דער קאפיטל פאר אונז איז א גראדער המשך צום סוף פונעם פריערדיגן קאפיטל. דארט האט דער נביא באשריבן דעם לאגער פון סנחריב ווי א גרויסן און געדעכטן וואלד, וואס דער קדוש ברוך הוא גייט אפשניידן און אפהאקן זיינע צווייגן. קעגן יענעם וואלד וואס ווערט אפגעשניטן, קומט דא דער נביא און ווייזט אונז א גאר אנדערן וואוקס: איין קליינער און אָרעמער צווייג, וואס וועט ארויסקומען פונעם גזע ישי און וועט אליין ווערן א גרויסער וואלד. דאס איז וואס דער נביא זאגט אויף אן אנדער פלאץ: "הבאים ישרש יעקב, יציץ ופרח ישראל".
וְיָצָא חֹטֶר מִגֵּזַע יִשָׁי וְנֵצֶר מִשָּׁרָשָׁיו יִפְרֶה׃ - און עס וועט ארויסגיין א צווייג פונעם שטאם פון ישי, און א שפראץ פון זיינע ווארצלען וועט בליען.
לכאורה, פונעם גאנג פון די ענינים זעט אויס אז די דאזיגע נבואה רעדט וועגן חזקיהו, וואס אין זיינע טעג איז סנחריב געפאלן. אבער די באשרייבונגען דא - "ונחה עליו רוח ה'", "והריחו ביראת ה'", "לא למראה עיניו ישפוט" - זענען באשרייבונגען פון מלך המשיח. פרעגט דער מלבי"ם: דער דאזיגער טייל פון דער נבואה איז דאך אין די טעג פון חזקיהו בכלל נישט מקוים געווארן. מיר האבן נישט געזען אז אין זיינע טעג זאל קומען משיח. און אלעס וואס איז געזאגט געווארן אין די נבואות ביז אהער איז דאך פארווירקלעכט געווארן, בעת "ויצא חוטר מגזע ישי" - אז מלכות בית דוד זאל אויפשטיין און צוריק קומען צו דער הערשאפט - איז דעמאלט נישט מקוים געווארן. און דערפאר, זאגט דער מלבי"ם, דער אמת איז אליין אן עדות פאר זיך און דארף נישט קיין אנדערע עדות: דאס איז א נבואה אויף אחרית הימים.
רש"י האט געוואלט מסביר זיין דעם המשך פונעם כתוב אויף אן אנדערן אופן: דער עיקר נבואה איז געזאגט געווארן אויף די עשרת השבטים וואס זענען פארטריבן געווארן אין גלות אין די טעג פון חזקיהו און האבן זיך נישט אומגעקערט, און זענען פארבליבן אין חלח, חבור און נהר גוזן. נאכן באשרייבן דעם פאל פון סנחריב קומט דער נביא און זאגט: און אויב דו וועסט פרעגן וואס וועט זיין מיט די פארבלאנדזשעטע און פארשטויסענע וואס מען האט פארטריבן צו די לענדער פון סנחריב - נאך איז פארהאן א חזון למועד. "ויצא חוטר מגזע ישי" איז א צוקונפטיגע נבואה אויף זייער גורל. קומט אויס לויט רש"י אז עס זענען דא דא צוויי נבואות: איינע אויף דער הצלה פון חזקיהו, און די צווייטע אויף די עשרת השבטים, אין וועלכער דער נביא לאזט זיי וויסן אז זיי זאלן ווארטן, אז זייער מצב וועט זיך נאך טוישן - אבער אין א גאר ווייטער צוקונפט, א צוקונפט אויף וועלכער מיר ווארטן נאך אלץ.
דער מלבי"ם האט א ביסל אן אנדערן ביאור. וויסן זאלסטו, זאגט דער מלבי"ם, אז פון דער ערשטער גלות אן, די גלות אין די טעג פון סנחריב, האט זיך אנגעהויבן די פאסיגע צייט פאר דער גאולה. פון יענער שעה אן איז כלל ישראל שוין געווען ראוי אויסגעלייזט צו ווערן, און פון דעמאלט אן זעען מיר ווי די נביאים הייבן אן נבואה צו זאגן אז דער קדוש ברוך הוא וועט צונויפנעמען די פארשטויסענע פון די פיר עקן וועלט. אפילו די גאולה וואס איז געווען ביים צווייטן בית המקדש איז געווען בלויז א טיילווייזע גאולה: וויפיל זענען דאן ארויפגעקומען? ווייניגער פון פופציג טויזנט מענטשן - בערך פערציג טויזנט און נאך ארום זיבן טויזנט קנעכט. א גאר טיילווייזע גאולה. דאס הייסט, מיר זענען נאך אלץ אין דעם כלל פון ווארטן אויף דער גאולה, און פון ווען אן? פון דער תקופה פון חזקיהו המלך, ווען די עשרת השבטים זענען פארטריבן געווארן אין גלות. פון יענער תקופה אן ווארטן מיר.
און די דאזיגע גאולה האט צוויי צייטן: עס איז דא א בחינה פון "זכו" און עס איז דא א בחינה פון "בעיתה". און דאס איז וואס די גמרא זאגט: זכו - אחישנה, לא זכו - בעיתה. די באשטימטע צייט וואס מיר וועלן בשום אופן נישט איבערטרעטן הייסט "בעיתה", און קעגן דעם איז פארהאן "זכו": אויב מיר וועלן פאררעכטן און אויסלייטערן אונזערע מעשים, וועט דורך דעם די גאולה צוגעאיילט ווערן און קומען נאך פאר איר צייט. און דערפאר קומט דער נביא און זאגט: זעט א פלאי פלאים, אין יענער תקופה איז כלל ישראל געווען פעהיג צו דער גאולה. און אויב מיר וואלטן זוכה געווען און זיך אויסגעלייטערט, זאגט דאך דער מדרש: דער קדוש ברוך הוא האט געוואלט מאכן חזקיהו פאר משיח און סנחריב פאר גוג ומגוג, נאר דער חטא האט גורם געווען.
קומט אויס אז די נבואה "ויצא חוטר מגזע ישי" רעדט נישט וועגן עפעס וואס וועט פאסירן ערשט איבער טויזנטער יארן, נאר וועגן א געלעגנהייט וואס האט זיך דעמאלט געעפנט פאר אונז. אין יענער שעה האט געקענט ארויסגיין א חוטר מגזע ישי און א נצר משורשיו יפרה, אז חזקיהו זאל זיין בגדר משיח און עס זאל זיין די גאולה השלמה. און דערפאר איז די נבואה צוגעשטעלט געווארן צו דער מפלה פון סנחריב, דיר צו זאגן: גלייך נאך דער מפלה פון סנחריב איז דא געווען א גאלדענע געלעגנהייט, וואס ווען מיר וואלטן דערצו זוכה געווען, וואלטן מיר שוין דעמאלט זוכה געווען צו דער גאולה.
נאר דער נביא לייגט צו און זאגט אז עס זענען פארהאן תנאים אין דעם. און מיר געדענקען שוין דעם כלל פונעם מלבי"ם, אז אין לשון פונעם נביא איז נישט פאראן קיין שום איבריג ווארט, און דא איז לכאורה פאראן א כפילות: "ויצא חוטר מגזע ישי" און "ונצר משורשיו יפרה". וואס איז דער חילוק צווישן א חוטר וואס קומט ארויס פונעם גזע, און א נצר וואס קומט ארויס פון די שרשים?
דער מלבי"ם מסביר: דער גזע איז דאס וואס וואקסט העכער דער ערד, סמוך צום באדן; דער שורש איז דאס וואס געפינט זיך אונטער דער ערד. און יעצט, וואס איז דער חילוק צווישן א חוטר און א נצר? א בוים וואס מען שניידט אים אפ און זיין שטאם עקזיסטירט נאך, וואקסט ער צוריק ארויס פונעם שטאם און גיט ארויס א "חוטר" - א שטארקער צווייג וואס קומט ארויס פונעם שטאם אליין, וואס אמאל פארברייטערט ער זיך און ציט ווייטער דעם שטאם. אבער אויב מען האט אויסגעווארצלט דעם בוים אינגאנצן און עס זענען בלויז געבליבן שרשים טיף אין דער ערד, און פון זיי הייבט זיך אן א נייער וואוקס - קומט ארויס א שוואכער צווייג, ממש כאילו מען וואלט יעצט געפלאנצט א נייעם בוים פון פריש, ווי א קערנדיגל וואס מען האט געלייגט אין דער ערד און עס הייבט אן שפראצן דערפון א דינער שטעכער.
די צוויי משלים קומען אויסדרוקן צוויי מעגלעכע מצבים ביי כלל ישראל. דער נביא זאגט זיי: איינס פון די צוויי. אין יענער צייט איז דער שטאם נאך נישט געווען אויסגעווארצלט - חזקיהו איז א מלך פון דער שושלת בית דוד, און כאטש די מלכות איז אפגעהאקט און צעטיילט און ער הערשט בלויז איבער צוויי שבטים, איז דער גדם פונעם שטאם נאך אלץ פאראן. דערפאר אויב איר וועט זוכה זיין, וועט די אלגעמיינע גאולה זיין תיכף ומיד, און דעמאלט "ויצא חוטר מגזע ישי" - וועט איר זוכה זיין צו א שטארקן צווייג וואס וועט ממשיך זיין די מלכות. אבער אויב איר וועט פארפאסן די געלעגנהייט, וועט צום סוף קומען א גלות, און עס וועלן אריבערגיין יארן און טויזנטער יארן, און דעמאלט "ונצר משורשיו יפרה": דער שטאם וועט אויסגעווארצלט ווערן און ס'וועלן נישט בלייבן נאר די שרשים, ווייל די שרשים פון דער שושלת בית דוד וועלן קיינמאל נישט אפגעשניטן ווערן, און מיר קוקן ארויס אויף משיח בן דוד. אבער פונעם שורש וועט נישט ארויסקומען מער ווי א נצר - א מלכות וואס וועט זיך אנהייבן מיט שוואכקייט.
און די זאכן זענען מדויק אינעם לשון: "חוטר" איז מלשון חטוטרת (א הויקער), א בליטה, א פעסטע און שטארקע זאך. "נצר" איז א דינער צווייג וואס מען דארף היטן און אכטונג געבן דערויף (מלשון נצירה ושמירה) - מען שטעלט דערנעבן א שטעקן, מען וויקלט עס איין, מען מאכט א פלויט ארום אים כדי מען זאל נישט טרעטן דערויף. כביכול זאגט זיי דער נביא: נוצט אויס די געלעגנהייט, יעצט איז נאך פאראן א מעגלעכקייט ארויסצוברענגען א חוטר פונעם גזע ישי, ווייל אויב נישט - וועט דערנאך נישט זיין נאר א נצר וואס וועט שפראצן פון די שרשים.
וְנָחָה עָלָיו רוּחַ יְהֹוָה, רוּחַ חָכְמָה וּבִינָה, רוּחַ עֵצָה וּגְבוּרָה, רוּחַ דַּעַת וְיִרְאַת יְהֹוָה׃ - און עס וועט רוען אויף אים דער גייסט פון ה', א גייסט פון חכמה און בינה, א גייסט פון עצה און גבורה, א גייסט פון דעת און יראת ה'.
דא שילדערט אונז דער נביא די באזונדערע מדות פון מלך המשיח, און דער מלבי"ם ערקלערט אז ער וועט זיין פאלקאם אין דריי ערליי שלמות.
א. די שלמיות וואס ווענדן זיך מצד דער נפש המשכלת - "חכמה ובינה". וואס איז דער חילוק צווישן חכמה און בינה? חכמה איז דאס וואס א מענטש נעמט מקבל פון אנדערע, פון זיינע רבי'ס; בינה איז דאס וואס ער באנעמט מצד זיך אליין, אז נאכדעם וואס ער האט מקבל געווען די יסודות, פארטיפט ער זיך אין די זאכן און איז משיג דבר מתוך דבר, און איז פרה ורבה אין תורה און לייגט צו דעת. דערפאר שטייט דווקא אויף דער חכמה "ונחה עליו", ווייל עס קען נישט זיין קיין חכמה נאר דורך א קבלה פון אנדערע, בעת בינה איז דאס וואס ער וועט זיך מתבונן זיין פון זיך אליין.
ב. די שלמיות וואס ווענדן זיך אין אים מצד דעם וואס ער איז א מענטש - "עצה וגבורה". "עצה" נעמט אריין די שלמות פונעם כוח המדמה, דאס איז דער כוח המחשבה: אז ער זאל קענען משער זיין וואס עס וועט ארויסקומען אלס תוצאה פון א געוויסער זאך, קלערן פון אלע צדדים און מעגלעכקייטן און געבן אן אמת'ע עצה, און צו דעם פאדערט זיך א גאר שטארקער כוח הדמיון. "גבורה" קומט פון דער שלמות פונעם כוח המתעורר, אז אין אים אליין איז פאראן אן התעוררות פון גבורה. ווארום גבורה ווענדט זיך נישט בהכרח אין פיזישן כוח: עס מאכט זיך א מענטש וואס איז נישט באזונדער שטארק און דאך איז ער א גיבור, ווייל ער פארמאגט עוז ותעצומות אין זיין נפש; און לעומת זה איז פאראן א גרויסער בעל כוח און א בריון, און ער פארמאגט גארנישט קיין גבורה - ער זעט א קליינעם שרץ (א ג'וק) און ער נעמט זיך לויפן. די צוויי זאכן זענען נישט תלוי איינע אין דער צווייטער.
ג. די שלמיות וואס ווענדן זיך מצד דער הייליגער נפש וואס אין אים - "דעת ויראת ה'". צוליב דעם וואס די מעלה פון זיין נפש איז זייער הויך און ער פארמאגט א שלמות הנפש, וועט אין אים זיין א "רוח דעת" - אז ער וועט משיג זיין מיט א פולקאמער השגה די מציאות השם, זיין השגחה און די דרכי הנהגה, אזוי ווי די נביאים האבן משכיל געווען; און אויך "יראת ה'". און דער מלבי"ם זאגט: ווייל דעת אן יראה איז גארנישט, און יראה אן דעת איז גארנישט. דעת אן יראה איז גארנישט ווערט, וואס וועסטו דען טאן מיט יענער דעת, וואס וועט עס דיר נוצן? ווען עס איז פאראן יראת אלוקים, נוצט מען אויס די דעת פאר עבודת השם. און אזוי אויך פארקערט: אויב עס איז דא יראה אן דעת, ביסטו טאקע זייער פארפארכט - אבער פאר וועמען? דו פארמאגסט נישט די דעת צו וויסן פאר וועמען מורא צו האבן. מען דארף האבן ידיעת השם, און דערצו מצרף זיין די יראת השם. און אלע די דריי שלמיות וועלן זיין אינעם משיח בבחינה פון אן עליונ'דיגן רוחניות'דיגן כוח, אן איבערנאטירלעכע זאך, וואס א מענטש פארמאגט נישט מצד זיין נאטור.
וַהֲרִיחוֹ בְּיִרְאַת יְהֹוָה, וְלֹא לְמַרְאֵה עֵינָיו יִשְׁפּוֹט, וְלֹא לְמִשְׁמַע אָזְנָיו יוֹכִיחַ׃ - און ער וועט אים אנריכן מיט יראת ה', און נישט לויט דעם וואס זיינע אויגן זעען וועט ער משפט'ן, און נישט לויט דעם וואס זיינע אויערן הערן וועט ער פסק'נען.
דער מלבי"ם ערקלערט דאס ווארט "והריחו" פונעם שורש רוח: דורך יראת השם וועט דער משיח זוכה זיין צו א בחינה פון רוחניות, אז כביכול די גשמיות'דיגע כוחות וועלן זיך אפשיילן פון אים. ער וועט נישט הערן און נישט זען אזוי ווי יעדער מענטש הערט און זעט מיט זיינע גשמיות'דיגע חושים, נאר אלע זיינע פעולות וועלן געטריבן ווערן פונעם כוח פון דער נפש המשכלת אין אים. א פשוט'ער מענטש זעט מיט פליישיגע אויגן און הערט מיט פליישיגע אויערן, און די גשמיות'דיגע כלים פון זען זענען באגרענעצט: עס איז דא א וואנט - זעט מען שוין נישט וואס טוט זיך הינטער איר. אבער ווען מען פארמאגט א רוחניות'דיגן כלי ראייה, קען מען וויסן פון איין עק וועלט ביזן צווייטן. דאס איז געווען דאס ליכטיגקייט פון אדם הראשון, וואס ער פלעגט דערמיט זען מסוף העולם ועד סופו - וואס מאכן דען אויס ווענט און וואס מאכן אויס מחיצות? נאר דאס איז געווען א רוחניות'דיגע ראייה. אינעם משיח וועט זיין א רוחניות'דיגער כוח, א כוח פון א מלאך, להבדיל פון מצרים אויף וועמען עס שטייט "ומצרים אדם ולא אל וסוסיהם בשר ולא רוח" - וואס זיי פארמאגן בלויז דעם באגרענעצטן גשמיות'דיגן כוח.
און מכוח דעם - "לא למראה עיניו ישפוט ולא למשמע אוזניו יוכיח". "משפט" איז די עניינים פון בין אדם לחבירו, צו ראטעווען אן עשוק מיד עושקו. יעדער שופט משפט לויט ווי זיינע אויגן זעען, ווייל אין לדיין אלא מה שעיניו רואות, און דערפאר קען ער אויך צוקומען צו א טעות: אויב מ'וועט אים נארן, קען ער חלילה ארויסגעבן א משפט מעוקל. אבער דער משיח וועט נישט משפט'ן לויט דעם וואס זיינע אויגן זעען, נאר ער וועט וויסן דעם אמת מצד דער רוחניות וואס ליגט אין די זאכן.
"ולא למשמע אוזניו יוכיח": תוכחה איז ווען מ'וויל מוסר'ן א מענטש אויף זיינע מעשים און שלעכטע וועגן. כדרך העולם, קומט א מענטש צום רב אדער צום גדול הדור און זאגט אים: כבוד הרב, ס'איז פאסיג דער רב זאל רעדן וועגן דעם און דעם ענין, ס'איז דא דא א זאך וואס מ'דארף מוחה זיין דערויף. דער גדול דרייט זיך דאך נישט אין יענעם בלאטע, ער ווייסט נישט און קען נישט וואס עס קומט פאר דארט, דערפאר דארף מען קומען און אים זאגן אז ס'איז דא אזא און אזא פראבלעם און א גרויסע מכשלה, און דעמאלט קומען די גדולי ישראל ארויס מיט אן הוראה - למשל צו קויפן א כשר'ן טעלעפאן. אבער דער משיח וועט נישט דארפן מ'זאל קומען און אים דערציילן כדי ער זאל מוסר'ן, נאר ער וועט האבן א רוחניות'דיגע שמיעת אוזן, און דערמיט וועט ער מוכיח זיין. און פארוואס איז דאס וויכטיג? ווייל אפילו א חכם קען מען אויך נארן: אויב מ'שטעלט פאר פאר אים א פראבלעם ווי גלייך עס איז גאר ערנסט, בעת וואס באמת איז עס נישט ערנסט, קען ער נאך מוכיח זיין אויף א זאך וואס מ'האט נישט געדארפט מוסר'ן דערויף. אבער דער משיח, ווען ער וועט מוסר'ן דעם דור אויף קרומקייטן און קלקולים, וועט דאס נישט זיין לויט דעם וואס זיינע אויערן הערן און נישט לויט דעם וואס איינער וועט אים זאגן, נאר ער וועט וויסן באמת די צרות און פראבלעמען אינעם דור, און על פי זה וועט ער מוכיח זיין מיט יושר.
דער רד"ק טייטשט אויס "והריחו" ממש מלשון ריח, שמעקן. דער חוש הריח איז דער פיינסטער און איידעלסטער פון אלע חושים: מיט א קליינעם שפיר אליין שפירט שוין דער מענטש, ער דארף נישט מאפן אדער אנרירן די זאך, נאר אפילו פון דער ווייטנס שמעקט ער שוין. און ווי דער פסוק זאגט: "כאשר ינתק פתיל הנעורת בהריחו אש" - ער שמעקט בלויז דאס פייער און ווערט שוין פארברענט. אזוי אויך "והריחו ביראת ה'": מיט א קליין ביסל התבוננות וועט ער שפירן די גוטע און די שלעכטע מענטשן און וועט קענען מבחין זיין צווישן זיי - ער וועט כמעט נאר שמעקן און שוין וויסן ווער ס'איז א ירא שמים און ווער נישט. און מכוח דעם וועט ער זיי אויך משפט'ן, אן קיין לאנגע חקירות און בדיקות: ווי נאר זיי וועלן צוקומען צו אים, וועט ער שוין שמעקן וואו ס'איז דער פארדארבענער זייט און וואו ס'איז דער גוט-שמעקעדיגער זייט, ווער דא איז דער ערליכער און גלייכער און ווער עס פרובירט צו פעלשן און אפנארן.
און נאך ברענגט דער רד"ק בשם זיין פאטער, אז "והריחו" איז מלשון רייד, זיין רעדן. און וויאזוי האט שמעקן א שייכות מיט רעדן? מיר געפינען דאך דעם אויסדרוק "ורוח פיו", און מ'זעט אז דאס רעדן ווערט אנגערופן מיט'ן לשון פון רוח, ווייל ווען א מענטש רעדט לאזט ער ארויס א לופט, א ווינטל. אויב אזוי מיינט "והריחו ביראת ה'", אז אין זיין רעדן וועט אלעמאל ליגן יראת השם: אלעס וואס ער וועט רעדן און אלע זיינע עניינים וועלן זיין אין דביקות צום אויבערשטן, אין יראת השם און אין ענינים פון רוחניות. דער משיח וועט זיין אזא הייליגער און רוחניות'דיגער מענטש, אז אלע זיינע רייד וועלן זיין בלויז אין ענייני רוחניות.
וְשָׁפַט בְּצֶדֶק דַּלִּים וְהוֹכִיחַ בְּמִישׁוֹר לְעַנְוֵי־אָרֶץ, וְהִכָּה־אֶרֶץ בְּשֵׁבֶט פִּיו וּבְרוּחַ שְׂפָתָיו יָמִית רָשָׁע׃ - און ער וועט משפט'ן די ארימע מיט גערעכטיקייט, און ער וועט מוכיח זיין מיט גלייכקייט פאר די ענווים פונעם לאנד; און ער וועט שלאגן די ערד מיט'ן שטעקן פון זיין מויל, און מיט'ן אטעם פון זיינע ליפן וועט ער טויטן דעם רשע.
זאגט דער מלבי"ם אז דער פסוק איז א פאראלעלער המשך צום פריערדיגן פסוק. דארט שטייט "לא למראה עיניו ישפוט", און דא קומט דער המשך: "ושפט בצדק דלים" - די גערעכטיקייט אליין וועט זיין ביי אים כביכול דער וואגשאל מיט וואס ער וועגט אפ דעם משפט. ער דארף נישט צוקומען צו גערעכטיקייט דורך באווייזן און חקירות, נאר דער אמת'ער צדק וועט זיין ביי אים אין דער האנט, און מיט דעם וועט ער משפט'ן די דלים (די ארימע), און ער וועט נישט פאלן אין א טעות דורך דעם וואס די בעלי דינים וועלן אים אפנארן. און קעגנאיבער "לא למשמע אוזניו יוכיח" שטייט - "והוכיח במישור לענווי ארץ": דער מישור, דאס הייסט דער יושר אליין, וועט זיין דער מאסשטאב אין זיין האנט, און מיט דעם וועט ער מוכיח זיין די ענווים וואס וועלן אננעמען מוסר. און פארוואס טאקע די ענווים? ווייל ווער נעמט אן מוסר? בלויז אן עניו. א בעל גאווה נעמט נישט קיין מוסר - "ווער ביסטו מיר צו מוסר'ן?" - אבער אן ענוותן נעמט יא אן מוסר. דערפאר שטייט "והוכיח במישור לענווי ארץ": די וואס וועלן זיין גרייט מקבל צו זיין די תוכחה זענען די ענווים.
דער רד"ק ערקלערט עס אנדערש: "והוכיח במישור לענווי ארץ" - ער וועט מוסר'ן מיט גלייכקייט די שטארקע מענטשן וועגן די ענווי ארץ, זיי זאלן זיי נישט באגזל'ענען. ענווי ארץ זענען די דערנידערטע און פשוט'ע מענטשן, וואס ס'איז דער שטייגער אז זיי ווערן צעטראטן אונטער די רייכע, און דער משיח וועט מוכיח זיין מיט יושר די וואס פלאגן זיי. ווייל דאס ווארט "לענווי ארץ" איז אזוי ווי "בעבור ענווי ארץ", צוליב די ענווי ארץ.
"והכה ארץ בשבט פיו": אויב ס'וועט זיך געפינען א לאנד אדער א מדינה וואס וועט נישט אננעמען זיינע רייד, וועט ער זיי שלאגן - אבער ער וועט נישט דארפן קיין ארמיי, נישט קיין מלחמות און נישט קיין קאמפס-עראפלאנען, נאר ער וועט זיי שלאגן מיט'ן שטעקן פון זיין מויל, מיט א קללה וואס ער וועט זיי שעלטן און דאס וועט זיין גענוג. ער דארף נישט קיין שטעקן צו שלאגן דערמיט, נאר דעם שבט פיו, און מיט'ן שטעקן פון זיין מויל וועט ער שלאגן א לאנד און א מלכות. "וברוח שפתיו ימית רשע": און אויב ס'וועט זיין א פריוואטער רשע, נישט א גאנצע מדינה אדער קעניגרייך, וואס וועט זיך קעגנשטעלן קעגן אים - דארט וועט ער אפילו נישט דארפן קללות, נאר ס'איז גענוג דער אטעם וואס קומט ארויס פון זיינע ליפן אים צו טויטן.
און דער מלבי"ם איז מדייק אז "פה" (מויל) און "שפתיים" (ליפן) זענען צוויי באזונדערע זאכן: "פה" מיינט דאס גאנצע מויל, בעת וואס די ליפן זענען בלויז דער דרויסנדיגער טייל. און דער שטייגער פון א מענטש וואס רעדט איז, אז נאכדעם וואס ער ענדיגט רעדן גייט נאך ארויס א הבל, א לופט, א לייכטער ווינטל פון די ליפן. כדי צו שלאגן א לאנד וועט ער דארפן דאס גאנצע מויל - "שבט פיו", ממש א דיבור; אבער צו טויטן א רשע, וואס דאס איז כביכול א קלייניקייט פאר אים, איז גענוג דער איבעריגער אטעם וואס קומט ארויס פון די ליפן ביים ענדע פונעם רעדן, און ער דארף נישט אמאל ארויסברענגען קיין דיבור.
דער רד"ק ערקלערט דעם פסוק "ושפט בצדק דלים", וויבאלד דער דרך העולם איז צו מהדר זיין פני גדול: ווען עס קומט פאר אים א גרויסער מענטש צום דין תורה, אדער א חשוב'ער און באקאנטער משפט וואס מאכט א רושם, באציט מען זיך צו אים מיט כבוד; אבער ווען עס קומט אן א דל, אן ארעמאן, צום משפט, האט מען נישט קיין חשק זיך צו פארנעמען מיט אים און מען איילט זיך צו ענדיגן. אבער ביים משיח וועט נישט אזוי זיין - "ושפט בצדק דלים", דוקא די דלים וועט ער משפט'ן, און דאס וועט זיין זיין גדלות: זיך אפצוגעבן מיטן משפט פון די ארעמעלייט, די וואס געווענליך איז נישטא ווער עס זאל זיך אננעמען פאר זייער דין תורה. און אזוי אויך "והוכיח במישור לענווי ארץ", אז אפילו די וואס פייניגן די ענווי ארץ וועט ער מוסר'ן.
און אין דעם ענין איז כדאי צו דערמאנען וואס עס איז אמאל געווען א דין תורה וואס האט אויפגערודערט די גאנצע תורה-וועלט: דער משפט פונעם דפוס האלמנה והאחים ראם. עס איז דעמאלט געווען א געוואלדיגער קאמף איבער די זכותים פון דרוקן דעם ש"ס, צווישן דער אלמנה והאחים ראם און אנדערע וואס האבן געטענה'ט קעגן זיי, און ווער האט דען נישט געשריבן אין דער סוגיא - שאלות ותשובות רבי עקיבא איגר און אלע גדולי ישראל האבן זיך פארנומען דערמיט, און דער ענין ווערט אסאך דערמאנט אין זייערע ספרי שו"ת. רבי ישראל מסלנט האט זיך זייער געבאדערט און געזארגט דערויף. ער האט געזאגט: קוקט, פארוואס רעדט יעדער איבער דעם ענין? ווייל דא האנדלט זיך עס אין מיליאנען, אין ריזיגע זכותים. אבער די תורה האט דאך געזאגט דין פרוטה כדין מאה, און אויב אזוי, דער קלענסטער דין תורה צווישן א מענטש און זיין חבר איבער א הינער-איי אדער איבער פינף שקלים - איז פונקט אזוי טייער ביים אייבערשטן לויטן דין תורה ווי דער זעלבער גרויסער משפט וואס אלע גדולי ישראל האבן זיך געדארפט באשעפטיגן דערמיט. מען וואלט געדארפט זיך אפגעבן אויך מיט יעדן קליינעם משפט. כדרך העולם גיט מען די קדימה צום גרויסן משפט און מען איז מהדר פני גדולים, אבער דער משיח - "ושפט בצדק דלים".
אין דעם פסוק ווערט דערמאנט "והכה ארץ בשבט פיו וברוח שפתיו ימית רשע", און פון דא האבן גדולי ישראל ארויסגענומען א וויכטיגע ראיה. אין דער צייט פון שבתי צבי, שם רשעים ירקב, וואס אין די ספרים רופט מען אים "צבי שבור" אויפן נאמען פונעם צבי שבור אין דער משנה אין מסכת שבת, אלס רמז אויף אים - יענער מענטש האט געטענה'ט אז ער איז משיח, ער איז געווען א גרויסער מקובל און האט געוויזן אלערליי מופתים, און יעדער האט געגרייזט נאך אים. רוב גדולי ישראל, כמעט רובם ככולם, זענען נאכגעגאנגען נאך אים, אויסער רבי יעקב ששפורטש און נאך איינצלנע וואס זענען ארויסגעקומען קעגן אים און פארפאסט ספרים קעגן אים, ווי "ציצת נובל צבי" און נאך, אויפצוווייזן זיין פאלשקייט. און דאס איז נאך א ביישפיל אז אויך גרויסע מענטשן קענען מאכן א טעות. פארשטייט זיך אז מיר קומען נישט חושד זיין ביי יעדן פאל אז אפשר מאכט דער גדול א טעות, און מיר דארפן גיין מיט אמונה אז דער קדוש ברוך הוא היט דעם גדול פון א טעות, אבער אין יענעם פאל איז אזוי געווען. און סופו הוכיח על תחילתו: צום סוף האט ער געביטן זיין דת און זיך געשמד'ט צו איסלאם, און איז שפעטער געהארגעט געווארן דורכן קעניג.
עס ווערט דערציילט אז ווען זיין נאמען איז באקאנט געווארן אויף דער וועלט, האבן גדולי ישראל געשיקט בודק זיין ווער דער מענטש איז, און צי ער איז ראוי צו זיין משיח. דער חיד"א דערציילט דאס אויפן ב"ח, דער בעל הבית חדש, אז ער האט געשיקט זיין איידעם אים צו פארהערן און בודק זיין, נאר מען האט שוין באמערקט אז דאס איז נישט פונקטליך, ווייל דער ב"ח איז נסתלק געווארן ארום פופצן יאר איידער שבתי צבי איז אויפגעקומען. על כל פנים ווערט געברענגט אז דאס איז געווען דער ט"ז, דער בעל הטורי זהב, וואס האט געשיקט זיינע זין אויסצופארשן זיין מהות. און ווען דער זון איז אנגעקומען פאר אים, האט ער דערמאנט פאר אים אז עס איז דא אין זיין לאנד אין פוילן א רשעות'דיגער און אכזר'ישער הערשער, און ער האט אים געזאגט זיין נאמען. איז שבתי צבי ארויס אין גארטן, האט ארויסגעריסן א גראז פונעם באדן, און געזאגט אז מיט דער מעשה רייסט ער אויס די נשמה פון יענעם אכזר'ישן פריץ פון דער וועלט. און ווען דער זון איז צוריקגעקומען קיין פוילן און דאס דערציילט פאר זיין פאטער, איז קלאר געווארן אז אין יענער זעלבער שעה ממש ווען שבתי צבי האט ארויסגעריסן דאס גראז, איז יענער רשע דער פריץ געשטארבן אין פוילן. די זאך האט ארויסגערופן א געוואלדיגע התפעלות.
האט אים דער טורי זהב געזאגט: מען דארף זיך גארנישט נתפעל זיין, עס איז זיכער אז דאס איז נישט משיח. ווארום אויף משיח שטייט דאך "והכה ארץ בשבט פיו וברוח שפתיו ימית רשע" - און פארוואס זאל ער דארפן טון א פיזישע מעשה? ווער עס איז באמת דער משיח, ברוח שפתיו טעט ער דעם רשע, און ער דארף נישט טון קיין פעולות אין דער טבע כדי צו ברענגען זיין טויט. און פון דעם האט ער אויפגעוויזן אז עס איז גארנישט דא אין אים און ער איז נישט קיין אמת'ער משיח.
און טייל האבן געטראפן די הוכחה אין אן אנדער ענין: עס ווערט דערציילט אז איינער פון די גדולי ישראל איז געגאנגען אים זען, און האט אים געזען ליגן צו שלאפן אפרקדן - טייל זאגן אויפן רוקן און טייל זאגן אויפן בויך. און לויט דער הלכה טאר א מענטש נישט שלאפן אפרקדן, נאר מען דארף ליגן אויף דער רעכטער אדער לינקער זייט. און ווען ער האט דאס געזען, האט ער געזאגט: עס קען נישט זיין א משיח וואס איז עובר אויף א הלכה אין שולחן ערוך; ווער עס איז עובר אויף א הלכה אין שולחן ערוך, איז זיכער נישט קיין משיח. און מיט דעם האט ער באשלאסן אז דאס איז נישט משיח. און אזוי האבן גדולי ישראל געזען נאך סימנים, און דאך זענען פיל מענטשן נאכגעלאפן נאך אים און געמאכט א טעות צו מיינען אז דאס איז דער משיח. אבער מכל מקום, אין אונזער פסוק זעען מיר די אייגנשאפט פון משיח און זיין גרויסע מעלה.
דער קאפיטל הייבט זיך אן מיט א פרישן שפראץ קעגן דעם פארשניטענעם וואלד פון סנחריב. לויטן מלבי"ם, פונעם ערשטן גלות אן האט זיך אנגעהויבן די פאסיגע צייט פאר דער גאולה, און עס האט זיך געעפנט די געלעגנהייט פון "זכו אחישנה": ווען מיר וואלטן זוכה געווען, וואלט חזקיהו געווארן משיח און סנחריב וואלט געווען גוג ומגוג - נאר דער חטא האט גורם געווען. און דערפאר זענען פאראן צוויי משלים: "חוטר מגזע" - א שטארקע און שנעליכע מלכות אויב מען איז זוכה, און "נצר משורשיו" - א שוואכע מלכות אין איר אנהייב, נאך טויזנטער יארן גלות, ווייל די ווארצלען פון בית דוד וועלן קיינמאל נישט אפגעשניטן ווערן. און אינעם מלך המשיח וועלן זיין דריי שלימות'ער: חכמה ובינה מצד דער נפש המשכלת, עצה וגבורה מצד זיין זיין א מענטש, און דעת ויראת ה' מצד זיין הייליגער נשמה - ווארום דעת אן יראה איז גארנישט, און יראה אן דעת איז גארנישט. און מכוח דער רוחניות וואס איז אין אים וועט ער נישט משפט'ן לויט וואס זיינע אויגן זעען און נישט מוכיח זיין לויט וואס זיינע אויערן הערן, נאר דער צדק און דער מישור אליין וועלן זיין די מאס אין זיין האנט; ער וועט משפט'ן דוקא די דלים, שלאגן די ערד מיטן שטעקן פון זיין מויל און טויטן דעם רשע מיטן ווינט פון זיינע ליפן - און פון דא האט דער טורי זהב אויפגעוויזן אז אן אמת'ער משיח דארף נישט צוקומען צו קיין מעשים און מופתים אין דער טבע.