנונים הייסט אַ מעתיר. און ווער עס נעמט אָן די תפֿילה און די תחנונים הייסט נעתר. און השם, דורך זייער רובֿ בקשה און תפֿילה, וועט זײַן נעתר צו זיי.