דער פירוש פון דעם. זאגט דער מלבי"ם, דער עיקר פארוואס מען שטעלט אויף אין תחילה דעם כסא פונעם מלך, איז כדי דער מלך זאל טאן משפט. פארוואס דארפן מיר א מלך? מלך במשפט יעמיד ארץ. אן דעם וואלט איש את רעהו חיים בלעו. דאס איז דער עיקר תכלית ווען מען שטעלט אויף א מלך, כדי ער זאל טאן משפט צווישן אדם לחברו. דאס איז די הכנה, מעתה. דאס איז וואס ער זאגט, צוצוגרייטן זי במשפט. מען שטעלט אויף זיין כסא צוליב וואס? אז ער זאל טאן משפט. און משפט, זאגט אלץ דער מלבי"ם, איז צווישן אדם לחברו. אלה המשפטים אשר תשים לפניהם, ענינים פון בין אדם לחברו. ולסעדה בצדקה. אבער דער כסא וועט זיך נישט האלטן אויב עס וועט אין אים זיין בלויז משפט. עס מוז אויך זיין ענינים פון בין אדם למקום, און דאס איז וואס האלט דעם כסא פונעם מלך. וואס איז סועד דעם כסא? סועד מיינט שטיצט אים כדי דער כסא זאל נישט פאלן. ולסעדה בצדקה. דורכדעם וואס דער מלך וועט אויך טאן צדקה בין אדם למקום, ווי עס שטייט וכתב לו את משנה התורה הזה והייתה עמו כל ימי חייו למען יאריך ימים על ממלכתו. דאן וועט דאס זיין עד עולם. אויב וועסטו האבן די שטיצע פון בצדקה, אז דו ביסט אויך דבק אין די מצות פונעם באשעפער, סר נישט דערפון, דאן וועט דאס, אין השלמה צו דעם וואס דו גייסט אויך און טוסט משפט בין אדם לחברו, זיין א מלכות עד עולם. און אפילו מיר זענען נישט ראוי דערצו, קנאת השם תעשה זאת. דער אייבערשטער איז מקנא זיין קנאה אויף וואס סנחריב האט געטאן, אויף וויפיל ער האט מחרף וגידף געווען מערכות אלוקים חיים, אנטקעגן דעם זאגט דער אייבערשטער, קנאת השם תעשה זאת זיך אפצוצאלן פונעם רשע. און אויב מען וועט לכאורה זאגן, וואס מיינט דאס... בצדקה מעתה ועד עולם, וועט איר מיר זאגן, האט חזקיהו געהאט א מלכות מעתה ועד עולם? חזקיהו האט נישט געהאט קיין מלכות, אלזא וואס מיינט מעתה ועד עולם? זענען דא צוויי הסברים. איין הסבר, עד עולם מיינט נישט בהכרח לנצח. וואו זעען מיר אז עד עולם איז נישט בהכרח לנצח? ועבדו לעולם. וואס מיינט לעולם? ביז יובל. אדער למשל וואס האט אים מקדיש געווען עד עולם, וואו עס שטייט עולמם של לויים, וואס עס שטייט ביי שמואל. דער פירוש איז אז עולם איז נישט בהכרח לנצח. אלזא אויך וואס עס שטייט מעתה ועד עולם, מיינט נישט לנצח. אבער איך מיין אז מען קען מסביר זיין אן אנדער הסבר. עס שטייט דאך ביקש הקדוש ברוך הוא לעשות חזקיהו משיח. אויב ער וואלט געווען משיח, וואלט זיין מלכות געווען עד עולם. דאס איז וואס ער זאגט, מעתה ועד עולם. דאס איז געווען דער פאטענציאל. אבער צום סוף איז דאס נישט ארויסגעקומען לפועל. פארוואס? ווייל ער האט נישט געזאגט שירה. דעריבער איז דאס נישט ארויסגעקומען לפועל. אבער דער פאטענציאל איז געווען מעתה ועד עולם.
ביקש הקדוש ברוך הוא לעשות את חזקיהו משיח. דאס הייסט אויב חזקיהו וואלט געזאגט שירה וואלט ער זוכה געווען צו זיין משיח, דאן וואלט טאקע געווען עד עולם. נאר וואס, חזקיהו האט נישט געזאגט שירה, אלזא איז ער דערין נישט בעסטאנען, דעריבער איז דאס נישט געווארן עד עולם. אבער באמת אויב ער וואלט דערין בעסטאנען, וואלט ווי די הבטחה געווען עד עולם. קנאת השם צבאות תעשה זאת.
זאגט דער רד"ק, למרבה המשרה, זאגט דער רד"ק גיב אכטונג די מ' איז סתומה. און מיר לייענען דאס למרבה, מיט א מ' פתוחה. זאגט דער רד"ק עס איז נישטא נאך אזא זאך אינעם תנ"ך, אבער עס איז דא א פארקערטע זאך אינעם תנ"ך. קען עמיצער א פארקערטע זאך אינעם תנ"ך? א מ' וואס מיר האבן אין מיטן א ווארט, סליחה, א מ' וואס איז אין סוף א ווארט און איז א מ' פתוחה. איר זענט נישט שולדיג, מיר האבן דאס דא נישט געלערנט, אבער ווער עס האט געהערט די גאנצע לשון ווייסט יא. עס געפינט זיך אין ספר עזרא, "הם פרוצים". הם פרוצים, עס שטייט ווען די מ' איז א מ' פתוחה, אין א צייט וואס מען קען כביכול לייענען דאס "המפורצים", אזוי קען מען דאס לייענען אדער "הם פרוצים". די מ' דארט איז א מ' פתוחה. דרשענען חז"ל, ווען איז דאס געווען דארט גערעדט? אויף די חומות ירושלים. די חומות ירושלים זענען פרוצות געווען, און דעריבער זענען זיי געגאנגען כדי צו פארשטארקן זיי. זאגט דער מדרש, ווען מען וועט פארשטאפן די חומות ירושלים וואס זענען פרוצים, די גאנצע צייט פון גלות, אין די צייט פון די ישועה אויב זיי וועלן פארשטאפט ווערן, דאן וועט זיין למרבה המשרה. דהיינו יענע מ' וואס וועט זיך עפענען, די משרה וואס איז א מ' סתומה ביז מלך המשיח. עס איז דא א מ' סתומה וואס ווארט אויף יענע מ'. ווען די חומות ירושלים וואס זענען פרוצים וועלן פארשטאפט ווערן, דאן וועט זיך די מ' סתומה עפענען, און דאן וועט זיין למרבה המשרה. יעצט איז דאס ווי דאס ווארט צעשניטן אין מיטן, לם רבה המשרה, אבער ווען די חומות ירושלים וועלן פארשטאפט ווערן, וועט זיך דא עפענען די אות מ' די. און אגב דארט מיינט מען נישט צו זאגן זיי וועלן זיך עפענען כביכול עפעס א טעכנישע פעולה, נאר די כוונה איז ווען מיר וועלן זיין ראוי אין אונזערע מעשים אז מען זאל אויסבעסערן אלע חומות ירושלים, דאן וועלן מיר דורכדעם זוכה זיין אז עס זאל קומען מלך המשיח במהרה בימינו אמן. נאך א קליין ווארט, עס שטייט אין חז"ל, האבן געזאגט אונזערע רבותינו, ביקש הקדוש ברוך הוא לעשות חזקיהו משיח ואת סנחריב גוג ומגוג. האבן די מלאכי השרת געזאגט פאר דעם אייבערשטן, מי שקיצץ דלתות ההיכל ושיגרן למלך אשור יעשה משיח? מיד סתמו הכתוב. האט דער באשעפער געוואלט אים געבן למרבה המשרה, א ריבוי, אבער תיכף ווען עס האבן געטענהט די מלאכי השרת, האבן זיי געזאגט ריבונו של עולם, ער האט אפגעהאקט די דלתות און געשיקט צום מלך אשור, האט מען פארשטאפט די מ'. ביקש יעקב לגלות את הקץ ונסתם, אויך דא, האט דער אייבערשטער געוואלט אז דאס זאל זיין א בחינה פון מעתה ועד עולם, נסתם, למרבה המשרה.
דבר שלח אדוני ביעקב ונפל בישראל. יעצט קערט ער אום זיין פנים צו די עשרת השבטים און הייבט אן צו נבא זיין אויף זיי בפרטות אויף די צרה וואס וועט עתיד זיין צו קומען אויף זיי. ווי מען געדענקט, די עשרת השבטים מיט פקח בן רמליהו, זיי האבן זיך צוגעשלאסן צו רצין מלך ארם כדי צו מצר זיין און קומען אנטקעגן יהודה. דער מלבי"ם איז מקדים און זאגט, די אלטע פעלקער האבן געגלייבט אין א זאך וואס הייסט ארקאל אדער ארעקאל, איך ווייס נישט פונקטליך ווי אזוי דאס צו גראסן, אבער דער רעיון פון דעם איז אז עס איז געווען עפעס א משפט אדער עפעס אן אמונה וואס איז מקובל געווען אין מויל פונעם המון, אז זיי האבן געטראכט אז אויף עפעס א געוויסע זאך איז דאס יא א גזירה מן השמיים. די זאך איז ווי א גזירה מן השמיים, ווי ביי די ערבים למשל איז דא עפעס אן אויסדרוק "כולו מן אללה", אזוי אויך האבן זיי געהאט עפעס אן אמונה אז אויף עפעס א געוויסע זאך איז כביכול א גזירה וואס איז נגזר געווארן מן השמיים. און די אמונה, די אמירה, תיכף וועלן מיר זען אויף וואס זיי האבן דאס געזאגט, אבער די אמירה איז געווען ביים המון און פון דארט איז דאס אנגעקומען צו די גרויסע מענטשן און פון דארט האט זיך דאס פארשפרייט צום גאנצן פאלק. און דאס איז וואס ער זאגט, דבר שלח השם ביעקב ונפל בישראל. דבר, דער נביא רעדט יעצט צו די שבטים, צו די עשרת השבטים, און זאגט זיי, איר באציט זיך צו די זאך וואס השם האט געשיקט, איר זאגט דאס איז א דבר וואס השם האט געשיקט. ביעקב, די אמירה האט זיך פארשפרייט ביעקב. יעקב סימבאליזירט תמיד כלל ישראל אין זייער נידעריקן מדרגה, דאס איז דער המון. און דערנאך ונפל בישראל, דערנאך אויך די גרויסע חשובע, ישראל לשון שררה, אויך זיי האבן אנגעהויבן צו זאגן דעם פזמון. און דערנאך וידעו העם כולו, פון דארט איז דאס שוין געווארן שגור אין מויל פונעם גאנצן פאלק, דאס איז שוין געווארן א משפט וואס דאס גאנצע פאלק פלעגט אים זאגן.
ויושב שומרון בגאווה ובגודל לבב לאמור. דאס גאנצע פאלק, סיי דאס פאלק וואס דאס איז די מדינה, סיי יושב שומרון, שומרון איז געווען די עיר המלוכה, דער ארט פון אחאב וואס איז שוין אמאל געשטארבן זייטדעם, אבער אויף יעדן פאל אויך אין שומרון וואס דאס איז די עיר המלוכה, אויך דארט פלעגט מען זאגן דעם משפט וואס מיר וועלן נאך א ביסל זאגן, בגאווה ובגודל לבב לאמור. זיי פלעגן בוטח זיין אין דעם משפט, זיי פלעגן דאס זאגן בגאווה ובגודל לבב. וואס מיינט בגאווה? זאגט דער מלבי"ם, אמאל א מענטש וואס גיוה זיך אין עפעס א געוויסע זאך ווייסט אז דאס איז שקר, ווייסט אז דאס איז באמת נישט אמת, אבער פונדעסטוועגן גיוה ער זיך. אבער גודל לבב איז א מענטש וואס איז זיכער אז וואס ער זאגט איז אמת, ער איז זיכער אז ער האט אויף וואס זיך אנצושפארן. וואס איז געווען דער משפט וואס זיי פלעגן זאגן וואס אויף אים זענען זיי כביכול געווען אנגעשפארט און זיכער? לבנים נפלו וגזית נבנה, שקמים גודעו וארזים נחליף. לבנים נפלו, פלעגן זאגן די עשרת השבטים, וואס דארפן מיר מורא האבן? וואס זאגט איר? אט קום זע, רצין מלך ארם אויף אים האט איר זיך אנגעשפארט און ער איז געפאלן אין דער האנט פון אשור. נו וואו איז דיין שטיצע? דו האסט זיך אנגעשפארט אויף רצין מלך ארם אז ער וועט דיר העלפן אנטקעגן יהודה, אט זעסטו אז לבנים נפלו. האבן זיי געזאגט זארג נישט דאס איז אלץ פון הימל, אלץ צום גוטן, אלץ פון הימל. לבנים נפלו וגזית נבנה. לבנים איז א ציגל וואס מען פלעגט אים מאכן פון ליים, פון א חומר. אנטקעגן דעם די גזית, פון וואס פאר א לשון הייסט זי גזית? גזית איז א שטיין וואס איז אפגעשניטן. דאס איז נישט קיין שטיין וואס איך מאך אים פון ליים, נאר מען שנייט אים אפ פון די סקאלע. ווייסט איר ווי אזוי מען פלעגט אפשניידן? ביז היינט ווי אזוי שנייט מען די אבני גזית? מען מאכט לעכער אין די סקאלע, מען לייגט אריין ברעטער אין זיי, מען גיסט אויף זיי וואסער, די ברעטער בלאזן זיך אויף, עס טרענט זיך אפ דער שטיין פון די סקאלע. ביז היינט קענסטו זען שטיינער וואס זענען אפגעשניטן, קענסטו זען אז זיי האבן די רונדע לעכער וואו מען האט געבוירט און אריינגעלייגט די זאך כדי אפצושניידן דעם שטיין פון די סקאלע. דאס הייסט גזית, דאס איז אן אפגעשניטענער שטיין. יעצט איז גזית געווען גערעכנט זייער טייער, ווי היינט, ווי א מארמאר שטיין. דאס איז א שטיין וואס איז א שטיין בעצם, מען מאכט אים נישט פון ערד. אלזא האבן זיי געזאגט לבנים נפלו, ווער, ווער איז אוועק? רצין? זארג נישט, גזית נבנה. דאס איז נאר צום גוטן, ביז יעצט האבן מיר געהאט א הויז פון ציגל, יעצט וועלן מיר האבן א הויז פון גזית. דאס איז כדי מיר זאלן יעצט האבן א שטארקערע הויז, א בעסערע. און דאס איז אויך דער רעיון פונעם קומעדיגן משפט, שקמים גודעו וארזים נחליף. שקמים איז א בוים פון פייגן וואס איז נישט גערעכנט פאר א משובחדיקן בוים, ביליגע פייגן, כשקמים אשר בשפלה לרוב. שקמים גודעו, ריכטיג, אמת, מיר האבן געהאט א פעלד פון שקמים און זיי זענען אפגעהאקט געווארן, אבער זארג נישט, אנשטאט דעם וארזים נחליף, מיר וועלן האבן גוטע און שטארקע ביימער פאר בעלקן, ארזים ביימער. פארוואס טאפלען זיי די זאכן? פארוואס איז נישט גענוג געווען דער ערשטער משל? מסביר דער מלבי"ם, אז כאטש לבנים נפלו וגזית נבנה מיינט איך וועל האבן עפעס בעסער, אבער דאס איז נישט פשוט, ווייל איך האב דאך א טירחא פון די הוצאות, איך האב א טירחא צו קויפן די גזית. איך האב געהאט א הויז פון ציגל, איך האב געהאט א הויז, יעצט גיי דרייען, גיי ברענג גזית, גיי קויף, גיי בוי, דאס איז אן הוצאה, א גרויסע הוצאה. זאגן זיי דיר נישט, שקמים גודעו וארזים נחליף. אויב למשל א מענטש האט געהאט א פעלד פון שקמים און דאס פעלד שקמים האט אים נישט קיין סך תועלת, און ער האט ליבער א פעלד פון ארזים. יעצט זענען זיי געקומען און האבן אים געזאגט ווייסט, עמיצער האט דיר צעשטערט דאס גאנצע פעלד, אויסגעריסן דיר די גאנצע שקמים. איז ער אים נאך מודה, גיט אים א מי שברך. איך וואלט נאך געדארפט ברענגן א חברה וואס זאל אויסרייסן די גאנצע שקמים און טאן די גאנצע מלאכה, איז דאס געקומען אומזיסט האט מען אויסגעריסן אלץ. וואס דארף איך? נאר צו ברענגן שטעקלעך צו זייען, לייגן עטליכע זאמען. דאס הייסט אויך די ארבעט האט מען מיר געטאן. און דערמיט איז דער משל בעסער פונעם ערשטן חלק, ווייל אינעם ערשטן חלק וגזית נבנה, אבער שקמים גודעו איז גוט פאר מיר ווייל זיי זענען אליין אפגעהאקט געווארן. און אויב זיי זענען אליין אפגעהאקט געווארן דאן אדרבה, דאס ווייזט אז דאס איז נאר צום גוטן פאר מיר, איך דארף נישט טירחא. דעריבער כביכול זאגן זיי מיר האבן נאך א סיבה זיך צו פרייען אויף די מפלה פון רצין. רצין איז געווען עפעס א שוואכע הילף וואס מען האט זיך נישט געקענט אזוי אנשפארן אויף אים, אט זעט איר איז געקומען אנטקעגן אים אשור און האט אים אראפגעווארפן. אבער דאס ווייזט מסתמא אז מען פלאנעווט אונז פון הימל עפעס בעסער, מיר וועלן האבן א בחינה פון ארזים וואס דאס איז א סך א סך בעסער.
וישגב השם את צרי רצין עליו ואת אויביו יסכסך. דער נביא זאגט זיי אמת, ווי איר האט געזאגט אזוי וועט מקויים ווערן. די לבנים וועלן פאלן, די שקמים וועלן אפגעהאקט ווערן. פארוואס? ווייל השם וועט משגב זיין די צרי רצין אויף אים. ישגב מיינט וועט פארשטארקן, וישגב אביון מעוני, השם וועט פארשטארקן די צרי רצין אויף אים. די צרים, די וואס זענען מצר צו רצין, ער וועט פארשטארקן זיי אויף אים און דורכדעם וועט די שוואכע הילף וואס איר האט געהאט פון רצין פאלן. ואת אויביו יסכסך, ער וועט אים מסכסך זיין מיט זיינע אויביו. מסביר דער מלבי"ם, געווענליך ווען מען פלעגט מלחמה האלטן, פלעגן די גיבורים שטיין אין מיטן כדי צו זיין, צו גיין אנטקעגן דעם צבא פונעם אויב. די וואס זענען געווען ווייניגער גיבורים, זיי פלעגן שטיין ארום, פלעגן מסכך זיין, סוככן ווי א חומה, כדי אז דער אויב נאכדעם וואס די גיבורים שלאגן אים, דער אויב הייבט אן צו אנטלויפן, האבן זיי א באוועגונג פון א צוואנג, כאפן אים, מזנב זיין אין זיי, לאזן זיי נישט אנטלויפן. אבער די גיבורים זענען אינעם ערשטן קו האש, זיי זענען די וואס גראד אנטקעגן דעם אויב. אזוי אויך קומט ער דא מצייר צו זיין, די צרי רצין, צרי רצין איז די וואס זענען מצר בפועל. דער מלבי"ם זאגט עס איז דא אן אונטערשייד צווישן צר און אויב. צר איז דער וואס איז מצר בפועל, אויב איז דער וואס האט א שנאה אין הארצן אבער מאכט נישט קיין צרות באופן מעשי. אלזא צרי רצין איז די וואס זענען מצר צו אים בפועל, זיי וועלן זיך מתגבר זיין אויף אים אין מלחמה. און ואם אויביו, אויביו איז דער אויב ווי מיר האבן געזאגט אז ער איז אן אויב אין זיין הארצן, ער האט א שנאה אבער ער איז נישט מצר בפועל, יסכסך. יסכסך מסביר דער מלבי"ם מלשון סוכך, די אויביו איז נישט די מצרים בפועל, דאס איז נישט דער וואס קומט הרגענען, נאר זיי זענען אינעם צווייטן קו ווי מיר האבן מסביר געווען, זיי זענען ארום, ווארטן אז דו זאלסט אנטלויפן כדי צו שלאגן אין דיר. און זיי זענען די שוואכערע, דאס איז דער גדר פון אויביו, ער איז נישט בפועל מצר נאר נאר דורש זיין רעה. ער וועט זיין ארום אינעם צווייטן קו האש, ווארט אז דו זאלסט אנטלויפן כדי צו שלאגן אין דיר. דאס איז די כוונה ואת אויביו יסכסך, די כוונה איז מיט די אויביו וואס זענען די סוככים, יא, די כוונה די וואס זענען ארום, ער כביכול זיי זענען די וואס וועלן שלאגן די וואס וועלן פרובירן אנטלויפן.
יעצט איז רש"י מסביר את אויביו יסכסך די כוונה איז כלפי השכינה. דער אייבערשטער וועט מסכסך זיין זיינע אויביו איינער מיטן צווייטן. די כוונה כלל ישראל האט אויביו, דער אייבערשטער וועט זיך זארגן וסכסכתי מצרים במצרים. לויט רש"י איז דאס כפשוטו, יסכסך עס וועט זיין א סכסוך צווישן די אויביו. יא, נישט תמיד איז דאס גוט פאר אונז, ווי עס איז יעצט א סכסוך אין מצרים, נישט בהכרח אז דאס איז גוט פאר אונז, אבער אין דעם רגע וואס עס איז דא א סכסוך צווישן די אויביו ודאי אז דאס שאפט א ביסל שטילקייט פאר כלל ישראל. באופן המיידי שאפט דאס א שטילקייט. איך וועל אייך געבן נאר א דוגמא, יעצט אין די לעצטע צייט איז געווען, איך בין זיכער אז איר האט נישט געהערט, אויך איך האב נישט געהערט, איז געווען אין די יתד, איז געווען א מסע אלונקות. עס איז געווען א זייער ערנסטער דיון אינעם בג"ץ וואס עס גרייטן זיך שוין די שמאלנים פיר חדשים צו דעם דיון. זיי האבן געפלאנעוועט א מסע אלונקות מיט אסאך ארגונים און אויף דעם ענין פון די בני הישיבות פארוואס זיי גייען זיך נישט מגייס זיין צום צבא. און זיי האבן געברענגט אלע ארגונים און געמאכט א מסע אלונקות כביכול אז די דתיים גייען זיך נישט מגייס זיין צום צבא און מיר און מיר און מיר. און עס איז געווען א דיון אינעם בג"ץ און אין קיין איין צייטונג איז נישט געווען אפילו איין קעפל אויף דעם ענין. קיין נייעס האט נישט געשטראלט אויף דעם קיין איין משפט. און דער וואס יריב, איך ווייס נישט ווער דאס איז השם יריב את ריבנו כנגדו, דאס איז דער וואס האט דאס ארגאניזירט, ער האט זיך געקלאגט אויף דעם, ער האט געזאגט פונקט די האבן זיך יעצט געטראפן א מהפכה אין מצרים צו מאכן, פונקט יעצט. די תקשורת האט זיך אפילו נישט אנגעשטרענגט, און זיי זענען גוט פארנעצט אין די תקשורת, זיי זענען פארבונדן מיט אלעמען, ווען עס איז דא עפעס וואס זיי ווילן דאן זענען אלע פאקוסן צו זיי, זיי זענען פארבונדן מיט אלעמען. און דא האט קיינער נישט אפילו דערמאנט דאס, ווייל אגב אז עס איז געווען א דיון אינעם בג"ץ און בחורי ישיבות און גיוס און... דער חזון איש זאגט אז ווען מען מאכט צרות אין שטוב אינעווייניק פאר די שומרי המצוות, זארגט זיך דער אייבערשטער צו מטריד זיין יענע, זארגט זיך מטריד צו זיין זיי מיט זאכן פון דרויסן כדי זיי זאלן אראפנעמען דעם עול פון אונז. אלזא דער אייבערשטער ברוך השם וואס האט געברענגט די צרות אין מצרים און נישט דא, אבער דער גאנצער פאקוס איז געווען פאקוסירט אהין, וואס טוט זיך מיט מובארק. און דאן ווער אינטערעסירט אים בכלל וואס טוט זיך דא מיט די בחורי ישיבות. צו לערנען אונז אז דער גאנצער ענין וואס זיי האבן מיט די בחורי ישיבות איז נאר ווייל דאס איז אין די תקשורת דא א סעזאן פון גורקעס, עס איז נישטא אויף וואס צו שטראלן, אלזא יאללה קום מיר שלאגן די חרדים, קום, דאס גייט תמיד לסוחר. אבער ווען עס איז דא א ביסל עפעס אינטערעסאנטער, דאן באמת ווער אינטערעסירט זיך אין די בחורי ישיבות? ווער אינטערעסירט זיך אין דעם געקייטן, אויסגעריבענעם, נו וויפיל וועסטו שוין דאס מאלן? ווער אינטערעסירט זיך אין דעם? אבער ווען עס איז נישטא עפעס אנדערש, דאן נו, אויף זיי. אויך א טרוקענער בוים איז ער אויך ראוי צו עסן. אלזא דאס איז וואס ער זאגט דא, דער אייבערשטער את אויביו יסכסך. ווען עס איז דא א סכסוך דארט, לאזט מען אונז דא. דאס איז את אויביו יסכסך.
יעצט מסביר דער מלבי"ם, מיר האבן דאך געזען אז זיי האבן א משפט וואס איז שגור אין זייער מויל, לבנים נפלו וגזית נבנה, שקמים גודעו וארזים נחליף. זאגט זיי דער נביא אמת, אלץ וואס איר האט געזאגט אין תחילה איז אויף יעדן פאל ריכטיג. לבנים נפלו, אמת, די לבנים וועלן פאלן. וואס איר האט געזאגט שקמים גודעו, אמת, די שקמים וועלן אפגעהאקט ווערן. האלב דעם מאמר איז ריכטיג. אבער דער המשך איז א טעות ביי אייך. גזית נבנה? ארזים נחליף? זאגט ער זיי איר האט א טעות. אייער פאל וועט זיין א פולשטענדיקער פאל. דער המשך איז נישט ריכטיג, איר וועט נישט מצליח זיין אויפצושטיין פון דעם פאל, דאס וועט נישט מקויים ווערן. איר וועט נישט האבן קיין נייע עוזרים. אדרבה, ארם מקדם ופלשתים מאחור ויאכלו את ישראל בכל פה. בכל זאת לא שב אפו ועוד ידו נטויה. ארם, דער וואס איז ביז יעצט געווען אין אייער הילף, ער וועט קומען אויף אייך מקדם. ער וועט אטאקירן אייך מקדם, פון מזרח. און די פלשתים וועלן אטאקירן אייך מאחור, פון צד מערב. זיי וועלן עסן אייך בכל פה. און פונדעסטוועגן איר זאלט נישט טראכטן אז דאס איז דערמיט פארענדיקט, איר זאלט וויסן דאס איז די ערשטע מנה. איר האט דא נאך א לאנגע סעודה. דער אייבערשטער האט דערמיט נאר אנגעהויבן. דערמיט האט זיך נאך נישט אומגעקערט זיין אף, נאך איז זיין האנט אויסגעצויגן.
והעם לא שב עד המכהו ואת השם צבאות לא דרשו. פארוואס האט זיך השם'ס אף נישט אומגעקערט? עס שלאגט דאך שוין אין זיי, אין די פלשתים, אין ארם. פארוואס האט זיך נישט אומגעקערט זיין אף? זאגט דער נביא מפני והעם לא שב עד המכהו. אנשטאט אז דאס פאלק זאל זיך אומקערן צו וועמען? צום אייבערשטן. וואס טוט זיך? זיי קערן זיך תמיד אום צו בעטן הילף פון דער האנט פון דעם וואס שלאגט אים. פון וועמענס האנט? דער וואס קומט שלאגן דיך, גייסטו צו אים צו ארם, בעטסטו פון אים הילף. מצרים וואס מיר האבן געהאט א סכסוך מיט זיי, גייט איר צו זיי כדי זיך אנצושפארן אויף זיי. מען זעט אורך כל הדורות זענען זיי געגאנגען בעטן הילף פון וועמען? פון זייערע אויביו. און עס זאגט העם לא שב עד המכהו. דער אויסדרוק, זאגט דער מלבי"ם, איז נישט דקדוקי. העם לא שב עד מכהו. וואס מיינט עד המכהו? זאגט דער מלבי"ם, אויב אשור שלאגט אין אונז, ווער שלאגט בעצם אין אונז? דער אייבערשטער. מיר האבן דאך געלערנט בפירוש הוי אשור שבט אפי. אלזא יעצט אויב ארם שלאגט אין אונז, ווער איז דער וואס שלאגט באמת? דער אייבערשטער. דאס איז וואס ער זאגט העם לא שב עד המכהו. איר זענט נאראנים, אנשטאט זיך אומצוקערן עד המכהו וואס דאס איז בעצם השם יתברך, קערט איר זיך אום עד מכהו. דו קערסט זיך אום עד המכהו, דער וואס האלט די שטעקן וואס הייסט ארם און שלאגט דיך. אה, העם לא שב עד המכהו. און ער מסביר ווער איז דער מכהו? ואת השם צבאות לא דרשו. אויב אזוי זאגט דער אייבערשטער לא שב אפו ועוד ידו נטויה. דאס איז וואס שטייט אינעם פריערדיקן פסוק. דעריבער לא שב אפו, דעריבער עוד ידו נטויה. איר האט נישט מסקנות ארויסגעצויגן.
ויכרת השם מישראל ראש וזנב כיפה ואגמון יום אחד. דער אייבערשטער איז מכרית מישראל ראש וזנב כיפה ואגמון. ראש זענען די ראשים, זנב זענען זייערע זנבות. אינעם קומעדיגן פסוק וועט ער אונז דאס מבאר זיין נאך בעסער אויף וועמען ער מיינט. און ער איז אויך מכרית כיפה ואגמון. וואס מיינט כיפה ואגמון? כיפה זאגט דער מלבי"ם די כוונה איז א צווייג. ווי עס שטייט בכיפתו לא רעננה אין איוב. כיפה איז א צווייג. אגמון איז א שוואכער צווייג. דאס איז אן אגמון וואס וואקסט אין א טייך. וואקסט אין וואסער און ער איז א צווייג נאך שוואכער. השם איז מכרית מישראל, ישראל ווי מיר האבן געזאגט די עשרת השבטים, ראש וזנב, סיי די ראשים, סיי די זנבות, סיי די שטארקע צווייגן, דהיינו סיי די גיבורים, און אויך דעם אגמון, אויך די שוואכע. אלע וועלן זיין שולדיג אין דעם ווי מיר וועלן זען אין המשך. און יעצט איז ער מפרט. זקן ונשוא פנים הוא הראש ונביא מורה שקר הוא הזנב. יעצט הייבט ער אן צו מסביר זיין וואס איך האב געזאגט פריער ראש וזנב. דער זקן וואס איז אלט אין חכמה און אין יארן, און נשוא פנים, א חשובער מענטש. די צוויי מדות גורמען אז ער זאל זיין דער ראש. ער איז דער וואס איז באמת חשוב. אנטקעגן דעם דער נביא השקר איז דער זנב. מסביר דער מלבי"ם, ווען די בעל חיים גייט פאר אים, גייט פאראויס, הייסט דאס אז ער גייט נאך דעם ראש. ווען איז דאס? ווען ער גייט נאך די חכמים, נאך די זקנים, הייסט ער גייט נאך דעם ראש. אבער ווען זיי אויף דעם דרך זייטן זיך אפ, ווען זיי גייען נאך די נביאי השקר, זיי שטעלן זיך נישט קיין מנהיג וואס איז זקן ונשוא פנים, נאר נביא מורה שקר, דאן גייען זיי נאך דעם זנב. זיי זענען ווי א הונט וואס גייט אין ריווערס. גייט נאך זיין זנב. אנשטאט צו גיין נאך דעם ראש, די חשובע ראשים וואס דאס איז דער זקן ונשוא פנים, גייסטו נאך א נביא מורה שקר, וואס די כוונה דא איז די נביאי השקר וואס לערנען דיך אפצוזייטן פון די וועגן פונעם באשעפער. מסביר דער רד"ק אז די נביאי השקר זענען געווען פון די קטני העם. און פארוואס פלעגן די מענטשן נבא זיין בשקר? א מענטש טוט דאך נישט קיין זאך אן אן אינטערעס. וואס איז געווען זייער אינטערעס? זיי פלעגן גיין געפינען חן אין די אויגן פון די מלכים, נבא זיין פאר זיי לשקר גוטע זאכן. אדער וויפיל מענטשן האבן ליב צו הערן גוטע זאכן. זארגט נישט, השם וועט נישט חרוב מאכן דעם בית המקדש, השם וועט נישט מגלה זיין די כלים, זארגט נישט כלל ישראל וועט נישט גלות זיין, דער אייבערשטער האט ליב זיין פאלק, זיי זענען דא מקריב קרבנות אינעם בית המקדש. תמיד פלעגן זיי מרגיע זיין דאס פאלק בשקר. און דאס האט תמיד געטראפן א צוהערנדיקן אויער. און עס פלעגט קומען ישעיהו, ירמיהו, זאגן שווערע נבואות, דאס האבן תמיד די דתיים ליב מפחיד זיין. גענוג לאז אונז אפ פון די קיצוניים, לאז אפ, כל הזמן דערציילן זיי דיר מעשיות און עס וועט זיין און אסונות און... לאז אפ, כל הזמן האבן זיי ליב מפחיד זיין און חילולי שבת און דאס און דאס און אין צניעות, לאז אפ לאז אפ דאס. אט הער, עס זענען דא אויך אנדערע קולות. אט זעסטו, דאס זענען נביאים אבער סימפאטישער. דו זעסט אזעלכע רעפארמים, זיי זענען נעטיש, נישט ווי די דוסים תמיד נאר האבן ליב צו זאגן שלעכטע זאכן. זיי זענען געווען די נביאי השקר. יעצט זענען זיי געווען פון די קטני העם. פארוואס, וואס איז געווען זייער אינטערעס? זאגט דער רד"ק, ווייל זיי זענען געווען מתנבא צו די גדולים, פלעגן זיי מבטיח זיין זיי גוטע הבטחות, אלזא יד רוחצת יד, אלזא די גדולים, די שרים, די מלכים, פלעגן זיי געבן ברויט און ווין, פלעגן זיי מכבד זיין. ווייל ער האט באקומען א מעמד, דאס איז איינער וואס איז בעדי, ער לויפט מיין קאמפיין, ער איז אנטקעגן ישעיהו, ער איז ירמיהו, אלע די וואס זיי זענען כל הזמן נאר אלץ נגד נגד ביי זיי. און דאס איז ווי עס שטייט אטיף לך ליין ולשכר והיה מטיף העם הזה. די כוונה אז זיי פלעגן מטיף זיין כביכול און פלעגן זאגן דברי נבואה לטובה בשקר כדי צו באקומען פונעם מלך טובות הנאה. דאס הייסט מורה שקר הוא הזנב. דאס זענען קליינע מענטשן, פאר ברויט און ווין גייט ער אויסטראכטן נבואות שקר וואס זענען נישט געווען און נישט באשאפן געווארן פאר עפעס א טובת הנאה, און דאס פאלק גייט נאך זיי. דאס איז וואס ער זאגט זקן ונשוא פנים הוא הראש ונביא מורה שקר הוא הזנב. און וואס טוט זיך יעצט? ויהיו מאשרי העם הזה מתעים ומאושריו מבלעים. יעצט מסביר ער פארוואס ער וועט מכרית זיין די כיפה און אויך דעם אגמון. די כיפה האבן מיר געזאגט איז די שטארקע, די גיבורים, די שטארקע צווייגן, און דער אגמון האבן מיר געזאגט זענען די שוואכע. עס זאגט ווייל ריכטיג אמת ויהיו מאשרי העם הזה מתעים. דהיינו די וואס זענען כביכול געווען מאשר די מעשה פונעם פאלק, ווי עס שטייט מיר זענען מאשר זדים. די וואס זענען געווען מאשר די מעשה פונעם פאלק, זאגן זיי אשריכם, וואס איר טוט איז מצוין, זארגט נישט. די מאשרי העם הזה פלעגן זיי מתעה זיין. דעריבער איז נגזר געווארן די הכרתה סיי אויף דעם ראש און סיי אויף דעם זנב. אבער וויס דיר ומאושריו מבלעים. דהיינו אויך די מאושרים, ווער זענען די מאושרים? עס איז דא א מאשר, דאס זענען די גדולים וואס לערנען אונז אזוי צו טאן שלעכט, און עס איז דא די מאושרים, די וואס באקומען הוראות פון די מאשרים, זיי זענען בעצם דאס פאלק. זיי הייסן די מאושרים, די וואס באקומען אישורים. זיי זענען אויך מצד עצמם געווען מבלעים. מבלעים די כוונה מושחתים, מסביר דער מלבי"ם מבולע די כוונה ווי צו איינשלינגען א זאך און משחית זיין אים א השחתה גמורה. אזוי אויך במילים פשוטות וויל איך זאגן, נישט סתם זענען זיי געקומען און האבן זיי מטעה געווען, זיי האבן מטעה געווען דעם וואס האט געוואלט טועה זיין. דאס פאלק אליין האט געוואלט טועה זיין. דאס פאלק אליין האט געזוכט אלערליי אזעלכע חיזוקים פון די נביאי שקר, פון אזעלכע וואס וועלן אים מטעה זיין. דעריבער זאגט ער ממילא כיפה ואגמון, סיי די שטארקע צווייגן אבער אויך די שוואכע. ער קען נישט טענהן מען האט מיך מטעה געווען. נישט סתם האט מען דיך מטעה געווען, מען האט דיך מטעה געווען ווייל דו האסט צוגעניגט א צוהערנדיקן אויער און האסט אליין געוואלט טועה זיין, אויך זיינע מאושרים אליין זענען געווען מבלעים מצד עצמם.
דעריבער, על כן על בחוריו לא ישמח השם ואת יתומיו ואת אלמנותיו לא ירחם כי כולו חנף ומרע וכל פה דובר נבלה בכל זאת לא שב אפו ועוד ידו נטויה. דעריבער זאגט השם אזוי דורך דעם נביא, נישט נאר דאס אליין אז השם וועט מכרית זיין די מאשרים וואס זיי זענען די מנהיגים, נאר אויך על בחוריו און אויך על גיבוריו לא ישמח השם. בחוריו איז תמיד לשון מבחר, די גיבורים, לא ישמח השם. דאס איז דער נמשל פון די כיפה. כיפה האבן מיר געזאגט איז א שטארקער צווייג. און נישט נאר דאס, אויך די שוואכע וואס דאס איז דער אגמון, ואת יתומיו ואת אלמנותיו לא ירחם. אויך אויף דעם אגמון וועט השם נישט חוס זיין. פארוואס אויף בחוריו שטייט לא ישמח און אויף יתומיו ואלמנותיו שטייט לא ירחם? מסביר דער מלבי"ם, דער מלך היט זיך נישט מכרית צו זיין זיינע גיבורים ווייל זיי מאכן אים פרייליך מיט זייער גבורה. און ער היט זיך אויך נישט מכרית צו זיין די שוואכע אין זיין ממלכה, די יתומים און די אלמנות, ווייל ער איז מרחם אויף זיי. אבער זאגט השם, על בחוריו לא ישמח, וואס געווענליך איז דער מלך פרייליך מיט זיינע גיבורים, השם וועט נישט פרייליך זיין אויף זיינע בחורים. ואת יתומיו ואת אלמנותיו לא ירחם, וואס געווענליך איז דער מלך מרחם אויף די יתומים און אויף די אלמנות, אבער השם וועט נישט מרחם זיין אויף זיי. פארוואס? ווייל כולו חנף ומרע. כולו חנף, דהיינו מיר האבן מסביר געווען אויך דאס פאלק, אויך די שוואכע. כולו חנף. וואס מיינט חנף? מסביר דער מלבי"ם, בנגלה כביכול פלעגן זיי מזייף זיין און מאכן זיך ווי עובדי השם, אבער זייער הארץ איז נישט מיט זיי. דאס איז אן ענין פון חנופה. חנופה די כוונה כלפי חוץ יא שלום ווי גייט עס דיר, אין זיין הארץ אינעווייניק זאגט ער אז ער זאל שטארבן און פלוכט אים און... דאס הייסט חנופה, דאס איז א זייער שלעכטע מדה, כת חנפים איז איינע פון די כתות וואס מקבל נישט פני שכינה. עס זאגט כולו חנף ומרע. מער פון דעם וואס ער איז חנף איז ער אויך מרע, ער טוט שלעכט בפועל. און מער פון דעם, ווייל כל פה דובר נבלה. דהיינו אמאל א מענטש טוט שלעכט אבער נו ער שעמט זיך צו רעדן דערויף. אבער ביי זיי נישט נאר וואס זיי האבן געטאן שלעכט, זיי פלעגן נאך מאכן דערויף פראגראמען און שטראלונגען און יעדער דערציילט אלע שלעכטע זאכן און אלע שרעקליכע זאכן וואס ער האט געטאן. דעריבער בכל זאת לא שב אפו ועוד ידו נטויה. דהיינו נאך אויב דאס שלעכט וואלט נאך געווען אין געהיים, וואלט נאך ניחא, אבער זיי נאך נישט נאר וואס ער איז חנף און אויך מרע, נאר נאך פה דובר נבלה. עס זאגט דיר דאס איז א סיבה וואס עס האט זיך נישט אומגעקערט דער אף פון השם ונאך איז זיין האנט אויסגעצויגן.
חז"ל דרשענען אויף דעם, וואס מיינט ועוד ידו נטויה? אלע ווייסן פארוואס א כלה גייט אריין אונטער די חופה, נאר יעדער וואס איז מנבל זיין מויל אפילו מען חתמעט אויף אים א גזר דין פון 70 יאר לטובה קערט מען אים איבער אויף רעה. נורא ואיום, זעט וואס דאס איז אן עונש פון ניבול פה, דאס איז ממש מבהיל. וויפיל א מענטש דארף זיך היטן און שמירן אויף א לשון נקייה, וויפיל זיך צו היטן און נישט צו זאגן מיט זיינע ליפן יעדע זאך וואס עס איז דא אין איר עפעס א נדנוד פון חלילה וחס עפעס פון א פגם הלשון. ער זאגט זע, אלע ווייסן פארוואס א כלה גייט אריין אונטער די חופה, אלע ווייסן אז א כלה גייט אריין אונטער די חופה צו א ביאה. אבער אויב עמיצער וועט דאס זאגן, זאגט ער דאס איז נורא ואיום אז אויך אויב עס איז נגזר אויף אים א גזר דין פון 70 יאר לטובה קערט מען דאס איבער אויף אים אויף רעה. ביז אזוי ווייט, א גזר דין פון 70 יאר עס שטייט אויף אים גוטע זאכן, אלץ וועט זיך איבערקערן אויף רעה. רש"י זאגט מען לערנט דאס פון וואס עס שטייט ועד, ווי אלע יארן פונעם מענטש, ווי אנשטאט ועוד ידו נטויה נאר ועד ידו נטויה, ווי זיין האנט וועט זיין אויסגעצויגן לעד פאר אלע טעג פון די יארן פונעם מענטש, בימינו בהם בימינו בהם 70 יאר. דער מהרש"א מסביר אז דער עונש איז א מדה כנגד מדה, ווייל געווענליך ווער זענען די וואס זענען מנבל זייער מויל כלה למה נכנסת לחופה? דאס זענען די בחורים, דאס איז נישט די זקנים, דאס זענען די בחורים. דעריבער איז דער עונש על כן על בחוריו לא ישמח השם. יעצט אין א צייט פון שמחה פונעם בחור וואס ער האט חתונה געהאט מיט א פרוי ביסטו מנבל דאס מויל, אלזא אנטקעגן דעם יענעם מנבל הפה על בחוריו לא ישמח, דו וועסט נישט זוכה זיין חלילה וחס צו קומען צו א שמחה פון א חופה ווייל דו האסט מנבל געווען דיין מויל. און דאס איז וואס ער זאגט וכל פה דובר נבלה, און פונדעסטוועגן לא שב אפו, וואס מיינט לא שב אפו נאר עוד ידו נטויה פון א גזר דין פון 70 יאר אפילו אויב עס איז געווען לטובה וועט זיך איבערקערן חלילה וחס אויף רעה.
כי בערה כאש רשעה שמיר ושית תאכל ותצת בסבכי היער ויתאבכו גאות עשן. כי בערה כאש רשעה. די רשעה איז ער מדמה צו א ברענענדיקן פייער. די אומה איז ער מדמה צו א וואלד וואס וואקסט און איז פול מיט ביימער. עס איז באקאנט ווען דער וואלד הייבט אן צו ברענען הייבט נישט אן דער שטאם צו ברענען. פון וואס הייבט זיך דאס אן? פון די דערנער, כי תצא אש ומצאה קוצים. אין תחילה צינדן מענטשן וואס גייען פאריבער אן די דערנער וואס געפינען זיך אין די זייטן פונעם וועג און פון זיי הייבט זיך אן צו ברענען, אבער וואס ברענט תחילה? די סבכי האילנות. וואס עס ברענט תחילה זענען די אויבערשטע צווייגן ווייל זיי זענען דין דארער. דער פייער איז מסכסך אין זיי און איז נישט שולט אינעם גוף פון די ביימער. די צווייגן זענען די וואס ווערן א מאכל פונעם פייער. אבער די אונטערשטע שטאמען ווערן געווענליך נאר שווארץ פון וועגן דעם רויך. אבער אויב עס איז דא א גרויסער שטורעם ווינט דאן ציט דער ווינט און איז מסכסך דעם פייער אין אלץ. און זי דרוקט בעצם דעם פייער אויך אינעם שטאם. אז דער שטאם נעמט אים א סך צייט ביז דער פייער כאפט זיך אין אים, געווענליך ווערט ער נאר אנגעברענט. אבער ווען עס איז דא א גרויסער ווינט אויך די שטאמען פון די ביימער ווערן אויך זיי א מאכל פונעם פייער. יעצט מתאר דער נביא זיי די מציאות כביכול דער וואלד איז די אומה, ווען ער רעדט דא ווי מיר האבן געזאגט אויף די עשרת השבטים. די אומה זי וועט זיין צו א פייער, און וועט עסן שמיר ושית, דהיינו די דערנער. די דערנער דא אינעם משל זענען די רשעי האומה. די רשעים זענען נמשל צו דערנער, עס איז נישטא פון זיי קיין תועלת, זיי זענען נאר מזיק, נאר שטעכן. און זיי זענען די רשעים פון די אומה. און דערנאך תצת בסבכי היער. סבכי היער זענען די צווייגן. די צווייגן ווי מיר האבן געזאגט דער אויבערשטער חלק פונעם בוים, זיי זענען בעצם די בינוניים. ביז זיי זענען ויתאבכו גאות עשן. ביז אויך זיי וועלן זיין פול מיט רויך און דער פייער וועט זיך אנכאפן אויך אין זיי.
אינעם קומעדיגן שטאפל, בעברת השם צבאות נעתם ארץ ויהי העם כמאכולת אש איש אל אחיו לא יחמולו. דערנאך וועט קומען א גרויסע עברה, עברה סימבאליזירט כעס, עס וועט זיין א גרויסער ווינט, און דער ווינט וועט אראפנעמען, נעתם מסביר דער מלבי"ם ווי אוטם, מלשון סתימה, זי וועט פארשטאפן דעם פייער אז ער זאל נישט ווייטער גיין נאר אראפגיין אונטן. אראפגיין אונטן און פארברענען דעם אונטערשטן חלק וואס איז בעצם דער שטאם. זאגט דער מלבי"ם, עס איז באקאנט אז ווען עס איז דא א ליכט למשל, נעם א ליכט לעש עס אויס. וואס גייט ארויס פון אים? וואס שטייגט ארויף פון אים? רויך. נעם א שוועבעלע צינד אן צען סאנטימעטער איבער דעם רויך, וואס טוט זיך? מיד גייט דער פייער אראפ און כאפט זיך אין דעם ליכט. פארוואס? ווייל דער רויך וואס גייט ארויף האלט אין זיך גאזן. גאזן וואס זענען ברענעוודיקע גאזן, און ווען דו לייגסט א פלאם איבער אים וועסטו זען מיד דער פייער שפרינגט אריין אין דעם ליכט. גייט אראפ אין דעם ליכט. מען קען מאכן ניסויים אין שטוב. דאס איז די מציאות, יא דאס איז מציאות, דאס איז אזוי, דאס גייט אראפ, דאס איז מציאות, דאס איז געפרואווט. עס הענגט אפ וויפיל גרויס דער רויך איז, אבער פרוביר נישט צו הויך, וועסטו זען ווי דער פייער שפרינגט אראפ און כאפט זיך אין דעם ליכט. ממש שפרינגט און כאפט זיך אין דעם ליכט. זאגט דער מלבי"ם, אזוי אויך דער פייער כביכול ווי א זייל פייער וואס גייט אראפ פון אויבן אונטן בכוח רב. דאס איז וואס ער זאגט בעברת השם צבאות, די כוונה אינעם כעס פונעם אייבערשטן, דאס וועט זיין ווי א גרויסער ווינט, נעתם ארץ, כביכול וועט זיך פארשטאפן און אראפגיין כלפי מטה. און ממילא ויהי העם כמאכולת אש. בבת אחת ויהי העם כמאכולת אש. וואס מיינט העם? דאס איז די כללות פון די אומה, דאס זענען די שטאמען. אויב ביז יעצט האבן מיר גערעדט אויף די רשעים וואס זיי זענען די דערנער, און נאכדעם האבן מיר גערעדט אויף די צווייגן וואס זיי זענען די בינוניים, יעצט רעדט מען אויף די כללות פון די אומה וואס דאס איז דער יסוד פון די אומה וואס זיי זענען די שטאמען. און בעצם דער משל אז דער פייער וועט זיך אנכאפן אין דעם גאנצן פאלק, דהיינו דער גלות און דער עונש וואס וועט זיין פאר די כללות פון מלכות ישראל וועט זיין א שווערער עונש וואס וועט זיך אנכאפן אין זיי אלע, פון די גרויסע רשעים דורך די בינוניים ביז די מענטשן וואס זענען די פשוטע מענטשן, פשוטי העם, נישט קיין רשעים און נישט קיין בינוניים, אבער צדיקים און מענטשן בעלי מעלה זענען נישט געווען אינעם חלק פון כלל ישראל. יא, אבער אויף יעדן פאל איז ער זיי מדמה צו פשוטע מענטשן. און דער פייער וועט אריבערגיין און זיך אנצינדן פון איינעם צום צווייטן. זאגט דער מלבי"ם, דער דרך פונעם פייער איז אריבערצוגיין פון שטאם צו שטאם, פון בוים צו בוים. אזוי אויך דא וועט זיך דער פייער פארשפרייטן פון שכן צו שכן און פון אח צו אח. און דאס איז וואס עס שטייט איש את אחיו לא יחמולו. דהיינו זיי וועלן נישט מרחם זיין איינער אויף דעם צווייטן נאר ווי א בוים וואס פארברענט דעם בוים לעבן אים, ער איז נישט מרחם אויף אים, דער פייער גייט ווייטער און פון אים גייט ווייטער צום בוים וואס נאך אים. אזוי אויך איש את אחיו לא יחמולו נאר דער פייער וועט זיך אנכאפן אין דעם גאנצן פאלק.
זאגט דער מלבי"ם, עס איז דא אין די לשונות פון הדלקה מיר האבן שוין גערעדט אז עס זענען דא עטליכע און עטליכע אויסדרוקן. דא שטייט בערה, תאכל, תצת. זאגט דער מלבי"ם, דער פועל בער און דער פועל ויצת קומען אויף די התחלה פון די הדלקה. ווען איך וויל אז דער פייער זאל זיך אנכאפן אין עפעס בין איך מבעיר אים אדער מצית אים. תיכף וועלן מיר זען וואס איז דער אונטערשייד צווישן מבעיר צו מצית. אנטקעגן דעם די אכילה, דער פייער עסט, דאס מבטא ווען עס איז שוין דא א פייער, וואס גייט אריבער אויפן חומר וואס ווערט פארברענט? מיר זאגן דער פייער עסט אים. דאס איז וואס עס גייט אריבער, אט למשל איך האב אנגעצונדן א פייער אין א שטיק האלץ, וואס טוט זיך מיטן שטיק האלץ? ער ווערט געגעסן. דאס איז דער לשון אכילה וואס שטייט ביים פייער. וואס איז דער אונטערשייד צווישן להבעיר צו להצית צו להדליק? להדליק זאגט דער מלבי"ם דאס איז די ערשטע תפיסה וואס דער פייער כאפט זיך. איך האב אנגעצונדן דאס ליכט, די ערשטע תפיסה וואס עס האט זיך אנגעכאפט דאס הייסט הדלקה. להבעיר מיינט אויף וואס עס קומט ארויס פון דעם, יעצט ברענט דאס ליכט. דאס ליכט ברענט מכוח וואס? וואס איך האב אנגעצונדן, די הדלקה איז די ערשטע פעולה, דערנאך די ממשיכע פעולה איז די בעירה, דאס ליכט ברענט יעצט. וואס מיינט דערנאך להצית? זאגט דער מלבי"ם, די הצתה קומט צו סימבאליזירן א פייער וואס בבת אחת ברעכט אויס און געווענליך א פייער וואס איז נישט פאר א תועלת. ויצת השם אש בציון. ווען איך צינד אן א פייער למשל אין א שטאם כדי צו קאכן אדער כדי זיך אנצוווארעמען אנטקעגן אים וועל איך דאס נישט רופן להצית. נאר להצית איז אויף דעם וואס ברענט כדי זיך אנצוווארעמען. אבער להצית איז תמיד צו מבטא זיין להצית א זאך די כוונה מבעיר צו זיין אים כדי אים אויסצומאכן, כדי משחית צו זיין אים, ווי עס שטייט והצתי אש ביערה והצתי אש בארמנותיה. דאס איז תמיד דער אויסדרוק הצתה. דעריבער זאגט דער מלבי"ם דאס פאראייניקט זיך אויך מיט אן אנדער אויסדרוק וואס מבטא שיממון, ווי עס שטייט ניצתה כמדבר מבלי יושב. און דארט די כוונה ניצתה מלשון עס איז געווארן א שממה, ווייל ווי מיר האבן געזאגט להצית פירושו עפעס וואס מכלה. נישט עפעס פאר א תועלת, נישט, איך צינד נישט אן קיין ליכט כדי איך זאל קענען לייענען ביי זיין ליכט. נאר איך צינד אן כדי צו פארברענען, כדי אויסצומאכן. דא מתאר ער אונז די רשעה וואס זי ברענט וואס דאס איז בעצם דער פייער, זי עסט די דערנער און פון דארט צינדט זי זיך אן בבת אחת דורך די צווייגן, בבת אחת גייט אראפ און צינדט זיך אן און פארברענט אלע שטאמען וואס קומט מבטא זיין ווי מיר האבן געזאגט די כללות פון די גאנצע אומה.
ויגזור על ימין ורעב ויאכל על שמאול ולא שבעו איש בשר זרועו יאכלו. יעצט וועט ער מתאר זיין די רוב רצחנות וואס וועט זיין צווישן זיי, ווי באקאנט בית ראשון איז חרוב געווארן ווייל עס איז דארט געווען עבודה זרה, גילוי עריות און שפיכות דמים. עס איז געווען צווישן זיי א גרויסע רצחנות, יעדער איז געגעסן זיין חבר. ויגזור על ימין, ויגזור איז מלשון צו כאפן, א מענטש וואס כאפט עפעס פון זיין חבר, שנייט דאס פון זיין האנט, האקט דאס אפ פון זיין ארט. ווי א מענטש וואס איז אנגעכאפט אין א בולמוס פון תאווה, ויגזור על ימין, אבער איר טראכט אז דאס האט אים געהאלפן? ורעב, ער בלייבט נאך אלץ הונגעריק, דער בולמוס התאווה וואס איז שולט אין אים גורמט אז ער זאל נישט זיין זאט פון דעם וואס ער האט אפגעשניטן און געכאפט פון ימין. ויאכל על שמאול ולא שבעו, ער עסט אלץ וואס עס איז דא אין זיין צד שמאל אבער נאך אלץ מאכט דאס אים נישט זאט. ביז פון רוב בולמוס און קרענק פון די תאווה און קרענק פון דעם רעבון, איש בשר זרועו יאכלו. א מענטש וועט אנהייבן צו עסן דעם בשר פון זיין ארעם. דהיינו ער עסט כביכול פון דעם וואס ער אליין כביכול איז זיך מקיים. דאס הייסט עפעס וואס גיט אים נישט קיין תועלת אין וואס ער עסט. אויב איך עס עפעס חיצוני צו מיר דאן האט דער גוף באקומען ענערגיע. אבער אויב איך עס עפעס וואס איז א חלק פון מיר דאן האב איך בעצם געגעסן די ענערגיע פון זיך אליין. און דאס איז וואס ער קומט מרמז זיין, כביכול די אומה איז ווי א גוף וואס עסט זיך איינער דעם צווייטן. ווי מיר האבן געזאגט פריער איש את אחיו לא יחמולו, יעדער כאפט פון דעם צווייטן. אויב מיר נעמען פון אן אנדער ארט, מיר שפרייטן אונזערע הענט אין א גדוד, דאן ווערט די גרוב פול. אבער פון זיך אליין ווערט די גרוב נישט פול. און עס וועט קומען אזא מצב אז רוב תאווה וואס אין זיי און רוב רצחנות וואס אין זיי וועלן זיי הרגענען זיך אליין. מען פרעגט לכאורה וואס מיינט איש בשר זרועו יאכלו, האבן מיר אמאל געהערט אזא זאך? האבן מיר אמאל געזען א מענטש וואס עסט דעם בשר פון זיין ארעם? מסביר מען אז איש בשר זרועו יאכלו פירושו של דבר ווען א מענטש האט נישט וואס צו עסן, וואס טוט זיך מיט אים? ער שרומפט זיך צוזאם. פארוואס שרומפט ער זיך? זאגן מיר עס איז אים נישט צוגעקומען עפעס אנדערש, אבער פארוואס קומט אים בעצם די פעולה פון צוזאמשרומפן? דער צוזאמשרומף פירושו דער גוף הייבט אן צו עסן זיך אליין. דאס הייסט אלץ וואס איז דא אינעם גוף זענען בעצם ענערגיעס. די ענערגיעס וואס ווי מער דער מענטש איז פעטער און ברייטער האט ער מער ענערגיעס. יעצט די ענערגיעס פאמעליך פאמעליך פארקלענערן זיך, דאס איז דער ברענשטאף פונעם גוף. דער גוף פאמעליך פאמעליך פאמעליך עסט זיך אליין. ביז עס קומט א שטאפל אז עס איז נישטא מער פעטס וואס דער גוף קען צעברעכן כדי צו לעבן זיך אליין און דאן הויכט דער מענטש אויס זיין נשמה אין הונגער. דאס איז די בחינה פון איש בשר זרועו יאכלו, וואס מיינט בשר זרועו? מען גיט נישט קיין ביס אין ארעם. נאר די כוונה דער גוף ווען ער האט נישט וואס צו עסן הייבט ער אן צו עסן זיך אליין. דער גוף גייט און שרומפט זיך צוזאם און ער ווערט בעצם געגעסן, ער עסט זיך אליין. דער גוף נערט זיך פון די רעזערוועס וואס אין זיך אליין. און דאס איז איש בשר זרועו יאכלו, ווייל עס וועט שוין נישט זיין א מצב אז עס וועט זיין עפעס פאר עמיצן אנדערן און ער וועט אנהייבן צו עסן זיך אליין.
מנשה את אפרים ואפרים את מנשה יחדיו המה על יהודה בכל זאת לא שב אפו ועוד ידו נטויה. מנשה את אפרים דאס איז ווי את יעקב, וואס מיינט את יעקב? איש וביתו באו עם יעקב. מנשה וועט זיך פארבינדן מיט אפרים, אפרים את מנשה, אפרים וועט זיך פארבינדן מיט מנשה, און ביידע צוזאמען אויף יהודה. ווי מיר האבן געזאגט אז אונזער פרק באהאנדלט די פארבינדונג וואס עס האבן זיך צוזאמגעבונדן צווישן זיך מלכות ישראל אנטקעגן מלכות יהודה. און פונדעסטוועגן לא שב אפו ועוד ידו נטויה. נאך אלץ וואס זיי האבן באקומען האבן זיי נאך אלץ נעגאטיווע פלענער, ווייל אזוי זאגט דער אייבערשטער לא שב אפו. דער אף פון בורא עולם האט זיך נישט אומגעקערט ונאך איז זיין האנט אויסגעצויגן. ידו נטויה סימבאליזירט די האנט וואס איז אויסגעצויגן ארויף כדי אראפצולאזן א מכה. ידו נטויה די כוונה זיין האנט איז כביכול אויסגעצויגן ארויף כדי צו שלאגן יענע וואס אויף אלץ וואס זיי האבן באקומען און אויף אלע חבלות וואס זיי זענען נחבל געווארן, מיט אלץ דעם גייען זיי ווייטער אין זייערע מעשים הרעים און מקולקלים.