איצט, רֹעוּ עַמִּים וָחֹתּוּ וְהַאֲזִינוּ כָּל מֶרְחַקֵּי אָרֶץ הִתְאַזְּרוּ וָחֹתּוּ הִתְאַזְּרוּ וָחֹתּוּ. נאך דער הקדמה, ווענדט ער זיך איצט צו די קושרים. ווייל גיט אכטונג, לכאורה איז דא דא א סתירה. פון איין זייט, ביז איצט וואס האבן מיר גערעדט? מען דארף נישט מורא האבן, יהודה, עמנואל, דער הקדוש ברוך הוא וועט זיין מיט אייך, די דאזיגע רצין און בן רמליהו, דער אויבערשטער וועט זיך אפרעכענען מיט זיי, מהר שלל חש בז, דער באשעפער וועט זיי אויספלינדערן. און איצט פלוצלונג גייט ער אריבער רעדן וועגן אונז, וועגן יהודה, און זאגט וואס פאר א צרה עס וועט קומען אויף זיי, ווי אזוי דער מלך אשור וועט קומען ווי א פארפלייצנדיגער טייך. זאגט דער מלבי"ם: ניין, ער ווענדט זיך איצט און רעדט צו די קושרים. די וואס האבן געקניפט א קשר קעגן חזקיהו, שבנא און זיין כתה. די וואס זענען געגאנגען מאכן א פארבינדונג מיטן מלך אשור, מיט סנחריב, זיי זענען געקומען און אים געזאגט: מיר זענען מיט דיר, רעג דיך נישט אויף, חזקיהו וועט פאלן. די וואס זענען געגאנגען רעדן אויפן מויער אידיש צום פאלק כדי צו פרובירן אנצורעצן א בונט פון אינעווייניג, אז מען זאל רעבעלירן קעגן חזקיהו. איצט ווענדט ער זיך צו די קושרים און זאגט זיי: רעו וחתו. דאס הייסט, פארבינדט זיך מיט די פעלקער, און ווערט צעבראכן, שרייבט אונטער מיט זיי א בונד צו מורד זיין אין אייערע הארן, אבער וחתו. וואס מיינט חתו? מלשון עשוי ללא חת. וואס מיינט חת? צעבראכן. צעבראכן. עשוי ללא חת מיינט אומצוברעכבאר, און וחתו מיינט ווערט צעבראכן, ווי עס שטייט מפני שמי ניחת הוא - ניחת מיינט צעבראכן. רועו עמים וחתו, והאזינו כל מרחקי ארץ. באפריינדט זיך, פארבינדט זיך מיט די פעלקער, עס זאל דיר זיין פאר א פריינד סנחריב און זיין חיל, אבער וויסן זאלסטו: וחתו. והאזינו, דהיינו אלע עקן פון דער ערד זאלן זיך צוהערן צו דעם וואס איך זאג איצט. התאזרו וחתו. התאזרו איז מלשון אנגארטלען א גארטל אויף די לענדן, זיך שטארקן כדי צו רעבעלירן קעגן חזקיהו; אבער וויסן זאלסטו: וחתו, מען ווערט נישט נתפעל דערפון, דו וועסט צעבראכן ווערן. התאזרו, נאכאמאל, קומט און גארטלט זיך אן און נעמט אייך א גארטל פאר די לענדן כביכול צו שטארקן אייער כח, און נאכאמאל וחתו. אויך דאס וועט אייך גארנישט העלפן, דו וועסט צום סוף אויך ביים צווייטן מאל צעבראכן ווערן.
עוצו עצה ותופר, דברו דבר ולא יקום, כי עמנו אל. עוצו עצה, איר וועט קענען זיצן און טראכטן וואס פאר אן עצות איר ווילט נאר, כדי אויסצופירן און אפהיטן דעם דאזיגן קשר קעגן חזקיהו, אבער ותופר, אייער עצה וועט בטל ווערן. דברו דבר, עס וועלן זיין צווישן אייך רייד און הסכמות, ולא יקום, ווייל דער אויבערשטער איז דאך מיט אונז. און ווער איז דאס עמנו אל? ווי מיר האבן מסביר געווען, איז דאס דער נאמען פונעם קינד וואס איז געקומען מסמל צו זיין די אומה, אז די אידישע אומה איז אין א בחינה פון עמנואל.
דער מלבי"ם ערקלערט: וואס איז דער חילוק צווישן עוצו עצה און דברו דבר? זאגט דער מלבי"ם: אן עצה איז דער מחשבה אויסצוקלויבן און דורכטון דעם בעסטן וועג ווי אזוי אנצוקומען צום תכלית. צום ביישפיל, אויב מיר ווילן אייננעמען א געוויסע אומה, באראט מען זיך וואס איז דער בעסטער אופן דאס צו טון; דאס הייסט זיך מייעץ זיין. איינער שלאגט פאר דורך אן אינערליכן איבערקערעניש, א צווייטער זאגט ניין, מען זאל אטאקירן מיט אן ארמיי, א דריטער שלאגט פאר א טראיאנער פערד, יעדער איינער קומט מיט א פארשלאג. דאס איז די הצעה ווי אזוי און וואס צו טון. און נאכדעם וואס מען האט מחליט געווען, למשל מען האט מחליט געווען אויף א מלחמה, דאס הייסט אן עצה. דבר, דברו דבר, איז איצט ארויסצופירן מכח אל הפועל. ווי אזוי פיר איך אויס די עצה למעשה? דאס ווערט אנגערופן דברו דבר. דברו דבר מיינט אז נאכדעם וואס מיר האבן אפגעמאכט וואס צו טון, וואס דאס איז געקומען דורך עוצו עצה, רעדט מען ווי אזוי מען פירט דאס אויס למעשה. מען גיט באפעלן פארן גענעראל-שטאב, מען גיט פקודות פאר דער ארמיי, מען גיט אנווייזונגען פאר די פארשידענע פאלקן, דאס הייסט דברו דבר.
איצט, עס קען זיין א דבר פאר דער עצה, און עס קען זיין א דבר נאך דער עצה. למשל, אויב איך מאך אפ פון פאראויס צו גיין אין מלחמה, האב איך זיך דען געראטן דערויף? ניין, איך האב אפגעמאכט פון פאראויס, עס איז מיר קלאר, דאס הייסט דברו דבר. און דערנאך זאג איך: גוט, אבער ווי אזוי זאל מען קעמפן? וועמען זאל מען שיקן? זאל מען שיקן די לופט-כוחות? זאל מען שיקן אינפאנטעריע? וועלכן שפיאנאזש-אפיילונג? ווי אזוי זאל מען קעמפן, אויף וואספארא וועג? דאס איז איצט אן עצה. אין אזא פאל איז דער דברו דבר געווען פריער: קודם כל דער דבר, וואס איז דער דבר? מען האט באשלאסן, מען גייט אין קריג. ווי אזוי טוט מען דאס? לאמיר זיך באראטן: וועמען שיקן מיר קודם? און עס קען אמאל זיין פארקערט, אז דער דיבור קומט נאך דער עצה. צום ביישפיל, אויב מיר וועגן איבער קודם כל, ווי מיר האבן פריער געזאגט: צי זאל מען גיין אין קריג צי נישט? מען טראכט דורך אויף וואספארא וועג צו קעמפן, און ערשט דערנאך רעדט מען א דבר: יא, מיר באשליסן איצט צו קעמפן, אבער מיר האבן שוין אן עצה. מען האט זיך דורכגערעדט ווי אזוי דאס אויסצופירן, מען דארף דאס ברענגען למעשה און געבן באפעלן פארן שטאב. דאס איז א דברו דבר וואס קומט נאך דער עצה. איך חזר נאכאמאל איבער: אמאל איז דער באשלוס פאראויס, און מען באראט זיך ווי אזוי דאס אויסצופירן, און אמאל פארקערט, מען באראט זיך וואס צו טון, און נאכדעם וואס מען האט זיך מייעץ געווען, רעדט מען א דבר כדי דאס ארויסצופירן מכח אל הפועל.
און דא גייט עס אויף דעם אופן: עוצו עצה, איר וועט זיך באראטן ווי אזוי אנצוהאלטן דעם קשר, ותופר. דברו דבר, מיינט, און איר וועט שוין באשליסן ווי אזוי דאס אויסצופירן למעשה, אבער ולא יקום. דאס וואס איר ווילט אויספירן למעשה וועט נישט בלייבן שטיין. אן עצה איז בלויז אין מחשבה ווי מיר האבן ערקלערט, דערפאר שטייט ותופר, איך וועל צעשטערן אייער עצה. און דברו דבר, נאכדעם וואס איר האט שוין באשלאסן דאס וואס איר האט זיך מייעץ געווען און איר ווילט דאס אויספירן למעשה, איר ווילט אז דאס זאל שטיין, זאג איך אייך: ולא יקום. פארוואס? כי עמנו אל, ווייל דער אויבערשטער איז דאך מיט אונז.
כי כה אמר השם אליי כחזקת היד. אין געוויסע מקראות גדולות שטייט כחזקת היד, און אין געוויסע פלעצער שטייט בחזקת היד. אין די מקראות גדולות האב איך געזען אז עס שטייט בחזקת היד, ווידער אין אנדערע פלעצער האב איך געזען אז עס שטייט כחזקת היד. ווי אזוי עס זאל נאר נישט זיין: אליי כחזקת היד, ויסרני מלכת בדרך העם הזה לאמור. ווייל אזוי האט דער אויבערשטער צו מיר גערעדט מיט דער שטארקייט פון דער האנט, ווען די נבואה האט זיך געשטארקט אויף מיר מיט א שטארקער האנט. און דעמאלט האט מיר דער אייבערשטער כביכול געמוסרט און מיר געזאגט מוסר-תוכחה: מלכת בדרך העם הזה לאמור. דאס הייסט נישט צו גיין מיט די קושרים, פארבינד זיך נישט מיט די וואס רעבעלירן קעגן דעם מלך. רש"י ערקלערט: בחזקת היד מיינט אזוי ווי די נבואה האט זיך געשטארקט אויף מיר, אזוי ווי עס שטייט ביי יחזקאל ויד השם עלי חזקה, וואס דאס קומט מסמל צו זיין די נבואה, ווייל די נבואה פלעגט קומען מיט א גוואלדיגן כח. ווען די נבואה פלעגט קומען אויפן נביא, האבן מיר דאך גערעדט אז אמאל פלעגט דער נביא קאלאפסירן פון דער שווערקייט פונעם משא הנבואה; שאול האט אנגעהויבן אויסטון די שווערע קעניגליכע בגדים וואס זענען געווען אויף אים צוליב דעם גרויסן לאסט פון דער נבואה. דאס ווערט אנגערופן כחזקת היד, מיט א שטארקער האנט. ויסרני מלכת, אז איך זאל נישט זיין אינעם ראט פון שבנא הסופר און זיין פארטיי, וואס זענען געקומען רעבעלירן קעגן חזקיהו.
לא תאמרון קשר לכל אשר יאמר העם הזה קשר, ואת מוראו לא תיראו ולא תעריצו. דאס הייסט: אלעס וואס דאס דאזיגע פאלק רופט אן א קשר, זאלט איר נישט אָנרופן א קשר. וואס דאס פאלק באשליסט אז דאס איז א קשר, דאס הייסט א קשר של קיימא, זאלט איר נישט זאגן אז עס איז א קשר; עס איז נישט קיין קשר און עס האט נישט קיין קיום, און עס וועט גארנישט דערפון ווערן. און איר דארפט אויך גארנישט מורא האבן פון דעם דאזיגן קשר. ואת מוראו לא תיראו, שרעקט זיך נישט און האט נישט קיין מורא פאר דעם קשר, ווייל דער קשר וועט אייך גארנישט קענען שלעכטס טון אדער שעדיגן. און אויך ולא תעריצו, האלט נישט אז דער קשר איז עפעס א שטארקע און מעכטיגע זאך וואס האט כח אין זיך, נאר עס איז א שוואכער קשר, א קשר אן קיין שום תוקף.
דער מלבי"ם ערקלערט: עס מאכט זיך אמאל א מצב וואס מען שרעקט זיך פון א שוואכן, ווייל ער איז בכוח צו שעדיגן; און אמאל איז פאראן א שטארקער וואס מען שרעקט זיך נישט פון אים, ווייל ער טוט נישט קיין שאדן. דאס הייסט, נאר נישט צו מיינען אז פון א שוואכן האט מען בהכרח נישט קיין מורא און פון א שטארקן האט מען יא מורא. אמאל האט מען נישט קיין מורא פונעם שטארקן ווייל ער שעדיגט נישט, און פונעם שוואכן האט מען יא מורא ווייל ער שעדיגט יא. לאמיר אייך געבן א ביישפיל: א מענטש זעט למשל אן העלפאנד, באופן טבעי כאפט אים נישט קיין גרויסע פחד. אן העלפאנד, פארוואס זאל ער פלוצלונג אנהויבן דיר צו שעדיגן? פונדעסטוועגן קען ער דורכגיין נעבן אזא קליין שלענגעלע אין דער גרויס פון א פינגער, און ער ווערט אנגעכאפט מיט א שרעקליכן ציטער. וואס איז, פון דעם העלפאנד האסטו נישט מורא געהאט, און פון דעם קליינעם האסטו יא מורא? איר ווייסט דאך, מען זאגט אז גאנץ אמעריקע האט מורא פון א שראָק. ווי אזוי? אמעריקע האט מורא פונעם פרעזידענט, דער פרעזידענט האט מורא פון זיין ווייב, זיין ווייב האט מורא פון א שראָק; אלזא, פון וואס האט אמעריקע מורא? פון א שראָק. איר פארשטייט, גאנץ אמעריקע האט מורא פון א שראָק... אמאל איז א קליינע זאך, א קליינער מאסקיטאָ, א קליין שקארפיאן, שוין א סכנה. דעריבער זאגט דער מלבי"ם, זענען דא דא צוויי זאכן. איינס זאגט ער דיר: האב נישט קיין מורא, את מוראו לא תיראו. שרעקט זיך נישט פון אים, עס זאל ביי אייך נישט זיין קיין מורא פון זיי. לא תיראו, ולא תעריצו. און ולא תעריצו מיינט, האב נישט קיין מורא פון אים אז ער איז אפשר א גיבור. ער זאגט דיר: ניין, ער האט נישט קיין שום עריצות, חזק וחלש. ער איז נישט קיין שטארקער, נאר ער איז שוואך, א', און ער איז נישט קיין שרעקעדיגער שוואכער, נאר ער איז אן אומשעדליכער שוואכער. דאס הייסט, ער איז סיי א קליין שלענגעלע און סיי בייסט ער נישט און שעדיגט נישט. אלזא, דו האסט גארנישט פון וואס מורא צו האבן: ער איז נישט ריזיג אין מאס, און ער איז אויך נישט שרעקעדיג מצד דער שרעק און אימה וואס ער ווארפט אן.
את השם צבאות אותו תקדישו, והוא מוראכם והוא מעריצכם. את השם צבאות אותו תקדישו, ווי אזוי הייליגט מען דעם אויבערשטן? דורך דעם וואס מען פאלגט זיינע מצוות. והוא, ער וועט זיין די סיבה צו אייער מורא. דאס הייסט, דורך אים וועט מען מורא האבן פאר אייך. ווען דו גייסט מיטן באשעפער, וועט די אומה וואס קומט מלחמה האלטן קעגן דיר מורא האבן פאר דיר. וראו כי שם השם נקרא עליך ויראו ממך, דורך דעם וואס איר וועט אים הייליגן. דעמאלט והוא מוראכם, דורך אים וועט מען ציטערן פאר אייך. און דער פחד וועט נישט זיין סתם אן איינגערעדטער פחד, דהיינו אז זיי שרעקן זיך בשעת מיר פארמאגן נישט קיין עכטן כח. זאגט ער: ניין, והוא מעריצכם. מעריצכם איז מלשון עריץ און שטארק, דאס הייסט ער וועט אייך באמת שענקען שטארקייט און מאכט. עס איז נישט אז זיי וועלן נאר מיינען אז אפשר זענט איר שטארק און סתם האבן א סיבה זיך צו שרעקן. ניין, זיי וועלן מורא האבן פאר אייך ווייל איר וועט באמת האבן אן עכטן כח, ווייל דער אויבערשטער וואס איר הייליגט איז אויך מעריצכם, ער שטארקט אייך אויך בפועל.
והיה למקדש ולאבן נגף ולצור מכשול לשני בתי ישראל, לפח ולמוקש ליושב ירושלים. דער דאזיגער פסוק איז א ביסל קאמפליצירט, און מיר וועלן פרובירן אים צו פארפשוטן. והיה למקדש, פונקט ווי איר וועט אים הייליגן, אזוי אויך וועט דער אויבערשטער זיין ווי א מקדש מעוז, דאס הייסט ער וועט אייך זיין צו א הילף און א שוץ פון יעדער צרה און פלאג. אבער דאס זעלבע וועט זיין פאר די קושרים קעגן אייך ווי א שטרויכל-שטיין. די וואס גייען שטיין קעגן אייך, זיי וועלן זיך אנקלאפן אין דעם, אין דעם וואס איר פארלאזט זיך, אין דעם וואס פאר אייך ברענגט סייעתא דשמיא, וועט פאר זיי זיין פאר אן אבן נגף. און איצט ערקלערט ער דאס: דער מלבי"ם זאגט, עס זענען געווען צוויי כיתות. מען קען זיי בעצם צעטיילן אויף דריי, אבער אין א מער אלגעמיינער חלוקה איז דאס צעטיילט אין צוויי. עס זענען געווען אפרים און די עשרת השבטים, זיי זענען געווען מיט פקח בן רמליהו, דאס הייסט זיי זענען פון די וואס קומען קעגן יהודה, איין גרופע. א גרופע וואס איז אריינגערעכנט אין דער דאזיגער גרופע, דאס איז בית יהודה וואס האבן געוואוינט אינדרויסן פון ירושלים. עס זענען דאך געווען די עשרת השבטים, און עס איז געווען שבט יהודה וואס איז אליין געווען צעטיילט, צווישן די וואס זענען אינעווייניג אין די מויערן און די וואס זענען אינדרויסן פון די מויערן. די וואס זענען געווען אינדרויסן פון די מויערן האט פקח בן רמליהו אויך איינגענומען אין זיין ערשטער מלחמה, און זיי זענען אויך געווען צוזאמען מיט פקח בן רמליהו קעגן מלכות בית דוד. אויב אזוי ווערן ביידע פאררעכנט פאר איין גרופע: דאס איז א', די עשרת השבטים און פקח בן רמליהו וואס קעניגט איבער זיי, און די לייט פון יהודה וואס וואוינען אינדרויסן פון ירושלים, וואס זענען שוין אויך איינגענומען געווארן דורך אים און זענען ווי שותפים מיט אים קעגן מלכות ירושלים, בית יהודה אינעווייניג אין די מויערן.
דבר שני, איז געווען נאך א גרופע וואס איז געווען אינעווייניג אין די מויערן. און זי האט געמאכט א קשר קעגן חזקיהו, וואס דאס איז וואס מיר האבן געזען: שבנא הסופר וכדומה, אלע די וואס זענען געקומען פון אינעווייניג פון כלל ישראל, פון די וואס זענען געווען אינעווייניג אין ירושלים, און זיי האבן געשיקט בריוו צו סנחריב מלך אשור און אים געזאגט: חזקיהו און זיין פארטיי האבן נישט שלום געמאכט, שבנא און זיין פארטיי האבן יא שלום געמאכט, מיר זענען גרייט דיר אויפצונעמען, עס איז נאר חזקיהו דא וואס וויל דיך נישט. דאס הייסט, א פינפטע קאלאנע וואס איז געווען צווישן זיי. אלזא, בכלליות האבן מיר צוויי גרופעס: די עשרת השבטים און שבט יהודה אינדרויסן פון די מויערן, און נאך א גרופע פון שבט יהודה אינעווייניג אין די מויערן, וואס זענען אויך געווען קעגן חזקיהו.
קעגן דעם קומט ער און זאגט: לשני בתי ישראל, למקדש ולאבן נגף ולצור מכשול לשני בתי ישראל. די צוויי הייזער פון ישראל וואס האבן געגרינדעט דעם קשר, דער קשר וועט פאר זיי זיין פאר א שטרויכל-שטיין. ווער זענען די שני בתי ישראל? די צוויי הייזער פון ישראל זענען אפרים וואס דאס זענען די עשרת השבטים, פלוס יהודה וואס איז אינדרויסן פון די מויערן. דאס זענען די שני בתי ישראל. ער זאגט דיר: דער קשר וואס זיי האבן געקניפט קעגן חזקיהו וועט פאר זיי זיין ווי אן אבן נגף. פארוואס? מיט וועמען זענט איר געגאנגען מאכן א פארבינדונג? איר זענט געגאנגען מאכן א פארבינדונג מיטן מלך ארם, איר זענט געגאנגען מאכן א פארבינדונג מיט די מלכים פון דרויסן, וועט דער מלך אשור אייך אייננעמען די ערשטע! און אזוי איז טאקע געווען. דאס הייסט, דער קשר וואס איר האט געקניפט מיט מלכים פון דרויסן האט צוגעברענגט אז עס זאל קומען א פרעמדער מלך פון דרויסן זיך רייצן מיט אייך און אייך אייננעמען. דאס הייסט, מלך אשור איז ארויסגעגאנגען קעגן זיי און זיי פארטריבן אין גלות. דאס זענען די צוויי הייזער פון ישראל. פונדעסטוועגן איז אויך דא יושב ירושלים ביים סוף פונעם פסוק. ווער איז דער יושב ירושלים? דאס זענען די קושרים פון אינעווייניג אין ירושלים, שבנא און זיין פארטיי. און ער זאגט אז אויך פאר זיי וועט עס זיין לפח ולמוקש. דער קשר וואס זיי האבן געקניפט וועט פאר זיי זיין פאר א פאסטקע און א מוקש.
וואס איז דער חילוק צווישן א פח און א מוקש, און וואס איז דער חילוק צווישן אן אבן נגף און א צור מכשול? קודם כל האבן מיר פארשטאנען וועגן וועמען ער רעדט. מיר האבן פארשטאנען ווער זענען די שני בתי ישראל, און מיר האבן פארשטאנען ווער עס זענען די יושבי ירושלים וואס קניפן דעם קשר. איצט ווילן מיר פארשטיין וואס ער זאגט אויף זיי נבואה: פאר די דאזיגע, די צוויי הייזער פון ישראל, זאגט ער אז עס וועט פאר זיי זיין אן אבן נגף און א צור מכשול, בשעת פאר דעם יושב ירושלים, שבנא און זיין כנופיא וואס רעבעלירן פון אינעווייניג, וועט דער דאזיגער קשר זיין פאר א פח און א מוקש. וואס איז דער כוונה פון די ווערטער? דער מלבי"ם ערקלערט אז עס איז פאראן א חילוק צווישן אן אבן נגף און א צור מכשול. א שטיין און א פעלז זענען צוויי באזונדערע זאכן: א שטיין איז א שטיין, און א צור איז א שטיק הארטער שטיין. איצט, ביי אן אבן נגף קלאפט מען זיך אן אין דעם שטיין אליין: דו גייסט, דו קלאפסט זיך אן אינעם שטיין, דו באקומסט א קלאפ פונעם שטיין. דאס הייסט אן אבן נגף. אבער א מכשול איז בלויז א סיבה צו פאלן און געשעדיגט ווערן דורך עפעס אנדערש. אויך היינט נוצן מיר דעם דאזיגן אויסדרוק: דו ברענגסט אים א מכשול. וואס מיינט דו שטרויכלסט אים? דו זאגסט אים אן אנווייזונג, דו זאגסט אים א דין, און דאס ברענגט אים צו שטרויכלען. לפני עיוור לא תיתן מכשול, מיינט א זאך וואס וועט גורם זיין אז ער זאל געשעדיגט ווערן דורך עפעס אנדערש. עס איז נישט בהכרח אז דאס וואס איך האב געטון שעדיגט דיך דירעקט, נאר עס ברענגט דיר צו קלאפן און געשעדיגט ווערן דורך א צווייטער זאך; דאס הייסט א מכשול. נגף, ווידער, איז מלשון הכאה: פן תיגוף באבן רגלך. דו גייסט און קלאפסט זיך אן אינעם שטיין; דאס ווערט אנגערופן נגף. אין אדם נוקף אצבעו מלמטה עד שמכריזים עליו מלמעלה. נוקף אצבעו, נישט ווי מענטשן מיינען אז מען באוועגט א פינגער, ניין; נוקף אצבעו איז אזוי ווי נוגף אצבעו. א מענטש קלאפט זיך נישט אן זיין פינגער פון אונטן, ער כאפט נישט קיין קלאפ אז עס זאל אראפגיין א טראפן בלוט, סיידן מען האט פריער אויסגערופן אויף אים פון אויבן; דאס איז מלשון נגף. אן אבן נגף איז א שטיין וואס מען קלאפט זיך אן אין אים אליין. א מכשול דאקעגן ברענגט א גאנצע מפלה, אבער מען ווערט נישט געשעדיגט פונעם מכשול אליין ווי מיר האבן ערקלערט, נאר דער מכשול מאכט אז איך זאל געשעדיגט ווערן דורך עפעס אנדערש. צום ביישפיל, ער האט מיך געשטרויכלט, בין איך געפאלן אויפן פנים, און איך בין געשעדיגט געווארן פון דער ערד. קומט דאך אויס: וואס האט מיך געשעדיגט? די ערד; אבער וואס האט דאס גורם געווען? דער מכשול; דער מכשול איז דער גורם. ווידער ביי אן אבן נגף, איז דער שטיין אליין דער שטיין אין וועלכן מען קלאפט זיך אן, ער אליין איז דער שטיין פון וועלכן מען כאפט דעם קלאפ.
אזוי אויך ביי א פח און א מוקש, זאגט דער מלבי"ם, איז אויך דא א חילוק צווישן זיי: א פח איז דאס וואס כאפט דעם מענטש. הפח נשבר ואנחנו נמלטנו. ווען א מענטש געפינט זיך אין א פח, מיינט עס אז ער איז געפאנגען, ער איז לכוד. דער פח איז די פאסטקע, ער איז דאס וואס כאפט דעם מענטש. אבער א מוקש איז א זאך וואס כאפט און שעדיגט. אויב איך וויל געבן א משל: צום ביישפיל ביי יעגער איז דא א שטייגער צו מאכן א מעטאלענעם קיילעך אנגעפילט מיט שארפע ציין; ווען א מענטש טרעט אינמיטן פאלט דאס צונויף, עס כאפט אן די פוס, און געווענליך שטארבט דער מענטש פון פארלירן בלוט נאך איידער... פון גרויס לחץ ווי דאס קלעמט זיך אן אויף דער פוס, עס שעדיגט אים, עס קען אים אמאל אפילו צעברעכן די פוס פון דער גוואלדיגער כח פונעם שפרונג-פעדער וואס דאס פארמאגט. דאס איז א דוגמא פון א מוקש. וואס מיינט א מוקש? עס מיינט אז עס שעדיגט אים אליין. א פח דאקעגן איז א פאסטקע. ווי יעגער מאכן למשל: מען גראבט א גרוב אין דער ערד, מען דעקט עס צו מיט בלעטער און צווייגן; א מענטש אדער א בהמה וואס גייען אדורך פאלן אריין אינעווייניג. ער ווערט נישט געשעדיגט פון עפעס א מזיק וואס געפינט זיך דארט אינעווייניג, נאר וואס דען? ער איז כלוא, ער קען נישט ארויסגיין. אויב מען וויל געבן א ביישפיל: אויב מען לייגט למשל אונטן שארפע שווערדן כדי ער זאל געשעדיגט ווערן, רוף איך די שארפע שווערדן א מוקש, בשעת דעם גרוב אליין וואו ער איז אריינגעפאלן רוף איך א פח. אלזא האבן מיר א מושג פון א פח און א מושג פון א מוקש.
איצט לויט דעם לאמיר זען ווי אזוי דער מלבי"ם ערקלערט: זאגט דער מלבי"ם: פאר די יושבי ירושלים, שטייט דארט אז דער קשר וועט פאר זיי זיין לפח ולמוקש. דער פח שעדיגט נישט מצד זיך אליין, נאר ווער עס קומט צום פח, ווער עס קומט צו יענעם תפיסה, צו יענעם גרוב, פאלט דארט אריין און ווערט פארכאפט דערין. דאס זעלבע איז אויך געווען מיט די וואס זענען ארויסגעגאנגען פון ירושלים: פארוואס זענען זיי דאך ארויסגעגאנגען? כדי צו זאגן פאר סנחריב: חזקיה און זיין פארטיי האבן נישט שלום געמאכט, אבער מיר האבן יא שלום געמאכט. מען דארף אגב באמערקן אז עס זענען דא דא צוויי תקופות, יא? עס איז דא די תקופה פון פקח בן רמליהו און רצין מלך ארם, און עס איז דא א ביסל א שפעטערע תקופה, די תקופה פון סנחריב. ביידע זענען תקופות וואס מלכים זענען געקומען קעגן ישראל, און די דאזיגע נבואה באציט זיך אויף ביידע תקופות; לויט א חלק פון די מפרשים באציט זיך דאס צו דער תקופה פון חזקיהו וואס איז געווען א ביסל שפעטער, און לויט א חלק מפרשים, בפרט דער מלבי"ם, באציט זיך דאס צו דער תקופה אביסל פריער, אין די טעג פון אחז, דער פאטער פון חזקיהו, ווען רצין מלך ארם און פקח בן רמליהו מלך ישראל זענען געקומען קעגן זיי; אבער מער-ווייניגער באציט זיך דאס אויף דער דאזיגער תקופה. איצט קומט ער און זאגט: די דאזיגע יושבי ירושלים, וואס האבן געקניפט א קשר קעגן דעם מלך, האבן געמוזט ארויסגיין פון ירושלים כדי געשעדיגט צו ווערן. וויבאלד זיי, דאס איז פונקט ווי א פח, זענען ארויסגעגאנגען צו סנחריב כדי אים צו זאגן: מיר האבן שלום געמאכט, מיר זענען גרייט, עס איז בלויז חזקיהו וואס איז נישט גרייט. נאר וואס דען? עס איז געווען א גרויסע פארטיי וואס איז געווען מיט שבנא הסופר, ער האט געהאט א גרויסן עולם, און ווען ער איז געקומען ארויסצוגיין האבן זיך אלע אפגעשאקלט, אלע האבן מורא באקומען און אים איבערגעלאזט, יא? ער איז געבליבן אן איינציגער מענטש. פלוצלונג געפינט ער זיך אליין. אזוי ווי אין פאליטיק: ער האט אסאך חתימות, אבער פלוצלונג ווען מען קומט צו די וואלן אין כנסת, ציילט ער קוים זיינע אייגענע משפחה-מיטגלידער צווישן די וויילער. דאס איז געווען וואס האט פאסירט מיט שבנא און זיין פארטיי. האט סנחריב דאס געזען, האט ער אים געזאגט: וואס איז דאס, וואו זענען אלע די וואס דו האסט צוגעזאגט? עס שטייט אז ער האט אים געכאפט, צוגעבונדן זיינע קנעכלעך צו די עקן פון די פערד, און זיי האבן אים געשלעפט איבער קוצים און ברקנים, כן יאבדו כל אויבי השם און אלע פאררעטער פון זיין פאלק ישראל! אלזא, ער, דער זעלבער שבנא, איז ארויסגעגאנגען צו אים; דאס איז געווען פונקט ווי א פח: אזוי ווי ביי א פח, כדי אריינצופאלן אין דער פאסטקע מוז מען אנקומען צום פח אליין, אזוי איז אויך געווען ביי שבנא און זיין כנופיא: די אלע וואס זענען ארויסגעגאנגען פון ירושלים, האט זיי דערגרייכט די שווערד פון מלך אשור; אבער די וואס זענען נישט ארויסגעגאנגען פון שטאט, האט זיי די רעה נישט געטראפן. דאס איז וואס ער זאגט: לפח ולמוקש ליושב ירושלים. זיי זענען געקומען צום פח, און דארט זענען זיי פארכאפט געווארן, דארט זענען זיי געשעדיגט געווארן דורך אים. ווידער די וואס זענען מעיקרא געווען אינדרויסן פון ירושלים, וואס דאס זענען די עשרת השבטים און שבט יהודה וואס מיר האבן ערקלערט אז זיי זענען געווען אינדרויסן פון די מויערן, אויף זיי זאגט ער: לאבן נגף ולצור מכשול. דער מלבי"ם ערקלערט אז די סכנה פון א צור מכשול איז אסאך גרעסער פון דער סכנה פון אן אבן נגף. ווייל כאטש פון איין זייט איז אן אבן נגף ערגער ווייל אינעם שטיין אליין קלאפט מען זיך אן, דער שטיין אליין איז דער מזיק, דער צור האבן מיר דאך געזאגט איז בלויז א זאך וואס מאכט אז מען זאל זיך שטרויכלען צוליב אים, פונדעסטוועגן, ווען א מענטש גייט און קלאפט זיך אן אין א שטיין, איז דער היזק אסאך קלענער ווי ווען ער שטרויכילט זיך אין א צור מכשול און פאלט אראפ מיטן פנים אויף דער ערד; דאס פאלן דארט איז אסאך שטארקער, דער ווייטאג איז אסאך גרעסער, און דער היזק איז פיל מער. אזוי אויך, זאגט דער מלבי"ם, איז דער נמשל: די דאזיגע עצה פונעם קשר וואס זיי האבן געטראכט צו רעבעלירן, דאס וועט זיין ווי אן אבן נגף, דאס הייסט, א קליינעם שאדן וועלן זיי דיר טון, דו האסט גארנישט פון וואס מורא צו האבן, חזקיהו! דו האסט גארנישט פון וואס מורא צו האבן, אחז! עס וועט זיין ווי אן אבן נגף, א קליינער שטיין וואס מען קלאפט נאר אן די פוס דערין. אבער דער שאדן וואס וועט קומען אויף זיי צוליב דעם קשר וועט זיין ווי א צור מכשול: עס וועט דאך קומען דער מלך אשור און פארטרייבן יעדן איינעם אין גלות! קומט אויס: וואס זיי טוען דיר איז אן אבן נגף, אבער וואס עס וועט זיין מיט זיי וועט זיין א צור מכשול, עס וועט זיין אזא ריזיגער מכשול אז יעדער איינער וועט גיין אין גלות נאך דעם. דו דארפסט גארנישט מורא האבן, דער קשר וואס זיי קניפן וועט נאר שעדיגן זיי אליין. און דאס איז אויך דער המשך: לפח ולמוקש ליושב ירושלים. דער שאדן פונעם מוקש איז פיל גרעסער פונעם שאדן פונעם פח, ווייל מיר האבן געזאגט אז דער מוקש שעדיגט ממש און טויט. און אויב מיר ווילן היינט, ווי מען רעדט היינט וועגן א מוקש: א מוקש בלייבט נישט שטיין ווען מען קלאפט זיך אן אין אים, נאר ער עקספלאדירט אויף דיר! דאס איז א מוקש. אזוי אויך אין יענע צייטן, איז דאס געווען א זאך וואס האט אליין געשעדיגט, דאס איז געווען דער מוקש. און דאס...
ווי ער זאגט: וויסן זאלסטו, דער דאזיגער מוקש וועט כאפן פון זיך אליין אן דעם כח פונעם יעגער. דאס הייסט, דער קשר אליין וואס זיי זענען ארויסגעגאנגען פון ירושלים זיך צו באהעפטן מיט פקח, וועט פאר זיי זיין ווי א פח און א קליינער היזק, און זיי זענען פארכאפט געווארן דערין דורך פקח וואס האט זיי געהאלטן פאר קנעכט; אבער דער שאדן וואס וועט זיין פאר אייך צוליב דעם קשר, וואס וועט איר גורם זיין? אז זיי זענען געגאנגען אין גלות צוזאמען מיט די עשרת השבטים! אלע די וואס זענען ארויסגעגאנגען צו פקח און אלע די וואס זענען אויך ארויסגעגאנגען צו סנחריב, האט דאס גורם געווען אז זיי זאלן גיין אין גלות צוזאמען מיט די עשרת השבטים. קומט אויס אז דער היזק האט זיך אנגעהויבן ווי א קליינער שאדן, אבער מיט וואס האט עס זיך געענדיגט? ווי א גרויסער מוקש! און דעמאלט, זאגט דער מלבי"ם, געפינען מיר אז אבן נגף שטייט קעגנאיבער פח ומוקש: אבן איז קליין און צור מכשול איז גרויס, פח איז קליין און מוקש איז גרויס. דאס וואס האט זיך אנגעהויבן אלס א קליינער שאדן, וועט צום סוף אויף זיי קומען אלס א ריזיגער חורבן. וכשלו בם רבים ונפלו ונשברו ונוקשו ונלכדו. אין די דאזיגע שטיינער וואס איך האב אנגעזאגט אז זיי וועלן זיין אן אבן נגף, וכשלו בם רבים, דאס וועט זיין ביים צור מכשול, עס וועט פאר זיי זיין א מכשול אין יענע שטיינער און שטרויכל-שטיינער און אין יענעם צור מכשול. ונוקשו ונלכדו, דאס גייט אויפן פח ומוקש; פח ומוקש האבן מיר דאך געזאגט, עס וועט פאר זיי זיין ווי א מוקש און ונוקשו, און דורך דעם ונלכדו. וואו ווערט מען פארכאפט, האבן מיר געזאגט? אינעווייניג אינעם פח; אינעם פח ווערט מען פארכאפט, און דורך דעם ווערט מען געשעדיגט דורכן מוקש. רש"י ערקלערט אז אין די דאזיגע שטיינער וועלן זיך שטרויכלען די דאזיגע און זייער פארטיי, ביידע וועלן פאלן, זאגט רש"י, ביד שונאיהם: פקח איז דערהרגעט געווארן דורך הושע בן אלה וואס האט אים געטויט; די עשרת השבטים זענען אריינגעפאלן ביד סנחריב; שבנא וואס איז ארויסגעגאנגען פון ירושלים ווען סנחריב איז ארויפגעגאנגען צו גיין קעגן תרהקה מלך כוש, איז אויך געשעדיגט געווארן דורך סנחריב אליין וואס האט אים געטויט, ווי מיר האבן געזאגט, מיט ביטערע יסורים. קומט אויס: זיי האבן זיך געשטרויכלט אין זיי, דער מיט וועמען דו ביסט געגאנגען מאכן א קשר, ער אליין וועט דיך שטרויכלען, ער אליין וועט דיך שעדיגן, וכשלו בם רבים.
צור תעודה חתום תורה בלימודי. נאכדעם וואס דער אויבערשטער לאזט מיר וויסן די דאזיגע נבואה, זאגט זיי ישעיהו: וואס איז די נבואה? אז די שני בתי ישראל וועלן זיך שטרויכלען אינעם פלאן פון פקח, זאגט ער מיר: צור תעודה. אויב איר געדענקט, האט זיך דער פרק אנגעהויבן מיט דעם וואס דער הקדוש ברוך הוא האט אים געזאגט: קח לך גיליון גדול וכתוב עליו בחרט אנוש למהר שלל חש בז. און דעמאלט האט דער מלבי"ם ערקלערט: וואס מיינט בחרט אנוש? דער שריפט פון די חרטומים, וואס דער שריפט פון די חרטומים איז דורך בילדער; און ער האט אים געזאגט: איך וויל אז דו זאלסט מאלן אזא בילד וואו מען וועט זען למהר שלל חש בז, אז צום סוף וועט סנחריב קומען און איילן און פלינדערן די עשרת השבטים וואס באלאגערן אייך; אזוי האט ער אים געזאגט בתחילה. איצט זאגט אים דער הקדוש ברוך הוא: דאס וואס איך האב דיר געזאגט אויף יענעם גיליון, צור תעודה. פון וואספארא לשון איז תעודה? תעודה איז מלשון עדות, דאס איז די התראה; דאס האב איך דיר געהייסן שרייבן, ווארן זיי, זיי קניפן א קשר מיט די שונאים, זאלן זיי וויסן אז דאס וועט זיך אויסדרייען קעגן זיי! צור תעודה, מאל אויס דאס וואס איך האב דיר געהייסן בחרט אנוש, ווי מיר האבן געזאגט אז ער זאל ממש מאלן א ציור; מאל אויס דאס דאזיגע בילד אין דער תעודה, אין דער דאזיגער עדות און התראה; און פארזיגל אויך די דאזיגע לערע וואס איך לערן זיי: חתום תורה בלימודי, פארזיגל די דאזיגע תורה דורך מיינע לערנערס (לימודי, ווי לומדיי). אויב מיר געדענקען, נאכדעם וואס ער האט אים געהייסן מאלן דעם גיליון, האט ער אים געזאגט: ואעידה לי עדים נאמנים את אוריה הכהן ואת זכריהו בן יברכיהו, אז זיי זאלן זיין די עדים וואס זענען דארט אונטערגעחתמעט אויף דער דאזיגער תעודה. זאגט ער אים: חתום, פארזיגל די תורה, די דאזיגע הוראה וואס איך לערן זיי, די נבואה וואס איך גיב איבער אין דיין האנט און לאז זיי וויסן, פארזיגל דאס דורך לימודי. לימודי מיינט מיינע לומדים; בכוח לומדיי, וואס דאס זענען זכריה און אוריה, דאס איז דער העידה לי עדים, פארזיגל עס דורך זיי, כדי עס זאל פאר זיי בלייבן אלס א זכרון אויף א לאנגע צייט, זיי זאלן זען: אט אזוי האט דער אויבערשטער צוגעזאגט אז עס וועט קומען א מפלה פאר די עשרת השבטים, און אזוי וועט טאקע זיין בסופם. דער רד"ק ערקלערט אז דאס וואס עס שטייט צור תעודה, זאגט דער רד"ק, איז מלשון לצרור, אזוי ווי ותיינה צרורות כל ימיהן; לצרור מיינט צו פארבינדן. דער נביא זאגט צור תעודה, דאס באדייט: איך האב נישט קיין אנדערע ברירה נאר איינצובינדן און צו פארזיגלען די תורה ביי מיינע תלמידים. לויטן רד"ק איז דער משמעות פונעם פסוק, אז כביכול דער נביא זאגט: איך האב נישט קיין ברירה נאר די גאנצע תורה וואס איך לערן, בלויז צו פארזיגלען אז אנדערע זאלן דאס נישט זען, נאר מיינע תלמידים אליין; ווייל די אנדערע ווילן נישט הערן קיין דברי תורה, זיי האבן נישט קיין חשק צו זען אלץ וואס איך ווייז זיי און אלץ וואס איך לערן זיי אויס. און אויב אזוי, איז פיל בעסער אז איך זאל צור תעודה, זי צונויפבינדן, און עס איז בעסער אז איך זאל זי לערנען און פארזיגלען און זי זאל נישט דערמאנט ווערן נאר ביי די תלמידים: חתום תורה בלימודי. די אנדערע, אויב איך וועל זיי לערנען, אויב איך וועל זיי ווייזן די דברי תורה, וועט דאך זייער עונש זיין אסאך גרעסער! ווייל זיי הערן דאך תוכחה און פאלגן נישט, אויב אזוי וועלן זיי דאפלט באשטראפט ווערן. איז דאך פיל בעסער, זאגט דער נביא: צור תעודה חתום תורה בלימודי. עס איז בעסער איך זאל לערנען די תורה מיט די תלמידים וואס הערן אויס, וואס ווילן זיך באמת דערהויבן בעבודת השם, און זיי וועלן דורך דעם פארבעסערן זייערע וועגן לטוב, איידער צו לאזן וויסן די דאזיגע תורה פארן גאנצן פאלק וואס טוישט סיי ווי נישט זייערע וועגן, און אויב אזוי, צו וואס זאל מען צולייגן חטא על פשע?
וחיכיתי לה' המסתיר פניו מבית יעקב וקיוויתי לו. זאגט דער נביא: פון איצט אן וועל איך ווארטן און ארויסקוקן צום אויבערשטן; אפילו ער פארבארגט איצט זיין פנים פון בית יעקב, אפילו איצט זעט אויס ווי די שונאים באלאגערן זיי און די שונאים קענען זיי בייקומען, פונדעסטוועגן וקיוויתי לו. איך האף צו אים און ווארט, איך בין בטוח אז קיין איין ווארט פון זיינע רייד וועט נישט פאלן צו דער ערד. אויף וואס שטיצט זיך מיין ביטחון? הנה אנוכי והילדים אשר נתן לי ה' לאותות ולמופתים בישראל מעם ה' צבאות השוכן בהר ציון. די דאזיגע מעשים וואס איך האב געטון, דאס מאלן די תעודה אויפן גיליון, דאס חתמ'ענען די תעודה דורך די עדים, אוריה און זכריה, דאס איז איין זאך; די צווייטע זאך: די קינדער וואס דער באשעפער האט מיר געגעבן, דאס איז עמנואל וואס דער הקדוש ברוך הוא האט אים געגעבן פאר א סימן אז ער וועט זיין מיט אים, און מהר שלל חש בז, דאס איז דער צווייטער זון וואס ער האט אים געגעבן פאר א סימן אז שנעל וועט גערויבט ווערן די רויב פון ארם און פון די עשרת השבטים. זיי שטייען דאך לאותות ולמופתים, און די דאזיגע אותות ומופתים זענען דאך מעם השם צבאות, און דער אויבערשטער וועט זיכער נישט צוריקציען זיינע ווערטער נאכדעם וואס ער האט געמאכט אותות ומופתים! און דעריבער זאגט דער נביא: וחיכיתי לה'. הגם ער פארבארגט זיין פנים פון בית יעקב, און איצט איז לכאורה דא הסתר פנים און חושך, פונדעסטוועגן וקיוויתי לו. איך האף נאך אלץ צו אים, ווייל איך פארמאג דאך אותות ומופתים וואס דער אויבערשטער האט איבערגעגעבן. אויב איר געדענקט, האבן מיר מסביר געווען על פי המלבי"ם דעם חילוק צווישן אן אות און א מופת: אן אות איז א סימן; ווידער א מופת איז א זאך וואס גייט ארויס פונעם טבע, וואס מיר רופן היינט בגדר נס. און דעריבער, ווען מען רעדט וועגן דער געבורט פון די קינדער, ערקלערט דער מלבי"ם אז דאס איז אן אות. וואס מיינט אן אות? דא איז נישט פאראן עפעס וואס גייט ארויס מגדר הטבע, נאר וואס דען? נאר א נבואה לרעה ציט דער אויבערשטער נישט צוריק, און דעריבער האט ער אים געזאגט אז עס וועלן זיין די קינדער וואס דאס וועלן זיין זייערע נעמען, דאס איז אן אות; איינמאל דו גיבסט דעם א נאטורליכע התגשמות, איז דאס אן אות אז די זאך וועט זיכער מקוים ווערן. דאס איז דער חלק פונעם אות. אבער וואו איז דער חלק פונעם מופת? זאגט דער מלבי"ם: דער חלק פונעם מופת איז דאס וואס איך האב אייך אלעס מודיע געווען מראש, און איך האב דאס אנגעשריבן און אויסגעמאלט אין דער מגילה בחרט אנוש, וואו איך באשרייב דאס וואס עס גייט פאסירן אין דער צוקונפט, דאס איז א מופת! ווען איך באשרייב דיר עפעס וואס דו זעסט נאך נישט און ווייסט נישט, און עס איז קעגן אלע אויסזיכטן פון דעם וואס מען זעט פאר די אויגן. ווייל וואס זעט מען איצט? די ארעמקייט און שוואכקייט פון יהודה, און דאס אז ארום אונז געפינען זיך אלע שונאים: סיי פקח, סיי רצין, סיי א חלק פון יהודה וואס פקח בן רמליהו האט שוין באוויזן שובש צו זיין, און סיי א חלק מתוך יהודה אליין, שבנא און זיין פארטיי; אלע זענען קעגן דעם קליינעם יהודה, צווישן זיי חזקיהו און אחז. וואס זענען אונזערע אויסזיכטן? שרייב איך דיר און מאל איך דיר אויס: מיר וועלן מנצח זיין! און זיי וועלן צום סוף אלע פארטריבן ווערן אין גלות און אונטערגיין. וואס וועט מקוים ווערן? פונקט דאס וואס ער האט אנגעשריבן! דאס איז א מופת. ווער קען וויסן אזא זאך מראש? איז דא דא סיי א בחינה פון אן אות ביים געבורט פון די קינדער, וואס דאס פארזיכערט אז עס וועט מקוים ווערן, און סיי א בחינה פון א מופת, אן איבערנאטורליכע זאך אז מען זאגט מראשית אחרית, דאס איז בגדר מופת.
חז"ל זאגן: אחז, פארוואס האט מען אים גערופן אחז? על שאחז בתי כנסיות ובתי מדרשות אז תינוקות של בית רבן זאלן נישט לערנען קיין תורה. ברענגט רש"י א מדרש אגדה: אחז האט געזאגט: אם אין גדיים אין תיישים, אם אין צאן אין רועה; אויב עס זענען נישטא קיין ציגעלעך זענען נישטא קיין בעק, אויב עס זענען נישטא קיין שאף איז נישטא קיין פאסטוך. אויב אזוי וועל איך מאכן אז עס זאלן נישט זיין קיין ציגעלעך, וועלן ממילא נישט אויסוואקסן קיין בעק, עס וועלן נישט זיין קיין גדולי תורה, עס וועלן נישט זיין קיין תלמידי חכמים, עס וועלן נישט זיין קיין יראי אלקים. און אז עס זענען נישטא קיין שאף, וואס האט דער הקדוש ברוך הוא צו זוכן דא? יסלק שכינתו! שיין, ער האט געטראפן א שיטה ווי אזוי אוועקצוטרייבן דעם בורא עולם... האט דער נביא צו אים געזאגט: דאס אלעס וואס דו בינדסט איין די תעודה און פארזיגלסט די תורה כדי זי צו פארשליסן שלא תימצא בישראל, צור תעודה חתום תורה, די אלע פלענער וואס דו, אחז, ווערסט אנגערופן אחז ווייל דו האסט פארכאפט בתי כנסיות ובתי מדרשות, דיין גאנצער ווילן און שטרעבונג צו דערשטיקן די גאנצע תורה, לסתום את כל התורה, וועט דיר גארנישט העלפן! ווייל הנה אנוכי והילדים אשר נתן לי השם לאותות ולמופתים בישראל מעם השם צבאות השוכן בהר ציון. עס וועט דיר גארנישט העלפן, מיר האבן א דור המשך! הנה אני והילדים, ווער זענען די קינדער, זאגן חז"ל? דאס זענען די תלמידים וואס זענען ביי מיר באליבט ווי קינדער; זיי וועלן זיין פאר אותות ומופתים אז די תורה וועט זיך ווייטער האלטן בישראל דורך זיי! דיינע אלע פלענער וועלן גארנישט אויפטון, שהרי אם יש גדיים יש תיישים. און מיטן קומענדיגן דור זענען מיר סמוכים ובטוחים אז ער וועט אויפשטעלן, צוריקקערן און דערהויבן אלע הריסות, און ער וועט בויען מחדש די תורה! און אזוי איז טאקע געווען: ער האט דאך גערעדט צו אחז, און פון אחז איז ארויסגעקומען חזקיהו; און ביי חזקיהו איז דאך חובל עול מפני שמן, מפני שמנו של חזקיהו וואס האט געברענט אין די בתי כנסיות ובתי מדרשות, און עס איז נישט געווען קיין אינגל אדער מיידל מגבת ועד אנטיפרס וואס איז נישט געווען בקי בהלכות טומאה וטהרה! אלזא, דער נביא איז געווען גערעכט ווען ער האט געזאגט הנה אנוכי והילדים אשר נתן לי השם. דאס איז דער עתיד-דור, אין דעם לייגן מיר אריין די כוחות. אלזא, צור תעודה חתום תורה, קיין שום זאך וועט דיר נישט העלפן! מיר האבן דעם דור ההמשך, דו וועסט נישט מצליח זיין צו דערשטיקן און פארמאכן די גאנצע תורה.
וכי יאמרו אליכם, דרשו אל האובות ואל הידעונים המצפצפים והמהגים, הלוא עם אל אלוהיו ידרוש בעד החיים אל המתים. ווען די המצפצפים והמהגים וועלן אייך זאגן: דרשו אל האובות. דאס הייסט: איך גיב אייך אותות ומופתים פונעם אויבערשטן, רעבעלירט נישט קעגן חזקיהו, האלט אייך מיט חזקיהו, בונטעוועט נישט קעגן אחז. און דאס איז דאך וואס מיר האבן געזען: תורה ותעודה, צור תעודה, חתום תורה, אז די דאזיגע זאכן זענען מוחלטים, וויסן זאלט איר אז צום סוף וועלן זיי מנצח זיין, אחז און חזקיהו וועלן זיגן. אבער די המצפצפים והמהגים, מהגים איז מלשון הגה, רעדן, די וואס רעדן דברי הבל ורעות רוח, זיי וועלן אייך זאגן: דרשו אל האובות ואל הידעונים. זיי קומען זאגן זאכן וואס זענען פארקערט פון די ווערטער פונעם נביא. זיי וועלן אייך זאגן: אט זענען דא אובות וידעונים, פרעגט זיך נאך ביי זיי, און איר וועט זען אז די אובות וידעונים זאגן פארקערט פונעם נביא! און זיי וועלן אייך ברענגען א ראיה אז די אובות וידעונים ווייסן וואס זיי רעדן, עס זענען נישט אזעלכע וואס טראכטן סתם אויס המצאות. און זיי וועלן אייך זאגן: עס איז נישטא קיין חטא, קיין עוון פאר דעם וואס פרעגט זיך נאך ביי אובות וידעונים, ווייל יעדער פאלק ווענדט זיך דאך צו זיין ג-ט, הלוא עם אל אלוהיו ידרוש. יעדע אומה גלויבט אין איר אפגאט און ווענדט זיך צו אים; אויב אזוי, פאסט דאך על כל פנים אז בעד החיים, דאס הייסט כדי מיר זאלן וויסן ווי אזוי זיך צו פירן אין אונזער לעבן, זאל מען זיך נאכפרעגן ביי די מתים. עס פאסט אז מען זאל זיך ווענדן אל המתים, צו די אובות און ידעונים וואס דאס זענען די מתים. אן אוב איז געווען א מענטש וואס פלעגט רעדן מיטן מת, און דער מת פלעגט רעדן פון אונטער דער ערד, און דעריבער שטייט ונשמע מארץ כאוב קולך, דאס הייסט דער קול הערט זיך פון דער ערד ווי א שטילער, טויבער הד, דאס האט געהייסן אוב. א ידעוני פלעגט נעמען א ביין פון א חיה וואס הייסט ידוע, עס לייגן אונטער דער בית השחי; און די חרטומים ווערן אנגערופן חרי טימי. וואס מיינט חרי טימי? וואס איז חרי? התחממות, אנווארעמען. טימי מיינט ביינער. זיי פלעגן נעמען א ביין, עס לייגן אונטער דער בית השחי, אנווארעמען דעם ביין אונטער דער בית השחי, און דורך דעם פלעגט ער באקומען א רוח טומאה מכוח אותה העצם. דאס הייסט די אובות והידעונים, די וואס פלעגן זיך נאכפרעגן ביי די מתים. אלזא זעט: מצד אחד איז פאראן נבואה, אבער מצד שני: יא, אבער די סטרא אחרא פארמאגט אויך אסאך כח, די אובות והידעונים האבן אויך וואס צו זאגן; ווערט נישט נתפעל פון זיינע רייד, איר ווייסט דאך, עס איז דא דא א מכשפה, עס זענען דא דא מענטשן וואס קענען זיך אויס, פרעגט ביי זיי: דרשו אל האובות ואל הידעונים, נעמט נישט אין באטראכט דאס וואס ישעיהו זאגט!
אויף דעם קומט ישעיהו און זאגט זיי: ווענדט זיך, פסוק כ': לתורה ולתעודה, אם לא יאמרו כדבר הזה אשר אין לו שחר. ווענדט זיך צו דער תורה און צו דער תעודה וואס דער נביא האט אייך געגעבן, שהרי ראינו צור תעודה, ער האט אים געהייסן איינבינדן די תעודה מלשון עדות, מיט דער תורה און מיט דער עדות גייט בודק זיין, וועט איר זען: אם לא יאמרו כדבר הזה. איר וועט זען אז זיי וועלן אייך נישט זאגן אזוי ווי איך האב געזאגט, און זיי וועלן אייך זאגן, וויסן זאלט איר: אין לו שחר. פארוואס איז נישטא קיין שחר? פאר דעם דאזיגן קשר וואס מען קניפט קעגן חזקיהו און קעגן אחז איז נישטא קיין שום שחר. דעריבער זאלט איר נישט קוקן אויף די המצפצפים והמהגים, אויף די אלע וואס פלאפלען און זאגן ווענדט זיך צו די אובות והידעונים; קוקט נישט אויף זייערע רייד, זייערע רייד האבן נישט קיין שחר.
די צוויי פסוקים זענען לכאורה אפגעהאקט פונעם ענין. דער מלבי"ם, ווי מיר האבן איצט מסביר געווען, האט זיי צוגעבינדן צום ענין; אבער עס איז דא א דרשת חז"ל, און רש"י ברענגט עס: וכי יאמרו אליכם, האט רבי סימון געזאגט: בארה, דער פאטער פון הושע בן בארי, האט נביאות געזאגט די דאזיגע צוויי פסוקים, נאר עס איז נישט געווען דערין כדי ספר, האט מען זיי צוגעטשעפעט צו ספר ישעיהו. כידוע, יעדער נביא וואס זיין נאמען און דער נאמען פון זיין פאטער ווערט דערמאנט, איז זיין פאטער אויך געווען א נביא; ווען עס שטייט הושע בן בארי, מיינט עס אז בארי איז געווען א נביא, און אויף אן אנדער ארט ווערט ער דערמאנט מיטן נאמען בארה. וואס האט בארה, דער פאטער פון הושע, נביאות געזאגט? ער האט נביאות געזאגט צוויי פסוקים. די דאזיגע פסוקים האט מען נישט געקענט מאכן פאר א ספר בפני עצמו, ווייל די מינימאלע נבואה וואס מיר האבן אלס א ספר איז א נבואה פון איין פרק, ווי ביי עובדיה. יא, דאס איז א פרק. אבער צוויי פסוקים שרייבט מען נישט פאר א באזונדערע נבואה, דעריבער האט מען זיי אריינגעשטעלט און אריינגערעכנט אינעווייניג אין ספר ישעיהו. זיין נבואה איז געווען א נבואה אויפן גלות פון די עשרת השבטים: ווען סנחריב איז געקומען און פארטריבן דעם ראובני און דעם גדי, האט ער צוזאמען מיט זיי אויך פארטריבן בארה, ווי עס שטייט אין דברי הימים א' ה': בארה בנו אשר הגלה תלגת פלנסר מלך אשור, הוא נשיא לראובני. אלזא ער, דער זעלבער בארה וואס איז געווען א נביא, איז געווען דער נשיא פונעם שבט ראובן, און ער זאגט נבואה: וויסן זאלט איר אז די עשרת השבטים זענען עתידים צו גיין אין גלות! וויבאלד עס איז דא א קשר צווישן דער נבואה וואס ישעיהו זאגט דא און דער נבואה וואס בארה האט נביאות געזאגט, ער איז בארי דער פאטער פון הושע, וויבאלד אזוי, האט מען מחבר געווען זיין נבואה אינעווייניג אין דער נבואה וואס שטייט דא, ווייל ביידע זענען געקומען אויסדרוקן דעם זעלבן ענין: די עשרת השבטים וועלן גיין אין גלות, קניפט נישט קיין קשר קעגן אחז און קעגן חזקיהו, וויבאלד דער סוף פון די עשרת השבטים איז אונטערצוגיין! און דערפאר האט ער דא אריינגעשטעלט א נבואה וואס איז געזאגט געווארן דורך אן אנדער נביא. אבער ווי איך האב ערקלערט, לערנט דער מלבי"ם די זאכן אויך אן אנצוקומען צו דער דאזיגער דרשת חז"ל; דער מלבי"ם ערקלערט די זאכן אויך אויב מיר ווילן לערנען כפשוטו אז די אלע רייד זענען די רייד פון ישעיהו הנביא.
ועבר בה נקשה ורעב. והיה כי ירעב והתקצף וקילל במלכו ובאלוהיו ופנה למעלה. ואל ארץ יביט והנה צרה וחשכה מעוף צוקה ואפלה מנודח. ועבר בה נקשה ורעב. כדי צו פארענדיגן די נבואה וואס ער האט אנגעהויבן נביאות זאגן פאר זיי, וואס עס איז עתיד צו זיין אין ארץ אפרים, די עשרת השבטים, וואס עס וועט געשען מיט זיי אין דער צייט פונעם גלות, וואס דאס איז געווען אין דעם זעקסטן יאר פון חזקיהו. ער זאגט: וויסן זאלסטו, יעדער וועט גיין אין גלות; דער וואס וועט אדורך גיין דארט אין לאנד וועט זיין א מענטש א נקשה ורעב. א נקשה איז א מענטש וואס איז גרייט איינצוהארטעווען זיין קערפער צו אלע שווערע צרות און מוראות הקשים וואס קומען אויף אים; ער איז זייער שטארק, דהיינו ער איז גרייט אריינצוגיין אין אלע סכנות און אין אלע צרות. בלויז אן איינגעהארטעוועטער, שטארקער מענטש וועט דעמאלט קענען אדורכגיין אין לאנד. דאס הייסט, דער ארט וועט זיין אזוי שוידערליך, אז א מענטש מיט אביסל איידלקייט אדער א געווענליכער מענטש וועט נישט קענען אדורכגיין דא; נאר איינער וואס איז נקשה. אבער וויסן זאלסטו: אף על פי כן, אויך דער דאזיגער מענטש וואס דו זאגסט אז ער איז געמאכט פון שטארקן מאטריאל און ער וועט יא קענען דא איבערלעבן, זאגט ער: אויך ער וועט זיין הונגעריג! דער מענטש וועט זיין נקשה, און דער וואס וועט דא אדורכגיין וועט זיין הונגעריג, ווייל דאס לאנד וועט זיין שממה. והיה כי ירעב, ווען ער וועט זען אז ער האט גארנישט וואס צו עסן פון גרויס וויסטקייט פונעם ארט, והתקצף וקילל במלכו ובאלוהיו. גיט אכטונג: עס שטייט נישט וקילל את מלכו אדער וקילל את אלוהיו חלילה, נאר ער האט געשאלטן זיין טאג אינעם נאמען פון זיין קעניג און זיין ג-ט; דערפאר שטייט במלכו. דאס איז ווי איוב האט געזאגט יאבד יום אולד בו, אדער ולילה אמר הורה גבר. דאס הייסט, עס איז געווען מקובל אין יענע צייטן אז א מענטש שעלט כביכול זיין טאג: פארשאלטן זאל זיין דער טאג אין וועלכן ער איז געבוירן געווארן, פארשאלטן יענער טאג, עס איז געווען אזא מציאות. אלזא, דער דאזיגער מענטש שעלט כביכול זיין טאג אדער זיין חוסר מזל, אין וועמען? במלכו ובאלוהיו. ווען מען האט געוואלט שעלטן, אזוי ווי עס איז פאראן א קללה וואס מען שעלט חס ושלום אינעם נאמען פונעם אויבערשטן, מקלל אותו בשם השם, אזוי פלעגט מען אויך שעלטן אינעם נאמען פונעם מלך, כביכול א קללה זאל חל זיין אויף אים בצורה חזקה יותר; וועט ער שעלטן בשם המלך ובשם אלוהיו. ופנה למעלה, וואו נאר ער וועט זיך ווענדן און אהינקוקן, אויב ער וועט זיך ווענדן קוקן אויבן, ופנה למעלה, אדער אויב ער וועט וועלן קוקן אויף דער ערד, אל ארץ יביט, וואו נאר ער וועט זיך אומקוקן: והנה צרה וחשכה, מעוף צוקה ואפלה מנודח. צרה אויף דער ערד, חשכה בשמיים למעלה.
איצט זאגט ער: זאלסט נישט מיינען אז די צרה וועט בלויז זיין א צרה חיצונית, נאר עס וועט אויך זיין מעוף צוקה. מעוף צוקה, א מידקייט פון דער אינערליכער באקלאמנקייט פון דער נפש, וואס דאס איז די מצוקה פנימית. נישט בלויז חשכה וועט זיין, נאר עס וועט אויך זיין אפלה, ביז עס וועט זיין מנודח מחמת האופל. איך וועל ערקלערן דעם ביאור המילים, און דעמאלט וועט אונז פיל גרינגער זיין צו פארשטיין וואס דער מלבי"ם לערנט דא פשט. זאגט דער מלבי"ם: עס איז שטענדיג פאראן א חילוק צווישן א צרה און א צוקה. דאס איז א ביאור וואס דער מלבי"ם ערקלערט בכמה מקומות. מיר זאגן דאס אין איין אטעם: צרה וצוקה, אבער באמת זענען זיי צוויי באזונדערע זאכן. א צרה איז א צרה וואס קומט מבחוץ: איינער אטאקירט מיך פון אינדרויסן, מען לייגט א מצור ארום מיר, עס קומט דאך פונעם לשון מצור, צרים עלי מסביב; דאס איז דער ביטוי פאר א צרה. א צוקה דאקעגן איז די ענגשאפט פון דער נפש אינעווייניג. עס קען זיין אז קיינער פלאגט אים נישט מבחוץ, אבער דער מענטש געפינט זיך במצוקה. אויך היינט זאגט מען דאס: מען זאגט נישט אז א מענטש געפינט זיך בצרה נפשית, נאר מען זאגט ער געפינט זיך במצוקה נפשית, ווייל מצוקה איז עפעס מבפנים. א צרה ווידער, צרים עליו, דאס איז איינער וואס קומט מבחוץ. עס קען אויך זיין א צרה פון קראנקייט, א צרה פון עניוות, א צרה פון קינדער, יעדע זאך וואס באטריבט מיך און איז חיצוני צו מיר, ווערט אנגערופן א צרה; קעגנאיבער מצוקה, וואס א מענטש פאראיקט זיך כביכול אין זיין לעבן. פארוואס? צוליב דעם קושי הפנימי, דעם סבל הפנימי וואס ער גייט דורך, די מצוקה נפשית. זאגט דער מלבי"ם: עס איז זייער מעגליך אז עס זאל זיין צוקה בלא צרה; אמאל איז א מענטש אינעווייניג מיד פונעם לעבן, אמאל עסט ער זיך אינעווייניג אויף, הגם אויב דו וועסט קוקן, האט ער עפעס א מצוקה חיצונית? ניין! דאס קען מען אסאך מאל זען ביי פארשידענע חשוב'ע און בארימטע פערזענליכקייטן, ביי אקטיארן, ביי מיליארדערן וואס כלפי חוץ זעט אויס ווי דער מענטש איז בשמחה און טוב לו, אבער פונדעסטוועגן שפייזן די דאזיגע מענטשן זייער שיין די פסיכאלאגן און פסיכיאטארן און לעבן אויף פילן... וואס איז די סיבה? יש צוקה, אין צרה; מבחוץ איז אלעס אין בעסטן ארדענונג, אבער מבפנים איז פאראן א צוקה, א מצוקה פנימית. פונדעסטוועגן קען אמאל זיין פארקערט: א מענטש גייט דורך א צרה, אבער מבפנים איז ער חזק כצור איתן; ער ברעכט נישט, ער דערשרעקט זיך נישט, ער איז בטוח בהשם יתברך; די צרה פירט אים נישט צו קיין מצוקה, די צרה ברענגט אים נישט קיין אינערליכן היזק, ער שרעקט זיך נישט פאר אלץ וואס גייט איבער אים. און אויב אזוי, ווען עס שטייט אמאל א גזירה וואס דער אויבערשטער זאל חס ושלום ברענגען, אז ער וועט ברענגען נאר די שונאים: במצור ובמצוק אשר יציק לך אויבך, אדער עס שטייט צרה וצוקה אין צפניה, אין תהילים, אין משלי, וואס מיינט דאס? אז עס זענען דא ביידע זאכן: סיי א צרה פונעם שונא מבחוץ, און סיי מצוקת הנפש מבפנים. די גמרא זאגט: אוי לו למי שהקיש אותו עקרבתא וזיבורתא; וויי איז פאר דעם וואס א שקארפיאן און א בינע האבן אים געשטאכן. פארוואס? שהרפואה של זה מחלה את זה, והרפואה של זה מחלה את זה! פאר איינעם דארף מען מים חמים, און אויב מען וועט אים געבן מים קרים פארמערט דאס נאר דעם גיפט און דעם היזק; פארן צווייטן דארף מען מים קרים, און אויב מען גיט אים מים חמים פארמערט דאס נאר דעם היזק און דעם גיפט. וואס טוט מען איצט מיט דעם מענטש? לייגט מען קאלט וואסער, היילט מען דאס איינע און מען מאכט ערגער דאס צווייטע; לייגט מען הייס וואסער, היילט מען יענץ און מען מאכט ערגער דאס... וואס טוט מען? אזוי זאגט די גמרא, אז עס איז פאראן א מצב וואס אויף א מענטש קומען צוויי צרות, אז ווי אזוי דו זאלסט נאר נישט פרובירן ארויסצוגיין פון איין זאך, פאלסטו אריין אין דער צווייטער; דו ווילסט ארויס פונעם צווייטן, פאלסטו צוריק אריין אינעם ערשטן! זאגט דער מלבי"ם: דאס זעלבע איז אויך דא; ווען מען זאגט צרה וצוקה, מיינט מען אויך דעם ענין. פארוואס? ווייל ווען א מענטש האט א צרה מבחוץ, איז דער וועג זיך צו באהאלטן אינעווייניג אין שטוב עד יעבור זעם: ער באהאלט זיך עד יעבור זעם, חבי כמעט רגע עד יעבור זעם, ער גייט אריין אינעווייניג; ווידער א מענטש וואס ליידט אויף א מצוקה, פאר אים איז אדרבה גוט ארויסצוגיין אינדרויסן, זיך אויסצולופטערן, עס איז אים גוט צו זען אנדערע מענטשן, ארויסצוגיין לאור יום כדי ארויסצוגיין פונעם אינערליכן דיכאון. איר ווייסט דאך אז מענטשן וואס זענען בדיכאון, אויב זיי גייען אריין אין אן אפל'דיגן ארט און פארשליסן זיך אינעווייניג אין שטוב, פארגרעסערט דאס נאך מער זייער דיכאון. איר זאלט וויסן אז מבחינה פסיכולוגית האט מען אויסגעפונען אז עס איז דא א דיכאון חורף; אין ווינטער ליידט מען אסאך מער פון דיכאונות ווי אין זומער. וואס איז די סיבה? א מענטש וואס גייט ארויס אויף דער גאס עפנט זיך אויף, ער באפרייט זיך; א מענטש וואס פארשפארט זיך אינעווייניג, פארמערט דאס נאך מער זיין מצוקה פנימית. גיט אכטונג וואס עס פאסירט צו דעם מענטש: מצד דער צרה חיצונית דארף ער אריינגיין אינעווייניג, ומצד המצוקה הפנימית דארף ער ארויסגיין אינדרויסן! און אויב עס קומט אויף אים סיי א צרה און סיי א צוקה, וויי איז פאר דעם וואס שטייט פאר דעם, איך ווייס נישט וואוהין צו גיין: גיי איך אריין אינעווייניג פארמער איך די מצוקה, גיי איך ארויס אינדרויסן ווער איך געשעדיגט פון דער צרה! דעריבער מיינט דאס א נזק כפול.
אויך חושך און אפלה זענען צוויי זאכן וואס צווישן זיי איז פאראן אן הבדל: חושך מיינט אז עס איז נישטא קיין ליכטיגקייט; עס איז נישטא קיין זון, וואס איז איצט דא? חושך. דאס איז אבער נאך אלץ נישט קיין אפלה. וואס איז אפלה? אפלה איז ווען עס זענען אויך נישטא קיין כוכבים און קיין ירח; דאס איז אפלה, א גאנצע עלטה. אזוי ווי איוב האט געזאגט: היום ההוא יהי חושך, דער טאג זאל ווערן חושך, די זון זאל אונטערגיין, והלילה ההוא יקחהו אופל, די נאכט זאל איינגעהילט ווערן אין אופל, אויך די שטערנס, כוכבי נשפו זאלן נישט שיינען אויף איר; דעמאלט איז דאס אינגאנצן בבחינה של אפלה. נאכדעם וואס מיר האבן פארשטאנען דעם הבדל צווישן צרה למצוקה און צווישן חשכה לאפלה, לאמיר איצט ערקלערן דעם פסוק: ער קומט און זאגט זיי: וויסן זאלט איר, נישט נאר עס וועט זיין א צרה חיצונית, נאר עס וועט אויך זיין מעוף צוקה. עס וועט זיין א מידקייט פון דער אינערליכער מצוקת הנפש, וואס דאס איז מער פון א צרה; און נישט נאר וואס עס וועט זיין חשכה, נאר עס וועט אויך זיין אפלה מנודח, ביז פון גרויס אפלה וועט עס כביכול זיין מנודח, ווי נידח מרוב האפלה. און אויך דא באציט זיך דאס דאך אויפן גלות, וואס דאס וועט זיין א גרויסע און שווערע אפלה. זאגט דער מלבי"ם על צד המליצה, דאס הייסט וואס האט דער נביא דא געמיינט מיט זיין מליצה? ער שטעלט אונז כביכול פאר די צוקה און די אפלה ווי אן עצם מופשט, ווי לעבעדיגע פיגורן, כביכול זיי זענען דמויות און זיי וועלן הערשן, די צוקה און די אפלה. און ער זאגט: די צוקה וועט כביכול זיין מיד; וואס מיינט דאס? די צרה וועט אזוי פארניכטן אלע יושבי הארץ, ביז עס וועט דארט מער נישט געפינען ווערן קיין שום מענטש איבער וועמען די מצוקה זאל קענען הערשן! פארשטייט איר? אסאך מאל קומט א צרה, און נאך דער צרה קומט א מצוקה. נישט שטענדיג; אויב א מענטש איז שטארק, גייט די צרה נאר איבער זיין קערפער, אבער די מצוקה רירט אים נישט אן. אבער אסאך מאל נאך דער צרה, ווען מען שלאגט אים און שלאגט אים און ער געפינט זיך אין א מצור, קומט ער צום סוף צו א מצב פון מצוקה; דאס קען פאסירן, ברוב המקרים איז דאס אזוי, אז די צוקה שלעפט זיך בעקבות הצרה. אבער זאגט מיר: אויב די צרה האט שוין אינגאנצן פארטיגט דעם מענטש, איז דען פאראן ווער עס זאל אריינגיין אין א מצוקה? עס איז נישטא קיינער וואס זאל אריינגיין אין א מצוקה, פארטיג, די צרה האט אים שוין מראש אינגאנצן פארניכטעט! דאס איז וואס ער קומט דיר זאגן: די צרה וועט פארניכטן אלע יושבי הארץ, ביז עס וועט דארט נישט בלייבן קיין מענטש וואס זאל קענען מקבל זיין די צוקה וואס קומט נאך דער צרה; עס וועט נישט בלייבן קיין איש! ביז אזוי ווייט אז די צוקה וועט כביכול זיין אויסגעמאטערט און מיד פון אויספירן איר פעולה, כביכול די מצוקה וועט נישט קענען ארויסקומען אל הפועל, זי וועט זיין ווי מיד פון משפיע צו זיין. פארוואס? ווייל עס איז נישטא ווער עס זאל מקבל זיין די צוקה, די צרה האט שוין אלעמען פארטיגט! דאס זעלבע איז מיט דעם אופל, ער קומט נאכן חושך; די אפלה וועט זיין מנודח. וואס מיינט מנודח? מלשון נידח, דער אופל וועט נישט אנקומען. פארוואס? ווייל דער חושך וועט זיין אזוי שווער אז ער וועט פארטיגן אלע מענטשן וואס געפינען זיך דא, און עס וועט גארנישט איבערבלייבן. נאכדעם, וואס וועט קומען דער אופל? אויף וועמען זאל דער אופל קומען? דער אופל קען דאך נאר קומען נאכדעם וואס עס קומט דער חושך און עס איז פאראן ווער עס זאל מקבל זיין דעם אופל, ווער עס זאל כביכול געשעדיגט ווערן דורכן אופל; אבער אויב די חשכה וועט שוין יעדן איינעם אומברענגען, וועט דאך נישט זיין ווער עס זאל מקבל זיין דעם אופל וואס איז מער פון דער חשכה! אויב אזוי, וואס וועט דער אופל זיין? מנודח, נידח, ער וועט נישט קומען לידי פעולה. קומט אויס: די צרה און די חשכה וועלן דא אזוי פארטיגן דאס פאלק, אז די צוקה וועט שוין זיין מעוף, זי וועט שוין זיין מיד פון משפיע צו זיין און וועט נישט קענען ווירקן ווייל עס איז נישטא אויף וועמען צו ווירקן, און די אפלה וועט זיין בגדר פון מנודח, זי וועט נישט האבן קיין כח צו פועל'ן מכיוון אז זי וועט זיין כעין נידחת.
און איצט פירט ער אויס און זאגט: כי לא מועף לאשר מוצק לה, כעת הראשון הקל ארצה זבולון וארצה נפתלי, והאחרון הכביד דרך הים עבר הירדן גליל הגויים. לכאורה זעט אויס ווי דא איז נישטא קיין איין ווארט וואס איז פארבינדן מיט דער צווייטער; אבער מיר וועלן דאס צונויפבינדן על פי המלבי"ם, און איר וועט זען ווי הערליך דאס שטימט. ער זאגט: פארוואס וועט זיין אזא שווערע צרה ביז אזוי ווייט אז די מצוקה וועט שוין נישט קענען משפיע זיין און מער נישט קומען? פארוואס וועט זיין אזא שווערער חושך ביז אזוי ווייט אז די אפלה וועט שוין נישט האבן וואס צו טון? כי לא מועף לאשר מוצק לה. דער וואס קומט איר פלאגן און אונטערדריקן, וועט נישט זיין מיד; ער וועט קומען און פלאגן שוב ושוב ושוב, אן קיין שום מידקייט, די עייפות וועט נישט הערשן איבער אים. בתחילה איז ער געקומען אויף זיי בימי פקח בן רמליהו; עס שטייט: ויקח את עיון ואת בית מעכה ואת הגלילה ואת כל ארץ נפתלי ויגלם אשורה, דאס איז געווען בשנה הרביעית לאחז מלך יהודה. אינעם צוועלפטן יאר פון אחז איז ער געקומען א צווייט מאל, און ער האט פארטריבן אין גלות דעם ראובני, דעם גדי און חצי שבט המנשה. דער דאזיגער גלות איז אויך געווען באופן יחסי א גלות קלה, אזוי ווי דער ערשטער גלות, ווייל דאס איז געווען א גלות וואס האט נאר ארומגענומען א חלק פונעם פאלק; עס האט נישט ארומגענומען כל העם, עס איז נישט געווען קיין גלות כללית, נאר בלויז ארץ זבולון ונפתלי. און דאס איז וואס ער זאגט: כי לא מועף לאשר מוצק לה. דער וואס פלאגט איר וועט נישט ווערן מיד, ער וועט קומען נאכאמאל און נאכאמאל. כעת הראשון הקל. ער וועט קומען דאס צווייטע מאל, און דאס צווייטע מאל וועט זיין גרינג אזוי ווי די ערשטע צייט, ווייל ביים צווייטן מאל וועט ער אויך נישט פארטרייבן יעדן איינעם אין גלות, נאר ארצה זבולון וארצה נפתלי; ער וועט נאר פארטרייבן זבולון ונפתלי, וואס דאס איז נאך אלץ א חלק יחסי קטן לעומת אלע עשרת השבטים. אבער והאחרון הכביד. דאס דריטע מאל וואס ער וועט קומען, והאחרון הכביד; דער לעצטער גלות וועט זיין א שווערער גלות! פארוואס? ווייל דאס איז א גלות כללית, דאס איז דער גלות אין וועלכן ער פארטרייבט אלע עשרת השבטים, אלע איבערגעבליבענע. און איצט רעכנט ער אונז אויס די גליות: דרך הים, עבר הירדן, גליל הגויים. בתחילה דרך הים, ארץ נפתלי וואס זיצט ביים ים כנרת (בימה של טבריה), ים ודרום ירשה, ריכטיג? דאס איז ארץ נפתלי, דרך הים. דערנאך עבר הירדן; ווער זענען געווען מעבר לירדן? ראובן, גד וחצי שבט המנשה. אבער ביים לעצטן גלות: גליל הגויים, אלע גלילות השבטים לגוייהם; דאס איז געווען דער לעצטער גלות. אלזא, ווייסטו פארוואס עס וועט זיין אזא מצב אז די צוקה און די אפלה וועלן שוין נישט באווייזן צו ווירקן? פארוואס? ווייל עס וועט מער נישט זיין קיין שטאפל וואו זיי זאלן קענען ווירקן, וויבאלד דער שונא וועט נישט ווערן מיד, ער וועט אינגאנצן פארניכטן אלעס! און אויב ער וועט פארניכטן אלעס, וועט מער נישט זיין קיין ארט וואו די צוקה און די אפלה זאלן קענען חל זיין, מכיוון אז דער שונא וועט נישט איבערלאזן ווער עס זאל קענען מקבל זיין די צוקה און די אפלה.