ישעיהו פרק ח. ויאמר השם אלי קח לך גיליון גדול וכתוב עליו בחרט אנוש למהר שלל חש בז. ויאמר השם אלי, דער מלבי"ם דערקלערט אַז דער חלק דאָ, דער פרק וואָס מיר וועלן איצט לייענען, איז אַ המשך פונעם פריערדיקן פרק. דער אייבערשטער האָט אים געזאָגט: איך האָב דיר געלאָזט וויסן אַז איך וועל זיין מיט אייך, איך האָב אייך געלאָזט וויסן אַז דער זון וועט אָנגערופֿן ווערן עמנואל, און עמנואל קומט צו סימבאָליזירן עמנו אל, איך וועל אייך נישט פֿאַרלאָזן, איך וועל זיין מיט אייך. זאָגט אים דער אייבערשטער: מאַך איצט אַן אות און אַ סימן דערויף אַז רצין און פקח בן רמליהו וועלן פֿאַלן.
ווי אַזוי וועט זיין דער אות און דער סימן דאָס וואָס רצין און פקח בן רמליהו וועלן פֿאַלן? דורכדעם וואָס דו וועסט רופֿן דעם צווייטן קינד וואָס וועט געבוירן ווערן מהר שלל חש בז. איך ווייס נישט אויב עס איז געווען פּלאַץ אין תעודת זהות פֿאַרן גאַנצן נאָמען, אָדער מען האָט אים גערופֿן מהר און דעמאָלט האָט מען נישט באַמערקט מהר שלל חש בז, מען האָט אים גערופֿן מהר. יאָ? אָבער סיי ווי סיי דאָס איז געווען זיין נאָמען, מהר שלל חש בז. מיר וועלן זען ווייטער אַז דער רד"ק זאָגט אַז מען האָט אים נישט גערופֿן מיטן גאַנצן נאָמען, נאָר עס איז אַ טאָפּלטער נאָמען, אָדער מהר שלל אָדער חש בז, ווייל בעצם איז דאָס דאָס זעלביקע. אָבער סיי ווי סיי דאָס וועט זיין זיין נאָמען.
אַלזאָ אַלץ וואָס מיר האָבן געזאָגט אינעם פריערדיקן פרק, וואָס מיר האָבן דערמאָנט פֿון פסוק י"ז, יביא השם עליך ועל עמך ועל בית אביך ימים אשר לא באו מיום סור אפרים מעל יהודה, דאָס אַלץ איז אַ מאמר המוסגר. דו האָסט זיך נישט פֿאַרלאָזט אויף דעם אייבערשטנס וואָרט, דו האָסט געבעטן הילף פֿונעם מלך אשור, זאָלסט וויסן: דער אות פֿון עמנואל וועט נישט קומען אין דיינע טעג אין זיין שלמות, און דו וועסט ליידן פֿונעם מלך אשור. האָסט זיך פֿאַרלאָזט אויף אים, וועסט ליידן פֿון אים. ער האָט זיך כביכול איבערגעריסן אין מיטן ענין. וואָס איז געווען דער ענין? עס וועט געבוירן ווערן אַ זון וואָס מען וועט רופֿן עמנואל, דער אייבערשטער וועט זיין מיט אייך. איך זעץ איצט פֿאָר פֿון דעם פּונקט. דורכאויס האָט ער דערמאָנט, אמת האָסט זיך פֿאַרלאָזט אויף מלך אשור, האָסט געמאַכט פראָבלעמען, וועסט באַקומען דיין פּעטש. דאָס איז געווען דורכאויס. ער זעצט איצט פֿאָר כביכול פֿון דעם פּונקט וווּ ער האָט גערעדט פֿריער, עס וועט געבוירן ווערן אַ זון וואָס מען וועט רופֿן עמנואל, ער לאָזט אים וויסן: זאָלסט וויסן, עס וועט געבוירן ווערן אַ זון וואָס מען וועט רופֿן מהר שלל חש בז.
איצט, דעם אות פֿון עמנואל, זאָגט ער אים אַז דאָס וועט זיך נישט מקיים זיין איצט, נאָר בלויז אין אַ טייל. דער אייבערשטער וועט אייך געבן אַ ביסל חיות. ביז דער תקופה פֿון חזקיהו, וואָס די תקופה פֿון חזקיהו וועט זיין אַ גוטע און אַ פֿיינע תקופה, און דעמאָלט וועט די נבואה פֿון עמנו אל זיך מקיים זיין אין איר גאַנצקייט. איר וועט קענען זאָגן מיטן פֿולן מויל עמנואל. אָבער אין דיין תקופה וועט זיך דאָס נישט מקיים זיין כהוגן, ווייל דו האָסט זיך נישט פֿאַרלאָזט אויפֿן אייבערשטן. דער אייבערשטער האָט דיר געזאָגט איך בין מיט דיר, און דו האָסט געזאָגט איך פֿאַרלאָז מיך נישט אויפֿן אייבערשטן נאָר וואָס, איך פֿאַרלאָז מיך אויף אשור, וועסטו ליידן פֿון אשור. אין דער תקופה פֿון דיין זון וואָס וועט זיין אַ צדיק, וועט זיין ראוי אַז דער אל זאָל זיין מיט דיר.
און דעריבער זאָגט ער אים קח לך גיליון גדול וכתוב עליו בחרט אנוש. גיליון גדול, דאָס איז אַ געדיכטער און האַרטער קלף. דער מלבי"ם דערקלערט וואָס איז דער הגדרה פֿון גיליון. זאָגט דער מלבי"ם עס איז פֿון לשון מגילה. אַ מגילת ספר ווערט אָנגערופֿן מגילה ווייל זי איז געוויקלט. מען פֿלעגט וויקלען די מגילות, ווי מיר וויקלען די מגילת אסתר. מגילה עפה, דאָס מיינט נישט אַז זי פֿליט, נאָר אַז זי איז געטאָפּלט. יאָ? זי צו טאָפּלען, מען פֿלעגט זי טאָפּלען איינס אויפֿן צווייטן. גיליון, זאָגט דער מלבי"ם, איז פֿון לשון פֿונעם שורש גלוי. דאָס קומט צו זאָגן אַ האַרטער קלף וואָס מען פֿלעגט אויף אים מאָלן פֿאָרמען אָדער שרייבן זאַכן און אים אויפֿהענגען אויף דער וואַנט אַז עס זאָל זיין אַנטפּלעקט. אַזוי ווי מיר מאַכן היינט גאַסן-מודעות, אַזוי אויך האָבן זיי געהאַט אַ גיליון וואָס מען פֿלעגט אים שטעלן פֿאַרעפֿנטלעכט און שרייבן אויף אים זאַכן כדי אַלע זאָלן זען. נאָר, ווי מיר האָבן דערקלערט, אַ מגילה איז געווען געוויקלט, און אַ גיליון איז געווען אַנטפּלעקט פֿאַר אַלעמען.
און ער לאָזט אים וויסן: דו וועסט שרייבן דאָרט אויף דער מגילה בחרט אנוש. וואָס איז בחרט אנוש? עס זיינען דאָ עטלעכע ביאורים. רש"י דערקלערט: אין אַ געשריפט אַזאַ שרייבן וואָס יעדער אנוש וואָס לייענט עס וועט קענען דורכלויפֿן, אַפֿילו סתם אַ מענטש און אַפֿילו נישט קיין חכם. דו וועסט שרייבן דאָרט די זאַכן אַז מען דאַרף נישט זיין אַ גרויסער אינטעליגענט כדי זיי צו פֿאַרשטיין. מען דאַרף נישט זיין קיין געלערנטער כדי זיי צו קענען לייענען. נאָר חרט אנוש. אנוש דריקט געוויינטלעך אויס אַ נידעריקערע מדרגה פֿון אַ מענטשן. אויך אנוש, יאָ? מה אנוש כי תזכרנו ובן אדם כי תפקדנו. אנוש רמזט אויף דעם נידעריקערן ניוואָ. בחרט אנוש, דו זאָלסט אַרויסקריצן דאָרט אין דעם געשריפט אַז יעדער אנוש, סתם אַ מענטש, זאָל קענען פֿאַרשטיין די זאַכן און זיי זאָלן אים נישט זיין שווער צו פֿאַרשטיין. און דאָס איז אויך וואָס עס נייגט צו זיין דער תרגום, כתב מפורש. מפורש מיינט דערקלערט פֿאַר יעדן מענטשן.
דער רד"ק דערקלערט בחרט אנוש, וויבאַלד די זעאונג איז געווען אין נבואה, און אויב עס איז געווען אין נבואה קענסטו טועה זיין און מיינען אַז די גאַנצע שרייבן בחרט אנוש למהר שלל בז אויפֿן גיליון, דאָס אַלץ האָט ער געזען אין זיין נבואה. אָבער דאָס איז נישט אַז ער איז געגאַנגען און האָט טאַקע געשריבן בפועל. און זאָגט דער רד"ק: פֿאַרוואָס זאָל איך אַזוי מיינען? ווייל אָט זיינען פֿאַראַן אַ סך נבואות אַזוי. עס איז נישט מוסכם וואָס דער רד"ק זאָגט, אָבער מיר וועלן דערקלערן די מיינונג פֿונעם רד"ק. זאָגט דער רד"ק: עס זיינען דאָ נבואות אין וועלכע דער אייבערשטער זאָגט דעם נביא צו טאָן עפּעס אַ זאַך, אָבער נישט טאַקע איז דער נביא געגאַנגען און האָט עס געטאָן אין דער אָפֿנקייט, נאָר די זאַכן זיינען בלויז געשריבן אין דער נבואה-זעאונג, דער אייבערשטער האָט אים דאָס געוויזן אין נבואה. ווי צום ביישפּיל אַז ישעיהו איז געגאַנגען נאַקעט און באָרוועס. איז דען מעגלעך אַז ישעיהו הנביא איז געגאַנגען נאַקעט און באָרוועס? אָדער אַז ער האָט געזאָגט צו הושע: נעם דיר אַ אשת זנונים, עס וועלן דיר געבוירן ווערן בני זנונים. איז דען מעגלעך אַז אַ נביא וואָס איז אַ קדוש עליון וואָס זיין יצר גובר איך אים נישט אין קיין שום זאַך, אַ הויכע און געוואַלדיקע מדרגה, ער זאָל גיין און נעמען אַן אשת זנונים? גומר בת דבליים? נאָר וואָס איז דער ביאור לויט דעם רד"ק סיי ווי סיי? אַז דאָס זעט ער אין דער נבואה-זעאונג. אַז אין דער נבואה-זעאונג זאָגט אים דער אייבערשטער גיי נעם, און אין דער נבואה-זעאונג נעמט ער זי, און אין דער נבואה-זעאונג האָט ער מיט איר קינדער, און אין דער נבואה-זעאונג זאָגט אים דער אייבערשטער גרש איר, און ער זאָגט: רבונו של עולם, נאָכדעם וואָס איך האָב פֿון איר קינדער, ווי קען איך זי גרשענען? און דעמאָלט זאָגט אים דער אייבערשטער אין דער נבואה-זעאונג: איז ווי ווילסטו איך זאָל גרשענען מיינע קינדער? דאָס אַלץ האָט מען אים געוויזן אין דער נבואה-זעאונג. אַזוי איז די מיינונג פֿונעם רד"ק. און אַזוי אויך וואָס יחזקאל, דער אייבערשטער האָט אים געזאָגט צו פֿירן אַ תער איבער זיין קאָפּ און איבער זיין באָרד. איז דען מעגלעך אַז דער נביא זאָל פֿירן אַ תער איבער זיין באָרד? וואָס איז מיטן איסור זיך צו גאָלן מיט אַ תער? נאָר אין דער נבואה-זעאונג. אַלזאָ עס איז געווען אַ פּלאַץ צו קומען און מיינען, ויאמר השם אלי קח לך גיליון גדול וכתוב עליו וכולי, דאָס אַלץ אין דער נבואה-זעאונג. אין דער נבואה-זעאונג נעם איך אַ גיליון, אין דער נבואה-זעאונג זע איך ווי איך שרייב. זאָגט ער אים: ניין, איך וויל אַז דו זאָלסט עס טאָן בפועל. ווי דריקט ער אויס אַז דאָס וועט זיין בפועל? ער זאָגט עס וועט זיין בחרט אנוש. חרט אנוש מיינט אַ מענטש, אַן אנוש בפועל וועט גיין און דאָס טאָן. דאָס איז אַ ממש מעשה בחרט אנוש.
איצט, דער מלבי"ם דערקלערט וואָס איז די כוונה מיט בחרט אנוש. זאָגט דער מלבי"ם: דער אייבערשטער באַפֿעלט אים צו מאָלן אויפֿן גיליון וועגן וואָס מיר רעדן, צו מאָלן פֿאָרמען פֿון מענטשן וואָס קריגן זיך און רויבן און נעמען שלל. אין זייער צייט פֿלעגט מען אַ סך מאָלן מלחמות. איר וועט זען אַ סך מאָלערייען פֿון דער אַלטער תקופה, מען זעט מענטשן אויף פֿערד מיט שפּיזן און פֿיילן, מלחמות, מלחמות פֿון דוד און גוליית, מען פֿלעגט אַ סך מאָלן מלחמות. מלחמות זיינען געווען אַ סימבאָל אין זייער צייט פֿאַר גבורה, פֿאַר עוז, פֿאַר תעצומות נפש. ער זאָגט: דו וועסט מאָלן אויפֿן גיליון פֿאָרמען פֿון מענטשן וואָס קריגן זיך און רויבן און נעמען שלל. און דאָס איז די כוונה כתוב עליו בחרט אנוש למהר שלל חש בז. דאָס ווייזט אַז עס וועט זיין מהר שלל. די כוונה איז אין אַ נאָענטער צייט, אין דער נאָענטער תקופה, וועלן ארם און אפרים ווערן פֿאַר שלל און פֿאַר ביזה. ארם דאָס איז רצין, אפרים דאָס איז פקח בן רמליהו, די צוויי חברלצים וואָס זיינען געקומען צו קריגן זיך קעגן יהודה. דו וועסט שרייבן דאָרט אַז אין דער נאָענטער תקופה וועלן זיי ווערן פֿאַר שלל און פֿאַר ביזה.
דער מלבי"ם דערקלערט מער אינעם ביאור פֿון די ווערטער, ער דערקלערט אַז בחרט אנוש, חרט איז אַ געשריפט וואָס די חרטומים האָבן זיך דערמיט באַנוצט אין די אַלטע צייטן. די שרייבן וואָס איז געווען ביי זיי, זאָגט ער, זיי פֿלעגן מאָלן באַגריפֿן און ענינים דורך בילדער וואָס זיי זיינען געווען מוסכם צווישן זיך, פֿון חיות, פֿויגלען, מענטשן, ביימער און דומה. דאָס ווערט אָנגערופֿן, ווער ווייסט ווי מען רופֿט דאָס אין לועזית? הירוגליפֿן. מען רופֿט דאָס הירוגליפֿן. ער ברענגט עס אין יידיש, הירגליפֿן שריפֿט. דאָס איז הירוגליפֿן. הירוגליפֿן, דער ווערטערבוך איבערזעצט כתב חרטומים, כתב תמונות, די שיטה פֿון שרייבן פֿון די מצריים. די מצריים פֿלעגן זיך באַנוצן מיט דעם שרייבן. הייסט עס, ווער עס וועט זען, עס זיינען פֿאַראַן אַ סך אַזעלכע בילדער וואָס זיינען פֿאָטאָגראַפֿירט פֿון גיזה דאָרט וווּ עס געפֿינען זיך די פּיראַמידן אין מצרים, דאָרט זיינען פֿאַראַן בילדער וואָס מען פֿאָטאָגראַפֿירט וואָס עס איז געמאָלן דאָרט אויף די ווענט און דאָס איז די הירוגליפֿן. ווער עס וועט זען וועט זען דאָרט פֿויגלען, וועט זען מענטשן וואָס טראָגן אַ מנחה, וועט זען בילדער. אַלע די בילדער דאָס איז געווען די פֿאָרעם פֿון שרייבן. דורך די בילדער האָבן זיי געשריבן און דאָס איז כתב חרטומים ווי מען רופֿט, מיט דעם האָט מען אויפֿגעקנאַקט וואָס בעצם דאָס שרייבן קומט צו זאָגן. און ער זאָגט אים: איך וויל אַז דו זאָלסט זיך באַנוצן מיט דעם בילד, מיט דעם שרייבן. און דאָס איז וייצר אותו בחרט. וואָס איז דער פּירוש בחרט? כתב החרטומים. דאָס ווערט אָנגערופֿן בחרט אנוש. בחרט אנוש, דאָס געשריפט וואָס די חרטומים פֿלעגן שרייבן. און דאָס איז וואָס עס זאָגט וייצר אותו בחרט וואָס שטייט ביים עגל, וואָס איז די כוונה? אַז ער האָט אָנגעהויבן צו מאָלן, האָט זיך געמאַכט אַ בילד פֿונעם עגל, וואָס מען רופֿט אַ פּלאַן, אַ מין אַזאַ סכעמע, און נאָכדעם האָט ער באַשאַפֿן דעם עגל. דאָס איז וייצר אותו בחרט. בחרט מיינט אין דעם געשריפט וואָס איז מקובל ביי די חרטומים וואָס איז אַ געשריפט פֿון בילדער. וואָס איז חרט אנוש? מיט דעם חרט קען איך מאָלן חיות, מיט דעם חרט קען איך אויך מאָלן מענטשן. און אַלץ, ווי מיר האָבן געזאָגט, דאָס איז שרייבן. דאָס איז די פֿאָרעם פֿון שרייבן. זיי פֿלעגן שרייבן דורך אַ בילד פֿון בעלי חיים אָדער אַ בילד פֿון מענטשן. איך באַפֿעל דיר דו זאָלסט שרייבן דורך אַ בילד פֿון אַ בילד פֿון מענטשן. און דאָס איז וואָס ער זאָגט בחרט אנוש. און וואָס וועט זיין בחרט אנוש? וואָס וועט מען זען אין דעם בילד? מען וועט זען למהר שלל חש בז. מען וועט זען בילדער פֿון מענטשן וואָס זיינען געמאָלן און קריגן זיך און הרגענען און רויבן. און דעריבער האָט מען געדאַרפֿט אַ גיליון גדול כדי צו מאָלן אויף אים צוויי מחנות. איין מחנה כובש, איין מחנה נכבש. איין מחנה מנצח, איין מחנה מנוצח. און זיי זיינען די מחנות פֿון ארם און אפרים אין דעם בילד וואָס דו וועסט מאָלן, זיי וועלן זיין די מנוצחים.
וואָס איז מהר שלל חש בז? עס איז דאָך אַ כפילות. מהר איז חש. שלל איז ביזה. וואָס איז דער חילוק צווישן זיי? זאָגט דער מלבי"ם עס איז דאָ אַ חילוק אין לשון הקודש. שלל דאָס איז דער רכוש וואָס איז געבליבן אין דער מלחמה אינעם זעלביקן פּלאַץ וווּ עס איז געווען דער אויב מנוצח. צום ביישפּיל, מיר האָבן געשלאָגן עזה, צום ביישפּיל, זיי זיינען אַנטלאָפֿן, וואָס זיי האָבן איבערגעלאָזט אין די הייזער ווערט אָנגערופֿן שלל. איצט, ווען מיר וועלן גיין און דאָס נעמען, דאָס ווערט אָנגערופֿן ביזה. אַזוי לאַנג ווי דאָס ליגט דאָרט ווערט דאָס אָנגערופֿן שלל. ווי עס שטייט כי ישל זיתך. כי ישל, די כוונה דאָס איז נשל, נשר, איז געבליבן דאָרט. ווען מיר וועלן גיין און דאָס נעמען בפועל, דאָס ווערט שוין אָנגערופֿן ביזה. מיר האָבן געראַבירט דעם שלל וואָס איז געבליבן דאָרט אין די הייזער. און דעריבער וועסטו געפֿינען דעם פועל בזז אויפֿן פועל שלל. ווי ושלל עריהם בזונו לנו. מיר זיינען געגאַנגען און האָבן געראַבירט און גענומען. אַלזאָ דאָס נעמען ווערט אָנגערופֿן ביזה, און וואָס איז געבליבן דאָרט פֿאַרן נעמען ווערט אָנגערופֿן שלל. אַזוי אויך זאָגט דער מלבי"ם אַז דאָס איז אויך אַ לשון פֿון חלוקה. שלל דאָס איז אויך אַ לשון פֿון חלוקה. ארדוף אשיג אחלק שלל. וועסט נישט געפֿינען אַז עס שטייט לשלול בז, אָדער יחלק בז. נאָר תמיד וועט זיין לבוז את השלל. ווי צלת נפשו, והיה לך נפשך לשלל. וואָס איז לשלל? זי איז געבליבן, זי האָט זיך אַרויסגעריסן פֿון די מענטשן וואָס זיינען דערהרגעט געוואָרן, זי איז דאָס וואָס איז געבליבן לעבן. מיר האָבן אויך געזען שלל נישט אין צייט פֿון מלחמה, ווי עס שטייט כמוצא שלל רב. אַלזאָ זאָגט ער, אויב אַזוי, וואָס עס שטייט דאָ מהר שלל, דאָס קומט דיר צו זאָגן אַלץ וועט זיין שלל און הפקר, וויבאַלד די בעלים פֿונעם געלט וועלן שטאַרבן, אַלזאָ אַלץ וואָס וועט בלייבן דאָרט וועט בלייבן פֿאַר אונדז פֿאַר שלל. און דורכדעם וועלן מיר קענען קומען און ראַבירן דעם שלל. און דעריבער, גיב אַכט, עס שטייט דאָ מהר שלל, און חש שטייט ביי ביזה. וואָס איז דער חילוק צווישן מהר צו חש? מהר, זאָגט דער מלבי"ם, דאָס איז פֿון דער זייט פֿון דער צייט. מיר האָבן דאָס שוין דערקלערט אַ מאָל. מהר די כוונה דאָס איז אין גיכן. דאָס איז די כוונה מהר. לעומת זאת חש, דאָס זאָגט אַז מיר האָבן דאָס געטאָן מיט זריזות. און מיר האָבן דערקלערט אַז דאָס זיינען צוויי פֿאַרשידענע באַגריפֿן. עס קען זיין אַז איך האָב חש געטאָן אָבער נישט מהר. און עס קען זיין אַז איך האָב מהר געטאָן אָבער נישט חש. ווי צום ביישפּיל? אויב צום ביישפּיל האָט מיך עמעצער גערופֿן, בין איך תיכף געקומען, אָבער איך בין געגאַנגען פּאַמעלעך. אַלזאָ האָב איך מהר געטאָן, תיכף ווען ער האָט גערופֿן בין איך געקומען, אָבער איך האָב נישט חש געטאָן. לעומת זאת קען זיין פֿאַרקערט, אַז עמעצער האָט מיך גערופֿן און איך בין נישט תיכף אָנגעקומען. אַלזאָ האָב איך נישט מהר געטאָן פֿון דער זייט פֿון דער צייט, אָבער ווען איך בין שוין געגאַנגען, האָב איך חש געטאָן, איך בין ממש געגאַנגען מיט אַ געלאָף. אַלזאָ האָב איך נישט מהר געטאָן פֿון דער זייט פֿון דער צייט, אָבער פֿון דער זייט פֿון דעם גיין האָב איך חש געטאָן. און דאָס זעלביקע פֿאַרקערט, יאָ? עס קען זיין אַז איך האָב מהר געטאָן, תיכף ווען ער האָט מיך גערופֿן האָב איך מהר געטאָן פֿון דער זייט פֿון דער צייט, תיכף בין איך געקומען. אָבער איך בין געגאַנגען איזי, איך בין געגאַנגען פּאַמעלעך. זאָגט ער: איצט זע ווי וווּנדערלעך דאָס איז. ווען מיר רעדן וועגן דעם שלל פֿון דער זייט פֿון דער צייט, זאָגט ער מהר שלל. די כוונה דער שלל וועט זיין אין גיכן, אין גיכן. הייסט עס מהר וועט פֿאַלן דער שלל אין זייערע הענט. דאָס וועט זיך טאָן פֿון זיך אַליין, מיט גיכקייט וועט דאָס בלייבן פֿאַר אונדז פֿאַר שלל. אָבער חש דאָס איז שוין דער מענטש וואָס ראַבירט. און דעריבער רעדט ער וועגן חש בז. דער וואָס ראַבירט וועט דאָס טאָן מיט גיכקייט. דאָס טוט זיך דורך מענטשן. ווייל די צייט איז אַ זאַך וואָס קומט פֿון זיך אַליין, אַלזאָ דער שלל וואָס וועט פֿאַלן פֿון זיך אַליין וועט פֿאַלן מיט גיכקייט. אָבער צו חש, ווי מיר האָבן דערקלערט, דאָס איז דער מענטש וואָס טוט, וואָס גייט מיט זריזות כדי צו ראַבירן, זיי וועלן גיין מיט זריזות וויבאַלד די זאַכן וועלן פֿאַלן אין זייערע הענט מהר און מיט זריזות.
ואעידה לי עדים נאמנים את אוריה הכהן ואת זכריהו בן יברכיהו. דער אייבערשטער זאָגט מיר, ואעידה לי עדים נאמנים אַז זיי וועלן חתמענען אויף דעם גיליון צו מקיים זיין אַלע זיינע ווערטער. ווער זיינען די עדים נאמנים וואָס חתמענען? אוריה און זכריה. כביכול די מליצה דאָ, זאָגט דער מלבי"ם, קומט צו זאָגן: דאָס בילד בעצם, ווי מיר האָבן דערקלערט, צו מאָלן ממש בחרט אנוש ווי דער כתב חרטומים וואָס איז געווען אויסגעדריקט מיטן כוח פֿון בילדער. דאָס בילד ווייזט פורענות אויף אפרים. דער תכלית פֿון דער פורענות איז געווען כדי צו העלפֿן יהודה. און דאָס איז וואָס מיר האָבן געזען אינעם פריערדיקן פרק אַז ער האָט געזאָגט אַז עס וועט אים געבוירן ווערן אַ זון וואָס וועט אָנגערופֿן ווערן עמנואל. עמנואל מיינט דער אייבערשטער וועט זיין מיט אונדז און וועט אונדז ראַטעווען און העלפֿן. איצט האָט די נבואה אין זיך צוויי פֿאַרקערטע זאַכן. פֿון איין זייט זאָגסטו עס איז דאָ אַ הצלה פֿאַר יהודה, אָבער פֿון דער אַנדערער זייט איז דאָ אויך אַ נעגאַטיווע זאַך. די נעגאַטיווע זאַך איז אַ נזק פֿאַר אפרים, פֿאַר מלכות עשרת השבטים. און דעריבער זאָגט ער: איך האָב דאָ צוויי עדים נאמנים וואָס וועלן דערויף עדות זאָגן, וואָס זיי זיינען צוויי עדים וואָס אויך זיי האָבן געהאַט פֿאַרקערטע נבואות. און די עדים דאָס איז אוריה וואָס האָט נבואה געזאָגט פורענויות אין די טעג פֿון יהויקים, ווי ירמיהו פֿלעגט נבואה זאָגן, ער פֿלעגט תמיד נבואה זאָגן ענינים פֿון פורענות. און לעומת זאת זכריה, וואָס זכריה איז דאָך תמיד געווען נבואה זאָגן נבואות לטובה. און דאָס איז בעצם וואָס חז"ל האָבן געוואָלט רמזן. זאָגן חז"ל: לכאורה, ווי אַזוי בכלל האָט ער אַריינגענומען ביידע צוזאַמען, את אוריה הכהן ואת זכריהו בן יברכיהו? זיי ביידע זיינען דאָך געווען אין צוויי פֿאַרשידענע תקופות. נאָר זאָגן חז"ל: אוריה איז אַ סימן פֿאַר זכריה. אויב איר וועט זען אַז די נבואה פֿון אוריה וועט זיך מקיים זיין, זאָלט איר דערוואַרטן די נבואה פֿון זכריה. די נבואה פֿון אוריה איז געווען, אוריה פֿון קרית היערים, און ער האָט נבואה געזאָגט אויף דער שטאָט און אויף דעם פּלאַץ אַלע ווערטער פֿון ירמיה. אוריה פֿלעגט נבואה זאָגן שווערע נבואות אויף כלל ישראל, נבואות פֿון פורענות. דעריבער האָט אים אויך יהויקים דערהרגעט. לעומת זאת פֿלעגט זכריה נבואה זאָגן אין יאָר צוויי צו דריווש, עוד ישבו זקנים וזקנות ברחובות ירושלים. זכריה האָט געהאַט גוטע נבואות אויף כלל ישראל. אוריה איז אַ סימן פֿאַר זכריה. אויב דו וועסט זען די נבואות פֿון פורענות זיך מקיים זיין, וואַרט, אויך די נבואות פֿון זכריהו וועלן זיך מקיים זיין. דאָס איז וואָס ער האָט אים דאָ געוואָלט רמזן. דער מלבי"ם דערקלערט, לויט דעם וועסטו פֿאַרשטיין פֿאַרוואָס ער האָט דערמאָנט די ביידע, ווייל די ביידע זיינען פֿאַרקערטע נבואות. פֿון איין זייט חורבן, פֿון איין זייט בנייה. עס קומט דיר צו זאָגן אַז אויך דאָ וועלן זיין צוויי פֿאַרקערטע זאַכן. פֿון איין זייט חורבן פֿאַר אפרים, אָבער פֿון דער אַנדערער זייט וועט זיין הצלה און ישועה פֿאַר יהודה.
ואקרב אל הנביאה ותהר ותלד בן. ויאמר השם אלי קרא שמו מהר שלל חש בז. ואקרב אל הנביאה, די כוונה די ווייב פֿונעם נביא ישעיה. ותלד בן. ווער איז דער זון? די מיינונגען זיינען דערין חלוק. רש"י דערקלערט אַז דאָס איז דער זעלביקער זון וואָס מען האָט אים גערופֿן עמנואל, איצט באַשרייבט ער זיין געבורט און זאָגט דיר דער זון איז דער זעלביקער זון וואָס דער אייבערשטער, וואָס ער רופֿט אים בעצם לויט דעם אייבערשטן, ויאמר השם אלי קרא שמו מהר שלל חש בז. ווייל בעצם איז דאָס דער זעלביקער מסר. דער זון וואָס וועט זיין עמנו אל, דער זון וואָס סימבאָליזירט אַז דער אייבערשטער וועט זיין מיט אונדז, דאָס איז דער זון וואָס סימבאָליזירט אַז מיט גיכקייט וועט זיין שלל חש בז. די כוונה מהר שלל און חש בז דאָס איז דאָס זעלביקע. מהר, צו ראַבירן די אויבים, און צו חש, דאָס איז אויך אַ לשון פֿון גיכקייט, צו ראַבירן די אויבים. און מיר האָבן שוין דערקלערט די חילוקים צווישן מהר צו חש, צווישן שלל צו ביזה. סיי ווי סיי, לויט דער מיינונג פֿונעם רד"ק, דער זון איז נישט אָנגערופֿן געוואָרן מיט ביידע נעמען צוזאַמען. אָדער מהר שלל אָדער חש בז. אָבער דאָס איז נישט מהר שלל חש בז, דאָס איז נישט אַלע פֿיר נעמען, אַלע פֿיר ווערטער צוזאַמען. אָדער מהר שלל אָדער חש בז, ווייל דאָס זיינען בעצם די זעלביקע משמעויות. סיי ווי סיי, לויט רש"י איז דאָס נישט אַן אַנדער זון. פֿאַרוואָס איז דאָס נישט אַן אַנדער זון? ווייל רש"י מאַכט אַ חשבון אַז דאָס איז געווען אינעם זעלביקן יאָר. און ווי איז מעגלעך אַז אינעם זעלביקן יאָר וועט געבוירן ווערן עמנואל און נאָכדעם וועט געבוירן ווערן מהר שלל חש בז? אין איין יאָר איז נישט מעגלעך אַז זיי ביידע וועלן געבוירן ווערן. דעריבער זאָגט רש"י דאָס איז דער זעלביקער זון. לעומת זאת זאָגט דער מלבי"ם, עס איז נישטאָ קיין הכרח דאָס אַזוי צו דערקלערן. און איך זאָג, זאָגט דער מלבי"ם, אַז דער זון איז אַן אַנדער זון. וואָס רש"י פֿרעגט ווי איז מעגלעך אינעם זעלביקן יאָר? לויט וואָס איך האָב דערקלערט איז דאָס נישט שווער. ווייל איך האָב דאָך שוין דערקלערט הנה העלמה הרה ויולדת בן. הרה מיינט זי איז שוין אין טראָגן. אַלזאָ ווען ער האָט מיט אים גערעדט איז זי שוין געווען אינעם ניינטן חודש. הנה העלמה הרה ויולדת בן, די כוונה זי וועט געבוירן אַ זון וואָס דו וועסט רופֿן זיין נאָמען עמנואל. ממילא קומט אַרויס אויב אַזוי אַז עס קען זיין אַז אינעם זעלביקן יאָר זיינען געבוירן געוואָרן צוויי. זי האָט געבוירן אין אָנהייב יאָר, ווייל זי איז שוין געווען הרה, און נאָכדעם איז דער זון געבוירן געוואָרן אין סוף יאָר. עס זיינען פֿאַראַן נישט ווייניק מענטשן וואָס ביי אים אין תעודת זהות ווייזט זיך אויף אין קינדער, איך האָב געהאַט אַ חבר וואָס האָט מיר געזאָגט אַז ביי זיין טאַטן אין תעודת זהות ווייזט זיך אויף אַז צוויי קינדער זיינען געבוירן געוואָרן אינעם זעלביקן יאָר. איך און מיין שוועסטער זיינען געבוירן געוואָרן אינעם זעלביקן יאָר. ער איז געבוירן געוואָרן דעם ערשטן, זיין שוועסטער איז געבוירן געוואָרן דעם 12טן. אַזוי ווייזט זיך ביי אים אויף אין תעודת זהות. אַלזאָ קען עס זיין בעיקרון, אַז זי קען געבוירן און פֿאַרזאָמען, הייסט עס געבוירן און נאָכדעם ווידער פֿאַרזאָמען אינעם זעלביקן יאָר. און דאָס איז ממש וואָס עס איז דאָ געווען. דעריבער זאָגט דער מלבי"ם, מען קען מבאר זיין אַז זיי ביידע זיינען געווען אינעם זעלביקן יאָר. אָבער, אָבער עס איז דאָ נאָך אַ דערקלערונג, זאָגט דער מלבי"ם, מיר האָבן דאָך דערקלערט אַז הנה העלמה הרה, לויט איינער פֿון די מיינונגען איז דאָס בכלל גערעדט וועגן דער ווייב פֿון אחז. וועגן דער ווייב פֿונעם מלך. עס איז נישט גערעדט הנה העלמה הרה וועגן דער ווייב פֿונעם נביא. זאָגט ער אויב אַזוי איז בכלל נישטאָ קיין קשיא. הנה העלמה הרה דאָרט קען מען זאָגן אַז דאָס האָט גערעדט וועגן דער ווייב פֿון אחז, און דאָ ואקרב אל הנביאה ותלד בן ויקרא שמו מהר שלל חש בז, דאָ איז גערעדט וועגן דער ווייב פֿון ישעיהו. און דעריבער איז דערין נישטאָ קיין קשיא. איצט זאָגט ער אים דו וועסט רופֿן זיין נאָמען מהר שלל חש בז. שטייט דאָ דער מלבי"ם אויף אַ תמיהה. לכאורה אויף דעם ענין פֿון דעם פֿאַלן פֿון רצין מלך ארם און פקח בן רמליהו מלך ישראל, וואָס זיי ביידע, ווי מיר האָבן געזאָגט, זיינען געקומען אויף אַ מצור אויף יהודה. אויף זייער פֿאַלן האָט דער אייבערשטער געגעבן צוויי אותות. איין אות דאָס איז דער גיליון, שרייב דיר אויף אַ גיליון, כתוב עליו בחרט אנוש למהר שלל חש בז. אַ צווייטע זאַך דאָס איז די געבורט פֿונעם ייִנגל, דאָס ייִנגל וואָס איז אָנגערופֿן מהר שלל חש בז. לעומת זאת אויף דער ישועה פֿון יהודה איז געווען בלויז איין אות. וואָס איז דער אות? דער זון וואָס וועט געבוירן ווערן און מען וועט רופֿן זיין נאָמען עמנואל. פֿאַרוואָס אויף דער תשועה פֿון יהודה איז דאָ איין אות, אויף דעם פֿאַלן פֿון רצין און פקח זיינען דאָ צוויי אותות, סיי די שרייבן אויפֿן גיליון און סיי די געבורט פֿונעם זון וואָס איז אָנגערופֿן מהר שלל חש בז?
אויב איר געדענקט האָבן מיר דערקלערט אין די פריערדיקע שיעורים אַז דער אות וועגן וואָס מיר רעדן דאָ, איז נישט גערעדט וועגן אַ מופֿת, נאָר גערעדט וועגן אַן אות. און מיר האָבן דערקלערט דעם חילוק. אַ מופֿת דאָס איז אַ זאַך וואָס גייט אַרויס פֿונעם טבע, אַ נס. לעומת זאת אַן אות דאָס איז אַ סימן פֿאַר אַ זאַך. איך גיב דיר אַ סימן אַז אַזוי וועט זיין. און דער מלבי"ם האָט אונדז דערקלערט אַז ווען דער נביא מאַכט אַן אות עפּעס אַ מעשה-זאַך בצירוף מיט דער נבואה, זאָגט דאָס אַז די נבואה וועט זיך מקיים זיין סיי ווי סיי. דאָס זאָגט אַז די נבואה וועט זיך מקיים זיין אין יעדן מצב. און דעריבער האָבן מיר געזען ביישפּילן אַז ישעיהו איז געגאַנגען נאַקעט און באָרוועס, און ירמיהו, דער אייבערשטער האָט אים געזאָגט צו קויפֿן אַן אזור פשתים און צו טראָגן מוטות ווי אַ עול. אַלע די קומען צו סימבאָליזירן, זאָלסט וויסן די נבואה וועט זיך מקיים זיין. אויב עס האָט זיך שוין פֿאַרווירקלעכט אין אַ געוויסער מאָס, אין אַ געוויסער מציאות אַראָפּגעגאַנגען פֿון דער ערטילאישער מציאות פֿון דעם מחשבה צו דער גשמיותדיקער מציאות פֿון טאָן דעם מעשה אויף אַ גשמיותדיקן אופֿן, זאָגט דאָס אַז די זאַך האָט זיך מקיים געווען. דאָס איז די משמעות פֿון די סימנים וואָס דער נביא פֿלעגט מאַכן. איצט וועט איר מיר זאָגן, אַ נבואה לרעה וועט זיך בהכרח מקיים זיין? ניין. אָבער אויב מען האָט איר געמאַכט אַן אות און מופֿת, וועט זי זיך מקיים זיין. אַ נבואה, זאָרי נישט מופֿת, איך האָב געמיינט צו זאָגן אות. אויב מען האָט איר געמאַכט אַן אות, האָט מען זי אַרויסגעבראַכט אין אַ גשמיותדיקער פֿאָרעם, וועט זי זיך בהכרח מקיים זיין. אַ נבואה לטובה וועט זי זיך בהכרח מקיים זיין? תמיד. תמיד. עס איז נישטאָ קיין מצב אַז דער אייבערשטער גייט צוריק פֿון אַ נבואה לטובה חוץ איין מאָל, ויתוו תיו על מצחות האנשים האלה, חוץ פֿון דעם זאָגט די גמרא אַז דער אייבערשטער איז קיין מאָל נישט צוריקגעגאַנגען אויף אַ נבואה לטובה. פֿון דעם טעם האָבן מיר געזאָגט מען פּרוּווט דעם נביא אין נבואות לטובה. ווייל אויב ער זאָגט אַ נבואה לרעה און זי האָט זיך נישט פֿאַרווירקלעכט, איז דאָס נאָך נישט קיין סימן אַז ער איז אַ נביא שקר. אויב ער זאָגט אַ נבואה לטובה און זי האָט זיך נישט פֿאַרווירקלעכט, דאָס איז אַ סימן אַז ער איז אַ נביא שקר. איצט וועסטו פֿאַרשטיין, זאָגט דער מלבי"ם, עס זיינען דאָ צוויי נבואות. איין נבואה, איין מסר זאָגט, רצין און פקח, זיי ביידע וועלן האָבן אַ מפלה. די צווייטע נבואה, יהודה וועט געראַטעוועט ווערן. וואָס איז דאָ אַ נבואה לטובה, וואָס איז דאָ אַ נבואה לרעה? יהודה וועט געראַטעוועט ווערן, אַ נבואה לטובה. דאָס פֿאַלן פֿון רצין און פקח בן רמליהו דאָס איז אַ נבואה לרעה, זיי וועלן האָבן שלעכט. אַלזאָ איצט, וואָס נבואה איז שטאַרקער און בבירור אַז זי וועט זיך מקיים זיין? די תשועה פֿון יהודה, דאָס איז אַ נבואה לטובה. און דעריבער אויף דער נבואה איז דאָ בלויז איין סימן. דער זון וואָס איז אָנגערופֿן עמנואל. לעומת זאת די נבואה לרעה, זי וועט זיך נישט בהכרח מקיים זיין, ווייל מיר האָבן דאָך געזאָגט דער אייבערשטער גייט אַ מאָל צוריק פֿון אַ נבואה לרעה. דעריבער האָט מען צו דעם געדאַרפֿט ברענגען צוויי אותות. איין אות שרייב דיר אויף אַ גיליון בחרט אנוש, אַ צווייטער אות עס וועט געבוירן ווערן דער זון וואָס מען רופֿט אים מהר שלל חש בז. וויבאַלד דאָס איז אַ נבואה לרעה און עס איז נישטאָ קיין הכרח אַז זי וועט זיך מקיים זיין, זאָגט אים דער אייבערשטער איך וויל דיר דאָ זאָגן בוודאות דאָס וועט זיך מקיים זיין. ווי וועסטו וויסן אַז בוודאות וועט זיך דאָס מקיים זיין? האָסטו אַן אות. עס האָט זיך פֿאַרווירקלעכט אין אַ געוויסער מאָס. אין דעם מאָמענט וואָס דאָס האָט זיך פֿאַרווירקלעכט אין אַ געוויסער מאָס דורך דער שרייבן אויפֿן גיליון, דורך דער געבורט פֿונעם זון וואָס וועט אָנגערופֿן ווערן מהר שלל חש בז, דער חיזוק איז געמיינט צו פֿאַרזיכערן זיין קיום סיי ווי סיי.
איצט וועט ער מבאר זיין וואָס דער נאָמען זאָגט, מהר שלל חש בז. כי בטרם ידע הנער קרוא אבי ואמי, ישא את חיל דמשק ואת שלל שומרון לפני מלך אשור. נאָך איידער דאָס ייִנגל וועט וויסן צו רופֿן אבי ואמי, הייסט עס עס איז גערעדט וועגן דער נאָענטסטער תקופה. דעמאָלט וועט ער טראָגן דעם חיל דמשק. ווער וועט טראָגן דעם חיל דמשק? עס זיינען דאָ אַ סך מקראות קצרים. מקראות קצרים מיינט אַז דער מקרא האָט פֿאַרקירצט אָן פֿאַרפּרטלען. און דאָ, ווער וועט טראָגן דעם חיל דמשק? דאָס איז דער מלך אשור. וואָס עס שטייט ויעל מלך אשור אל דמשק ויתפסה. ואת שלל שומרון. נאָכדעם וואָס פקח בן רמליהו איז דערהרגעט געוואָרן און עס האָט געקיניגט הושע בן אלה, איז אַרויף שלמנאסר מלך אשור, ויהי לו הושע עבד, ער האָט אים געגעבן אַ מנחה, אַ שוחד, אַלזאָ אין יענער צייט האָט ער אויך גערויבט שומרון. דאָס אַלץ איז געווען אינעם פֿערטן יאָר צו אחז. דער פּירוש פֿון דער זאַך, אין גיכן זייער וועט מען נעמען דעם שלל פֿון דמשק און דעם שלל פֿון שומרון פֿאַרן מלך אשור. דאָס איז די כוונה מהר שלל חש בז. דער מלבי"ם לעומת זאת זאָגט, עס שטייט נישט ווער וועט נעמען. און אויב מיר ווילן בלייבן צוגעקלעבט צום טעקסט, כי בטרם ידע הנער קרוא אבי ואמי ישא את חיל דמשק. ווער וועט טראָגן דעם חיל דמשק? דאָס ייִנגל. כי בטרם ידע הנער קרוא אבי ואמי, ווער איז דאָ דער נגלה? דאָס איז דאָס ייִנגל. נאָכדעם גייט ער איבער צו רעדן אין לשון נסתר, ישא. ווער וועט טראָגן? דער וואָס איז פֿריער געווען נגלה. ריכטיק? תמיד ווען מיר רעדן אין לשון נסתר, אויף וועמען מיינען מיר? אויף דעם זעלביקן איינעם וואָס איך האָב פֿריער גערעדט אין לשון נגלה. אויב איך זאָג ראובן איז אַרויסגעגאַנגען פֿון שטוב, און נאָכדעם זאָג איך ער איז געגאַנגען צו דער אויטאָבוס-סטאַנציע, ער האָט געקויפֿט אַ בילעט, ער... ווער איז דאָס אַלץ דער ער? דאָס איז דער נגלה וואָס איך האָב פֿריער גערעדט. ריכטיק? דער גאַנצער ער איז יענער וואָס איך האָב גערעדט, יענער וואָס איך האָב געזאָגט ראובן איז אַרויסגעגאַנגען פֿון שטוב. איך דאַרף איצט נישט זאָגן ראובן האָט געקויפֿט, ראובן האָט געטאָן. ער דאָס גייט צוריק אויף ראובן. אויך דאָ, כי בטרם ידע הנער קרוא אבי ואמי, ער רעדט וועגן דעם ייִנגל אויף אַן אָפֿענעם אופֿן. ישא את חיל דמשק, איצט גייט ער איבער צו רעדן אין לשון נסתר, ער וועט טראָגן דאָס ייִנגל דעם חיל דמשק. נאָר וואָס? עס איז זייער שווער צו פֿאַרשטיין ווי אַזוי וועט דאָס ייִנגל טראָגן, אַ קינד וואָס ווייסט נאָך נישט צו רופֿן אבי ואמי, ער וועט טראָגן דעם חיל דמשק און דעם שלל שומרון? וואָס איז די פֿאַרשטענדעניש אין די זאַכן? זאָגט דער מלבי"ם דאָס איז געזאָגט אין לשון מליצה. אַז דאָס קינד, דאָס זעלביקע קינד וואָס קומט צום אויסדרוק אין דער נבואה, די נבואה-פּעולה כביכול, זיין נאָמען ווייזט אויף איר, ווי ער וואָלט געווען דער וואָס טראָגט דעם שלל. ווי ער וואָלט אויסגעפֿירט דאָס אַלץ. אַזוי ווי ער האָט גערעדט וועגן דעם קינד אינעם פריערדיקן פרק, וואָס ער האָט אויף אים געזאָגט אַז עמנואל, נאָך איידער ער וועט עסן חמאה ודבש, קומט ער צו כאַראַקטעריזירן די כללות פֿון דער אומה. אַזוי אויך דאָס קינד דאָ פֿון דער נבואה וואָס איז אָנגערופֿן מהר שלל חש בז, כביכול אויף אַ מליצהדיקן אופֿן, ער כביכול, זיין געבורט סימבאָליזירט דאָך די מפלה. אַלזאָ ווער איז דער וואָס וועט זיי נעמען? די נבואה, די געבורט פֿון דעם קינד, דאָס איז וואָס וועט זיי נעמען, דאָס איז וואָס וועט ראַבירן זייער שלל. דער אות און מופֿת דאָס איז דער וואָס וועט זיך פֿאַרעכטן אויף זיי כביכול.
ויוסף השם דבר אלי עוד לאמור. דער אייבערשטער האָט נאָך צוגעלייגט צו רעדן מיט מיר אינעם ענין פֿון רצין מלך ארם און פקח בן רמליהו. דער מלבי"ם דערקלערט אַז דעמאָלט אין יענער צייט איז געווען אַ קשר אין יהודה. עס זיינען געווען אַזעלכע וואָס האָבן געוואָלט אַראָפּוואַרפֿן דעם עול פֿון מלכות יהודה, זיך צו פֿאַרבינדן מיט פקח בן רמליהו און מיט רצין מלך ארם. און ווי באַוווּסט, עס זיינען תמיד דאָ אַזעלכע וואָס ווען זיי זעען עמעצן אויבן, עמעצן אויפֿן כוואַליע, זאָגן זיי פֿאַרבינד זיך מיט די מנצחים. אַלזאָ אָט דאָ געפֿינט זיך אחז אין אַ שפל, און פֿון דער אַנדערער זייט פקח בן רמליהו מלך אפרים, עשרת השבטים, און ארם און רצין מלך ארם, זיי געפֿינען זיך איצט אויבן. אַלזאָ איצט קום לאָמיר זיך פֿאַרבינדן מיט זיי. עס זיינען געווען אַזעלכע וואָס האָבן געוואָלט אַראָפּוואַרפֿן דעם עול פֿון מלכות יהודה, האָבן געקנופּט אַ קשר קעגן מלך יהודה. און דערויף קומט דער נביא איצט און איבערגיט אַ ספּעציעלע נבואה פֿונעם אייבערשטן כדי צו וואָרענען דאָס פֿאָלק פֿון דעם קשר פֿון דעם מרד. און לאָזט זיי וויסן, זאָלט איר וויסן, מלכות אפרים וועט זיך אין גיכן זייער פֿאַרלענדן. און דעמאָלט וועט זיך דערהייבן מלכות בית דוד. אַלזאָ וואָס וועט איר קנופּן אַ קשר מיט אַ מלכות וואָס איז שוין אַ הינקענדיקע קאַטשקע? מיט וועמען פֿאַרבינדסטו זיך? מיט אפרים? אפרים איז אָט אָט פֿאַרטיק. און דאָס איז דאָך ווי מיר האָבן דערקלערט, הושע בן אלה וואָס איז געקומען תיכף נאָך פקח בן רמליהו, איז שוין גלה געוואָרן דורך שלמנאסר. אַלזאָ וואָס וועט איר זיך פֿאַרבינדן מיט אַזאַ צעקלאַפּטער מלכות?
יען כי מאס העם הזה את מי השילוח ההולכים לאט ומשוש את רצין ובן רמליהו. יען כי מאס העם הזה את מי השילוח ההולכים לאט. דאָ דערקלערט דער מלבי"ם אַז דער נביא איבערגיט זיינע ווערטער אין אַ מליצה. מאס העם הזה את מי השילוח ההולכים לאט. זייער דרך איז געווען צו זאַלבן די מלכים ביי אַ מעיין מים. וועמען האָט מען געזאַלבט ביים מעיין? שלמה, ריכטיק? מען האָט אים אַראָפּגעפֿירט צום גיחון. ריכטיק? און פֿאַרוואָס, פֿאַרוואָס האָט מען אים אַראָפּגעפֿירט צום טייך כדי אים צו זאַלבן? פֿאַרוואָס אויף אַ מיידיקן אופֿן? ווייל עס זיינען נאָך דאָ אַ סך מעכבים פֿון דאָ ביז גיחון. און דעריבער האָט דוד זיך געאיילט צו זאַלבן שלמה צוליב דער מחלוקת וואָס איז דעמאָלט געווען מיט אדוניה בן חגית וואָס האָט זיך דערהויבן צו קיניגן וכולי. מען פֿלעגט זאַלבן די מלכים ביי אַ מעיין מים. די מלכי בית דוד זיינען געזאַלבט געוואָרן ביים מעיין השילוח. די באַזונדערקייט פֿון מעיין השילוח איז אַז ער ציט זיך מיט נחת. אַ שטיל מעיין, דאָס איז נישט קיין שוצפֿנדיקער פֿון פֿיל וואַסער. דאָס איז אַ שטיל מעיין וואָס גייט מיט נחת. און דאָס קומט צו סימבאָליזירן אַז זייער מלכות וועט אויך זיין אַ נינוחהדיקע מלכות. נינוחה מיינט אַ שטילע, אַ רויִקע, נישט אַ מלכות מיט איבערקערענישן, נישט אַ מלכות מיט מלחמות. און זיי, דאָס פֿאָלק, האָבן מואס געווען מלכות בית דוד וואָס איז די שטילע מלכות. און אויף וועמען האָט איר זיך געפֿרייט? דאָס איז וואָס ער זעצט פֿאָר, ומשוש את רצין ובן רמליהו. זיי ווילן זיך פֿאַרבינדן מיט רצין און מיט פקח בן רמליהו.
רש"י דערקלערט אַז דאָ זאָגט ער נבואה וועגן שבנא און זיין סיעה. אַזוי ווערט עס געבראַכט אינעם מדרש. שבנא און זיין סיעה האָבן געוואָלט מורד זיין אין חזקיהו. זיי האָבן אים מואס געווען. פֿאַרוואָס? זיי האָבן געזען אַז ער האָט נישט אויסגעקליבן קיין שולחן מלכים, נאָר ער עסט גרינס און פֿאַרנעמט זיך מיט תורה. ער האָט זיך נישט אויפֿגעפֿירט מיט גינוני מלכות. אַ מלך שטעלט אַרויף אויפֿן שולחן ווי די סעודה פֿון שלמה אין זיין צייט. ניין, ער עסט אַ סעודה פֿון גרינס. וווּהין לויפֿסטו? קום זעץ זיך עס. אין דעם כולל וואַרט מיר שוין די חברותא.
איך האָב בכלל נישט, ער האָט נישט קיין צייט, ער מוז לויפֿן... אויף אים איז געזאָגט צדיק אוכל לשובע נפשו. פֿון דער אַנדערער זייט האָבן זיי געזען פקח בן רמליהו מלך אפרים, וואָס עסט 40 סאה יונגע טויבן פֿאַר אַ קינוח סעודה. דאָס איז בלויז פֿאַר אַ קינוח, 40 סאה יונגע טויבן. דרך אגב, די כוונה איז נישט אַז ער פֿלעגט דאָס עסן אַליין, די כוונה שטעלט אַרויף אויף זיין שולחן, יאָ? נישט די כוונה עסט אַליין די גאַנצע כמות, נאָר ער האָט געהאַט אַ סך מענטשן וואָס זיצן אויף זיין שולחן, און ווען ער פֿלעגט מאַכן 40 סאה יונגע טויבן איז דאָס געווען פֿאַר אַלע יענע מענטשן, אָבער נו, דאָס איז אַ שולחן מלוכה.
און זיי פֿלעגן שפּעטן אויף חזקיהו און זאָגן, איז דאָס הגון צו זיין אַ מלך? דאָס איז נישט קיין מלך, איז דאָס הגון צו זיין אַ מלך? דאָס איז נישט קיין מלך נאָר רצין און פקח בן רמליהו. ווער איז ראוי צו זיין אַ מלך? רצין און פקח בן רמליהו, זיי ביידע ווייסן ווי אַזוי צו עסן. יאָ, אָבער נישט די נקודה דאָ איז געווען צו עסן, נאָר אַז ער פֿירט זיך מיט גינוני מלכות, דאָס איז אַ מלכות ווי עס דאַרף צו זיין. זיי זיינען ראוי צו קיניגן. און דאָס איז וואָס עס שטייט, ומשוש את רצין ובן רמליהו. עס פּאַסט אונדז נישט די הנהגה פֿון חזקיהו, מיר זוכן אַזעלכע וואָס האָבן אויך אַ דרך אין מלוכה, זיי האָבן אַ סטיל און אַ סטייל.
האָט זיי געזאָגט דער אייבערשטער, עסן, עסן גלוסט איר? עסן, עסן ווילט איר, ריכטיק? איך ברענג אויף אייך עסן אַ סך. אָט דער אייבערשטער ברענגט אַרויף אויף אייך את מי נהר העצומים, אַנשטאָט מי השילוח וואָס זיינען שוואַך און נוח. אַה, זיי ווילסטו? וועסטו זיי באַקומען. עסן ווילסטו? זיי וועלן קומען און זיי וועלן דאָ עסן. אַ שווערע נבואה. און דעריבער, הנה השם מעלה עליהם את מי הנהר העצומים והרבים, את מלך אשור ואת כל כבודו, ועלה על כל אפיקיו והלך על כל גדותיו.
און דעריבער, וויבאַלד איר ווילט נישט דעם מעיין השילוח וואָס פֿליסט פּאַמעלעך, וואָס האָט איר געוואָלט? ומשוש את רצין ובן רמליהו, וואָס דאָס איז אַ שוצפֿנדיקער טייך, אַלזאָ וועט דער אייבערשטער אַרויפֿברענגען אויף אייך את מי הנהר העצומים והרבים, דעם שוצפֿנדיקן טייך. וואָס דאָס קומט צו רמזן אויף מלכות אשור, זיי זיינען געצויגן געוואָרן ביים נהר פרת, און נהר פרת איז נישט ווי דער גיחון, דאָס איז אַ טייך וואָס שוצפֿט און קאָצפֿט, און דאָס ווייזט אויף אַ מלכות וואָס איז שוצפֿנדיק און נמרצת. דער אייבערשטער וועט ברענגען אויף אייך די מלכות און את מי הנהר העצומים והרבים. עצומים דאָס איז פֿון דער זייט פֿון דער איכות, הרבים פֿון דער זייט פֿון דער כמות. קעגן וואָס ער האָט געזאָגט העצומים, זאָגט ער את מלך אשור, וואָס איז געווען אַ מלך מיט אַ זייער גרויסער עוצמה. אויסער וואָס ער האָט געהאַט עוצמה, האָט ער אויך געהאַט אַ גרויסן צבא. קעגן הרבים זאָגט ער ואת כל כבודו. זאָלסט נישט מיינען ער וועט קומען אַהער מיט עפּעס אַ יחידת עילית, ער וועט קומען אַהער מיט זיין גאַנצער אַרמיי. זיינע פֿילע חילות.
ועלה הנהר על כל אפיקיו. וואָס איז דער פּירוש פֿון דער זאַך? אַ מאָל טרעפֿט אַז דער טייך פֿילט זיך אָן ביז ער דערגרייכט ביז זיינע ברעגן. און ווען מען פֿאַרשטאָפּט די אפיקים דאָרט וווּ דער טייך זאָל דאַרפֿן ווייטער פֿליסן, פֿאַרשטענדלעך דעם פּלאַץ, זויקערט מען אים אָן, וואָס טוט זיך? דער טייך גייט אַרויף אויף זיינע ברעגן און פֿאַרפֿלייצט אַרום. די וואַסערן גייען אַרויף אויף זייערע ברעגן. אָבער דער טייך, אַפֿילו ער וועט אַרויפֿגיין אויף אַלע זיינע אפיקים, הייסט עס די אפיקים וועלן בלייבן אָפֿן, אַז זאָלסט נישט מיינען מען וועט זיי פֿאַרשטאָפּן און צוליב דעם וועט דאָס פֿאַראורזאַכט ווערן. מיט אַלע דעם וועט זיין אַזאַ ריבוי אַזוי גרויס אַז ער וועט זיך אָנפֿילן און אַריבערגיין זיינע ברעגן. דער פּירוש פֿון דער זאַך, ווען אַ רעגן זאָל, נעמען, פֿאַלן אויף אַ נאָרמאַלן אופֿן, אַלזאָ פֿליסט דער טייך. דער טייך פֿליסט. אויב דו ווילסט אַז דער טייך זאָל אַרויפֿגיין אויף זיינע ברעגן, דאַרפֿסטו אים פֿאַרשטאָפּן, און דעמאָלט גייט ער אַרויף אויף זיינע ברעגן. אָבער ווען עס זיינען דאָ געוואַלדיקע און פֿילע רעגנס, אויך אָן אים צו פֿאַרשטאָפּן, גייט דער טייך אַרויף אויף זיינע ברעגן און פֿאַרפֿלייצט, ווייל דער טייך קען נישט פֿאַרטראָגן די גרויסקייט פֿון דער כמות פֿון די רעגנס וואָס פֿאַלן, די גרויסקייט פֿון די טייכן וואָס קומען פֿון פֿאַרשידענע זייטן און ציען זיך און קומען צו אים און זויקערן זיך אין אים, דאָס איז אַ סיבה אַרויפֿצוגיין.
אַלזאָ דאָס קומט צו רמזן, אויב איך זאָג דיר, זאָלסט וויסן דער טייך וואָס וועט קומען וועט אַרויפֿגיין אויף זיינע ברעגן אויך אָן דעם וואָס מען וועט אים זויקערן, זאָגט דאָס עס וועט זיין אַזאַ געוואַלדיקער רעגן, די כוונה דער טייך וועט זיין אַזאַ שטראָמענדיקער, עס וועלן קומען אַזוי פֿיל חילות, אַז זיי וועלן אַרויפֿגיין אויף זייערע ברעגן פֿון זיך אַליין. דאָס איז וואָס ער זאָגט, ועלה על כל אפיקיו והלך על כל גדותיו. מען וועט נישט פֿאַרשטאָפּן די אפיקים, די אפיקים וועלן זיין אָפֿן, און ער וועט אַרויפֿגיין אויף די אפיקים און אַף על פי כן וועט ער אויך אַרויפֿגיין אויף זיינע ברעגן. דאָס ווייזט אַז עס וועט זיין אַ געוואַלדיקער און אַ פֿילער רעגן. דאָס איז דער משל, דער נמשל, דער צבא וואָס וועט קומען אַהער. דער צבא פֿונעם מלך אשור וועט זיין אַזוי געוואַלדיק און פֿיל אַז ער וועט אַרויפֿגיין אויף אַלע זיינע אפיקים. אַזאַ געוואַלדיקע מחנה, ווי מיר וועלן זען ווייטער, וחלף ביהודה, מיר וועלן זען אַז זיי וועלן אויסטריקענען דעם ירדן נאָר דורך זייער גיין.
די אפיקים, דער מלבי"ם דערקלערט אַז דאָס איז דער צינער פֿון וואָס עס גייט אַרויס דאָס וואַסער. דאָס איז ווי פֿון לשון נפיק אין אַראַמיש. וואָס איז נפיק? אפיק, אַרויסצוברענגען. די צינערן וואָס ברענגען אַרויס דאָס וואַסער, די כוונה די ערטער וווּ דער מעיין פֿליסט, ווערן אָנגערופֿן אפיקים. אָדער עס קען זיין אַז ער זאָגט אַז דאָס איז אַ היפוך פֿון התאפק. ווי עס זיינען דאָ ווערטער וואָס זיינען פֿאַרקערטע. צום ביישפּיל, לברוא און לברא. וואָס איז לברוא? צו שאַפֿן. וואָס איז לברא? דער היפוך פֿון שאַפֿן, ריכטיק? לברא את העשבים הרעים. אָדער דאָס זעלביקע אויך להשריש און לשרש. דאָס איז אויך דער זעלביקער עיקרון. להשריש די כוונה שלאָגט וואָרצלען, לשרש דאָס איז אויסצורייסן פֿון די וואָרצלען. אַלזאָ אויך דאָ זאָגט דער מלבי"ם, עס איז זייער מעגלעך אַז אפיקים דאָס דינט אויך ווי די פֿאַרקערטע פועלים, וואָס דאָס איז אויך התאפק, התאפק דאָס איז צו האַלטן, צו פֿאַרמאַכן, און אויך להפיק, אַרויסצוברענגען. פֿון די פֿאַרקערטע שורשים וואָס דינען פֿאַר די ביידע זאַכן צוזאַמען, סיי אַ פֿאַרהאַלטונג און סיי אַן אַרויסברענגונג.
וחלף ביהודה, שטף ועבר. עד צוואר יגיע, והיה מוטות כנפיו מלוא רוחב ארצך עמנואל. וחלף ביהודה, אין אָנהייב וועט ער דורכגיין אין יהודה בלויז דורך אַן עראי-אופֿן. אָן צו מאַכן אַן איינדרוק כביכול. און נאָכדעם וועט ער זיך מער פֿאַרשפּרייטן, ביז עס וועט זיין שטף. אַלץ וואָס ער וועט טרעפֿן וועט ער אַוועקשווענקען. און נאָכדעם ועבר. הייסט עס אויף אַ שטענדיקן אופֿן. חז"ל זאָגן דריי מחנות איז סנחריב אַריבער צו ארץ יהודה. אַלזאָ די דריי מחנות קומען דאָ צום אויסדרוק. אין אָנהייב חלף, נאָכדעם שטף, נאָכדעם עבר. עבר דאָס איז שוין אַ קביעות וואָס ער האָט דאָ. עד צוואר יגיע. נאָכדעם וואָס דער טייך כביכול וועט האָבן דאָרט שוין אַ קבועדיקן מהלך אינעם זעלביקן פּלאַץ, עד צוואר יגיע, ער וועט אויך כביכול אַראָפּשווענקען די ערד. דער טייך האָט דאָך אַן ערד אויף וועלכער ער פֿליסט, ער וועט אַראָפּשווענקען די ערד אַז זי זאָל האָבן אויך אַ טיף. און ווער עס וועט וועלן אַריבערגיין דעם טייך, עד צוואר יגיע. דאָס קומט אויסצודריקן די געוואַלדיקע עוצמה מיט וועלכער דער טייך וועט שווענקען. און דער טייך וועגן וואָס מיר רעדן, ווער איז דאָס אינעם נמשל? דאָס איז דער מלך אשור. ער איז דאָ בעצם אויסגעדריקט מיטן אויסדרוק נהר.
און נישט נאָר דאָס אַליין אַז ער וועט זיך פֿאַרשפּרייטן אין דער לענג און זיך פֿאַרשפּרייטן אין דער טיף, נאָר אויך אין דער ברייט. מוטות כנפיו. מוטת כנפיו ווילן אויסדריקן פֿון איין עק ביזן צווייטן עק פֿונעם פֿליגל, ווי גרויס איז מוטת כנפיו. ער זאָגט דיר עס וועט זיין די פֿאַרשפּרייטונג פֿון זיין מחנה מלוא רוחב ארצך. אתה עמנואל. ווער איז דאָס אתה עמנואל? ווי דער מלבי"ם האָט פֿריער דערקלערט, אַז ער רעדט דאָ וועגן יהודה, און יהודה איז דאָך סימבאָליזירט מיטן זון וואָס וועט געבוירן ווערן וואָס איז אָנגערופֿן עמנואל, אַז דער אייבערשטער וועט זיין מיט זיי און וועט זיי ראַטעווען פֿון דער צרה און דעם אומגליק. זאָגט ער אים דו יהודה, עס וועט קומען אויף דיר אַזאַ פֿאָלק פֿון אַ מלך וואָס וועט אַראָפּפֿאַלן אויף דיר סיי פֿון דער זייט פֿון דער טיף, סיי פֿון דער זייט פֿון דער לענג, סיי פֿון דער זייט פֿון דער ברייט, דאָס וועט זיין אַ טייך וואָס שווענקט און קאָצפֿט.