ספר ישעיהו פרק ט. העם ההולכים בחושך ראו אור גדול. יושבי בארץ צלמוות אור נגה עליהם. נאכדעם ער האט אונדז דערקלערט אַז שבט אפרים, דהיינו די עשרת השבטים וואָס מיר זעען זיי איצט אין הצלחה, זיי שטעלן פאָר אַ סכנה פאַר די מלכות פון יהודה, רצין מלך ארם איז געוואָרן זייער שותף מיט פקח בן רמליהו מלך ישראל, מלך אפרים, און זיי שטעלן פאָר אַן איום אויף אונדז אויף יהודה. זאָגט ער: וויסן זאָלסטו, העם ההולכים בחושך, יענע וואָס איצט זעסטו זיי אין חושך, דהיינו שבט יהודה, זיי וועלן האָבן אַ גרויסן ליכט. ווען וועט זיין דער דאָזיקער גרויסער ליכט? אין יאָר ט"ו צו חזקיהו, נאָכדעם וואָס מיר וועלן זען די מפלה פון אשור, 180 טויזנט ראשי גייסות וועלן שטאַרבן אין איין נאַכט, דעמאָלט וועט זיי זיין אַ גרויסער ליכט.
איצט לאָמיר זיך צולייגן אַז דאָ איז פאַראַן אַ כפילות. העם ההולכים בחושך ראו אור גדול, יושבי בארץ צלמוות וואָס דאָס איז אויך לכאורה אַן אויסדרוק פון פינצטערניש און חושך, אור נגה עליהם. וואָס איז די כפילות? וואָס איז די באַדייטונג פון די זאַכן? זאָגט דער מלבי"ם: עס קען זיין אַז עס וועט זיין אַ מענטש וואָס געפינט זיך אין חושך בשעת דרויסן שיינט די זון. ווי אַזוי איז ער אין חושך? ער באַהאַלט זיך פשוט פאַרן ליכט, אַזוי איז ער אין חושך. עס איז דאָ איצט אַ ליכט, ער פילט עס נאָר נישט. פאַרוואָס? ער איז נסתר פאַרן ליכט, ער געפינט זיך אין חושך. ווי אַזוי קען זיין אַז ער וועט קענען זען דעם ליכט? פשוט אַז ער זאָל אַרויסגיין פון דעם אָרט וווּ ער באַהאַלט זיך, און דעמאָלט וועט דער ליכט קענען שיינען אויף אים. אַנטקעגן דעם האָט ער אונדז געזאָגט, העם ההולכים בחושך ראו אור גדול. יענע וואָס גייען אין חושך, די כוונה איז זיי באַהאַלטן זייער פנים פונעם ליכט, זיי וועלן זען אַ גרויסן ליכט, אַז דער ליכט איז דאָ, ער געפינט זיך אַרום, נאָר ביז איצט האָבן זיי אים נישט געזען ווייַל זיי האָבן זיך באַהאַלטן אין חושך.
און עס קען זיין אַ מאָל אַז אַ מענטש וועט זיין אין חושך און בעצם איז די פינצטערניש אַ גאַנצע ווייַל אויך דרויסן איז נישטאָ קיין ליכט. נישט נאָר וואָס ער האָט אַליין אַרייַנגעברענגט זיך אין אַ פינצטער אָרט, נאָר אויך דרויסן איז נישטאָ קיין ליכט. למשל אין דער נאַכט, וואָס בעצם איז בכלל נישטאָ קיין זון. אין דעם דאָזיקן מצב, כדי ער זאָל האָבן אַ ליכט, דאַרף מען אַז דער ליכט זאָל שיינען אויף אים. אַנטקעגן דעם האָט ער געזאָגט, יושבי בארץ צלמוות, וואָס צלמוות איז אַ ליכט מער... דאָס איז אַ גרעסערע חשיכה און אפלה, אור נגה עליהם. אויך אויף זיי, אויך יענע אין ארץ צלמוות וווּ עס איז אַ גאַנצע חשיכה אויך דרויסן, אויך אויף זיי וועט שיינען דער ליכט. וואָס מיינט נגה? דער מלבי"ם דערקלערט אַז נגה איז דער נוגה, ווען אַ מענטש שטייט אויף פרי אין דער פרי און ער זעט דעם נץ החמה, דעמאָלט זעען מיר אַז אין די מינוטן פאַרן נץ, אָדער אַפילו קען מען זאָגן אַ האַלבע שעה פאַרן נץ, איז דאָ אַ שיין פון דער זון. ווער עס קוקט אין מזרח זייַט זעט דאָרט ווי דער כיפה הייבט אָן צו שיינען, נאָך איידער מען זעט בכלל די זון. וואָס מיינט דאָס, זאָגט דער מלבי"ם? דאָס איז די זון וואָס שלאָגט אין די וואָלקנס. אַזוי קענען מיר נישט זען די זון אַליין ווייַל די זון האָט נאָך נישט אַריבערגעטראָטן די ליניע פונעם האָריזאָנט, אָבער על כל פנים דאָס וואָס זי שלאָגט אין די וואָלקנס, דאָס זעען מיר, דאָס איז דער נוגה. דער נוגה איז אַ מין הילה פונעם ליכט וואָס ווערט געזען נאָך איידער עס קומט דער שחר. און דאָס איז וואָס ער זאָגט יושבי בארץ צלמוות, יענע וואָס געפינען זיך אין אַן אָרט פון גאַנצער אפלה, ווייַל אויך מצד דער צייַט איז איצט דאָ אַן אפלה, אויך זיי אור נגה עליהם. פּאַמעלעך וועט דער דאָזיקער ליכט אָנהייבן דורכצושטויסן זייער חושך ביז זיי וועלן זוכה זיין אויך זיי צו זיין אין ליכט.
וואָס איז בעצם דער נמשל דאָ? ער וויל זאָגן, עס זענען דאָ צוויי חלקים אין כלל ישראל. איין חלק דאָס איז שבט יהודה. שבט יהודה האָבן זיי אַ ליכט. זיי געפינען זיך דאָך אין זייער ארץ, זיי געפינען זיך דאָך אונטער אַ מלך, נאָר וואָס? זיי דרייען כביכול אַוועק זייער פנים פונעם ליכט. באַהאַלטן כביכול זייער פנים פונעם ליכט. זאָגט ער זיי, וויסן זאָלט איר, העם ההולכים בחושך אין אַן אָרט וווּ עס איז דאָ אַ ליכט, ראו אור גדול. ווען עס וועט קומען די ישועה וועלן אויך זיי אַלע דערקענען צו וויסן אַז השם איז איינער און זייַן נאָמען איז איינער, אויך זיי וועלן זען און פאַרשטיין אַז דער אייבערשטער היט אויף זייַנע חסידים, זיי וועלן זען וואָס פאַר אַ גרויסע תשועה השם וועט טאָן, פונעם פינצטערן אָרט כביכול וווּ זיי געפינען זיך, וועלן זיי אַרויסגיין און זען אַז דרויסן איז דאָ אַ ליכט. אָבער עס איז דאָך פאַראַן אַ חלק פון כלל ישראל וואָס באמת געפינט זיך אין אַן אפלה, וואָס באמת בייַ אים איז שוין נאַכט. וועלכער חלק איז דאָס? דאָס זענען די עשרת השבטים. חלח, חבור, נהר גוזן. בייַ זיי איז שוין נאַכט. זיי זענען נישט אין ליכט און נאָר באַהאַלטן זייער פנים פונעם ליכט וואָס דו זאָגסט אַז זיי וועלן אַנטדעקן דעם הסתר און זען דעם ליכט. זיי געפינען זיך בכלל אין אַן אפלה. זאָגט ער, וויסן זאָלסטו, אויך יושבי בארץ צלמוות, יענע וואָס זענען שוין פאַרטריבן געוואָרן פון די עשרת השבטים, ווען עס וועט זיין דער ליכט פון די ישועת השם, אור נגה עליהם. אויך אויף זיי וועט אָנקומען דער ליכט. און דאָס איז ווי מיר האָבן געזאָגט, נישט קיין גאַנצער ליכט, אָבער על כל פנים אויך זיי וועלן האָבן אַ געוויסן ליכט.
אַנטקעגן וואָס זענען די זאַכן געזאָגט? מיר האָבן דאָס דערקלערט ווען מיר האָבן געלערנט אין ספר מלכים דעם ענין פון די באַוועגונג פון דער זון וואָס האָט זיך צוריקגעצויגן אין דער צייַט פון חזקיהו, ווען חזקיהו האָט געבעטן אַן אות ומופת, דעמאָלט האָט דער אייבערשטער אַוועקגערוקט די זון 15 מעלות צוריק. און דער מלבי"ם וווּנדערט זיך דאָרט, איז דאָס כדי צו באַווייַזן חזקיהו אַז ער וועט זיך אויסהיילן, פאַר דעם דאַרף מען טאָן אַזאַ מופלא'דיקן נס? צו רוקן די זון 15 מעלות צוריק, דאָס מיינט לאַנגע שעהען איז די זון צוריקגעקומען. וואָס דאַרף מען אַזאַ באַזונדערן נס? לכאורה איז דאָס מיותר. האָט דאָרט דער מלבי"ם דערקלערט אַז דער דאָזיקער נס איז געווען מיועד פאַר יענע וואָס זיצן אין חושך, יושבי צלמוות, יענע וואָס געפינען זיך אין חלח, חבור, נהר גוזן, ווייַל עס איז נישט געווען קיינער אין דער וועלט וואָס האָט נישט געזען דעם דאָזיקן נס ומופת. און זיי ווען זיי וועלן דאָרט אָנהייבן צו בירורן וואָס דאָס איז? וואָס איז די דאָזיקע זאַך? וועלן זיי זאָגן זיי אַז דער אייבערשטער טוט נסים פאַר חזקיהו זייער מלך אין ארץ ישראל. דאָס וועט זיי געבן אַ רוח פון התלהבות, און אַ רצון צוריקצוקומען צו דער הייליקער ארץ. דאָס וועט זיי געבן חיות אין דעם אָרט וווּ זיי געפינען זיך. דערפאַר האָט דער אייבערשטער געטאָן דעם דאָזיקן מופלא'דיקן נס. ווען מען וואָלט געדאַרפט אַ נס פאַר חזקיהו, וואָלט מען אים געקענט טאָן אַ נס פרטי, מקומי, אַזוי ווי ער האָט געטאָן פאַר גדעון בייַ די גיזה. דאָ וועט זיין טרוקן, דאָ וועט זיין רעגן, דאָ וועט זיין טוי. אָט, מען האָט דיר געטאָן אַ נס לעבן הויז. וואָס דאַרף מען רוקן די זון? כדי צו ווייַזן דעם עם היושב בצלמוות. אַזוי לויט דעם זענען די זאַכן בעצם פאַרשטאַנען אויף אַ וווּנדערלעכן אופן און דערגאַנצן איינער דעם אַנדערן. יושבי בארץ צלמוות אור נגה עליהם, ווען? ווען דער אייבערשטער וועט צום שייַן ברענגען די זון פון חזקיהו, און דער אייבערשטער וועט טאָן אַזאַ אות ומופת, און וועט שלאָגן אין דעם מחנה אשור 180 טויזנט ראשי גייסות, אַלע די נסים ומופתים וואָס וועלן זיין אין יענער צייַט בייַ חזקיהו, א', צום עם ההולכים בחושך וועט זיין אַ גרויסער ליכט, אַ צווייטע זאַך אויך דער עם היושבים בצלמוות אין יענע ערטער, אויך זיי וועט זיין אור נגה עליהם, און דורך דעם וועלן זיי זיך אומקערן צו דער הייליקער ארץ און זיך באַשיצן אונטערן צל פון חזקיהו. אַזוי ווי חז"ל זאָגן, לויט איינער פון די דעות, אַז ישעיהו איז געגאַנגען... ישעיהו, אויף וועמען איז דאָס געזאָגט? ישעיהו אָדער ירמיהו? וואָס איז געגאַנגען און האָט צוריקגעברענגט די עשרת השבטים. איינע פון די דעות אין חז"ל אַז די עשרת השבטים זענען צוריקגעקומען אין די עקבות פון וואָס? אין די עקבות פון וואָס מיר זעען איצט.
הרבית הגוי לא הגדלת השמחה, שמחו לפניך כשמחת בקציר, כאשר יגילו בחלקם שלל. איצט דרייט דער נביא כביכול זייַן פנים צום אייבערשטן און זאָגט: הרבית הגוי, דו האָסט פאַרגרעסערט דעם גוי. ווער איז דער גוי? דער מלבי"ם דערקלערט אַז די כוונה איז צום מחנה סנחריב. ווייַל דאָך פריער האָט ער כלל ישראל אָנגערופן העם. און אויב ער גייט איצט בעצם אַריבער צו רעדן וועגן דעם גוי, איז מען דאָ נישט מדבר וועגן כלל ישראל, נאָר מען איז דאָ מדבר וועגן די אויבים. הרבית הגוי, די כוונה דו האָסט פאַרמערט סנחריב, האָסט אַרייַנגעגעבן אין זייַן האַנט אַלע ממלכות הארץ. אָבער דערמיט, וואָס האָסטו געוואָרן? לא הגדלת השמחה. עס שטייט נישט מיט אַ ו' און עס שטייט מיט אַן א' און מען לייענט מיט אַ ו'. איך וועל קודם כל דערקלערן וואָס מען לייענט. לו הגדלת השמחה, די כוונה דו האָסט פאַרגרעסערט די שמחה פאַר שבט יהודה. ווייַל דאָך אויב עס קומט עמעצער שוואַכער אַנטקעגן מיר און דער אייבערשטער האָט מיך געראַטעװעט, איז די שמחה אַ שמחה. אָבער אויב עס קומט עמעצער אַן אַדיר אַנטקעגן מיר וואָס שטערט מערכות, וואָס האָט מצליח געווען צו וואַרפן ממלכות, און דער אייבערשטער האָט מיך געראַטעװעט, וואָס פאַר אַ גרויסע שמחה איז דאָס. דאָס איז אַ ריזיקע שמחה. אַנטקעגן אַזאַ ריזיקן אויב האָט אונדז דער אייבערשטער געראַטעװעט. דאָס איז וואָס ער זאָגט, הרבית הגוי, דאָס וואָס דו האָסט פאַרמערט און פאַרגרעסערט סנחריב, כדי אַז לו, פאַר כלל ישראל, הגדלת השמחה, ווען מיר וועלן זען אין דער מפלה פונעם גוי. און דערפאַר שטייט אַז דער אייבערשטער משגיא לגויים ויאבדם. דער אייבערשטער דערהייבט דעם גוי. פאַרוואָס? ווען מען הייבט אים אויף הויך, איז די נפילה פון דער הייך אַ סך שטאַרקער. עס הערט זיך גוט דער בום. דערפאַר דערהייבט דער אייבערשטער דעם גוי, אחר הדברים האלה גידל המלך אחשוורוש את המן בן המדתא האגגי. פון דעם איז די הייך פון דער נפילה ווי עס דאַרף צו זיין. און דאָס איז וואָס ער זאָגט דאָ, הרבית הגוי, לו הגדלת השמחה. איצט, לויט דעם וועלן מיר אויך פאַרשטיין וואָס דאָס איז דער לא וואָס שטייט מיט אַן א'. כביכול נישט פאַר אים. וואָס דו האָסט פאַרמערט דעם גוי איז נישט פאַר אים. דאָס איז נישט פאַר אים. נישט צו זייַן טובה. ער טראַכט השם האָט מיך פאַרגרעסערט, אַה, דאָס איז מסתמא אַז איך בין עפעס. ניין, נישט פאַר דיר, נאָר לו הגדלת השמחה, פאַר כלל ישראל האָסטו פאַרגרעסערט די שמחה. פאַר זיי איז דאָך אַ גרויסער רווח, דורך דעם איז אַרויס דער שם פון כלל ישראל אין דער גאַנצער ארץ, אָט די איינציקע אומה וואָס האָט געקענט אַנטקעגן סנחריב.
שמחו לפניך כשמחת בקציר, כאשר יגילו בחלקם שלל. אין די עקבות פון דעם, כלל ישראל שמחו לפניך כשמחת בקציר. דער פסוק דריקט אויס צוויי שמחות. עס האָט אַ מענטש אַ שמחה ווען ער זאַמלט אַ קציר, עס האָט אַ מענטש אַ שמחה ווען ער טיילט די שלל פון זייַנע אויבים. געווינט אין מלחמה און טיילט די שלל פון זייַנע אויבים. זאָגט דער מלבי"ם, לאָמיר זיך צולייגן, אָט די צוויי שמחות קומען אויסצודריקן צוויי סוגים פון שמחות. און מיר וועלן דערקלערן. פון איין זייַט, איז דער מענטש לכאורה מער שמח בייַ אַסיפת הקציר. פאַרוואָס? ווייַל בייַ אַסיפת השלל איז אויך דאָ אַ געוויסער עצב. דאָך די מלחמה איז נישט געווען אין אַ מצב וואָס מיר זענען אַרויס מיט אַ נול הרוגים. יעדע מלחמה, חוץ די ערשטע מלחמות וואָס זענען געווען מיט יהושע און משה, אָבער די איבעריקע מלחמות האָבן געגרונדעוועט אויך אַ געוויסע מפלה בייַם עם המנצח. אויך בייַ אים זענען געווען אבדות אין נפש. לעומת זאת שמחת בקציר איז אַ גרויסע שמחה, דאָס איז אַ שמחה שלמה, ווייַל דאָס איז אָן אַ מלחמה, אָן אַ סכנה, מיר האָבן נאָר געזאַמלט דעם קציר. אָבער פון דער אַנדערער זייַט, האָט די שמחה פון יחלקו שלל אויך אַ מעלה וואָס איז נישטאָ אין שמחת הקציר. און זי, אין שמחת הקציר איז נישטאָ קיין שמחת ניצחון. איך האָב געזאַמלט דעם קציר, איך בין שמח, עס איז איצט... איך האָב געזאַמלט, איך האָב פיל ממון. דאָס גרונדעוועט בייַם מענטש אַ שמחה בלי ספק. אָבער לעומת זאת בייַ אַ שמחת מלחמה, חוץ דעם וואָס עס זענען דאָ תוצאות אַז איצט זאַמל איך פיל ממון, אָבער עס איז דאָ אַ שמחה מיר האָבן געוווּנען דעם אויב. דאָס אַליין גיט דעם מענטש אַ גרויסע שמחה. אַן אויב וואָס האָט אונדז געשטערט, האָט אונדז געענגט, אַ גרויסע מלחמה, און מיר זענען אַרויס מנצח. אַזוי איז דאָ אַ יתרון פאַר שמחת הקציר וואָס אין איר זענען נישטאָ קיין געפאַלענע און הרוגים, און עס איז דאָ אַ יתרון פאַר שמחת המלחמה וואָס אין איר האָבן מיר מצליח געווען צו באַזיגן דעם אויב, וואָס בייַ שמחת הקציר איז נישט געשטאַנען אַן אויב אַנטקעגן אונדז, האָבן מיר נישט דאָרט די דאָזיקע באַזונדערע שמחה. דאָ קומט ער און זאָגט, זע, זיי האָבן געהאַט... זיי האָבן געהאַט די ביידע מעלות פון דער שמחה. מחד גיסא, כשמחת קציר. דאָך דעמאָלט איז דאָס געווען אָן אַ מלחמה, אָן אַ סכנה, קיינער איז נישט געשטאָרבן. ריכטיק? דאָך איז געגאַנגען דער מלאך השם און האָט געשלאָגן אין דעם מחנה אשור. אַזוי זענען מיר ווי שמחת קציר, אָן אבדות אין נפש. אַ גרויסע שמחה כשמחת הקציר. מאידך גיסא, האָבן מיר אַ שמחה יגילו בחלקם שלל. מיר זענען געגאַנגען און האָבן צעטיילט שלל, אָבער דאָס איז געווען אַ גרויסע שמחה ווייַל מיר האָבן אויך געוווּנען די אויבים. אַזוי קומט אויס אַז מיר האָבן די ביידע יתרונות. פון איין זייַט די שמחת חלוקת שלל וואָס דאָס איז חלוקת השלל א' און ב' דער ניצחון פונעם אויב, מאידך גיסא בדרך כלל צו אַזאַ שמחה באַגלייט זיך אַ צער. וואָס איז דער צער? מיר האָבן געפאַלענע. זאָגט ער ניין ניין ניין, דאָ איז נישט געווען קיין איין געפאַלענער פון אונדז. דער מלאך האָט אַלץ געוווּנען. אַזוי איז דאָס געווען פון דער אַנדערער זייַט אויך כשמחת קציר. אָן געפאַלענע און אָן הרוגים. און אויב אַזוי איז די שמחה דאָ געווען אַ שמחה מושלמת.
דער מלבי"ם דערקלערט לאָמיר זיך צולייגן, עס איז דאָ אַ לשון פון שמחה און עס איז דאָ אַ לשון פון גילה. הגדלת השמחה, שמחו לפניך כשמחת בקציר, כאשר יגילו בחלקם שלל. וואָס איז דער חילוק צווישן ישמחו צו יגילו? זאָגט דער מלבי"ם, שמחה ווייַזט תמיד אויף די שמחה התמידית. לעומת דער גילה, וואָס די גילה איז אַ נייַע שמחה וואָס וועקט זיך פלוצלינג בייַם מענטש. דער מענטש למשל יגיל בייַם געפינען אַ מציאה. דאָס רופט זיך גילה. לעומת זאת, ווען ער איז געגאַנגען הייַנט אין זייַן עסק און האָט אַרייַנגעברענגט אַ שיינע הכנסה, וועל איך נישט זאָגן ער וועט זיך גילן, נאָר ער וועט זיך שמח זיין. וואָס איז דער חילוק? דאָס איז אַ דבר הווה, תמידי. אַזוי אַ טאָג האָט ער געטאָן, אַ טאָג האָט ער נישט געטאָן, אָבער הייַנט ברוך השם האָב איך גוט פאַרדינט. דאָס איז אַ שמחה. דאָס איז נישט עפעס אַ נישט חריג'דיקס פון דער נאַטור, עפעס וואָס פלוצלינג ווי אַ מציאה. לעומת זאת אַ מענטש וואָס גייט און געפינט אַ מציאה, האָט ער אַ גיל. דאָס איז עפעס וואָס זאָל נישט זיין, אַ נייַע שמחה וואָס האָט זיך פלוצלינג אויף אים באַנייַט. און דערפאַר זאָגט ער, כשמחת בקציר. בייַ קציר איז דער מענטש שמח, דאָס איז אַ דבר הווה ורגיל. לעומת זאת, יגילו בחלקם שלל. נישט יעדן טאָג טיילט מען שלל. און דערפאַר אויף דעם פּאַסט מער דער אויסדרוק גילה.
רש"י דערקלערט, פאַרוואָס לייענט מען לו און עס שטייט לא מיט אַן א'? לא הרבית... ווי איז דער לשון? לא הגדלת השמחה, און מיר לייענען לו הגדלת השמחה מיט אַ ו'. זאָגט רש"י, ווייַל די שמחה פון חזקיהו איז נישט געווען שלמה. ווייַל אין יענעם פרק שטייט געזאָגט, לא, הנה ימים באים ונשא כל אשר בביתך. עס שטייט דאָרט אַז אין יענער צייַט, ווען חזקיהו האָט געזען אַזאַ נס, איז ער געווען זיכער אַז השם האָט געטאָן דעם נס פאַר זייַן צורך. צוליב אים האָט השם געטאָן דעם נס. און ווי מיר האָבן דערקלערט האָט דאָך השם נישט געטאָן דעם דאָזיקן נס פאַר אים, נאָר פאַרן עם היושבים בחושך, יענע וואָס זיצן אין צלמוות. פאַר זיי האָט דער אייבערשטער געטאָן דעם נס. און ווען אַלע מלכים האָבן געהערט דאָס אַז דער אייבערשטער האָט געטאָן אַזאַ נס, האָבן זיי געוואָלט קומען אים באַזוכן, צו זען ווער איז דער דאָזיקער באַזונדערער מענטש וואָס דער אייבערשטער טוט אים אַזאַ נס. און מרודך בלאדן בן בלאדן האָט צו אים געשיקט. און ער האָט אים אויפגענומען און אים געוויזן אַלע זייַנע אוצרות. אויף דעם וואָס ער האָט אים אויפגענומען און אים געוויזן זייַנע אוצרות, האָט ער אים כביכול געזאָגט, השם האָט מיר געטאָן דעם נס. און זיי דאָרט, האָט דער מלבי"ם דערקלערט, האָבן געשיקט כדי צו וויסן פאַר וועמען השם האָט געטאָן דעם נס, פאַרן עם אָדער פאַרן מלך? צו וואָס איז דער נפקא מינה? אויב פאַרן עם, איז נישטאָ קיין טעם זיך צו פאַרפּלאָנטערן מיט זיי, סכנה'דיק. אָבער אויב דאָס איז פאַרן מלך, וועט קומען אַ נייַער מלך, וועלן מיר קענען קומען אויף זיי. און אַזוי איז באמת געווען סוף כל סוף. ער איז געגאַנגען און האָט זיי געוויזן אַלע זייַנע אוצרות, זיי זענען געקומען און האָבן געזען, אַלץ בייַ זיך פאַרשריבן, פאַרפאַקט, און נאָך דעם האָבן זיי געוואַרט אַז חזקיהו המלך איז אַוועקגעגאַנגען, און דער אייבערשטער האָט געברענגט די דאָזיקע צרה אויף זייַן זון. אַזוי זאָגט ער, אויב אַזוי קומט אויס אַז אין יענעם פרק וווּ עס איז געווען אַ גרויסע שמחה אויף דעם דאָזיקן גרויסן נס, אין יענעם פרק אליין באַקומט ער אַ נבואה פון השם, וואָס השם זאָגט אים, הנה ימים באים ונשא כל אשר בביתך. ווער? יענער איינער וואָס דו האָסט אים געוויזן אַלע דייַנע אוצרות, איצט ווייסט ער שוין אַלץ און ער טראַכט אויך אַז דאָס איז פאַר דיר, אַזוי האָסטו אים אַרויסגעזאָגט, אַזוי ממילא וועט ער קומען נאָך דייַנע טעג און נעמען אַלע די אוצרות. און דערפאַר איז דאָס וואָס שטייט דאָ לא הגדלת השמחה. באמת איז דאָס אים געווען הגדלת השמחה, אָבער עס איז דאָ געווען אַ שמחה מהולה מיט אַן עצב. און דערפאַר האָט זיך דער לו פאַרקערט צו אַ לא. לא הגדלת השמחה. עס איז דאָ געווען אַ שמחה אָבער עס איז דאָ געווען אויך אַ מניעה פון שמחה ווייַל ער האָט דאָ באַקומען אַ בשורה... אַ ביטערע בשורה.
כאשר יגילו בחלקם שלל. וואָס איז כאשר יגילו בחלקם שלל? אַזוי ווי עס איז געווען... ווען האָט כלל ישראל צעטיילט שלל? ארדוף אשיג... אין מצרים, ריכטיק? ארדוף אשיג, אחלק שלל. ווייסט עמעצער וועגן וואָס פאַר אַ שלל מען איז דאָ מדבר? וואָס פאַר אַ שלל האָבן זיי צעטיילט? די שלל פונעם מלך אשור. פון וואַנען איז געווען דער דאָזיקער שלל? זייער שיין. מיר האָבן דאָס דעמאָלט געלערנט, אַז עס איז געווען... ער איז געגאַנגען דאָרט תרהקה מלך כוש, זיי זענען געגאַנגען און האָבן געשלל'ט די שלל פון כוש און די שלל פון מצרים, זיך געשלאָגן אַנטקעגן זיי, און איז צוריק צו מאַכן אַ מצור אויף חזקיהו און איז געפאַלן. פאַרוואָס האָט מען געדאַרפט אַלץ דאָס? נאָך ווען ער איז געגאַנגען האָט ער געזאָגט צו חזקיהו, טראַכט נישט, איך קום נאָך צוריק, טראַכט נישט אַז איך גיי, איך קום נאָך צוריק, וואַרט. און באמת איז ער צוריקגעקומען און איז דאָ געפאַלן דורך דעם מלאך השם. אַזוי האָבן דאָרט די מפרשים דערקלערט, פאַרוואָס האָט דער אייבערשטער אַזוי געטאָן? ווייַל סנחריב, מלך אשור, איז געקומען אָן געלט. פון עפעס לערע קעשענעס. האָט דער אייבערשטער געזאָגט, ניין, עס קען נישט זיין אַזוי. איז געגאַנגען און האָט אים געשיקט צום מלך כוש, האָט אים געשיקט צו מצרים, האָט זיי געוווּנען, געברענגט, איז געקומען מיט פיל הון, מיט אַ ריזיקן שלל. אָ, איצט זאָלסטו קומען. איצט וועט קומען דער מלאך השם, איצט וועט ער דיך פאַרלענדן, לאָז דאָ איבער אַלץ געלט. און דאָס איז וואָס ער זאָגט, יגילו בחלקם שלל. דערקלערט רש"י, אויף יענעם שלל, אַזוי ווי בחלקם שלל, די שלל פון מצרים, ארדוף אשיג אחלק שלל, זיי וועלן זיך גילן בחלקם שלל, נאָך אַ מאָל וועלן זיי באַקומען די שלל פון מצרים. אַלץ האָבן חזקיהו און זייַן עם צעבזזעט.
כי את עול סובלו ואת מטה שכמו, שבט הנוגש בו, החיתות כיום מדין. כי את עול סובלו, איצט זאָגט ער נאָך אַ משל. ער זאָגט אַזוי ווי אַן אָקס, וואָס דער בעל הבית זייַנער בייגט אַראָפ דעם קאַרק פונעם אָקס כדי צו סובלען די אַרבעט פון דער ערד. און דער אָקס האָט דאָ אַ סבל פון דרייַ בחינות. א', דער עול. ער האָט אַן עול אויפן קאַרק, דאָס איז שווער, דאָס איז אַן עול אויף זייַן קאַרק. אַ צווייטע זאַך, דער בעל הבית וואָס גייט מיט אים, און ער בייגט אַראָפ זייַן קאַרק דורכן עול כביכול, מאַכט אים שווער דעם עול כדי ער זאָל אַקערן און אַרבעטן. און אַ דריטע זאַך, ער האָט אויך אַ שטעקן. אויב דער אָקס אַזוי אַ ביסל פאַרלאַנגזאַמט, גיט ער אַ קלאַפּ כדי ער זאָל געבן גאַז, ריכטיק? דאָ פאַרגלייַכט ער דעם שיעבוד פונעם עם צו די דרייַ בחינות. א', עס איז געווען אַ שווערער מס פונעם מלך אשור, דאָס איז דער עול. את עול סובלו, דער עול וואָס זיי סובלען. אַ צווייטע זאַך, עס איז דאָ געווען אַ מושל אכזרי. דער מושל אכזרי מטה שכמו. ער בייגט אַראָפ זייַן קאַרק צו סובלען. דאָס איז דער עול פונעם מס, נישט סתם אַן עול, נאָר נאָך עמעצער וואָס דריקט אַז דו זאָלסט עס באַצאָלן, מאַכט שווער דעם עול אויף דייַן קאַרק, וואָס נעמט אַרויס די נשמה ביז דו וועסט באַקומען דעם מס. און אַ דריטע זאַך, עס איז אויך דאָ די חילות זייַנע. די חילות דאָס איז דער מחנה, דאָס זענען יענע וואָס שלאָגן זיי בכל עת יעדן וואָס איז נישט גרייט צו הערן און זיך צו אונטערגעבן צום משמעת פון סנחריב. איצט, אַ מאָל קען זיין אַז דער עול און דער כובד פונעם מס וועט זיך אָפּטאָן פון זיי, אָבער דער מושל אכזרי איז נאָך פאַראַן. און אַ מאָל קען זיין פאַרקערט, דער מושל איז שוין געשטאָרבן, אָבער זייַנע חיילים גייען נאָך ווייַטער צו פייַניקן דעם עם וואָס זיי דריקן. דערפאַר קומט ער און זאָגט, וויסן זאָלסטו, ווען דער אייבערשטער וועט זיי טאָן אַ תשועה פון סנחריב, וועט דאָס זיין אַ תשועה שלמה און כוללת. עס וועט דאָ נישט בלייַבן קיין שום סבל. און דאָס איז וואָס ער זאָגט, אין דער מפלה פון סנחריב, אין איין מאָל ווערט אַלץ צעבראָכן. את עול סובלו, ואת מטה שכמו, ואת שבט הנוגש בו, וואָס דאָס זענען די חיילים ווי מיר האָבן געזאָגט וואָס שלאָגן זיי מיטן שטעקן, זיי אַלע וועט דער אייבערשטער מבטל זייַן דורכן מלאך השם וואָס וועט שלאָגן אין דעם מחנה אשור. און זיי אַלע החיתות. החיתות איז אַ לשון פון שבירה. עשוי ללוחות, די כוונה איז נישט קיין שבירה. קשת גיבורים חתים, די כוונה זיי זענען צעבראָכן געוואָרן. זיי אַלע החיתות כביום מדין. כיום מדין די כוונה איז אַזוי ווי יענעם מדין וואָס האָבן געענגט ישראל און זענען דערהרגעט געוואָרן דורך אַ נס אַלע אין איין נאַכט, אַזוי ווי עס שטייט אין ספר שופטים אין פרק ו'. און דאָס איז די מפלה זייערע, אי פון מדין אי פון אשור, ביידע איז געווען ווען? אין ליל פסח. וואָס עס איז געברענגט אַז גדעון האָט אים געזאָגט, נעכטן האָבן מיר געלייענט דעם הלל וכולי. דאָס איז געווען אין פסח. אין וועמעס זכות? אין זכות פונעם עומר. ווייַל עס שטייט דאָרט אויף גדעון אַז ער קלאַפּט שעורים צו אַנטלויפן פאַר מדין, קלאַפּט חיטים צו אַנטלויפן פאַר מדין. דאָרט דאָס וואָס האָט זיי באַשיצט איז דער קציר העומר. און אויך דאָ איז די מפלה פון סנחריב געווען אין ליל פסח. דערפאַר פאַרגלייַכט ער אים, דו השם וועסט זיי צעברעכן אַזוי ווי דו האָסט צעבראָכן כיום מדין.
כי כל סאון סואן ברעש ושמלה מגוללה בדמים, והייתה לשריפה מאכולת אש. דאָ זאָגט דער מלבי"ם, ער זאָגט זיי אַ משל. הסאון סואן ברעש. ער מאָלט זיי דעם סאון, סאון איז אַ זאַך פון אַ לשון פון רעש, המולה. ווי דער סאון דער רעש איז אַזוי שטאַרק, אַז ער איז ווי ער רעשט אויף זיך אַליין. ווי, אויב מיר ווילן געבן אַ דוגמה, ווי אַ באָמבע, וואָס עס איז אַ באָמבע וואָס פּיצלט אַלץ וואָס איז אַרום, זי פּיצלט אויך זיך אַליין כביכול. אַזוי וויל ער זאָגן, עס וועט זיין אַזאַ רעש וואָס וועט רעשן אַלץ וואָס איז אַרום, און ער אַליין וועט זיך דערהייבן און זיך צעפאַלן אין דעם רעש וואָס ער האָט געמאַכט. דאָס איז דער משל דאָ וואָס ער וויל זאָגן. ושמלה מגוללה בדמים. עס איז זיי געווען אַ מין בגד וואָס מען פלעגט אים אויפהייבן אויף אַ נס, אַ רויטער בגד, וואָס דער דאָזיקער בגד כביכול קומט זאָגן, שטאַרקט אייַך אין דער מלחמה, גייט אַנטקעגן די אויבים, הרג'עט אין זיי. זאָגט ער, דער דאָזיקער רויטער שמלה וואָס קומט צו סימבאָליזירן די מלחמה און די שפיכות הדם, זי אַליין וועט זיין מגואל און פאַרשמוצט אין איר אייגן בלוט. דהיינו, דו קומסט כדי צו סימבאָליזירן צו הרג'ענען אַנדערע, דו אַליין וועסט זיך שאָדן. דו אַליין וועסט זיך פאַרשמוצן מיט בלוט. דו, דער רויטער שמלה קומט צו סימבאָליזירן צו גיין אַנטקעגן די אויבים, זיי צו שלאָגן, דער שמלה אַליין וועט זיין רויט, מגואל מיט בלוט און פאַרשמוצט פון זייַן אייגן בלוט כביכול. והייתה לשריפה מאכולת אש. וואָס איז מאכולת אש? די מאכולת אש וועט זי אַליין זיין צו אַ שריפה. באַלד וועל איך דערקלערן דעם חילוק צווישן שריפה און מאכולת אש. אָבער דער רעיון איז כביכול דער אויב וואָס ער איז דער וואָס האָט בעצם פאַרברענט אַלץ, ער אַליין וועט פאַרברענט ווערן. די דאָזיקע אש וואָס עסט אַלע אַנדערע, וועט צום סוף עסן כביכול זיך אַליין. און אויב אַזוי, בעצם זענען די דרייַ רעיונות געקומען אויסצודריקן די זעלבע זאַך. דער סאון דער רעש וואָס וועט קומען צו רעשן אַנדערע וועט רעשן זיך אַליין. דער שמלה וואָס קומט צו סימבאָליזירן צו פאַרגיסן בלוט פון אַנדערע, וועט פאַרגאָסן ווערן איר בלוט כביכול. און די דאָזיקע שריפה וואָס תמיד פאַרברענט אַנדערע, זי אַליין וועט זיין צו אַ מאכולת אש. די כוונה איז אַז סוף כל סוף איז יענער איינער דער וואָס וועט זיך שאָדן פון זיך אַליין. ווי אַזוי? שריפה וגוף קיים. דהיינו, עס וועט נישט קומען עמעצער אַנדערער און דיך שאָדן. עס וועט נישט קומען אַ צבא און דיך אונטערגעבן, נאָר ווי אַזוי? פון השם. נשמתם נשרפה בקרבם. דאָס איז וואָס ער וויל זאָגן. זיי וועלן כביכול עסן זיך אַליין. זיי וועלן כביכול שאָדן זיך אַליין. און ווער עס וועט קוקן וועט דאָ נישט זען עפעס אַ כח אַנדערן וואָס איז געגאַנגען און האָט זיי געשאָדט.
דער מלבי"ם דערקלערט, איך וועל דאָ נאָר דערקלערן די לשונות. שמלה, זאָגט דער מלבי"ם, וואָס איז דער חילוק צווישן שמלה און כסות אָדער בגד? זאָגט דער מלבי"ם, שמלה נעמט אַרייַן אויך אַ זאַך וואָס איז נישט צוגענייט צו דער מידה פונעם מענטש. נאָר אויך אַ זאַך וואָס איז סתם אַ זאַך וואָס איז נישט צוגענייט, למשל אַ שטיק בד, ווערט אויך אָנגערופן שמלה. ופרסו את השמלה, יאָ? און אויך אַ דגל וואָס מען פלעגט אים פאַרשפרייטן אויף אַ נס כדי אים צו דערהייבן, ווערט אויך אָנגערופן שמלה פון דער דאָזיקער סיבה, ווייַל דאָס איז נישט קיין בגד. מען איז נישט מדבר וועגן אַ בגד, מען איז נישט מדבר וועגן אַ כסות, נאָר אַ שמלה ווי מיר האָבן געזאָגט דאָס איז אַ בד, אַפילו אויב מען האָט אים נישט צוגענייט הייסט ער שמלה. געדענקט איר די מעשה מיט רש"י? מען דערציילט אַז רש"י איז אַ מאָל אָנגעקומען... עס זענען דאָ וואָס דערציילן דאָס אויפן רמב"ם, עס זענען דאָ וואָס זאָגן אַז דאָס קען נישט זיין. מען דערציילט אַז איין מאָל איז ער אָנגעקומען צום רמב"ם כדי אים צו באַזוכן, און ער איז אַרייַן, האָט געקלאַפּט אין דער טיר, האָט געפרעגט וווּ איז דער... האָבן זיי אים געזאָגט רש"י. אַזוי זאָגט מען, אָבער נאָך אַ מאָל האָב איך געזאָגט, מיר וועלן נישט אַרייַנגיין אין די נעמען. אַזוי דערציילט מען, האָט ער געקלאַפּט אין דער טיר און מען האָט אים געעפנט, האָט מען אים געפרעגט וואָס ער וויל, האָט ער זיי געזאָגט דעם רמב"ם. אָט, ער האָט פשוט געגאַנגען. האָבן זיי אים געזאָגט אַז ער איז נישטאָ, ער דאַרף צוריקקומען אין אַ שעה אַרום. גוט, איז ער געגאַנגען זייַן וועג. און נאָכדעם וואָס זיי האָבן פאַרמאַכט די טיר, נאָך אַ פּאָר מינוט לייגן זיי זיך צו אַז עס איז געווען עפעס אַ טייַערער בגד וואָס איז געהאָנגען דאָרט וואָס איז פאַרשוווּנדן געוואָרן. זיי זענען מיד געווען זיכער, דאָס איז מסתמא יענער אָרעמאַן, ער האָט אויסגעזען אַזוי אַן עני און אַ בעטלער, מסתמא האָט ער... אָן מיר האָבן זיך צוגעלייגט האָט ער דאָס גענומען און איז געגאַנגען. זענען זיי געגאַנגען און האָבן אים געזוכט אין דער גאַנצער שטאָט, האָבן אים געכאַפּט, אים מחייב געווען צו באַצאָלן אַ גאַנצן בגד. זייַנע חששות האָבן נישט געהאָלפן, ער האָט געמוזט באַצאָלן. נאָך דעם ווען ער איז צוריקגעקומען, האָט ער אָנגעשריבן אויף דער טיר פונעם רמב"ם פינף מאָל זייַן נאָמען. וואָס איז געווען דער נאָמען פון רש"י? שלמה. האָט ער פינף מאָל אָנגעשריבן זייַן נאָמען. דער רמב"ם איז אָנגעקומען, זעט ער דאָס אָנגעשריבן אויף דער טיר, פּרוּווט ער צו פאַרשטיין וואָס... וואָס איז דאָ אָנגעשריבן. און דעמאָלט האָט ער געכאַפּט בעצם וואָס איז אָנגעשריבן, האָט ער געבעטן אַז מען זאָל אים דערציילן וואָס איז געווען די מעשה, און דעמאָלט האָט ער פאַרשטאַנען וואָס איז אָנגעשריבן. און וואָס עס איז דאָרט אָנגעשריבן געווען איז אַזוי: שלמה, שילמה, שלמה, שמלה, שלמה. ער האָט פינף מאָל דאָס אָנגעשריבן. פאַרוואָס האָט מען מחייב געווען שלמה'ן צו באַצאָלן אַ גאַנצן בגד? דאָך האָט ער נישט געגנבעט. שלמה שילמה שלמה שמלה שלמה. און דעמאָלט האָט ער פאַרשטאַנען אַז מען איז מדבר וועגן אַ גרויסן תלמיד חכם און האָט געבעטן צו גיין אים זוכן אין דער גאַנצער שטאָט ביז מען האָט אים געפונען, אים געברענגט, און געבעטן זייַן מחילה. יאָ, אַזוי ווי מען דערציילט פון די ספרי קורות הימים. איז געווען אָדער נישט געווען, מיט אַלץ דעם, איז דאָס אַ שיינע מעשה. דאָס איז בקשר צום שמלה, צו דעם דאָזיקן שמלה. דער דאָזיקער שמלה איז געווען מגוללה. מגוללה די כוונה איז מטונף. אַזוי ווי עס שטייט ועמסה מתגולל בדם, אָדער על פגרי גילוליכם, וואָס דאָרט איז די כוונה צו טינוף און גילולים. און דאָס וועט זיין צו אַ שריפה מאכולת אש. דאָ שטייט דער מלבי"ם אויף אַ אינטערעסאַנטער זאַך. מיר זאָגן מאכולת אש, מען זאָגט שריפת אש. וואָס איז דער חילוק צווישן זיי? און מיר האָבן נאָך לשונות פון שריפה. עס איז דאָ להדליק, עס איז דאָ לבעור, עס איז דאָ להצית. זאָגט דער מלבי"ם, וואָס איז דער חילוק? דער פועל אכל און דער פועל שרף, קודם כל, זענען זיי אַנדערש פון דלק, בער, הצית. וואָס דער פועל אכל און דער פועל שרף ווייַזן אויף עצם דער שריפה און דער אכילה פון דער אש. וואָס איז נישט אַזוי בייַ בער, דלק, הצית, דאָס איז אויף דעם אָנהייב פון דער... פון דעם אָנצינדן די אש. די אש אין אָנהייב צינדט מען אָן, בער'ט מען אָן, הצית'ט מען, און אויך בייַ זיי איז דאָ אַ חילוק, מיר וועלן זיך אויף דעם אָפּשטעלן אין המשך. דאָס איז אין אָנהייב. נאָך דעם עסט און פאַרברענט די אש. אַזוי אכל און שרף דאָס איז תמיד אין דעם צווייטן שלב. דער ערשטער שלב איז דלק, הבאיר אָדער הצית. וואָס איז איצט דער חילוק צווישן אכל און שרף? זאָגט דער מלבי"ם, אכל קומט תמיד צו סימבאָליזירן וואָס די אש טוט. די אש עסט. לעומת זאת שרף, דאָס קומט אויסצודריקן וואָס עס פּאַסירט מיטן עצם וווּ עס ברענט די אש. אַזוי האָבן מיר דאָ צוויי. אויב מיר ווילן געבן אַ דוגמה, איך האָב דאָ נאַט אַ שטעקן, און מען האָט אין אים אָנגעצונדן אַ פייַער. מען האָט אָנגעצונדן, הצית'ט און אָנגעבערט אין אים אַ פייַער. די אש עסט איצט. דער שטעקן ווערט פאַרברענט. דאָס הייסט, וואָס גייט אַריבער אויפן שטעקן? דאָס איז דער אויסדרוק וואָס מיר זאָגן שריפה. וואָס... ווער איז דער פועל אין אים? דאָס איז דער אויסדרוק וואָס מיר זאָגן אכילה. די אש איז די אוכלת, און דער שטעקן, וואָס גייט אַריבער אויף אים, דאָס איז די פעולה וואָס איז שריפה. פועל אכל מאָלט דעם כיליון, פועל שרף סימבאָליזירט וואָס עס פּאַסירט מיטן דבר המתכלה. און מיר זאָגן ער איז פאַרברענט געוואָרן און איז געוואָרן צו אַש, דאָס איז וואָס איז אַריבער אויף אים. לעומת זאת פועל אכל, דאָס איז וואָס ער איז פועל אין אים. און דאָס איז וואָס ער זאָגט דאָ, והייתה לשריפה מאכולת אש. דער אויב איז סימבאָליזירט אין דעם פועל אכל, ער איז דער וואָס עסט תמיד. וואָס וועט אים פּאַסירן? והיה לשריפה. ער וועט זיך פאַרוואַנדלען צו אַש. ער וועט פאַרברענט ווערן. ווי מיר האָבן געזאָגט, די שריפה דריקט אויס וואָס גייט אַריבער אויפן עצם. אַזוי וואָס גייט דאָ אַריבער אויפן עצם? דאָס וואָס איז תמיד געווען אַ מאכולת אש, ער איז תמיד געווען אַן אוכל אַנדערע, ער וועט זיך פאַרוואַנדלען צו אַ בחינה פון שריפה, ער וועט זיך פאַרוואַנדלען צו אַש.
ווי, אויף וואָס פאַר אַן אופן, פון וואַנען וועט אונדז זיין די דאָזיקע ישועה? כי ילד יולד לנו, בן ניתן לנו, ותהי המשרה על שכמו, ויקרא שמו פלא יועץ אל גיבור אבי עד שר שלום. פון וואַנען וועט זיין די תשועה? ער זאָגט, ילד יולד לנו. עס וועט זיין עפעס אַ נייַע זאַך, עפעס אַ נייַער מזל וואָס וועט אונדז געבוירן ווערן. דער מלבי"ם זאָגט אַז יולד קומט תמיד צו סימבאָליזירן עפעס אַ נייַע הוויה. נישט דווקא אַ לידה פון אַ קינד. יאָ, לא תדע מה ילד יום. יאָ, בטרם לדת חוק, אָדער אלה תולדות יעקב, וואָס דאָרט דערקלערן די מפרשים אַז תולדות די כוונה איז זייַנע מקרים און גלגולים. אַזוי אויך דאָ, ילד יולד לנו, די כוונה איז עפעס אַ נייַער מזל, עפעס אַ נייַע סיבה וואָס איז אונדז געשען. און וואָס איז זי? בן ניתן לנו. עס וועט זיין אַ בן יורש עצר. איצט ווער איז דער מולך? ווער איז איצט דער מלך? אחז. בן ניתן לנו, עס וועט זיין חזקיה. תהי המשרה על שכמו. ביז איצט וואָס איז געווען אויף זייַן קאַרק? דער עול פונעם מלך אשור, ווי מיר האָבן געזאָגט. דאָס איז ואת מטהו שכמו, שבט הנוגש בו. דאָס איז דער עול, דאָס איז וואָס איז געווען אויף זייַן קאַרק. אָבער איצט, ותהי המשרה על שכמו. איצט וואָס עס וועט זיין אויף זייַן קאַרק וועט זיין די משרה, די שררה, די מלכות. לאָמיר זיך צולייגן... גוט, אפשר וועלן מיר דאָס רעדן דערנאָך. ותהי המשרה על שכמו, ויקרא שמו פלא יועץ אל גיבור אבי עד שר שלום. וואָס, אַלץ דאָס איז זייַנע נעמען? פלא יועץ אל גיבור אבי עד שר שלום? ניין. זאָגט דער מלבי"ם, פלא יועץ אל גיבור אבי עד, דאָס זאָל מען לייגן אין קלאַמערן. ווי עס שטייט אין קלאַמערן. ויקרא שמו, ווער האָט אָנגערופן זייַן נאָמען? דער אייבערשטער. ווער איז דער אייבערשטער? פלא יועץ אל גיבור אבי עד. וואָס האָט ער אָנגערופן זייַן נאָמען? שר שלום. אַזוי אויב אַזוי דאַרף מען כביכול לייענען, ויקרא שמו שר שלום. דער אייבערשטער האָט אָנגערופן זייַן נאָמען שר שלום. ווער איז דער אייבערשטער? ער באַשרייַבט אים. פלא יועץ אל גיבור אבי עד. דאָס קומט, זאָגט דער מלבי"ם, אַז דער אייבערשטער... קומט קודם כל צו סימבאָליזירן דעם אייבערשטן. דער אייבערשטער איז אַ בחינה פון פלא יועץ. פלא יועץ די כוונה איז יועץ פלא. דער אייבערשטער איז יועץ עצות און טוט פלאים. דאָס איז פלא יועץ. אבי עד, דער אייבערשטער איז דער אבי הזמן. דאָס איז די כוונה אבי עד. דער אייבערשטער דאָך עד סימבאָליזירט אחרית הימים, אַזוי ווי מיר זאָגן בטחו בהשם עדי עד. עד סימבאָליזירט אחרית הימים. דאָס איז די גאַנצע צייַט וואָס איז אין דער מציאות, דאָס הייסט עד. דער אייבערשטער איז דער אבי עד. ער איז דער אבי הזמן און ער איז דער מחולל הזמן. דער אייבערשטער דאָך זייַן נצחיות פאַלט נישט אונטער דער ממשלת הזמן. דער אייבערשטער איז איבער דער צייַט. ער הייסט אבי עד, ער איז דער אבי הזמן און דער מחולל הזמן. אל גיבור, דער אייבערשטער איז אַ גיבור און טוט גבורות ברוב כח, אַזוי ווי מיר וועלן באַלד זען. און דער אייבערשטער האָט אָנגערופן דעם מלך חזקיהו, שר שלום. דהיינו זייַן משרה וועט נישט זיין דורך מלחמות, נאָר זייַן משרה וועט זיין דורך שלום, עס וועט זיין שלום אין זייַנע טעג.
און די דרייַ תארים וואָס דאָ באַשרייַבן דעם אייבערשטן, דאָס איז מיועד כדי צו סימבאָליזירן פאַר אונדז און צו זאָגן, וויסן זאָלסטו, די הבטחה פון השם וועט זיך נישט ענדערן. וויסן זאָלסטו, אויב דער אייבערשטער זאָגט צו, איז מוחלט אַז די זאַך וועט מקויים ווערן. און דערפאַר קומט ער און זאָגט אַזוי, זע, ווען דו וועסט זיך אַרייַנטראַכטן, וועסטו זען אַז די הבטחה פון אַ מענטש פון דרייַ סיבות ווערט אַ מאָל נכזב. ער האָט צוגעזאָגט און האַלט נישט. איין סיבה, אַ מאָל ענדערט זיך די מחשבה פונעם מבטיח. איך האָב צוגעזאָגט, האָב געטראַכט, האָב געזען אַז דאָס לוינט זיך נישט, האָב זיך צוריקגעצויגן. זאָגט ער, בייַם אייבערשטן קען דאָס נישט זיין. השם איז פלא יועץ. פלא יועץ האָבן מיר דערקלערט דאָס איז יועץ פלא. זייַן עצה וועט זיך נישט ענדערן. אַ צווייטע זאַך, איך האָב צוגעזאָגט, אָבער איך זע אַז איך קען דאָס נישט אויסהאַלטן. דאָס איז אויך אַ סיבה וואָס אַ מאָל צוליב איר דערפילט אַ בן אדם נישט זייַן הבטחה. זאָגט ער דיר, וויסן זאָלסטו, דער אייבערשטער איז אל גיבור. בייַם אייבערשטן איז נישטאָ קיין מצב אַז ער קען נישט. ער איז דער בעל היכולת אויפן מוחלט'סטן אופן. אַ דריטע זאַך, עס קען זיין אַז איך האָב צוגעזאָגט און האָב זיך נישט צוריקגעצויגן, עס קען זיין אַז איך האָב צוגעזאָגט און איך קען דאָס אויסהאַלטן, איך האָב די כוחות, אָבער עס איז דאָ אַ דריטע סיבה וואָס קען מונע זיין דעם מענטש צו האַלטן זייַן הבטחה. מען האָט אים גענומען בטרם זמנו. ער איז נפטר געוואָרן, האָט נישט באַוויזן מקיים צו זיין זייַן הבטחה. ער האָט געהאַט דעם גאַנצן רצון און אַלע די כלים, אָבער וואָס טוט מען, די צייַט איז נישט אין זייַן האַנט. גענומען בטרם זמנו. קומט ער און זאָגט, בייַם אייבערשטן איז נישטאָ דאָס. ער איז אבי עד. ווער איז דער אבי הנצח? דער אייבערשטער. ער איז אבי עד. אַזוי אַ הבטחה פונעם אייבערשטן בכל אופן און בכל מצב סוף כל סוף וועט מקויים ווערן. און דערפאַר זאָגט דער אייבערשטער, איך רוף זייַן נאָמען שר שלום, דברי לא ישוב ריקם.
דער רד"ק דערקלערט, וואָס זענען די אויסדרוקן דאָ פלא יועץ אל גיבור אבי עד? זאָגט דער רד"ק, פלא איז אויף דעם פלא וואָס די זון האָט געטאָן צוריק. דאָס איז דער פלא יועץ. דער אייבערשטער האָט געעצה'ט אַן עצה פון אַ פלא אין דער צייַט פון חזקיהו. יועץ, די עצת השם איז אויפגעשטאַנען, און די עצה פון סנחריב איז מופר געוואָרן. ווייַל דאָך האָט זיי סנחריב געזאָגט, גלייבט נישט וואָס חזקיהו זאָגט אייַך צו, זייַן עצה וועט נישט אויפשטיין. האָט דער אייבערשטער געזאָגט, מיר וועלן זען וועמעס עצה וועט אויפשטיין. די עצת השם איז אויפגעשטאַנען. אַזוי פלא יועץ, השם האָט געעצה'ט אַן עצה אַנטקעגן סנחריב, און די עצת השם איז די וואָס איז אויפגעשטאַנען. אל גיבור, די כוונה השם קען אויך אויף אַ גיבור. אַפילו וואָס סנחריב איז געקומען מיט אַ גרויסן חיל, מיט ריזיקע גדודים, האָט אויסגעטריקנט דעם נהר הירדן ווען ער איז דאָרט אַריבער, מכל מקום האָט השם אין אַ קליינער רגע פאַרלענדט זייַן גאַנצן מחנה. השם איז אַן אל און ער איז אַ בעל כח אויך אויף אַ גיבור. אבי עד, אַז דער אייבערשטער איז דער אבי הזמן און ער האָט אים באַשאַפן, אַזוי ווי מיר האָבן דערקלערט על פי דעם מלבי"ם, און דאָס קומט צו סימבאָליזירן אויף אַ נאָך אַ נס. דער נאָך אַ נס אַז דאָך צו חזקיהו איז געקומען ישעיה און האָט אים געזאָגט, דו האָסט נישט חתונה געהאַט, דער אייבערשטער פאַרקירצט דייַנע טעג. איז ער אויפגעשטאַנען און האָט מתפלל געווען, וואָס האָט אים דער אייבערשטער צוגעגעבן? 15 יאָר אויף זייַן לעבן. אָט, ווער קען צוגעבן אַזאַ זאַך? נאָר השם וואָס איז אבי עד. השם איז דער אבי הנצח, די יאָרן זענען מסור אין זייַן האַנט, און ער קען אויך צוגעבן אויף די יאָרן. קומט אויב אַזוי אַז אַלע די דאָזיקע נעמען זענען געקומען צו באַשרייַבן די פלאים וואָס זענען פּאַסירט אין די טעג פון יענעם בן יולד לנו, וואָס תהי המשרה על שכמו.
למרבה המשרה ולשלום אין קץ, על כיסא דוד ועל ממלכתו, להכין אותה ולסעדה במשפט ובצדקה, מעתה ועד עולם, קנאת השם צבאות תעשה זאת. למרבה המשרה, לייגט אייַך צו דאָ צו אַ משונה'דיקער זאַך, חד פעמי אין גאַנץ תנ"ך. אַן ם סתומה אין מיטן אַ וואָרט. למרבה המשרה, אַ ל' אַן ם סתומה. אַן ם סופית אין מיטן אַ וואָרט, און באַלד וועלן מיר דערקלערן. למרבה המשרה ולשלום אין קץ. ער זאָגט וויסן זאָלסטו, אין זייַנע טעג וועט נישט זיין קיין קץ און גבול צום רוב המשרה און צום רוב השלום. רוב המשרה די כוונה עס וועט אים זיין אַ מוחלט'דיקע שררה, און אויך וועט אים זיין אַ מוחלט'דיקער שלום. זאָגט דער מלבי"ם, בדרך כלל זענען דאָס צוויי זאַכן וואָס שטויסן זיך אָן. בדרך כלל, אויב רוב המשרה, איז נישטאָ קיין רוב שלום. פאַרוואָס? ווען אַ בן אדם האָט עפעס אַ מוחלט'דיקע משרה אָן שותפים, וועקט דאָס אַן התקוממות. גייט זעט וואָס עס איז געשען אין טוניסיע, זעט וואָס עס פּאַסירט אין מצרים. ווען דו מערסט די משרה, וועקט דאָס דורך דעם וואָס עס איז נישטאָ קיין שלום. אָבער זאָגט ער, בייַ חזקיהו וועט נישט זיין אַזוי. חזקיהו וועט זיין מרבה המשרה, ער וועט האָבן אַ מוחלט'דיקע ממשלה, און מיט אַלץ דעם, ולשלום אין קץ. און עס וועט זיין אַ מצב פון שלום בייַ אים אָן אַ קץ, אַז עס וועט נישט זיין אַ מצב אַז אַפילו אַ חרב וועט אַריבערגיין אין זייער ארץ.
על כיסא דוד ועל ממלכתו, להכין אותה ולסעדה במשפט ובצדקה מעתה ועד עולם. זאָגט דער מלבי"ם, על כיסא דוד וועט אים זיין רוב משרה, דהיינו וועט אים זיין אַ רב ממשל. ועל ממלכתו, די ממלכה סימבאָליזירט תמיד די מדינה. הממלכתו, אויף זייַן מדינה וועט זיין רוב שלום, אַזוי ווי מיר האָבן געזאָגט אַז אַ חרב וועט נישט אַריבערגיין אין זייַן ארץ. להכין אותה. איצט לאָמיר זיך צולייגן, זאָגט דער מלבי"ם, דלתות הכתוב מקבילות. געדענקט איר, מיר האָבן געלערנט אַ פּאָר מאָל אין עבר וואָס איז דער פירוש פונעם באַגריף דלתות הכתוב מקבילות. דהיינו דער כתוב איז צעטיילט אויף פיר חלקים, א', ב', ג', ד', פיר משפטים וואָס יאָגן זיך, ווען משפט א' איז אַנטקעגן זייַן המשך וואָס איז ג', משפט ב' זייַן המשך איז ד'. דאָס הייסט דלתות הכתוב מקבילות. אַזוי זאָגט דער מלבי"ם, אויך דאָ דלתות הכתוב מקבילות. למרבה המשרה, וועט אים זיין אַ מוחלט'דיקער שלטון על כיסא דוד. ולמרבה השלום, דאָס וואָרט המרבה איז אויך אויף דער משרה און אויך אויפן שלום. ולמרבה השלום, על ממלכתו. דהיינו אויף זייַן ממלכה וועט זיין שלום אַז אַ חרב וועט בכלל נישט זיין דאָרט. און עס וועט אים זיין אַ ריבוי משרה על כיסא דוד, אַז עס וועט אים זיין אַ מוחלט'דיקער שלטון אָן אויבים וואָס וועלן זיין אַנטקעגן אים. להכין אותה ולסעדה במשפט ובצדקה. אויך דאָ זאָגט דער מלבי"ם, דלתות הכתוב מקבילות. להכין אותה, דער המשך פון דעם איז במשפט. ולסעדה, דאָס איז בצדקה עד עולם.