הקדמה: די סדרים פונעם נשיא, די טויערן און די בישולים אינעם צוקונפטיגן בית המקדש
קאַפּיטל מ"ו אין יחזקאל ציט ווייטער מיט דער באַשרייבונג פונעם בית המקדש השלישי, און זיין עיקר באַשעפטיקונג איז מיט די סדרים פון ביאה און יציאה פונעם נשיא און פונעם פאָלק ביי די טויערן פונעם מקדש, מיט די קרבנות חינוך וואָס דער נשיא ברענגט אום שבתות, ראשי חדשים, ימים טובים און יעדן טאָג, מיט די דינים פון דער נחלה פונעם נשיא, און צום סוף מיט די ערטער וואו מען קאָכט די קדשים. מיר וועלן גיין אויפן סדר פון די פסוקים לויטן ביאור פונעם מלבי"ם, און צוזאַמען מיט אים די ווערטער פון רש"י, דעם רד"ק און חז"ל.
וועלכער טויער וועט זיין פאַרמאַכט? די מחלוקת פון רש"י און דעם מלבי"ם
כֹּה־אָמַר אֲדֹנָי יֱהוִה שַׁעַר הֶחָצֵר הַפְּנִימִית הַפֹּנֶה קָדִים יִהְיֶה סָגוּר שֵׁשֶׁת יְמֵי הַמַּעֲשֶׂה וּבְיוֹם הַשַּׁבָּת יִפָּתֵחַ וּבְיוֹם הַחֹדֶשׁ יִפָּתֵחַ׃ - אַזוי האָט געזאָגט ג-ט דער הערשער: דער טויער פונעם אינעווייניקסטן הויף וואָס קערט זיך צו מזרח זאָל זיין פאַרמאַכט די זעקס טעג פון דער וואָך, אָבער אינעם טאָג פון שבת זאָל ער געעפנט ווערן, און אינעם טאָג פון ראש חודש זאָל ער געעפנט ווערן.
וועגן וועלכן טויער רעדט זיך דאָ? דערין האָבן זיך רש"י און דער מלבי"ם צעטיילט. רש"י ברענגט די ווערטער פון חז"ל אין מסכת מדות: צוויי פשפשים (קליינע טירן) האָט דער שער ההיכל געהאַט, איינער צו דרום און איינער צו צפון. דער שער ההיכל איז געווען דער הויפט טויער דורך וועלכן מען איז אַריין פונעם אולם אינעם היכל אַריין, און אינעם היכל זענען געשטאַנען די מנורה, דער מזבח הזהב און דער שלחן. ביים אַריינגאַנג צו דעם טויער איז געווען אַ פשפש אויף רעכטס (דרומדיק) און אַ פשפש אויף לינקס (צפונדיק). אויפן רעכטן פשפש זאָגט די משנה אַז ער וועט זיין פאַרמאַכט, און עס שטייט אויף דעם בפירוש בקבלה (אין נביא): "איש לא יבוא בו והיה סגור" (קיין מענטש זאָל נישט אַריינגיין דורך אים, און ער זאָל בלייבן פאַרמאַכט).
דער מלבי"ם אָבער דערקלערט, אַז אונדזער גאַנצער קאַפּיטל באַשרייבט אויף וואָס פאַראַ אופן דער נשיא קומט אין בית המקדש מקריב צו זיין זיינע קרבנות, און דעריבער איז "שער החצר הפנימית" דאָ דער מזרח-טויער פון עזרת ישראל, דער טויער דורך וועלכן מען גייט אַריין אין דער עזרה וואו עס שטייט דער מזבח האבן, דער מזבח העולה, אויף וועלכן מען מקריבט אַלע קרבנות. און לויט דעם איז "יהיה סגור" געזאָגט געוואָרן אויפן גאַנצן טויער, און נישט בלויז אויפן רעכטן פשפש פונעם שער ההיכל אַזוי ווי רש"י לערנט. ווען וועט ער זיין פאַרמאַכט? ששת ימי המעשה, אין די זעקס וואָכנטעג. אָבער אום שבת און ראשי חדשים - וועט ער געעפנט ווערן.
דאָס קומען פונעם נשיא דורך דעם אולם פונעם טויער פון דרויסן
וּבָא הַנָּשִׂיא דֶּרֶךְ אוּלָם הַשַּׁעַר מִחוּץ וְעָמַד עַל־מְזוּזַת הַשַּׁעַר וְעָשׂוּ הַכֹּהֲנִים אֶת־עוֹלָתוֹ וְאֶת־שְׁלָמָיו וְהִשְׁתַּחֲוָה עַל־מִפְתַּן הַשַּׁעַר וְיָצָא וְהַשַּׁעַר לֹא־יִסָּגֵר עַד־הָעָרֶב׃ - און דער נשיא זאָל קומען דורכן אולם פונעם טויער פון דרויסן, און ער זאָל שטיין לעבן דער מזוזה פונעם טויער, און די כהנים זאָלן מאַכן זיין עולה און זיינע שלמים, און ער זאָל זיך בוקן ביים שוועל פונעם טויער און אַרויסגיין, און דער טויער זאָל נישט פאַרמאַכט ווערן ביזן אוונט.
דער נשיא קומט שטיין ביי זיינע קרבנות חינוך, וואָרום חז"ל זאָגן דאָך אַז ביי יעדן קרבן וואָס אַ מענטש ברענגט דאַרף ער אַליין שטיין דערביי. און ער קומט "דרך אולם השער מחוץ", און דער מלבי"ם טייטשט: אינעם אינעווייניקסטן טויער איז דער אולם געווען פון דרויסן. דער אולם, ווי מיר האָבן מסביר געווען אין די פריערדיקע קאַפּיטלעך, איז די צוגעדעקטע פאָרהאַל פאַרן טויער. ביי דעם אינעווייניקסטן טויער האָט די דאָזיקע פאָרהאַל געקערט אויסנווייניק, און דעריבער קומט דער נשיא פון דער חצר החיצונה דורכן אולם פונעם מזרח-טויער.
און דאָס איז פאַרקערט פון וואָס מיר האָבן פריער געזען ביים שער החצר החיצונה, וואו דער אולם איז געווען פון אינעווייניק, און דער נשיא פלעגט דאָרט זיצן און עסן ברויט. דער טעם דערפון: דער טויער פונעם אויסנווייניקסטן הויף (דער אָרט וואָס איז אין בית שני געווען עזרת נשים) איז תמיד געווען פאַרמאַכט, האָט מען געמוזט אַריינגיין דורך די טויערן פון דרום און פון צפון, און ערשט דערנאָך איז מען צוגעקומען צו דער פאָרהאַל פונעם טויער פון אינעווייניק און דאָרט געגעסן. אָבער דאָ, ביים אינעווייניקסטן טויער, קומט דער נשיא פון דרויסן: ער קומט פון פאַר די צעלן (תאים), שטעלט זיך ביים פאָסטן פונעם טויער, און דער טויער ווערט ספּעציעל געעפנט פאַר אים. די כהנים מאַכן זיין עולה און זיינע שלמים, און ער בוקט זיך ביים שוועל פונעם טויער און גייט אַרויס. און אַז דער טויער איז שוין געעפנט געוואָרן צוליב דעם נשיא - "והשער לא יסגר עד הערב", בלייבט דער טויער אין עזרת ישראל אָפן דעם גאַנצן טאָג.
פאַרוואָס בלייבט דער טויער אָפן
וְהִשְׁתַּחֲווּ עַם־הָאָרֶץ פֶּתַח הַשַּׁעַר הַהוּא בַּשַּׁבָּתוֹת וּבֶחֳדָשִׁים לִפְנֵי יְהוָה׃ - און דאָס פאָלק פונעם לאַנד זאָל זיך בוקן ביים עפנונג פון יענעם טויער אום שבתות און ראשי חדשים פאַר ג-ט.
די כוונה פונעם עפענען איז כדי דער עולם זאל זיך קענען בוקע זיין דארט, ווייל אין די שבתות און אין די ראשי חדשים קומען זיי זיך באווייזן פארן אייבערשטן, ווי ס'שטייט "והיה מדי חודש בחודשו ומדי שבת בשבתו יבוא כל בשר להשתחוות לפני ה'". דערפאר בלייבט דער טויער אפן במשך פונעם גאנצן טאג.
דעם נשיא'ס עולה אום שבת און איר מנחה
וְהָעֹלָה אֲשֶׁר־יַקְרִב הַנָּשִׂיא לַיהוָה בְּיוֹם הַשַּׁבָּת שִׁשָּׁה כְבָשִׂים תְּמִימִם וְאַיִל תָּמִים׃ - און די עולה וואס דער נשיא זאל מקריב זיין צום אייבערשטן אין דעם שבת טאג, זעקס לעמער תמימים און איין איל תמים.
דא קערט זיך דער נביא צוריק צו די קרבנות החינוך וואס מיר האבן גערעדט אין פריערדיגן פרק, באזונדערע קרבנות פאר די טעג פון חינוך המקדש. אין אלע שבתות פון די הונדערט און ניינציג טעג פון חינוך, פון פסח ביז צום סוף פון סוכות, איז דער נשיא מקריב אן אייגנארטיקן קרבן: זעקס לעמער תמימים און איין איל תמים. און דאס אלעס קומט צושטייער צו די קבועים'דיגע קרבנות וואס זענען מפורש אין דער תורה וואס מ'איז מקריב מדי שבת בשבתו.
וּמִנְחָה אֵיפָה לָאַיִל וְלַכְּבָשִׂים מִנְחָה מַתַּת יָדוֹ וְשֶׁמֶן הִין לָאֵיפָה׃ - און א מנחה אן איפה צום איל, און פאר די לעמער א מנחה לויט דער מתנה פון זיין האנט, און אויל א הין צו אן איפה.
די מנחה פונעם איל איז באשטימט געווארן צו אן איפה אין אלע ימי החינוך. און פאר די לעמער - "מנחה מתת ידו", און דאס איז א זעקסטל פון אן איפה פאר יעדן לאם. און דאס איז פונקט דער שיעור פון דער תרומה וואס מ'האט געגעבן פארן נשיא פונעם חומר, ווי מיר האבן געזען אינעם פריערדיגן פרק: א זעקסטל איפה פון א חומר ווייץ. דער שיעור וואס מ'גיט אין זיין האנט אריין אלס תרומה, דאס איז דער שיעור פון דער מנחה פונעם לאם, און דערפאר ווערט עס אנגערופן "מתת ידו". און אזוי איז אויך מפורש ווייטער אין פסוק י"ד אז די מנחה פונעם לאם איז א זעקסטל פון אן איפה, און אין פסוק ז' שטייט "כאשר תשיג ידו", ווי מיר האבן מסביר געווען אז די כוונה איז אויף דעם וואס די מענטשן פלעגן ברענגען.
"פר בן בקר תמימים" - די דרשות פון חז"ל
וּבְיוֹם הַחֹדֶשׁ פַּר בֶּן־בָּקָר תְּמִימִם וְשֵׁשֶׁת כְּבָשִׂים וָאַיִל תְּמִימִם יִהְיוּ׃ - און אין דעם טאג פון ראש חודש א יונגן רינדער־אקס א תמים, און זעקס לעמער און אן איל תמימים זאלן זיי זיין.
דא איז פאראן אן אויפפאלנדע קשיא: "פר בן בקר" איז לשון יחיד, "תמימים" איז לשון רבים. ער וואלט דאך געדארפט זאגן "תמים". זאגט דער מלבי"ם אז אין דעם ליגט א דרש פון חז"ל, און רש"י ברענגט עס פון מסכת מנחות. אין דער תורה שטייט "ובראשי חודשיכם פרים בני בקר שנים"; פון וואנעט ווייסט מען אז אויב ער האט נישט געפונען צוויי זאל ער ברענגען איינס? מ'וואלט דאך געקענט מיינען אז אויב מ'האט נישט צוויי זאל מען גארנישט ברענגען. דערפאר שטייט דא "פר בן בקר תמימים" - אויב דו האסט נאר איינס, ברענג אפילו איינס. און אזוי אויך "וששת כבשים": אין דער תורה שטייט זיבן, און פון וואנעט ווייסט מען אז אויב ער האט נישט געפונען זיבן זאל ער ברענגען זעקס? פון דאנען. און פון וואנעט ווייסט מען אפילו נאר איינס? זאגט דער פסוק "ולכבשים כאשר תשיג ידו" - אויב ער פארמאגט נאר איינס, זאל ער ברענגען איינס.
און דער רד"ק ברענגט נאך א מעגלעכקייט: ס'שטייט "פר" לשון יחיד און "תמימים" לשון רבים, און עס זענען דא וואס טייטשן אז דער פר און זיין מוטער זאלן ביידע זיין תמימים. און דאס איז א חידוש וואס האט זיך אויסגעפעלט בלויז צום חינוך פון בית המקדש, ווייל בדרך כלל טוען מיר בכלל נישט בודק זיין צי די מוטער פונעם קרבן איז אן א מום, נאר בלויז דער קרבן וואס גייט ארויף אויפן מזבח דארף זיין תמים.
וְאֵיפָה לַפָּר וְאֵיפָה לָאַיִל יַעֲשֶׂה מִנְחָה וְלַכְּבָשִׂים כַּאֲשֶׁר תַּשִּׂיג יָדוֹ וְשֶׁמֶן הִין לָאֵיפָה׃ - און אן איפה צום אקס און אן איפה צום איל זאל ער מאכן אלס מנחה, און פאר די לעמער לויט וויפיל זיין האנט פארמאגט, און אויל א הין צו אן איפה.
אן איפה צום פר און אן איפה צום איל, און די מנחה פון די לעמער לויט וויפיל זיין האנט דערגרייכט ווי מיר האבן געזאגט. און חז"ל האבן געדרש'נט: "איפה לפר ואיפה לאיל" - האט רבי שמעון געזאגט, איז דען די מאס פון פרים און אילים די זעלבע? נאר אויב ער האט געהאט פיל פרים און זיי האבן נישט געהאט קיין נסכים, זאל ער ברענגען א פר מיט זיינע נסכים און נישט מקריב זיין אלע אן קיין נסכים. דאס הייסט, מ'זאגט נישט אז ער זאל ברענגען אסאך פרים און מקריב זיין נסכים בלויז אויף איינעם, נאר לויט וויפיל נסכים ער האט - אזוי פיל פרים זאל ער ברענגען. האט ער נסכים פאר איין פר, זאל ער ברענגען איין פר; האט ער פאר אלע זיבן, זאל ער ברענגען אלע, ווייל די נסכים זענען אן אומבאדינגטע זאך. און אזוי ברענגט אויך דער רד"ק: אויב ער האט געהאט אסאך אילים און זיי האבן נישט געהאט קיין איפה, זאל ער ברענגען איין איל מיט זיין איפה, און נישט זאגן איך וועל ברענגען אלע אן קיין איפה.
דער אַרויסגאַנג פונעם נשיא און דער אַרויסגאַנג פונעם פאָלק
וּבְבוֹא הַנָּשִׂיא דֶּרֶךְ אוּלָם הַשַּׁעַר יָבוֹא וּבְדַרְכּוֹ יֵצֵא׃ - און ווען דער נשיא קומט, זאָל ער קומען דורכן אולם פונעם טויער, און אויף זיין וועג זאָל ער אַרויסגיין.
ווען דער נשיא גייט אַריין אינעווייניג אין עזרה, דאַרף ער נישט אַרומגיין און אַרויסגיין דורך אַן אַנדער טויער אַזוי ווי דער שטייגער פונעם פאָלק, נאָר ער גייט אַרויס דורכן אולם פונעם טויער וואו ער איז אַריינגעגאַנגען: ער גייט אַריין אינעם מזרח-טויער און גייט אַרויס אינעם מזרח-טויער. זאָגט רש"י: ער איז נישט מצווה צו מאַכן די עזרה אַ קפנדריא. דאָס פאָלק איז מצווה צו מאַכן די עזרה אַ קפנדריא, דאָס הייסט אַריינצוגיין פון איין אָרט און אַרויסגיין פון אַן אַנדער אָרט, בעת דער נשיא גייט אַרויס פונעם זעלבן פונקט וואו ער איז אַריינגעגאַנגען.
וּבְבוֹא עַם־הָאָרֶץ לִפְנֵי יְהוָה בַּמּוֹעֲדִים הַבָּא דֶּרֶךְ־שַׁעַר צָפוֹן לְהִשְׁתַּחֲוֺת יֵצֵא דֶּרֶךְ־שַׁעַר נֶגֶב וְהַבָּא דֶּרֶךְ־שַׁעַר נֶגֶב יֵצֵא דֶּרֶךְ־שַׁעַר צָפוֹנָה לֹא יָשׁוּב דֶּרֶךְ הַשַּׁעַר אֲשֶׁר־בָּא בוֹ כִּי נִכְחוֹ יֵצֵא׃ - און ווען דאָס פאָלק פונעם לאַנד קומט פאַר גאָט אין די מועדים, דער וואָס קומט דורכן צפון-טויער זיך צו בוקן זאָל אַרויסגיין דורכן דרום-טויער, און דער וואָס קומט דורכן דרום-טויער זאָל אַרויסגיין דורכן צפון-טויער; ער זאָל זיך נישט אומקערן דורכן טויער וואָס ער איז געקומען אין אים, נאָר גראָד אַקעגן אים זאָל ער אַרויסגיין.
דאָס פאָלק וואָס קומט פאַר גאָט אין די מועדים: דער וואָס קומט פונעם צפון-טויער גייט אַרויס אינעם דרום-טויער, און דער וואָס קומט פונעם דרום-טויער גייט אַרויס אינעם צפון-טויער, און ער קערט זיך נישט אום דורכן טויער וואָס ער איז געקומען דערין. פון דאַנען דריקט אויס דער מלבי"ם אַז דורכן מזרח-טויער האָט דאָס פאָלק גאָרנישט געהאַט קיין רשות אַריינצוגיין און אַרויסצוגיין. כאָטש עס שטייט פריער "וביום השבת יפתח", און כאָטש עס שטייט אין פסוק ג' "והשתחוו עם הארץ פתח השער ההוא בשבתות ובחודשים" - איז נישט די כוונה אַז זיי גייען אַריין דערין. דער מזרח-טויער ווערט געעפנט ספּעציעל פאַרן נשיא; דאָס פאָלק שטייט ביי זיין עפנונג און בוקט זיך, אָבער אַריינצוגיין דורך אים האָבן זיי נישט קיין רשות, נאָר זיי גייען אַריין אין צפון און גייען אַרויס אין דרום אָדער פאַרקערט.
וְהַנָּשִׂיא בְּתוֹכָם בְּבוֹאָם יָבוֹא וּבְצֵאתָם יֵצֵאוּ׃ - און דער נשיא צווישן זיי, ווען זיי קומען זאָל ער קומען, און ווען זיי גייען אַרויס זאָלן זיי אַרויסגיין.
ווען דער נשיא קומט צווישן דאָס פאָלק, צוזאַמען מיט זיי, דאַרף ער זיך פירן ווי זיי: אַריינגיין דורכן דרום- אָדער צפון-טויער און אַרויסגיין אינעם טויער פון דער אַקעגנאיבערדיגער זייט, און דאָס איז לכבוד דעם פאָלק. דאָס גאַנצע וואָס מיר האָבן געזאָגט אַז דער נשיא גייט אַרויס דורכן טויער וואָס ער איז געקומען דערין, זאָגט דער מלבי"ם, איז בלויז ווען ער קומט אַליין; אָבער ווען ער קומט מיטן פאָלק, גייט ער אַריין וואו זיי גייען אַריין און גייט אַרויס וואו זיי גייען אַרויס. און דער רד"ק לייגט צו: "וכבודו והדרו הוא לבוא עמהם ולצאת עמהם". לויטן מלבי"ם איז דער טעם כדי נישט צו ענדערן פון דער הנהגה פונעם פאָלק, און לויטן רד"ק איז דאָס דער עצם כבוד פונעם נשיא, אַז ער זאָל נישט קומען אַליין נאָר מיט אַ גרויס פאָלק וואָס באַגלייט אים.
נאָר מען דאַרף מדקדק זיין: "בבואם יבוא" איז לשון יחיד, און "בצאתם יצאו" איז לשון רבים. ערקלערט דער מלבי"ם: דער דין איז אַז דער נשיא גייט אַריין דער ערשטער און גייט אַרויס דער לעצטער. דעריבער שטייט ביים אַריינקומען "יבוא" - ער איז אין שפּיץ. אָבער ביים אַרויסגיין גייט ער נישט אַרויס דער ערשטער, נאָר זיי גייען אַרויס פריער, און דעריבער שטייט "ובצאתם יצאו": קודם גייען זיי אַרויס, און נאָך זיי גייט אַרויס דער נשיא.
די היזקות פונעם שלאָף פון געוואוינהייט - אַ מוסר שמועס פון רבי חיים שמואלעוויטש
רבי חיים שמואלעוויטש אין "שיחות מוסר" (מאמר ט"ז, שנת תשל"א) האָט געבויט אויף די דאָזיקע פסוקים אַ באַרימטן געדאַנק וועגן די היזקות פונעם שלאָף פון געוואוינהייט: ווי שלעכט איז דער מצב פון אַ מענטש וואָס געוואוינט זיך צו צו יעדער זאַך, און בכלל דעם געוואוינהייט אין עבודת ה', ווייל דעמאָלט טוט ער זיינע מעשים ווי אַ פאַרגליווערטע רוטינע אָן אַ האַרץ, אָן מחשבה און אָן התבוננות.
פאַרוואָס באמת איז דאָס פאָלק אָנגעזאָגט געוואָרן נישט זיך אומצוקערן דורכן טויער וואָס ער איז געקומען דערין? ברענגט דער יעב"ץ אין זיין ביאור אויף מסכת אבות: ווייל דער הקדוש ברוך הוא האָט מקפיד געווען אַז ער זאָל נישט זען דעם טויער צוויי מאָל, טאָמער וועט עס גלייך ווערן אין זיינע אויגן צום טויער פון זיין הויז און די ווענט פונעם בית המקדש צו זיינע ווענט. אין דער מינוט וואָס אַ מענטש קען שוין, אין דער מינוט וואָס ער האָט זיך צוגעוואוינט, לאָזט זיך די שפּאַנונג נאָך, די התרגשות ווערט קלענער און די התפעלות פאַרשווינדט. דערפאַר: ביסט אַריינגעגאַנגען אין איין טויער - גיי אַרויס אינעם צווייטן טויער. ווען אַ מענטש זעט צום ערשטן מאָל ווערט ער נתרגש, און שפּעטער פאַרלירט ער די התפעלות, און די תורה האָט געוואָלט דאָס פאַרהיטן, כדי עס זאָל מקוים ווערן אין אונדז "בבית אלוקים נהלך ברגש".
און רבי חיים שמואלעוויטש איז מדייק: דאָס אַלץ איז געזאָגט געוואָרן בלויז ביים עם הארץ, וואָס זיין ערשטע התפעלות איז פליכטיג און שפּעטער וועפּט זי אויס. אָבער דער נשיא - און דאָ רעדט מען דאָך פון מלך המשיח, דעם מורם מעם, ביים בית השלישי - איז זיין השגה מצד השכל און נישט מצד הדמיון. זיין התרגשות איז נישט קיין מאָמענטאַלע געפילפולע התפעלות פונעם האַרצן, נאָר אַן התרגשות פון התבוננות און מחשבה, און וואָס מער ער וועט אָנהאַלטן אַלץ מער וועט וואַקסן זיין אָפּשאַצונג און זיין ליבשאפט. דעריבער גייט ער אַרויס אינעם זעלבן טויער וואָס ער איז אַריינגעגאַנגען אין אים, ווייל די ווידערהאָלטע התבוננות שעדיגט אים נישט, נאָר פאַרקערט, זי לייגט צו אין אים טיפקייט, כוונה און התרגשות.
און דאָס אַלץ איז ווען דער נשיא גייט אַליין. אָבער "והנשיא בתוכם בבואם יבוא ובצאתם יצאו" - ווען ער גייט מיטן פֿאָלק פֿירט ער זיך ווי זיי, כּדי נישט צו פֿאַרענדערן פֿונעם ציבור. און אַזוי האָבן מיר געזען ביי פֿיל גדולי ישראל: אַלע חומרות, הקפּדות און דקדוקים האָבן זיי געפֿירט ביי זיך אַליין, אָבער בפֿרהסיא בתוך הציבור - "בתוך עמי אנוכי יושבת" - האָבן זיי זיך געפֿירט ווי יעדער איינער, כּדי מען זאָל נישט קוקן אויף זיי ווי מענטשן מיט באַזונדערע חומרות און ווי בעלי גאווה. כאָטש פֿאַר זיך אַליין וואָלט ער נישט געגעסן אַ געוויסע זאַך צוליב אַ באַזונדערער הקפּדה (און מען רעדט נישט פֿון כּשרות-ענינים נאָר פֿון חומרות), דאָ אָבער, וויבאַלד די זאַך וועט אָנגענומען ווערן ווי פֿרישה מן הציבור און ווי התנשאות, וואָלט ער דאָס נישט געטאָן.
און דער געוואַלדיקער לימוד וואָס מען לערנט פֿון דאַנען, זאָגט רבי חיים שמואלעוויטש: אויב דער מענטש וועקט זיך נישט אויף, וועט זיין התלהבות צו יעדער זאַך פֿון קדושה אויסגעלאָשן ווערן. דערפֿאַר דאַרף דער מענטש תּמיד לערנען מוסר, זיך כּסדר מחזק זיין, און חזרן די הלכות פֿון יעדער איינציקער זאַך. װאָרום אויב ער וועקט זיך נישט אויף, פֿאַרגייט אַלץ אויף אַ נאַטירלעכן אופֿן, די התרגשות לאָזט זיך אַראָפּ, די התלהבות פֿאַרשווינדט, און דער מענטש קערט זיך צוריק צו זיין פֿריִערדיקן מצב און געפֿינט זיך קוילערנדיק אַראָפּ אָן דעם וואָס ער זאָל עס באַמערקן. "מי יעלה בהר ה' ומי יקום במקום קודשו" - מען האָט צוגעגליכן דעם וועג פֿונעם עולה זיין אויפֿן באַרג פֿון ה' צו אַ ראָווער-פֿאָרער: אין דער רגע וואָס מען הערט אויף צו דרייען די פּעדאַלן, קוילערט מען זיך אַראָפּ. און ווען מען לייגט נישט צו קיין כּוח, גייט מען בְּהכרח אַראָפּ. דעריבער מוז דער מענטש תּמיד מעורר זיין זיך אַליין, ווייל אויב נישט, וועט די געוואוינהייט פֿאַראײַנשלעפֿערן דאָס געפֿיל, און דורך דעם וועט ער פֿאַלן רוחניות'דיק.
די מנחה פֿון די חגים און מועדים
וּבַחַגִּים וּבַמּוֹעֲדִים תִּהְיֶה הַמִּנְחָה אֵיפָה לַפָּר וְאֵיפָה לָאַיִל וְלַכְּבָשִׂים מַתַּת יָדוֹ וְשֶׁמֶן הִין לָאֵיפָה׃ - און אין די חגים און אין די מועדים זאָל די מנחה זיין אַן איפה פֿאַר דעם אָקס און אַן איפה פֿאַר דעם ווידער, און פֿאַר די שעפּסן לויט ווי זיין האַנט קען געבן, און בוימל אַ הין צו אַן איפה.
עס איז דאָ דאָ אַ שוועריקייט אויף וואָס מיר האָבן זיך שוין אָפּגעשטעלט: וואָס איז דער חילוק צווישן "חגים" און "מועדים"? דער רד"ק פֿאַרענטפֿערט: אַלע חגים ווערן אָנגערופֿן מועדים, ווי "אלה מועדי ה'", פֿאַרוואָס זשע האָט דער פּסוק געטאָפּלט און געזאָגט "החגים והמועדים"? ווייל עס איז פֿאַראַן אַ חג וואָס איז נישט קיין מועד, ווי למשל די חנוכת הבית וואָס שלמה המלך האָט געמאַכט, וואָס אויף דעם שטייט "ויעש את החג שבעת ימים". דער ענין פֿון "חג" איז אַ שמחה וואָס דער מענטש עסט און טרינקט, און דערפֿאַר ווערט עס אַזוי אָנגערופֿן כאָטש עס איז נישט געווען פֿון די באַקאַנטע ימים טובים. און אַזוי אויך איז פֿאַראַן אַ מועד וואָס איז נישט קיין חג, ווי "לאותות ולמועדים", און ווי "למועד אשוב אליך כעת חיה" - אַז יעדער באַשטימטער צייט וואָס אַ מענטש מאַכט אָפּ מיט זיין חבֿר ווערט אָנגערופֿן אַ מועד. דערפֿאַר זאָגט דער פּסוק "בחגים ובמועדים": סיי אַ חג אָן אַ מועד און סיי אַ מועד אָן אַ חג.
דער מלבי"ם פֿון דער אַנדערער זייט האָט שוין פֿריִער מפּרש געווען אַז "החגים" מיינט חג השבועות, וואָס מען האָט דערין געברענגט שלמי חגיגה, און "המועדים" מיינט ראש השנה און יום הכיפורים, וואָס ביי זיי איז נישט פֿאַראַן קיין ענין פֿון שלמי חגיגה און דערפֿאַר הייסן זיי בלויז מועדים. און דער קרבן פֿון וואָס מען רעדט דאָ איז דער קרבן פֿון די ימי החינוך, יענע הונדערט און ניינציק טעג פֿון פּסח ביז סוכּות. די מנחה: אַן איפה פֿאַר אַן אָקס - וואָס ער ברענגט איין אָקס ווי ראש חודש, און אַן איפה פֿאַר אַ ווידער, און פֿאַר די שעפּסן לויט זיין האַנט, דאָס הייסט לויט זיין ווילן, און ער ברענגט זעקס שעפּסן ווי ראש חודש, און אַ זעקסטל איפה פֿאַר יעדן שעפּס ווי מיר האָבן פֿריִער געזען. און דער מלבי"ם זאָגט אַז ער האָט סתם נישט אויסגערעכנט די צאָל פֿון די קרבנות, ווייל ראש השנה איז דאָך אויך ראש חודש, און דערפֿאַר איז עס זיכער נישט ווייניקער פֿון ראש חודש.
די נדבה פֿונעם נשיא אין די וואָכעדיקע טעג
וְכִי־יַעֲשֶׂה הַנָּשִׂיא נְדָבָה עוֹלָה אוֹ־שְׁלָמִים נְדָבָה לַיהוָה וּפָתַח לוֹ אֶת־הַשַּׁעַר הַפֹּנֶה קָדִים וְעָשָׂה אֶת־עֹלָתוֹ וְאֶת־שְׁלָמָיו כַּאֲשֶׁר יַעֲשֶׂה בְּיוֹם הַשַּׁבָּת וְיָצָא וְסָגַר אֶת־הַשַּׁעַר אַחֲרֵי צֵאתוֹ׃ - און אַז דער נשיא וועט מאַכן אַ נדבה, אַן עולה אָדער שלמים אַ נדבה צום אייבערשטן, זאָל מען אים עפֿענען דאָס טויער וואָס ווענדט זיך צו מזרח, און ער זאָל מאַכן זיין עולה און זיינע שלמים אַזוי ווי ער טוט אין שבת-טאָג, און ער זאָל אַרויסגיין און מען זאָל פֿאַרמאַכן דאָס טויער נאָך זיין אַרויסגיין.
דאָ הייבט דער נבֿיא אָן צו דערקלערן די הנהגה פֿונעם נשיא אין די וואָכעדיקע טעג. כאָטש אין אַ וואָכנטאָג איז דאָס אינעווייניקסטע טויער פֿאַרמאַכט, אויב דער נשיא ברענגט אַן עולה אָדער שלמים אין נדבה - עפֿנט מען פֿאַר אים דאָס טויער אויך אין די וואָכעדיקע טעג, לכּבֿוד דעם נשיא. נאָר אַז דעמאָלט לאָזט מען עס נישט אָפֿן דעם גאַנצן טאָג ווי אין שבתות און ימים טובים, נאָר גלייך ווען ער גייט אַרויס פֿאַרמאַכט מען עס נאָך אים. און דער טעם איז פּשוט: אין די וואָכעדיקע טעג קומט נישט דאָס פֿאָלק זיך בוקן ווי אין שבת און ראש חודש, און דערפֿאַר איז נישט פֿאַראַן קיין נויט צו לאָזן דאָס טויער אָפֿן, ווייל זיי גייען דאָך נישט אַריין דורך אים. און ווי פֿריִער דערמאָנט, אויך אין שבת און ראש חודש פֿלעגן זיי קומען ביזן טויער און זיך דאָרט בוקן, און דערנאָך אַריינגיין פֿון צפֿון אָדער דרום.
די עולת החינוך פֿון יעדן טאָג
וְכֶבֶשׂ בֶּן־שְׁנָתוֹ תָּמִים תַּעֲשֶׂה עוֹלָה לַיּוֹם לַיהוָה בַּבֹּקֶר בַּבֹּקֶר תַּעֲשֶׂה אֹתוֹ׃ - און אַ שעפּס אַ יאָריקן אָן אַ מום זאָלסטו מאַכן אַן עולה פֿאַר דעם טאָג צום אייבערשטן, פֿרימאָרגן פֿרימאָרגן זאָלסטו אים מאַכן.
איצטער דערקלערט דער נבֿיא די תּורת החינוך פֿון די וואָכעדיקע טעג: נאָכדעם ווי ער האָט מבֿאר געווען וואָס מען טוט אין די חגים און מועדים, שטעלט ער אויס בפֿרוטרוט וואָס עס וועט געטאָן ווערן יעדן טאָג. יעדן טאָג פֿלעגט ער מקריב זיין אַ שעפּס פֿאַר אַן עולה, און דאָס איז נאָך אויסער די כבשי התמיד פֿון אינדערפֿרי און בין הערביים. די עולת החינוך איז נישט געווען בין הערביים נאָר בלויז אינדערפֿרי, און דאָס איז דער פּשט פֿאַרוואָס עס ווערט דאָ דערמאָנט בלויז אַ קרבן פֿון אינדערפֿרי: מען רעדט נישט פֿונעם קבֿיעות'דיקן תּמיד, נאָר פֿון אַ ספּעציעלן קרבן לכּבֿוד דער צייט פֿון חינוך בית המקדש.
וּמִנְחָה תַעֲשֶׂה עָלָיו בַּבֹּקֶר בַּבֹּקֶר שִׁשִּׁית הָאֵיפָה וְשֶׁמֶן שְׁלִישִׁית הַהִין לָרֹס אֶת־הַסֹּלֶת מִנְחָה לַיהוָה חֻקּוֹת עוֹלָם תָּמִיד׃ - און א מנחה זאלסטו מאכן דערצו יעדן אינדערפרי, א זעקסטל פון אן איפה, און בוימל א דריטל פון א הין איינצונעצן די סולת, א מנחה פאר ה', אייביגע געזעצן תמיד.
א זעקסטל פון דער איפה איז דער שיעור פון דער מנחה פארן כבש וואס מען האט מקריב געווען אין די וואכנטעג פון די הונדערט און ניינציג טעג פון חינוך. נאר לויטן חשבון פון "הין לאיפה" וואלט מען געדארפט ברענגען א זעקסטל הין בוימל פאר א זעקסטל איפה, און פארוואס שטייט דא א דריטל הין, א דאפלטע מאס? דער טעם שטייט גלייך קלאר: "לרוס את הסולת", איינצווייכן די סולת. ערקלערט דער מלבי"ם אז עס זאל זיין פיל בוימל צו שפריצן אויף דער סולת, מלשון "רסיסי לילה", טראפנס וואס רינען אויף דער סולת. און רש"י טייטשט "לרוס" - צו מישן און בלול זיין די סולת, אויך מלשון רסיס, נאר לויטן מלבי"ם גייט דאס ווארט רסיס ארויף אויפן בוימל (די טראפנס בוימל וואס מען מערט כדי איינצווייכן די סולת), און לויט רש"י זענען די רסיסים די שטיקלעך סולת, וואס מען פלעגט זיי בעסער אויסמישן מיט דער הילף פונעם בוימל.
"מנחה לה' חוקות עולם תמיד" - אלעס וואס מיר האבן ביז אהער מסביר געווען איז נאר די מנחת חינוך, וואס איז נאר געווען לשעה און נישט לדורות. אבער אויסער דעם איז דא א מנחה לה' וואס איז א חוקת עולם תמיד, און וואס איז דאס?
יַעֲשׂוּ אֶת־הַכֶּבֶשׂ וְאֶת־הַמִּנְחָה וְאֶת־הַשֶּׁמֶן בַּבֹּקֶר בַּבֹּקֶר עוֹלַת תָּמִיד׃ - זיי זאלן מאכן דעם כבש און די מנחה און דעם בוימל יעדן אינדערפרי, אן עולת תמיד.
דאס הייסט: די הקרבה פונעם קרבן תמיד וועט נישט בטל ווערן צוליב דעם כבש החינוך. אין יעדן פאל מאכט מען דעם כבש - דאס איז דער כבש התמיד - און די מנחה און דעם בוימל לויט דער קבועה'דיגער מצוה אין דער תורה: א צענטל איפה סולת פאר דער מנחה בלולה מיט א פערטל הין שמן כתית. די עולת תמיד איז קבוע יעדן אינדערפרי, און פיל מער, זאגט דער מלבי"ם, אז דער תמיד של בין הערביים וועט זיכער נישט בטל ווערן, וואס עס שטייט דאך קלאר אז אלעס וואס מען איז דא מצווה געווארן איז בלויז לצורך חנוכת המקדש, און די שטענדיגע קרבנות בלייבן אין זייער קביעות.
די נחלה פונעם נשיא און דער דין פון זיינע מתנות
כֹּה־אָמַר אֲדֹנָי יֱהוִה כִּי־יִתֵּן הַנָּשִׂיא מַתָּנָה לְאִישׁ מִבָּנָיו נַחֲלָתוֹ הִיא לְבָנָיו תִּהְיֶה אֲחֻזָּתָם הִיא בְּנַחֲלָה׃ - אזוי האט געזאגט גאט דער הערר: אז דער נשיא וועט געבן א מתנה פאר איינעם פון זיינע זין, זיין נחלה איז דאס, פאר זיינע זין זאל עס בלייבן, זייער אייגנטום איז דאס אלס נחלה.
ווי באקאנט, ווערט ארץ ישראל צעטיילט אין דרייצן שטרייפן, און א גאנצער שטרייף ווי דער שיעור פון א נחלת שבט איז דער חלק פונעם נשיא. כאטש אין מיטן געפינט זיך דער בית המקדש, אבער פון ביידע זייטן געהערט דער גאנצער שטרייף צום נשיא, און קומט אויס אז ער האט באקומען א גאר גרויסן שטח לאנד. און אויב ער וועט וועלן געבן א מתנה פאר איינעם פון זיינע זין - "נחלתו היא לבניו תהיה": דאס גייט נישט צוריק אין יובל. ווייל ווען דאס וואלט געהאט דעם דין פון א געווענליכער מתנה, וואלט מען געזאגט אז אין יובל זאל עס צוריקגיין און זיך ווידער צעטיילן צווישן די אנדערע ברידער בשווה; אבער דא, וויבאלד דאס איז א נחלה און א ירושה, בלייבט עס ביים זון וואס האט עס באקומען און גייט נישט צוריק אין יובל.
וְכִי־יִתֵּן מַתָּנָה מִנַּחֲלָתוֹ לְאַחַד מֵעֲבָדָיו וְהָיְתָה לּוֹ עַד־שְׁנַת הַדְּרוֹר וְשָׁבַת לַנָּשִׂיא אַךְ נַחֲלָתוֹ בָּנָיו לָהֶם תִּהְיֶה׃ - און אויב ער וועט געבן א מתנה פון זיין נחלה פאר איינעם פון זיינע קנעכט, זאל עס געהערן צו אים ביזן שנת הדרור, און עס וועט צוריקגיין צום נשיא; נאר זיין נחלה פאר זיינע זין, פאר זיי זאל עס בלייבן.
ווידעראום, אויב דער נשיא האט געגעבן פון זיין נחלה פאר איינעם פון זיינע עבדים - דא גייט די נחלה יא צוריק אין יובל. "עבדיו" מיינט נישט דווקא אן עבד כנעני אדער עברי, נאר איינער פון די פאלק. ווען עס קומט דער שנת היובל גייט יענע נחלה צוריק צום נשיא, און עס קומט אויס אז "אך נחלתו בניו להם תהיה" - זיין נחלה וועט בלייבן פאר זיינע קינדער און וועט נישט אריבערגיין צו פרעמדע, און אפילו וואס ער האט געגעבן אלס מתנה וועט צוריקקומען צו אים און וועט געגעבן ווערן פאר זיינע קינדער. און דער מלבי"ם באמערקט אז עס איז דא א מחלוקת צי א מתנה האט דעם דין פון א מקח וואס גייט צוריק אין יובל צי נישט, און לויט דער דעה אז א מתנה גייט נישט צוריק אין יובל נאר בלייבט לעולם - האט דער נביא דא מחדש געווען א באזונדערן דין ביים נשיא, אז ביי אים גייט עס יא צוריק. און אין לשון הכתוב: "שנת הדרור" איז דער יובל, וואס דעמאלט רופט מען אויס דרור (פרייהייט) פאר די קנעכט, און "ושבת לנשיא" איז ווי "ושבה לנשיא" (עס קערט זיך צוריק צום נשיא).
וְלֹא־יִקַּח הַנָּשִׂיא מִנַּחֲלַת הָעָם לְהוֹנֹתָם מֵאֲחֻזָּתָם מֵאֲחֻזָּתוֹ יַנְחִל אֶת־בָּנָיו לְמַעַן אֲשֶׁר לֹא־יָפֻצוּ עַמִּי אִישׁ מֵאֲחֻזָּתוֹ׃ - און דער נשיא זאל נישט נעמען פון דער נחלה פונעם פאלק צו באגנב'נען זיי פון זייער אייגנטום, פון זיין אייגענעם אייגנטום זאל ער לאזן אין ירושה פאר זיינע זין, כדי מיין פאלק זאל נישט צעשפרייט ווערן, איטלעכער פון זיין אייגנטום.
דא לייגט דער נביא פאר די סיבה פאר דער דאזיגער ספעציעלער פריווילעגיע. ווען זיינע מתנות וואלטן נישט צוריקגעקומען צו אים, וואלט געקענט פאסירן אז ווען ער וועט וועלן איבערלאזן א ירושה פאר זיינע קינדער, וועט ער גיין און צונעמען פון דער נחלה פונעם פאלק, וויבאלד דער נשיא פארמאגט דאך אן אומבאגרענעצטע מאכט, און ער וועט גזל'ענען דאס פאלק כדי איבערצולאזן פאר זיינע קינדער. און מיר האבן שוין געזען אויבן אין קאפיטל מ"ה פסוק ח' אז דער טעם פארוואס מען האט אים געגעבן אזא גרויסע נחלה איז כדי ער זאל נישט דארפן האנדלען ווי די פריערדיגע מלכים וואס האבן געדריקט דאס פאלק און צוגענומען פון זיי זייער נחלה: מען האט דיר געגעבן א נחלה ווי א גאנצער שבט, מער ווי גענוג, כדי דו זאלסט נישט דארפן גזל'ענען. און צוליב דעם זעלבן טעם, אפילו אויב דו האסט געגעבן א מתנה פון דיין נחלה - וועט עס צוריקקומען צו דיר, כדי עס זאל דיר בלייבן דיין נחלה איבערצולאזן פאר דיינע קינדער און דו זאלסט נישט דארפן באגזל'ענען דאס פאלק, "למען אשר לא יפוצו עמי איש מאחוזתו", כדי מענטשן זאלן נישט פארטריבן ווערן פון זייער נחלה צוליב דעם וואס מען פארברייטערט די אחוזה פונעם נשיא.
דער ארט פון קאכן קדשי קדשים
וַיְבִיאֵנִי בַמָּבוֹא אֲשֶׁר עַל־כֶּתֶף הַשַּׁעַר אֶל־הַלִּשְׁכוֹת הַקֹּדֶשׁ אֶל־הַכֹּהֲנִים הַפֹּנוֹת צָפוֹנָה וְהִנֵּה־שָׁם מָקוֹם בַּיַּרְכָתַיִם יָמָּה׃ - און ער האט מיך געברענגט אינעם אריינגאנג וואס ביי דער זייט פונעם טויער, צו די הייליגע לשכות פאר די כהנים וואס ווענדן זיך קיין צפון, און אט איז דארט אן ארט אין דער מערב-זייט פון הינטן.
דער מלבי"ם ערקלערט: ביז יעצט איז דער נביא געשטאנען אין עזרת ישראל לעבן דעם צפונדיגן טויער, ווי מיר האבן געזען אין פרק מ"ד פסוק ד'. יעצט גייט ער ארויס פונעם צפון-טויער און קומט אן צום וועג וואס גייט ביי דער זייט פונעם טויער, דאס איז דער וועג פון צען אמות וואו מען גייט אריבער פון מזרח צו מערב דורך דער לשכת החמשים, און פון דארט דורך דער גדר החצר צום וועג פון צען אמות וואס פאר דער לשכת העשרים. די לשכת העשרים, ווי מיר האבן מסביר געווען, איז געווען נענטער צום היכל, צום אולם און צום קדש הקדשים, און דארט זענען געווען די לשכות הקודש וואס זענען געהייליגט געווארן מיט דער קדושת עזרה. און דארט, אויף דער מערב-זייט פון דער לשכת העשרים - די זייט וואס ווענדט זיך מער צום ריכטונג פון קדש הקדשים און ווייטער, די מערב-זייט פונעם בית - זעט ער אן ארט וואס איז גרייט צום קאכן.
וַיֹּאמֶר אֵלַי זֶה הַמָּקוֹם אֲשֶׁר יְבַשְּׁלוּ־שָׁם הַכֹּהֲנִים אֶת־הָאָשָׁם וְאֶת־הַחַטָּאת אֲשֶׁר יֹאפוּ אֶת־הַמִּנְחָה לְבִלְתִּי הוֹצִיא אֶל־הֶחָצֵר הַחִיצוֹנָה לְקַדֵּשׁ אֶת־הָעָם׃ - און ער האט צו מיר געזאגט: דאס איז דער ארט וואו די כהנים וועלן דארט קאכן דעם אשם און דעם חטאת, וואו זיי וועלן באקן די מנחה, כדי נישט ארויסצוטראגן צום אויסערליכן הויף צו הייליגן דאס פאלק.
דא ווייזט ער אים אז פארן קאכן קדשי קדשים איז פאראן א באזונדערער ארט אין א מקודש'דיגן פלאץ. דער כלל איז: די איבעריגע קרבנות וואס האבן געדארפט קאכן האט מען געקאכט אין די חצרות הקטורות וואס אין די פיר ווינקלען פונעם חצר החיצונה, און דער דאזיגער ארט איז נישט געהייליגט געווארן מיט דער קדושת עזרה, ווייל דער חצר החיצונה איז דאך קעגן דער עזרת נשים, און ס'איז נישט פאראן דארט די קדושה פון עזרת כהנים. אבער אשם און חטאת זענען קדשי קדשים און נישט קדשים קלים - זיי זענען נישט קיין שלמים און נישט קיין בכורות - און פאר זיי איז באשטימט געווארן א באזונדערער ארט צום קאכן אינעווייניג אינעם קודש, און נישט אין די חצרות הקטורות וואס האבן נישט די דרגת הקדושה וואס פעלט זיך אויס פאר זיי. און דער טעם דערפון איז מפורש: "לבלתי הוציא אל החצר החיצונה לקדש את העם", כדי מען זאל נישט ארויסטרעגן די קדשי קדשים צום חצר החיצונה, און עס זאל נישט כביכול אויסגיין זייער קדושה און אריבערגיין צום פאלק, צו חול, און זייער קדושה זאל פארשוועכט ווערן. דערפאר האט ער אים געוויזן א באזונדערן ארט ממש אינעם קודש, וואו מען קאכט דעם אשם און דעם חטאת.
די חצרות הקטורות - בית המבשלים
וַיּוֹצִיאֵנִי אֶל־הֶחָצֵר הַחִיצוֹנָה וַיַּעֲבִרֵנִי אֶל־אַרְבַּעַת מִקְצוֹעֵי הֶחָצֵר וְהִנֵּה חָצֵר בְּמִקְצֹעַ הֶחָצֵר חָצֵר בְּמִקְצֹעַ הֶחָצֵר׃ - און ער האט מיך ארויסגעפירט צום אויסערליכן הויף און מיך אריבערגעפירט צו די פיר ווינקלען פונעם הויף, און אט איז א הויף אין א ווינקל פונעם הויף, א הויף אין א ווינקל פונעם הויף.
"מקצוע" טייטשט א ווינקל. אין יעדער איינער פון די פיר ווינקלען פונעם חצר החיצונה האט ער געזען א הויף, און דאס זענען די חצרות הקטורות וואס מיר האבן דערמאנט, און יעצט וועט ער מסביר זיין זייער ענין.
בְּאַרְבַּעַת מִקְצֹעוֹת הֶחָצֵר חֲצֵרוֹת קְטֻרוֹת אַרְבָּעִים אֹרֶךְ וּשְׁלֹשִׁים רֹחַב מִדָּה אַחַת לְאַרְבַּעְתָּם מְהֻקְצָעוֹת׃ - אין די פיר ווינקלען פונעם הויף זענען געווען אפענע הייפן פערציג אמות לאנג און דרייסיג אמות ברייט, איין מאס פאר אלע פיר אין די ווינקלען.
וואס מיינט "קטורות"? זאגט דער מלבי"ם: מלשון קטורת, א לשון פון רויך און קיטור. און וואס איז דער ענין פונעם רויך? די דאזיגע הייפן זענען געווען אן א תקרה (דאך), און דערפאר הייסן זיי "חצרות" און נישט קיין לשכות - זיי זענען געווען ארומגעצוימט אבער אן א דאך. און דער טעם דערפון: זיי זענען געווען ערטער צום קאכן, און עס האט אויסגעפעלט אז דער רויך זאל ארויפגיין און ארויסגיין אינדרויסן, דערפאר האבן זיי נישט געהאט קיין דאך. זייער מאס איז געווען פערציג די לענג און דרייסיג די ברייט, און דער מלבי"ם איז מדייק אז די לענג איז געווען פון מזרח צו מערב און די ברייט פון צפון צו דרום. וואס אויב דו זאלסט זאגן אז די לענג איז געווען פון דרום צו צפון, קומט מען דאך אריין אינעם ארט פון דער לשכת המאה וואס איז געווען ביי זייער זייט. דעריבער מוז מען זאגן אז דער פלאץ איז געווען לענגליך פון מערב צו מזרח - פערציג אמה, און זיין ברייט דרייסיג אמה פון צפון צו דרום, און דעמאלט רירט עס נישט אן די לשכת המאה.
וְטוּר סָבִיב בָּהֶם סָבִיב לְאַרְבַּעְתָּם וּמְבַשְּׁלוֹת עָשׂוּי מִתַּחַת הַטִּירוֹת סָבִיב׃ - און א רייע שטיינער איז געווען ארום זיי, ארום פאר אלע פיר, און ערטער צום קאכן זענען געמאכט געווארן אונטער די רייעס ארום.
טורי אבנים, רייעס פון שטיינער, זענען ארויסגעשטאנען ארום דער וואנט, און זענען געווען געמאכט ווי א שפיתת קדרות, א פלאץ וואו מען שטעלט - דאס הייסט מען לייגט ארויף - דעם טאפ צום קאכן. און אונטער זיי "מבשלות", אן ארט אנצוצינדן דארט דאס פייער צום קאכן, געמאכט אונטער די טירות ארום, אונטער די דאזיגע טורי אבנים.
וַיֹּאמֶר אֵלָי אֵלֶּה בֵּית הַמְבַשְּׁלִים אֲשֶׁר יְבַשְּׁלוּ־שָׁם מְשָׁרְתֵי הַבַּיִת אֶת־זֶבַח הָעָם׃ - און ער האָט צו מיר געזאָגט: דאָס זענען די קאָך-הײַזער, וווּ די משרתי הבית וועלן דאָרט קאָכן די זבחים פֿונעם פֿאָלק.
דאָס זענען די בית המבשלים, וווּ מען פֿלעגט קאָכן שלמים, תודה, חזה ושוק און אַלע די וואָס ווערן געגעסן פֿאַר די כהנים און מעגן געגעסן ווערן אין יעדן אָרט, און דערפֿאַר איז נישטאָ קיין מניעה זיי דאָרט צו קאָכן. אָבער קדשי קדשים, ווי מיר האָבן געזען, איז זייער באַזונדערער אָרט געווען אינעווייניק אין דער הייליקער עזרה, ווײַל זיי זענען אויף אַ העכערער מדרגה פֿון קדושה, און מען האָט זיי נישט געוואָלט אַרויסנעמען צום חצר החיצונה.
צום סך-הכּל:
קאַפּיטל מ"ו לערנט אויס די סדרים פֿונעם נשיא אין בית המקדש: דער אינעווייניקסטער מזרח-טויער איז פֿאַרמאַכט אין די וואָכעדיקע טעג און ווערט געעפֿנט אום שבת און ראש חודש פֿאַרן נשיא, און דאָס פֿאָלק בוקט זיך בײַ זײַן טיר אָבער גייט נישט אַרײַן אין אים; די באַזונדערע קרבנות החינוך אויף שבתות, ראשי חדשים, ימים טובים און יעדן אינדערפֿרי, צוזאַמען מיט די שטענדיקע קרבנות פֿון דער תורה וואָס ווערן נישט בטל; דער דין פֿון דער נחלה פֿונעם נשיא און זײַנע מתנות, וואָס איז באַשטימט אים צוריקצוהאַלטן פֿון גזל'ענען די נחלה פֿונעם פֿאָלק; און צום סוף די ערטער פֿונעם קאָכן - אַ הייליקער אָרט פֿאַר קדשי קדשים אינעווייניק, און די חצרות הקטורות אין די ווינקלען פֿונעם חצר החיצונה פֿאַר די זבחים פֿונעם פֿאָלק. און אין דעם אַלעס ליגט באַהאַלטן אַ גרויסע לערע: דער נשיא גייט אַרויס פֿונעם זעלבן טויער פֿון וואַנען ער איז אַרײַנגעקומען, און דאָס פֿאָלק נישט, ווײַל זײַן השגה איז שׂכל'דיק און זײַן התבוננות ברענגט נאָר צו מער ליבשאַפֿט, בשעת די התפעלות פֿונעם האַרצן ווערט אָפּגעקילט און פֿאַרגייט דורכן געוווינהייט. פֿון דאַנען לערנט מען אַז אַ מענטש דאַרף זיך שטענדיק מעורר זײַן מיט לימוד המוסר און חזרה, ווײַל אויב נישט, וועט די געוווינהייט פֿאַרשלעפֿערן דאָס געפֿיל און ער וועט זיך אַראָפּגליטשן אָן דעם וואָס ער זאָל באַמערקן. און צוזאַמען מיט דעם - ווען דער נשיא קומט צווישן דאָס פֿאָלק, פֿירט ער זיך פּונקט ווי זיי, ווײַל קיין מענטש טאָר זיך נישט ענדערן פֿונעם ציבור און אויסזען ווי אַ פּורש מן הציבור.