פרק מג - שיבת הכבוד וחנוכת המזבח - חלק ב

אתה בן אדם, הגד את בית ישראל את הבית, ויכלמו מעוונותיהם, ומדדו את תוכנית. אתה בן אדם, הגד את בית ישראל את הבית. דער אייבערשטער באפעלט אים אז ער זאל זיי ווייזן און זאגן און שילדערן פאר זיי דעם בית געבויט און פארענדיקט און ראוי און שוין גרייט אראפצוקומען, דאס מיינט דעם בית השלישי. אויב אזוי, איז וואס, פארוואס נאך אלץ נישט? זאגט ער זיי, זאג זיי זייערע עוונות. ויכלמו מעוונותיהם. אייערע עוונות האבן מבדיל געווען צווישן אייך און דעם אייבערשטן. אויב איר וועט חוזר בתשובה זיין, איז תיכף ומיד, כביכול דער הייליקער בורא זאגט דאס, דאס איז שוין גרייט, דאס איז אין קנה, דאס ווארט נאר אויף דיר. טו תשובה, און זעט, דער אייבערשטער ברענגט אראפ דעם בית המקדש. און מיר האבן ערקלערט אז דעריבער ווייזט אים דער הייליקער בורא דעם בית, כביכול נעמט און מעסט אויס כדי צו ווייזן, זעט, דאס איז עפעס וואס עקזיסטירט. יחזקאל, מען האט אים געמאכט א ראונדגאנג אין בית המקדש, ער האט געזען דעם בית המקדש. דאס מיינט איין טריט פון אייך און דער בית המקדש קומט אראפ אהער געבויט אין פייער. אזוי זאגט ער, איר זאלט פארשטיין אז אייערע עוונות זענען די וואס האלטן אויף. דורך דעם יכלמו מעוונותיהם, וועלן זיי זיך אײַלן חוזר בתשובה צו זיין, און דעמאלט וועט זיך זען דער בית אין זיין כבוד, און דעמאלט וועלן זיי אויסמעסטן די תוכנית פונעם בית.

וואס מיינט ימדדו את תוכנית הבית? ערקלערט דער מלבי"ם, אז אויך אין דער צורה פונעם בית און אין זיינע פרטים, זענען דא רוחניות'דיקע העכערע רמזים וואס רמז'ן אויף דעם אייבערשטנס הנהגה מיט כלל ישראל, און אין דער הנהגה פונעם מענטש, און בעצם דארף דער מענטש צוגרייטן זיין נפש און זי מתקן זיין און מיישרן, אז זי זאל זיין ראוי און אין שלמות און אין התאמה מיטן בית המקדש. אז אזוי ווי דער בית המקדש איז ראוי און גרייט צו השראת השכינה, אזוי דארף דער מענטש זיך צוגרייטן דורך תיקוני מידותיו, אין זיינע הנהגות, אין זיין עבודה אויף יראת שמיים און אזוי ווייטער, כדי אז ער אויך זאל זיין ראוי צו השראת השכינה. און דעמאלט דורך דעם, וואס דער מענטש מקיים איז די מצוות פונעם אייבערשטן, וואס דער מענטש היט זיינע חוקים, זיינע תורות, דורך דעם ווערט ער אליין א בחינה פון השראת השכינה, און דעמאלט וועט די שכינה אויך רוען אינעם בית המקדש. ווייל די שכינה רוט נישט אינעם בית המקדש כל זמן זי רוט נישט אין אונדז. און זי רוט נישט אין אונדז כל זמן מיר האבן נישט מתקן געווען אונדזערע מעשים. אזוי אז בעצם הענגט אלץ אפ. אין דעם רגע וואס דער מענטש וועט פארבעסערן און מתקן זיין זיינע מעשים, וועט ער אליין זיין ראוי צו השראת השכינה, און ממילא וועט די שכינה אויך רוען אינעם בית המקדש. קומט אויס אם כן אז דער בנין פונעם בית הענגט אפ אינעם בנין פון אונדזער נפש. לויט די צורה פונעם בית, אזוי אויך די צורה פון דער נפש. און דעריבער זאגט ער הגד את בית ישראל. עס שטייט נישט הגד אל בית ישראל, נאר הגד את. ווען אימער עס איז דא א הגדה שטייט דערנאך אל. ויגד לו. אימער איז דאס אל. פארוואס דא שטייט הגד את? זאגט דער מלבי"ם, הגד את בית ישראל את הבית. זאג פאר בית ישראל אז זיי אליין זענען דער בית, אזוי ווי מיר האבן געזאגט. את בית ישראל את הבית, זיי זענען דער בית. וואס מיינט דאס? זיי דארפן מתקן זיין די בתי הנפש, זיי דארפן מתקן זיין זייערע מעשים, זייער הנהגה, און דעמאלט וועלן זיי זיין ראוי אז דורך דעם וואס זיי האבן אויסגעמאסטן די תוכנית, און וואס איז תוכנית? אזוי ווי מיר האבן איצט ערקלערט, דעם אינערליכן תוכן פונעם בית המקדש, דאס מיינט מיין אינערליכן תוכן, ווי אזוי איך דארף מתקן זיין מיינע מידות און מיין הנהגה, דעמאלט וועסטו זיין ראוי אויך צו דער תוכנית פונעם כלל'דיקן בית, אז עס זאל געבויט ווערן דער בית המקדש און פארענדיקט ווערן ווי עס פאסט פאר אים.

ואם נכלמו מכל אשר עשו, צורת הבית ותכונתו ומוצאיו ומובאיו וכל צורותיו, ואת כל חוקותיו וכל צורותיו וכל תורותיו הודע אותם, וכתוב לעיניהם. וישמרו את כל צורתו ואת כל חוקותיו ועשו אותם. ואם נכלמו מכל אשר עשו. ווען עס וועט געבויט ווערן דער בית המקדש אין די דאזיקע מאסן און אין דער דאזיקער צורה וואס יחזקאל האט געזען, וועט נאך נישט אנקומען די צייט פונעם תיקון ביז עס וועט אנקומען די צייט וואס זיי וועלן זיך רייניקן פון זייערע עוונות. דאס הייסט, אלץ וואס מיר האבן געזען ביז אצינד, מיט אנדערע ווערטער איז דאס בתנאי. אויב איר וועט מתקן זיין אייערע מעשים, אויב יכלמו מכל אשר עשו, דאס איז דער אויב. אם דאס איז א ווארט פון תנאי. אויב זיי וועלן יכלמו זיין מכל אשר עשו, אויב זיי וועלן חוזר בתשובה זיין א תשובה שלמה, אזוי ווי חז"ל זאגן, ווער עס עובר איז א דבר עבירה און שעמט זיך דערמיט, מוחל מען אים אלע זיינע עוונות. און דאס איז די בחינה פון יכלמו. און פארוואס? ווייל ווען א מענטש טוט תשובה, איז אמאל טוט מען תשובה נאר צוליב, וואס מען רופט מן השפה ולחוץ, האבן מיר אמאל געזאגט. מען טוט עס נאר מן השפה ווייל מען איז אין דחק. דאס איז נישט, נישט באמת אן אמת'דיקע תשובה. אה, ווייל עס איז דא א גיהינום, נו אזוי לאמיר חוזר בתשובה זיין. ווען האט א מענטש באמת א בושה אינעם עוון וואס ער האט געטאן. פארשטייט.

חז"ל זאגן אז אויב א מענטש איז נכלם אין זיינע עוונות, איז עובר אן עבירה און שעמט זיך דערמיט, מוחל מען אים אלע זיינע עוונות. ווייל באמת ווערט א מענטש נישט נכלם אין די עוונות. אויב א מענטש טוט תשובה איז דאס ווייל ער ווייסט אז עס איז דא דערויף א שטראף. אבער זיך צו שעמען אין זיין עוון, דאס איז עפעס א זעלטן זאך, דאס איז א ווייטע זאך, און ווער עס איז זוכה באמת אנצוקומען צו דעם אז ער שעמט זיך אין זיין חטא, מוחל מען אים אלע די עוונות. אזוי זאגט ער מען דארף אז זיי זאלן יכלמו זיין, נכלמו מכל אשר עשו, און דעמאלט את צורת הבית הודע אותם, נאר דעמאלט וועט געבויט ווערן דער בית.

און דא דערמאנט ער אונדז דעם ענין פון צורת הבית דריי מאל. צורת הבית ותכונתו, וכל צורותיו, און דערנאך וכל צורותיו וכל תורותיו. דריי מאל דערמאנט ער וישמרו את כל צורתו ואת כל חוקותיו ועשו אותם. זאגט דער מלבי"ם, אז דאס קומט בעצם צו זאגן אונדז אנטקעגן דריי צורות. א', די צורה וואס מוז זיין. די צווייטע זאך, זאכן וואס מוזן נישט זיין. די דריטע זאך, בית המקדש השלישי. און מיר וועלן זיי איינציק ווייז אויספירן.

עס איז דא אינעם בית המקדש א נויטיקע צורה. וואס מיינט א נויטיקע צורה? בית ראשון, בית שני, משכן, משכן שילה, נישט וויכטיק וואו, מוז זיין אז דער בית זאל אריינ­נעמען די דאזיקע עלעמענטן. דאס מיינט אז עס זאל זיין א עזרה, אז עס זאל זיין א היכל, אז עס זאל זיין א קודש הקודשים, אז עס זאל זיין א מזבח, מזבח הזהב, מזבח הנחושת, דאס מיינט דער מזבח האבן. דאס זענען זאכן וואס מוזן זיין ביי יעדן בית מקדש. מיר האבן ביי קיין שטאפל נישט געהאט א בית מקדש וואו עס זאלן נישט זיין די דאזיקע נויטיקע זאכן. עס זענען דא זאכן וואס מוזן נישט זיין און זיי קענען זיך ענדערן לויט דער צייט, אזוי ווי עס האבן זיך געענדערט זאכן צווישן בית ראשון און בית שני. למשל, אין בית ראשון זענען געווען ריזיקע כרובים וואס שלמה האט געבויט וואס זענען געווען צוגעטשעפעט צו דער וואנט פונעם בית חוץ די כרובים וואס אויפן ארון, אין בית שני איז דאס שוין נישט געווען. אדער דער ענין פונעם ארון וואס איז שוין נגנז געווארן ביים סוף פון בית ראשון. אויב אזוי, איז דא נויטיקע זאכן, איז דא ווייניקער נויטיקע זאכן. די דריטע זאך, עס איז דא דער בית השלישי. דאס איז נאך א צורה פאר זיך, דאס איז דער בית השלישי וואס דאס איז די צייט פונעם תיקון און מען האט נישט געקענט מאכן אזא ווי אים אויך אין דער צייט פון עזרא, אפילו זיי האבן געוואוסט וואס יחזקאל האט געשריבן, און די דאזיקע נבואה איז זיי געווען באקאנט, ווייל יחזקאל איז דאך געווען פאר זיי, ער איז דאך געווען פון די גולים און זיי זענען שוין געווען פון די וואס האבן שוין זיך אומגעקערט פון גלות, עס זענען אריבער 70 יאר, פונדעסטוועגן, זעט דער בורא אז די דאזיקע זאכן זענען ספעציעל נאר פארן בית השלישי. וויבאלד זיי האבן געוואוסט אז עס איז נאך נישט אנגעקומען די צייט פונעם תיקון, האבן זיי דעריבער די דאזיקע זאכן נישט געטאן אזוי ווי עס שטייט אינעם ספר יחזקאל ווייל זיי זענען ספעציעל פארן בית השלישי.

זאגט דער מלבי"ם, נאכדעם וואס מיר האבן פארשטאנען אז עס זענען דא דריי צורות, א שטענדיקע צורה, א צורה וואס ענדערט זיך וואס איז געווען אין בית ראשון און נישט אין בית שני, און א דריטע צורה וואס איז א ספעציעלע צורה פארן בית השלישי, זאגט דער מלבי"ם איצט וועלן מיר פארשטיין וואס דא שטייט. אויף דער צורה וואס מוז זיין ביי יעדן בית מקדש, אויף דעם זאגט ער את צורת הבית ותכונתו ומוצאיו ומובאיו. דאס מוז זיין ביי יעדן בית מקדש. וואס איז די תכונה פונעם בית, וואס איז זיין שטענדיקע צורה, און דאס מוז זיין ביי יעדן בית מקדש, די חדרים, די טויערן און אזוי ווייטער. דעם בית וואס איז ספעציעל נאר פאר דער צוקונפט, וואס דאס איז וואס מיר האבן געזאגט דער בית השלישי, קען מען נישט מאכן אזוי ווי אים אין דער דאזיקער צייט וויבאלד די דאזיקע ענינים וועלן זיך אנטפלעקן נאר אין דער צוקונפט, זיי זענען א בחינה פון חוק, און דאס וועט זיך אנטפלעקן נאר אין דער צוקונפט, אויף דעם זאגט ער וכל צורותיו ואת כל חוקותיו, וואס דאס איז א בחינה פון חוקים, וואס דאס זענען זאכן וואס זייער טעם איז פארבארגן. און אויף די זאכן וואס זענען געווען אין איין בית און נישט אין דעם צווייטן בית, אין בית ראשון און נישט אין בית שני, יא, איז זיי, די זאכן וואס ענדערן זיך, וואס מען האט געקענט מאכן אין די טעג פון בית שני ווען מען האט געבויט דעם בית, וואס מען האט אים געבויט אויף אן אופן פון בית ראשון, די דאזיקע זאכן זענען נישט פארבארגענע חוקים, נאר זיי זענען נאר א בחינה פון תורות. תורות מיינט אז זייער טעם איז א באקאנטער טעם. אויב אזוי, איז אויך דאס, אויך די דאזיקע צורה און אלץ דאס כטוב לעיניהם, זאלסטו אויפשרייבן די צורה פונעם צוקונפטיקן בית אז דאס זאל זיין למשמרת פארן לעצטן דור. דאס זעען מיר אז יחזקאל האט דאס געשריבן פאר אונדזערע אויגן, זעט ער האט אונדז געשילדערט אלץ וואס ער האט געזען. און אויף דעם האט ער אים געזאגט וישמרו את כל צורתו. דער פירוש איז, אויב זיי וועלן היטן אלע זיינע צורות און אלע זיינע חוקים זיך צו פירן לויט דעם וואס ווערט געפאדערט, אין קדושה, אין טהרה, אין פארבעסערן זייערע מעשים, דעמאלט וועלן זיי זיין ראוי און גרייט צו די דאזיקע צורות, וואס בעצם ווייזן די דאזיקע צורות אויף דבקות מיטן אייבערשטן, אויף א חיבור פונעם אייבערשטן צו אונדז. אויב מיר וועלן פארבעסערן אונדזערע מעשים, וועלן מיר זיין ראוי צו אלץ דאס, און דעמאלט וועט געבויט ווערן דער בית השלישי ווי עס פאסט פאר זיי לויט זייערע מעשים.

זאת תורת הבית. על ראש ההר כל גבולו סביב סביב קודש קודשים הנה זאת תורת הבית. זאגט דער מלבי"ם, דא קומט ער אים צו זאגן אז דער בית השלישי וועט זיך אונטערשיידן פון די פריערדיקע בתים אין דעם וואס א', דער בית וועט זיין אויפן שפיץ בארג. דאס מיינט, דער בארג אליין אויף וועלכן עס וועט געבויט ווערן דער בית המקדש, נכון יהיה הר בית השם בראש ההרים. דער פירוש איז, דער בארג וועט זיין דער העכסטער פון אלע בערג וואס זענען אין ירושלים, דאס וועט זיין איין זאך. די צווייטע זאך, דער בית וואס איז געבויט הײַנט, שטייט אז ער איז נישט געבויט אינעם העכסטן פלאץ, וויבאלד די גמרא זאגט ובין כתפיו שכן, האבן זיי געזאגט וואס איז דער שענסטער פלאץ ביים אקס, דאס איז דער פלאץ וואס איז אין איתם, דאס מיינט אז ער איז אביסל נידעריקער, נישט דער העכסטער פון אלץ. דער בית השלישי וועט נישט זיין אזוי. הר בית השם וועט זיין אויפן שפיץ בארג. ער וועט זיין אינעם העכסטן פלאץ. נישט אינעם נידעריקערן פלאץ פונעם בארג, נאר אינעם העכסטן פלאץ. איז דא דא צוויי זאכן. א', אינעם העכסטן פלאץ פונעם בארג, ב', דער העכסטער בארג פון אלע בערג. און דאס קומט צו ווייזן אויף די דערהויבנקייט און די מעלה פונעם בית השלישי. נאך א זאך, זאגט ער דיר סביב סביב קודש קודשים כל גבולו. דאס מיינט, אינעם בארג הײַנט, אינעם בית המקדש הײַנט, איז דער בארג ארום נישט קודש קודשים, וויבאלד אויפן בארג ארום זענען געזעסן און געוואוינט גאנץ ישראל. אנטקעגן דעם, אזוי ווי מיר האבן געזען פריער אין בית השלישי, וועט די שטאט אליין זיין ווייט 25,000 אמה. קומט אויס אם כן אז דארט אינעם דאזיקן פלאץ וועט עס זיין ווי אין דער צייט פונעם משכן, אז אינעם דאזיקן פלאץ זענען געזעסן נאר די כהנים, נאר די הייליקע מענטשן פונעם פאלק. אויב אזוי, וועט סביב סביב אלץ זיין קודש קודשים. און דעמאלט דורך דעם וועט דער פלאץ פונעם מקדש אליין זיין הייליק וויבאלד דער רעשט פון פאלק וועט וואוינען ווייטער. און ער זאגט הנה זאת תורת הבית, אין דער דאזיקער תורה דארפן זיך פירן די וואס ווילן אז דער בית זאל געבויט ווערן.

ואלה מידות המזבח באמות, אמה אמה וטופח. וחיק האמה ואמה רוחב וגבולה אל שפתה סביב זרת האחד וזה גב המזבח. זאגט דער מלבי"ם, דער מזבח האט זיך כמעט נישט אונטערגעשיידט פונעם מזבח וואס איז געווען אינעם צווייטן בית המקדש. און דעריבער דערציילט ער דא אונדז די מעשה פונעם מזבח פאר זיך, וויבאלד די צורה פונעם בית המקדש, די כלל'דיקע צורה פונעם בית המקדש, איז געווען ספעציעל נאר פאר דער צוקונפט, זי איז געווען אנדערש פון דער צורה פונעם בית המקדש וואס איז געווען אין בית שני און אויך אין בית ראשון. אבער אנטקעגן דעם, די מאסן פונעם מזבח, זאגט דער מלבי"ם, קען מען מאכן אויך אין דער דאזיקער צייט. עס איז דא א מעגליכקייט אין פרינציפ אויך מקריב צו זיין קרבנות, עס זענען געווען ברייטע וויכוחים ווי באקאנט פארוואס מען איז נישט מקריב קרבנות הײַנט, פארוואס איז מען נישט מקריב קרבן פסח און נאך פיל האבן גערעדט און געשריבן דערויף, סוף כל סוף האבן גדולי ישראל אנטשיידן אז מען זאל אזוי נישט טאן. אבער אויף יעדן פאל, די מאסן פונעם מזבח זענען כמעט די זעלביקע אויך צום מזבח וואס איז געווען אין בית שני. מיר וועלן תיכף זען אז עס זענען געווען קליינע ענדערונגען, אבער חוץ פון דעם איז דער מזבח געווען דער זעלביקער. איצט לאמיר זען און ערקלערן אויף א כלל'דיקן אופן ווי אזוי דער מזבח האט אויסגעזען און דערנאך וועלן מיר זען די זאכן אין די פסוקים.

דער מזבח איז געווען געבויט, אויב מיר ווילן וועלן מיר דאס שילדערן ווי דריי קוביעס. אן אונטערשטע ברייטע קוביע, א קוביע איבער איר אביסל שמעלער, א קוביע איבער איר אביסל שמעלער. עס איז צוגעטשעפעט צו אים א כבש מיט וועלכן מען שטייגט ארויף ביז דער אויבערשטער קוביע, וואס אויף דער אויבערשטער קוביע איז בעצם געווען דער פלאץ פון דער מערכה אויף וועלכן מען איז געווען מקריב די קרבנות. אין דער אויבערשטער קוביע זענען געווען פיר קוביעס אין די ווינקלען, און תיכף וועל איך רעדן וועגן מאסן, אזוי וועל איך קענען פארשטיין דאס מער פינקטליך, זענען געווען פיר קוביעס אין די ווינקלען וואס די דאזיקע קוביעס זענען בעצם געווען די ווינקלען פונעם מזבח, און דאס איז א קוביע פון אמה אויף אמה אזוי ווי מיר וועלן תיכף ערקלערן. די קוביעס, אזוי ווי מיר וועלן איצט ערקלערן, איך האב דא געברענגט עפעס א צייכענונג, מען קען דאס זען אין פיל ערטער די צייכענונג פונעם מזבח. איך האב געזאגט, עס איז געווען אן אונטערשטע קוביע. די אונטערשטע קוביע איז געווען נידעריק. אינעם בית המקדש אין בית ראשון און אין בית שני, איז די אונטערשטע קוביע געווען אין א הייך פון אן אמה. און איר ברייט איז געווען 32 אמה אויף 32 אמה. איך זאג קוביע, דאס איז נישט בהכרח א קוביע, יא, איר פארשטייט, איך רעד וועגן עפעס נידעריק. איך רעד אן אמה, א קוואדראט פון אן אמה בנין אין דער ערד, 32 אמה לענג, 32 אמה ברייט. דער דאזיקער טייל אין בית ראשון און שני איז געווען הייך אן אמה, אין בית השלישי וועט ער זיין הייך צוויי אמות. און דאס איז די ענדערונג וואס מיר האבן צווישן בית שלישי און די פריערדיקע בתים. אז די הייך פונעם מזבח הייבט זיך אן צוויי אמות אונטן און נישט איין אמה. דעם דאזיקן טייל וואס ער הייסט דער אונטערשטער טייל פונעם מזבח, רופט מען יסוד. די דמים וואס מען האט געוואָרפן אויפן מזבח זענען אראפ אינעם יסוד. דער יסוד, תיכף וועלן מיר זען, האט נישט ארומגענומען פון אלע פיר זייטן, נאר דער יסוד, די דאזיקע ארויסשטעכעניש איז געווען ארויסשטעכנדיק נאר פון צוויי זייטן, און פון צוויי אנדערע זייטן זענען דא מיינונגען צי דאס איז געווען אביסל ארויסשטעכנדיק אדער אינגאנצן נישט ארויסשטעכנדיק, עס איז דערין א מחלוקת. אויף יעדן פאל, ער איז געווען ארויסשטעכנדיק פון צוויי זייטן און נישט פון אלע פיר זייטן. איבער אים איז געווען נאך א קוביע, און די דאזיקע נאך א קוביע וואס געפינט זיך איבער אים איז געווען אין א הייך פון פיר אמות, און איר ברייט איז געווען 30 אמה. אזוי גיט אכט, אויב די אונטערשטע קוביע איז 32 און איבער איר לייג איך א קוביע פון 30, דאס הייסט אז איך לייג זי אין מיטן, דאס הייסט אז פון יעדער זייט האבן מיר, ווערט אונדז געשאפן אן ארויסשטעכעניש פון אן אמה. תיכף וועלן מיר זען אז דאס איז נישט ממש פון אלע זייטן, אבער עס ווערט אונדז געשאפן אן ארויסשטעכעניש פון אן אמה. די דאזיקע ארויסשטעכעניש פון אן אמה ארום איז בעצם דער עודף און זי איז דער יסוד, אזוי ווי איך האב פריער ערקלערט, דאס איז דער אונטערשטער טייל פונעם מזבח. דער דאזיקער טייל, די צווייטע קוביע וואס דערויף מיר רעדן איצט וואס איר ברייט איז געווען 30 אמה, זי הייסט סובב. וויבאלד אויף אים, אויף דעם דאזיקן טייל, פלעגט דער כהן גיין און ארומגיין אויפן מזבח און וואַרפן די דמים. און אויף דעם זאגן מיר עלה בכבש ופנה לסובב. וויבאלד די ארויפגייונג אויפן כבש האט אים געברענגט ביז שפיץ מזבח, אבער עס איז געווען פונעם כבש עפעס אן ארויסגאנג צו רעכטס דורך וועלכן ער איז ארויפגעגאנגען אויפן סובב, וואס דאס איז דער סובב אזוי ווי מיר האבן געזאגט, דאס איז א פלאץ וואס איז א קוביע פון 30 אמה אויף 30 אמה, און זיין הייך איז א הייך פון פיר אמות. דערנאך, איבער דעם סובב, אגב פארן פלאץ פונעם יסוד וועלן מיר תיכף זען, האט מען גערופן מיט נאך א נאמען, עזרה תחתונה אדער עזרה קטנה. דער פלאץ וואו דער יסוד איז געווען ארויסשטעכנדיק, איז גערופן געווארן עזרה תחתונה אדער עזרה קטנה. וועלן מיר נאך אביסל פארשטיין אויך פארוואס. און דער פלאץ וואו דער סובב איז געווען ארויסשטעכנדיק אנטקעגן דער קוביע וואס איבער אים, איז גערופן געווארן די עזרה הגדולה אדער די עזרה העליונה. וואו דער כהן פלעגט גיין און זיך אַרומדרייען. אויפן יסוד פלעגט דער כהן געוויינטליך נישט גיין, אבער אויפן סובב פלעגט דער כהן גיין און זיך ארומדרייען כדי מזה צו זיין די דמים. דערנאך, איבער דעם, איז געווען א פלאץ וואס הייסט הראל. דער הראל, זיין הייך איז געווען פיר אמות מיט די קרנות. די קרן האבן מיר געזאגט דאס איז דער ווינקל וואס איז געווען ביים עק. אן די קרן, פונעם סובב ביזן מזבח אליין, איז דאס געווען א הייך פון דריי אמות. דער מזבח אליין דאס איז שוין דער דאך פונעם מזבח, אלץ איז געטאן געווארן אויפן דאך פונעם מזבח, דאס מיינט די מערכות, דער תפוח אויף וועלכן עס איז געווען דער דשן, די קרבנות, די האלצן, אלץ זענען געווען עטליכע מערכות דארט אויפן דאך פונעם מזבח. און פונעם סובב ביזן דאך פונעם מזבח איז געווען א הייך פון דריי אמות. פונעם דאך פונעם מזבח נאך פיר קרנות, פיר ווינקלען, אין יעדן ווינקל פונעם מזבח א קרן, ווען די דאזיקע קרן שטעכט ארויס אן אמה אויף אן אמה. דהיינו דאס איז ממש א קוואדראט, א קוואדראט פון אן אמה אויף אן אמה וואס שטייט אין די ווינקלען. איצט דער גאנצער דאזיקער פלאץ וואס איז געווען איבער דעם סובב, דאס איז בעצם רעדן מיר וועגן דער דריטער קוביע, יא, דער גאנצער דאזיקער פלאץ הייסט הראל. און זיין ברייט איז געווען 28 אמה. ווען מיר רעדן וועגן 28 אמה אנטקעגן 30 אמה אונטן, דאס הייסט אז פון יעדער זייט ארום זענען מיר אריין אן אמה. וויבאלד אויב דו גייסט אריין אן אמה פון דא און אן אמה פון דא פון 30, בלייבסטו מיט 28. אויב אזוי קומט אויס אז די דאזיקע קוביע די אויבערשטע איז די דריטע, זי איז געווען אין מיטן פונעם טייל פון דער נידעריקערער קוביע פון וואס מען רופט דעם סובב, זי איז געווען אין זיין מיטן, און דעמאלט קען דער וואס גייט אין סובב זיך ארומדרייען צו אלע פיר רוחות, ער האט א ברייט פון אן אמה אויף אן אמה, א פלאץ צו גיין פאר די פיס פון די כהנים אין סובב. אזוי ווי איך האב געזאגט, דער אויבערשטער טייל, די אויבערשטע קוביע וואס אויף איר איז געווען די מערכה, הייסט הראל און איר הייך איז געווען דריי טפחים.

נאכדעם וואס מיר האבן א כלל'דיקן בליק אויפן מזבח, לאמיר דא זיך אפשטעלן אויף נאך אן ענדערונג. ער זאגט דא ואלה מידות המזבח באמות, באמות אמה אמה וטופח. אגב דאס ווארט אמה ווערט דא דערמאנט פינף מאל אינעם פסוק. מידות המזבח באמות, אמה אמה וטופח. וואס האט ער געמיינט צו זאגן אמה וטופח? ערקלערט דער מלבי"ם, אז וויבאלד די מאסן זענען נישט געווען די זעלביקע, אמאל האט מען געקענט רעדן וועגן דער אמה אויף אן אמה פון פינף טפחים, און אמאל האט מען געקענט רעדן וועגן אן אמה פון זעקס טפחים. און שוין חז"ל שטעלן זיך אפ אויף ווען פינף טפחים, ווען זעקס טפחים, אמה של כלים, אמה של בנין, חז"ל שטעלן זיך אפ אויף די ענדערונגען צווישן זיי. די אמה סתם איז פינף טפחים, און ווען זי איז אן אמה מער ברייטער, דעמאלט האט מען געקענט מאכן אויך אן אמה פון זעקס טפחים. א טפח דאס איז געוויינטליך דער פלאץ פון א פויסט פון דער האנט פונעם מענטש, מער אדער ווייניקער דאס איז א טפח. אזוי ווען ער רעדט מיט מיר דא אמה וטופח, דאס הייסט ער מיינט צו זאגן א געוויינטליכע אמה פון פינף טפחים פלוס א טפח, דהיינו נאך איין טפח, אזוי רעד איך מיט דיר דא וועגן אן אמה פון זעקס טפחים.

איצט זאגט ער אונדז חיק האמה. גיב אכט, וחיק האמה ואמה רוחב וגבולה אל שפתה סביב און אזוי ווייטער. וואס מיינט חיק האמה? ערקלערט דער מלבי"ם, דער חיק דאס הייסט דער יסוד. דאס זענען די צוויי אונטערשטע אמות וואס דערויף מיר האבן גערעדט, וואס דאס איז געווען דער טייל צוגעטשעפעט צו דער ערד פונעם מזבח וואס אין בית ראשון און שני איז געווען אין א הייך פון אן אמה, אין בית השלישי וועט ער זיין אין א הייך פון צוויי אמות, אויף דעם דאזיקן טייל רופט ער חיק. און פארוואס הייסט דאס חיק? וויבאלד די דאזיקע זאך געפינט זיך אין חיק פון דער ערד, כביכול געפינט זי זיך אינעם חיק פון דער ערד, דעריבער האט מען זי גערופן חיק. זאגט אם כן דער מלבי"ם, איז חיק האמה, און דער חיק אזוי ווי מיר האבן ערקלערט דאס איז דער ארויפגאנג פונעם יסוד, ער איז געווען אין א געוויינטליכער אמה, אן אמה סתם, אן אמה פון פינף טפחים. און אזוי אויך די אמה רוחב, וואס איז געווען דער יסוד ברייט אן אמה ביחס צום סובב, אזוי ווי מיר האבן ערקלערט אז ער איז ארויסגעשטאָכן ארויס, דאס איז אויך געווען אין אן אמה פון פינף טפחים. זאגט דער מלבי"ם אז דאס איז אזוי ווי די מיינונג פונעם רמב"ם וואס חז"ל זאגן אז אמת יסוד בקטנה, דאס גייט נישט צוריק אויפן אריינגאנג פונעם יסוד און אזוי ווייטער, ווער עס וויל זאל דא אריינקוקן אינעם מלבי"ם וואס גייט דא אריין צו ערקלערן די מחלוקת, מיר וועלן נישט אריינגיין אין אלע פרטים וואס דערין.

וגבולה אל שפתה סביב זרת האחד. דער מלבי"ם ערקלערט אז וואס מיר רעדן דא וועגן גבולה אל שפתה סביב זרת האחד, רעדן מיר וועגן וואס איז געווען גערופן אין בית שני חוט הסיקרא. און איך וועל ערקלערן. ווי באקאנט אז אין הזאת דמים אינעם בית המקדש, זענען געווען דמים וואס מען איז זיי געווען מזה אויפן אויבערשטן טייל פונעם מזבח, און זענען געווען דמים וואס מען איז זיי געווען מזה אויפן אונטערשטן טייל פונעם מזבח. למשל, עולת העוף אויפן אויבערשטן טייל פונעם מזבח, חטאת העוף אויפן אונטערשטן טייל פונעם מזבח. ווען מען רעדט אין עולת בהמה און חטאת בהמה איז דאס פארקערט. עולת בהמה איז מזה דמים אויפן אונטערשטן טייל, און חטאת בהמה אויפן אויבערשטן טייל. ווער עס וויל זאל זיך צוהערן די משניות וואס מיר האבן איבערגעגעבן אין זבחים, איז דא א לייכטער סימן, עס שטייט העוף עולה למעלה. דאס איז א סימן צו געדענקען. עולת העוף, עולה, עולה, העוף, עף, למעלה. העוף עולה למעלה. און דעמאלט פארשטייסטו ממילא אז חטאת העוף איז מזה איר בלוט, מיצוי איר בלוט איז אונטן. און אין בהמה איז דאס פארקערט. דאס הייסט אז אין בהמה איז די עולה אונטן און די חטאת איז אויבן. אויף יעדן פאל, דער דאזיקער אונטערשייד איז ארויסגעקומען צום אויסדרוק אינעם משכן דורך מכבר רשת מעשה נחושת. דורך דעם האט מען געוואוסט וואס איז דער אויבערשטער טייל, וואס איז דער אונטערשטער טייל. אין בית שני איז געווען א פאדעם, א רויטער פאדעם וואס מען האט אים גערופן חוט הסיקרא, און ער איז געווען א חוצץ און האט מפריד געווען צווישן דעם אויבערשטן טייל און דעם אונטערשטן טייל. זאגט דער מלבי"ם, איצט רעדט ער מיט אונדז אז אין בית השלישי וועט זיין ארויסשטעכנדיק פונעם מזבח א בנין ווי די מאס פון א זרת. און דער דאזיקער בנין וועט זיין ווי א ארויסשטעכנדיקער פאס פונעם מזבח און ער וועט זיין דער גבול צווישן די אויבערשטע דמים און די אונטערשטע דמים. און די דאזיקע זאך וועט האבן א ברייט פון א זרת און דאס איז וואס מען רופט גב המזבח.

גוט, נאכדעם וואס מיר האבן פארשטאנען די כלל'דיקע צייכענונג פונעם מזבח, לאמיר איצט אראפגיין צו די פרטים. ומחיק הארץ עד העזרה התחתונה שתיים אמות ורוחב אמה אחת. ומהעזרה הקטנה עד העזרה הגדולה ארבע אמות ורוחב האמה. אזוי ווי מיר האבן פריער ערקלערט, מחיק הארץ מיינט דאס איז דער טייל פונעם יסוד, עד העזרה התחתונה, דער אויבערשטער טייל פונעם יסוד, מיר האבן פריער געזאגט אז דער גאנצער יסוד איז צוויי אמות, דאס איז וואס ער זאגט אונדז דא שתיים אמות. ביז וואו? ביז העזרה התחתונה. מיר האבן ערקלערט אז די עזרה התחתונה אדער די עזרה הקטנה דאס איז די ארויסשטעכעניש פונעם יסוד. אזוי האט מען דאס גערופן אנטקעגן דער ארויסשטעכעניש פונעם סובב וואס איז געווען אויבן וואס זי הייסט די עזרה העליונה אדער די עזרה הגדולה. אזוי איז די דאזיקע ארויסשטעכעניש וואס אונטן פונעם יסוד וואס איז געווען ארויסשטעכנדיק כלפי חוץ, דאס הייסט די עזרה הקטנה. ומהעזרה הקטנה עד העזרה הגדולה, וויפל מען דארף איצט ארויפגיין, איצט רעדט מען וועגן דער צווייטער קוביע, וואס די צווייטע קוביע אזוי ווי מיר האבן געזאגט הייסט דער סובב און איבער איר איז געווען דער סובב וואו די כהנים פלעגן גיין, וויפל דארף מען ארויפגיין? זאגט אונדז די משנה פיר אמות. די ארויפגייונג איז פיר אמות וויבאלד פון דער ארויסשטעכעניש פונעם יסוד ביזן דאך פונעם סובב, וואס מיר גייען בעצם ארויף די גאנצע הייך פונעם סובב, איז די הייך פיר אמות. און דאס איז וואס דא שטייט ומהעזרה הקטנה עד העזרה הגדולה ארבע אמות. ורוחב האמה. ורוחב האמה, דאס הייסט אויך דארט איז געווען א ברייט פון אן אמה, די ברייט פון דער ארויסשטעכעניש, סיי פונעם יסוד אנטקעגן דעם סובב, סיי פונעם סובב אנטקעגן דעם טייל וואס געפינט זיך איבער אים וואס איז דער טייל אויף וועלכן עס איז געווען די מערכה, יעדער איינער איז געווען ארויסשטעכנדיק אן אמה אנטקעגן דעם טייל וואס געפינט זיך איבער אים.

וההראל ארבע אמות. ומהאריאל ולמעלה הקרנות ארבע. איצט גייט ער אריבער צו רעדן וועגן דער דריטער קוביע, וואס די דריטע קוביע איז געווען אויפן סובב, און פון דארט פיר אמות. און מיר האבן שוין ערקלערט אז די פיר אמות פונעם הראל דאס איז פיר אמות כולל די קרנות. דאס הייסט מיר רעדן וועגן דעם הראל וואס שטייגט ארויף דריי אמות און די קרן נאך אן אמה, אויף דעם רעדט ער צוזאמען האבן מיר פיר אמות. און דאס איז וואס דא שטייט ומהאריאל ולמעלה הקרנות ארבע. ער וויל דיר זאגן איבער דעם אריאל ולמעלה הקרנות ארבע, זענען געווען פיר קרנות, אזוי אז ווען איך האב דיר געזאגט פיר אמות האב איך דערין אריינגענומען אויך די אויבערשטע אמה וואס דאס זענען די קרנות, און צוזאמען פיר אמות. אבער אויב מיר רעדן נאר וועגן דעם הראל אליין ביזן פלאץ פון דער מערכה, דעמאלט זענען מיר אנגעקומען נאר צו א הייך פון דריי אמות. דער מלבי"ם מאכט דא א חשבון אז בעצם די לאקאציע פונעם חוט הסיקרא אין בית שני אנטקעגן דער לאקאציע פונעם חוט הסיקרא אין בית שלישי איז געווען אנדערש. דער אונטערשייד איז געקומען פון דעם וואס בעצם דער יסוד אין בית השלישי פארנעמט שוין אן אמה. אזוי אז אויב דו ווילסט מאכן עפעס וואס שנייַדט דעם מזבח אין מיטן, קומסטו שוין אן צו א פלאץ אנדערש פונעם פלאץ צו וועלכן דו ביסט אנגעקומען ווען דו שנייַדסט דעם מזבח אין מיטן ווען דער יסוד זיין הייך איז נאר אן אמה. און דעריבער וויל ער זאגן אז די לאקאציע פונעם חוט הסיקרא איז אנדערש און ער רעכנט אויך אויס די לאקאציע וויפל דאס קומט אויס פינקטליך, מיר וועלן נישט דא אריינגיין אין פרטים.

והאריאל שתים עשרה אורך בשתים עשרה רוחב רבוע אל ארבעת רבעיו. איצט גייט ער אריבער צו רעדן וועגן ברייט פון פלאץ פון דער מערכה. און ברייט פונעם פלאץ פון דער מערכה איז נישט פארשטענדליך ווי ער קומט אן צו א חשבון פון 12 לענג אויף 12 ברייט. מיר האבן דאך פאר א רגע ערקלערט אז דער פלאץ פונעם אריאל אדער הראל, דער דאזיקער פלאץ אליין האבן מיר דאך געזאגט זיין ברייט 28 אמה. אויב ער איז 28 אמה, ווי ביסטו אנגעקומען צו 12 אמה ווען דו רעדסט וועגן אים? איז באמת זאגן חז"ל אז די כוונה פון די זאכן אויב מיר נעמען זיין דאך און פון מיטן מערכה מעסטן מיר צו רעכטס און מעסטן לינקס 12 אמה. לכאורה איז דאס נאך אלץ נישט פינקטליך, ווייל לויט וואס מיר האבן פריער ערקלערט איז די ברייט געווען 28 אויף 28. און אויב דו נעמסט פונעם מיטלסטן פונקט 12 אהין 12 אהער ביסטו אנגעקומען צו 24. בלייבסטו נאך אלץ אז עס פעלט דיר פיר אמות. וואו זענען יענע פיר אמות? איז דער חשבון געווען אזא. דער פלאץ אויף וועלכן מיר באציען זיך, רעדן וועגן מזבח, וואס ער איז דער נוצבארער פלאץ אינעם מזבח, דאס איז דער פלאץ פון דער מערכה. נישט יעדער פלאץ איז געווען נוצבאר אינעם מזבח, וויבאלד אויב מיר רעדן קודם כל וועגן די ווינקלען פונעם מזבח, נעמט שוין אראפ אן אמה ארום. אן אמה ארום קען מען נישט נוצן וויבאלד דער דאזיקער פלאץ דאס זענען ווינקלען, עס איז דא א ווינקל פון דא א ווינקל פון דא, אזוי אז ממילא האט געמוזט דער פלאץ פון דער מערכה זיך אריינציען אריין. נישט נאר דער דאזיקער פלאץ גייט אריין, נאך אן אמה זענען אריין פון יעדער זייט. פארוואס? דאס איז געווען דער פלאץ צום גיין פאר די פיס פון די כהנים. די כהנים פלעגן גיין ארום דער מערכה אויפן דאך פונעם מזבח, אזוי אז מען האט געדארפט א פלאץ צום גיין פאר די פיס פון די כהנים. אויב אזוי לאמיר מאכן דעם חשבון. פונעם עק פונעם מזבח איין אמה זענען מיר אריין, דאס איז די אמה פון די קרנות. נאך אן אמה זענען מיר אריין, דאס איז דער פלאץ צום גיין פאר די פיס פון די כהנים. קומט אויס אם כן אז פון רעכטס צוויי אמות, פון לינקס צוויי אמות, האבן מיר אראפגענומען פיר אמות. איז פינקטליך אם כן אז די ברייט פונעם פלאץ פון דער מערכה איז 24 אמות. 24 אמות און נאך צוויי אמות פון יעדער זייט פון אן אמה צום גיין פאר די פיס פון די כהנים און אן אמה פון די קרנות וואס זענען געווען אין די פיר ווינקלען פונעם מזבח, ממילא קומט אונדז אויס אז אויב איך מעס פון מיטן און צו רעכטס, פון מיטן און צו לינקס, 12 אמה צו רעכטס, 12 אמה צו לינקס, 12 אמה צו פאָראויס, 12 אמה צוריק, בין איך אנגעקומען בסך הכל צו 24 אמות אויף 24 אמות, ווען אויסער דעם האבן מיר נאך אלץ נאך אן אמה וואס ארומגייט צום גיין פאר די פיס פון די כהנים און נאך אן אמה ארום וואס איז געווען פון די קרנות. אזוי אז דאס איז וואס דא שטייט והאריאל, וואס די כוונה איז דער דאך פונעם אריאל וואס דאס איז דער פלאץ פון דער מערכה, 12 לענג אויף 12 ברייט רבוע אל ארבעת רבעיו. די כוונה איז אז די דאזיקע זאך איז געווען געמאכט אין א צורה וואס איז געווען פירעקיק. פארוואס דערמאנט ער דא דעם ענין פון רבוע? איז שוין דער מלבי"ם דערמאנט פריער, וויבאלד אינעם יסוד, איז דער יסוד נישט געווען פון אלע פיר זייטן, ער איז געווען נאר פון צוויי זייטן. און דעריבער ווען ער וויל מבדיל זיין דעם יסוד פונעם סובב און פונעם אריאל אדער הראל, ווען ער וויל זיי מבדיל זיין זאגט ער דיר זיי זענען געווען ממש פירעקיק. וויבאלד דער יסוד איז נישט געווען ממש פירעקיק, ער איז געווען ארויסשטעכנדיק פון צוויי זייטן און פון צוויי אנדערע זייטן איז ער געווען קירצער.

והעזרה ארבע עשרה אורך בארבע עשרה רוחב אל ארבעת רבעיה והגבול סביב אותה חצי האמה והחיק לה אמה סביב ומעלותיהו פנות קדים. והעזרה, איצט רעדט ער וועגן דער עזרה הגדולה, וואס די עזרה הגדולה דאס איז בעצם דער פלאץ פונעם סובב אזוי ווי מיר האבן ערקלערט, דאס איז די צווייטע קוביע אויבן, דאס הייסט די עזרה הגדולה, און איר ברייט איז 28, אזוי ווי מיר זעען, דאס איז די ברייט. אזוי דעריבער איצט זאגט ער אונדז אז ווען מיר מעסטן די ברייט פון מיטן, זאגט ער דיר לענג אויף 14 און 14 לענג אויף 14 ברייט. לענג 14, 14 ברייט, וואס דאס מיינט בעצם פונעם מיטלסטן פונקט האבן מיר באקומען בסך הכל 28. און איצט אויסער דעם, זאגט ער דיר והגבול סביב אותה חצי האמה. וואס איז הגבול סביב אותה? דאס איז וואס מיר האבן ערקלערט פריער אז עס איז געווען עפעס א געביידע וואס איז אביסל ארויסגעשטאָכן פונעם מזבח, די דאזיקע ארויסשטעכנדיקע געביידע דאס איז געווען אנשטאט חוט הסיקרא. דער דאזיקער פלאץ איז געווען אין מיטן פונעם מזבח און ער איז געווען באשטימט מבדיל צו זיין צווישן די אויבערשטע דמים און די אונטערשטע דמים, אויף דעם רעדט ער דא והגבול סביב אותה. דאס איז געווען דער גבול וואס ער איז געווען א האלבע אמה וואס ער איז בעצם געווען אן ארויסשטעכעניש אינעם געביידע פונעם מזבח וואס ער איז געווען א מפריד צווישן די אויבערשטע דמים און די אונטערשטע דמים. והחיק לה אמה סביב. דער חיק אמה סביב אזוי ווי מיר האבן ערקלערט דאס איז געווען דער יסוד. און דער יסוד איז אן אמה סביב. וואס האט ער אונדז געוואלט ארויסהייבן מיט דעם וואס ער איז אן אמה סביב? מיר האבן דאך שוין געזען דאס פריער. זאגט דער מלבי"ם, אז עס איז געווען א פלאץ צו זאגן וויבאלד עס איז געווען אן ארויסשטעכעניש פונעם גבול, אזוי ווי מיר האבן ערקלערט אז דאס איז דער פלאץ וואס איז מפריד צווישן די אויבערשטע דמים און די אונטערשטע, איז דאס געווען ממש ארויסשטעכנדיק ארויס, און די ארויסשטעכעניש זאגט דער מלבי"ם דאס איז געווען א האלבע אמה. אזוי איז געווען אם כן א פלאץ צו זאגן אז דעמאלט דארף מען פארברייטערן דעם יסוד מער צוליב דער דאזיקער ארויסשטעכעניש, מען דארף פארברייטערן דעם יסוד מער. זאגט ער דיר ניין, דער יסוד איז נישט געווען מער ברייט נאר דער יסוד איז געווען אן אמה בלויז און עס איז נישט געווען אין צוגאב צו דעם נאך די האלבע אמה פון דער ארויסשטעכעניש פונעם גבול, מען האט זיך נישט גערעכנט דערמיט נאר עס איז געווען נאר אן אמה.

ומעלותיהו פנות קדים. מעלותיהו פנות קדים די כוונה איז ווער עס איז געווען ארויפגיין אויפן מזבח, האט זיך געקערט צו דער מזרח זייט. און אויב מיר וועלן נאך אמאל זיך צייכענען און זיך פארשטעלן אין וועלכער צורה איז געווען געבויט דער בית המקדש, איז דער בית המקדש געווען געבויט אז זיין אריינגאנג איז געווען פון דער זייט פון הר הזיתים. נישט זיך צו פארפלאנטערן, נישט פון דער זייט אזוי ווי מיר קומען אריין צום כותל, נאר פון דער זייט פון הר הזיתים. פון דארט איז געווען דער אריינגאנג. איצט אין דעם רגע וואס מען קומט אריין אזוי, אנטקעגן אונדז וואס מיר זעען תיכף אין דער עזרה אין דעם אינערליכן הויף, וואס מען רופט עזרת הכהנים, וואס מיר זעען תיכף דאס איז דער מזבח. דער מזבח, זיין כבש איז געווען צו דער לינקער זייט, דאס מיינט צו דער דרום זייט. פאר דעם וואס קומט פון דער זייט פון הר הזיתים, איז ווען איך זאג די לינקע זייט מיינט דאס די דרום זייט. דאס מיינט אויב מיר קוקן הײַנט למשל פון דער זייט פונעם כותל, איז דאס צו דער זייט פון עזרת נשים, נישט צו דער זייט פון עזרת גברים. די זייט פון עזרת גברים דאס איז צפון. אלע זבחים וואס זענען קודשי קודשים זענען געשאָכטן געווארן אין יענער זייט. וואס דאס איז צו דער זייט פון עזרת גברים, וואס דאס מיינט אז זייער שחיטה איז אין צפון. איך רעד איצט נישט וועגן דעם פלאץ, ווייל דער פלאץ איז דאך ודאי מען רעדט מער אינעווייניק צו דער זייט פון אל אקצא, מען רעדט איצט נישט וועגן דעם פלאץ פונעם כותל, איך מיין נאר אז מיר זאלן כאפן פארשטעלן זיך די זייטן. אויב אזוי קומט אויס אז דער כבש איז געווען פון דער לינקער זייט. איצט ווען דער כהן איז געווען ארויפגיין אויפן כבש, איז ער בעצם ארויף פון דער דרום זייט און זיין פנים צו וואו? צו צפון. איצט, עלה בכבש ופנה לסובב. ווען ער קערט זיך צום סובב קערט ער זיך תיכף צו דער רעכטער זייט. וויבאלד אלע פניות וואס דו קערסט זיך זאלן זיין אויף רעכטס. אזוי קערט ער זיך תיכף צו דער רעכטער זייט. צו וועלכער זייט קערט ער זיך? ער קערט זיך צו דער מזרח זייט. ער קערט זיך צו דער קדים זייט. ווען דו גייסט ארויף פון דער דרום זייט, אויב דו גייסט ארויף פון דער זייט פון עזרת נשים צו דער זייט פון עזרת גברים און נעמסט רעכטס, ביסטו געגאנגען צו דער זייט פון הר הזיתים. דו האסט זיך געקערט צו דער זייט פון מזרח. דאס איז עלה בכבש ופנה לסובב, פניות זענען צו רעכטס און דעמאלט ביסטו אנגעקומען צו דער קדים זייט. דאס איז וואס ער זאגט. אמה סביב ומעלותיהו פנות קדים. ווען ער איז געווען ארויפגיין אויפן מזבח, האט ער זיך געקערט צו דער מזרח'דיקער זייט אז אלע פניות וואס דו קערסט זיך זאלן זיין אויף רעכטס.

ויאמר אלי בן אדם כה אמר השם אלוקים אלה חוקות המזבח ביום היעשותו להעלות עליו עולה ולזרוק עליו דם. דער אייבערשטער מודיע איצט אים ווי אזוי עס וועט זיין די חנוכה פונעם מזבח. ווי באקאנט ווען מען בויט א בית מקדש, ווען מען האט געבויט דעם משכן, איז דא די חנוכה. די חנוכה דאס איז נישט נאר א פייערונג. די חנוכה דאס איז כדי צו מקדש זיין דעם פלאץ. און אויך ווען די סנהדרין פלעגן אנטשיידן צוצולייגן צו די עזרות אדער צו די לשכות, האט מען געדארפט א גאנצן פראצעס מיט דער סנהדרין ווי אזוי מקדש צו זיין דעם פלאץ. אזוי אויך דא, האט מען געדארפט מקדש זיין דעם פלאץ, מען האט געדארפט חונך זיין דעם בית השלישי. און ער מודיע אים ווי אזוי מען וועט טאן די חנוכה פונעם מזבח אין דער צוקונפט. זאגט דער מלבי"ם, דער נייער מזבח, דער וועג אים צו חונך זיין דאס איז דורך תמידין. דורך קרבן תמיד של שחר. אבער דא זאגט דער מלבי"ם, וועט די חנוכה נישט זיין נאר די חנוכה פונעם מזבח, זי וועט זיין א כלל'דיקע חנוכה פארן גאנצן בית המקדש. זאגט דער מלבי"ם, אין דער צייט פון עזרא איז אויך געווען א חנוכה פארן מזבח, אבער דארט איז דאס געווען א הוראת שעה, דארט איז דאס געווען אויף אן אנדערן אופן, אויף אן אנדערער צורה, וויבאלד דארט האבן זיי געוואוסט אז דאס איז נישט דער צוקונפטיקער בית. זיי האבן געוואוסט אז דאס איז נישט דער בית וואס וועט בלייבן, זיי האבן געוואוסט אז ער וועט נאך פארוויסט ווערן און מיר האבן שוין דערויף גערעדט עטליכע מאל אין דער פארגאנגענהייט. דא זאגט אים דער אייבערשטער צו אז דער דאזיקער בית וואס וועט געבויט ווערן און ער וועט זיין דער בית השלישי, יחזקאל וואס ער רעדט איצט מיטן הייליקן בורא, וואס איז אויך געווען א כהן, ער אליין וועט טאן די עבודה פון חינוך בית המקדש. יחזקאל אליין וועט חונך זיין דעם בית המקדש. און דעריבער מאכט מען דא חינוך אין אן אנדערער צורה פונעם חינוך וואס איז געווען אין בית שני.

זאגט דער מלבי"ם, אינעם משכן האבן מיר געזען אז דער חינוך איז געווען מיט קרבנות וואס אויך זיי זענען געווען קרבנות וואס האבן געגאלטן נאר אויף א שעה. צייטווייליקע קרבנות, קרבנות קערת כסף אחת, שלושים ומאה משקלה, אלע קרבנות פון די נשיאים וואס זיי זענען געווען איינמאליקע קרבנות, דאס זענען נישט קרבנות וואס מען איז ווייטער מקריב זיי אויף אן אופן פון תמיד. און דאס איז וואס ער זאגט אונדז דא ביום היעשותו, זאלסטו אים חונך זיין כדי אז ער זאל זיין ראוי מעלה צו זיין אויף אים די אברי העולה, זורק צו זיין אויף אים דם העולה, קודשי קודשים, קדשים קלים, זאלסטו חונך זיין דעם מזבח כדי מען זאל קענען אנהייבן מקריב זיין אויף אים קרבנות. ונתתה אל הכהנים הלוויים אשר הם מזרע צדוק הקרובים אלי נאום השם אלוקים לשרתני. ונתתה אל הכהנים הלוויים אשר הם מזרע צדוק. מיר האבן שוין געזען, בעצם האבן מיר דערמאנט, נאך נישט האבן מיר דאס געזען מפורש, אבער מיר האבן דערמאנט אז נאר די בני צדוק וועלן זיין כשר צו דער עבודת המקדש פאר דער צוקונפט, ווייל זיי זענען שטענדיק געווען נאענט צום אייבערשטן, זיי האבן נישט געדינט עבודה זרה. א כהן וואס האט געדינט עבודה זרה איז נפסל געווארן צו עובד זיין אינעם בית המקדש. דעריבער זאגט ער אים נאר הכהנים הלוויים אשר הם מזרע צדוק הקרובים אלי. הכהנים הלוויים די כוונה די כהנים פון שבט לוי, דאס איז די כוונה הכהנים הלוויים. וואס זיי זענען נאענט צו מיר נאום השם אלוקים לשרתני, זיי האבן נישט געדינט עבודה זרה, זיי האבן מיר געדינט, אזוי וועלן זיי איצט מקריב זיין לשרתני. און דער אייבערשטער מודיע אים איצט פר בן בקר לחטאת ונתתה, ווער? דו. אזוי ווי מיר האבן פריער געזאגט אז יחזקאל אליין וועט זיין דארט אינעם חינוך המקדש און ער אליין וועט זיי געבן דעם פר כדי זיי זאלן מקריב זיין. ולקחת מדמו ונתתה על ארבע קרנותיו ואל ארבע פינות העזרה ואל הגבול סביב וחיטאת אותו וכיפרתהו. ולקחת מדמו, ער מודיע אים אז אויך ער אליין, יחזקאל, וועט נעמען און טאן אויך דאס בלוט. די לקיחה דאס איז די קבלה אין א כלי. וויבאלד ווי אונדז באקאנט שחיטה איז כשר ביי א זר, אבער פון קבלה און ווייטער, קבלת הדם פונעם האלדז פון דער בהמה און ווייטער, פון דארט איז מצוות כהונה. די נתינה וואס דא שטייט ונתתה על ארבע קרנותיו, דאס איז מתן קרנות. ונתתה מדמו אויף די פיר קרנות פונעם מזבח און אויף די פיר ווינקלען פון דער עזרה. וואס איז פינות העזרה? די עזרה דאס איז נישט די עזרה פונעם בית המקדש, די עזרה אזוי ווי מיר האבן פריער ערקלערט דאס איז די עזרה גדולה און די עזרה קטנה, דא רעדט מען וועגן דער עזרה הגדולה, בעצם וועגן דעם סובב, ער הייסט עזרה גדולה. ואל הגבול, אל הגבול האבן מיר געזען אז דאס איז דער זרת וואס איז ארויסגעשטאָכן ארויס פונעם מזבח, ער הייסט גבול, חוט הסיקרא, יא, אינעם בית המקדש השלישי וועט דאס הייסן גבול, ער איז געווען ארויסשטעכנדיק. און דער האלבער טפח דער אויבערשטער געהערט בעצם צום אויבערשטן טייל, געהערט צו אויבן. וחיטאת, אן ארט וואו עס שטייט וחיטאת די כוונה איז אז מען גיט דאס בלוט מיטן פינגער, אזוי ווי מען פלעגט געבן אינעם מזבח הפנימי ווען ער האט גענומען און מחטא געווען דעם מזבח פון זיינע 4 ווינקלען אין דער עבודת יום הכיפורים. וכיפרתהו. וכיפרתהו די כוונה איז דורך דעם וואס ער שיט די שיריים אינעם יסוד, דורך דעם וכיפרתהו. דער ענין דא פון דער כפרה דאס איז נישט אינעם זין פון מכפר צו זיין אויף עפעס, נאר דאס איז אינעם זין ווי כפורים אינעם זין פון צו טהרן עפעס, יא, ווי ובא אל כפורי ידי, לכפורי ידי ווי צו רייניקן זיינע הענט. דאס איז די באדייטונג דא. אזוי זאגט ער אים דארט וחיטאת אותו וכיפרתהו. ערקלערט דער מלבי"ם, דא אנטפלעקט ער אונדז בעצם עטליכע זאכן אין ענין פון תחיית המתים. א', ער אנטפלעקט אונדז אז אין דער צייט וואס מען וועט חונך זיין דעם מקדש וועט שוין דעמאלט זיין תחיית המתים, ווייל זעט דו זעסט אז יחזקאל לעבט און עקזיסטירט. און יחזקאל דאך אלע ווייסן מיר איז שוין נישט מיט אונדז. וואס מיינט דאס? תיכף ווען עס וועט געבויט ווערן דער בית המקדש וועט שוין זיין תחיית המתים, ער וועט חונך זיין דעם בית המקדש. נאך א זאך לערנען אונדז דא די פסוקים, אז די תחיה וועט זיין אין גוף און נפש. די כוונה איז אז ער וועט אויפשטיין ממש מיט א לבוש פון בשר, גידים און עצמות, ער וועט זיין שלם אין זיין גוף פון יעדן מום. ווייל זאגט דער מלבי"ם, אויב וועסטו זאגן אז ער וועט קומען ווי א נשמה, ווי א רוח, ווי א מלאך, איז דער מלאך נישט כשר צו דער עבודה. אויב וועסטו זאגן אז ער וועט זיין א חסר, איז א בעל מום נישט כשר צו דער עבודה. נאר בעל כרחך אז ער וועט קומען שלם אין זיין גוף, שלם אין א גאנצער שלמות ווי א גוף פון א מענטש. דער פירוש איז אז די תחיה וועט זיין אז מען וועט ממש אויפשטיין אין זייער גוף. די דריטע זאך, אז ער וועט זיין מחויב אין די מצוות ווי די איבעריקע בני אדם. ווייל אויב נישט אזוי, ווי וועט ער מקיים זיין די מצוה פון אנטאן די בגדי הכהונה, די מצוה פון הקרבת הקרבנות? עס איז דאך נאר ווער עס איז מחויב אין דער זאך קען טאן און פועל זיין, ווער עס איז נישט מחויב אין דער זאך קען נישט טאן. אויב דא זעסטו אז ער וועט טאן און פועל זיין יא, דאס הייסט אז ער וועט זיין אין א גדר פון מחויב און זיי וועלן זיין מחויב אין די מצוות ווי די איבעריקע בני אדם. איך האב געברענגט אין משנת הגלגולים וואס דער הייליקער אר"י שרייבט אז ווען עס וועט געבויט ווערן דער בית המקדש וועלן מיר אלע פארענדיקן די חלקים וואס פעלן אונדז אין דער תורה. עס דארף דאך כדי אז די נשמה זאל אנקומען צום זיכוך זי דארף פארענדיקן אלע די תרי"ג מצוות. תרי"ג מצוות זענען דאך דא מצוות וואס מיר האבן זיי נישט ווי קרבנות. זאגט דער הייליקער אר"י, ווען עס וועט געבויט ווערן דער בית המקדש וועלן מיר מקריב זיין די קרבנות וואס פעלן אונדז, און דעמאלט ממילא דורך דעם וועלן מיר פארענדיקן אונדזער נפש. אזוי וואס זעסטו? אז מען וועט צוקונפטיק מקריב זיין די קרבנות אינעם בית המקדש און דערמיט וועט זיין זייער פארענדיקונג. זאגט אם כן פארשטייסטו אז מען רעדט דא נאר ווען דער מענטש שטייט אויף אין א צורה פון א מענטש אין תחיית המתים און איז מחויב אין די מצוות, נאר דעמאלט איז דאס שייך. אויב ער איז נישט מחויב אין די מצוות, ווי וועט מקריב זיין קרבנות ווער עס איז נישט מחויב?

ולקחת את הפר החטאת ושרפו במפקד הבית מחוץ למקדש. זאגט דער מלבי"ם, דא וועט זיין א דמיון פונעם דאזיקן פר מיטן פר המילואים וואס איז געטאן געווארן אין דער חנוכת המשכן, וואס משה רבנו האט געגעבן אויף די קרנות פונעם מזבח און דעם פר האט ער פארברענט אין פייער מחוץ למחנה. אזוי אויך דא זאגט ער צו פארברענען אים מחוץ למקדש, וואס דאס איז אן ארט וואס איז געווען באשטימט צו פארברענען די נשרפים מחוץ לבית המקדש, דאס איז וואס ער זאגט במפקד הבית. מפקד הבית די כוונה דער פלאץ וואס איז אנגעטרויט און גרייט צו דעם צוועק מחוץ לבית המקדש וואו מען פלעגט פארברענען די פרים הנשרפים. וביום השני תקריב שעיר עיזים תמים לחטאת וחיטאו את המזבח כאשר חיטאו בפר. ביום השני תקריב שעיר עיזים תמים לחטאת, זאגט רש"י, דאס איז נישט געווען אינעם משכן. און אין די מילואים פון דער צוקונפט אזוי וועט זיין על פי הציווי, על פי הדיבור. דער מצודות זאגט וחיטאו אז די וואס וואַרפן דאס בלוט וועלן טהרן דעם מזבח מיט זריקת דם השעיר, אזוי ווי מען האט אים געטהרט אינעם ערשטן טאג מיט זריקת דם הפר, אינעם צווייטן טאג וועט דאס זיין דורך זריקת דם השעיר. בכלותך מחטא תקריב פר בן בקר תמים ואיל מן הצאן תמים. אויך דאס וועט זיין אינעם צווייטן טאג, נאך חיטוי דם שעיר החטאת, וועט ער מקריב זיין א פר און אן איל פאר אן עולה. והקרבתם לפני השם והשליכו הכהנים עליהם מלח והעלו אותם עולה להשם. די כהנים וועלן ווארפן אויף זיי זאלץ אזוי ווי אין דער תורה ווערט געזאגט על כל קורבנך תקריב מלח, און דעמאלט וועט מען זיי מעלה זיין עולה להשם. שבעת ימים תעשה שעיר חטאת ליום ופר בן בקר ואיל מן הצאן תמימים יעשו. שבעת ימים תעשה שעיר חטאת ליום, זאגט דער רד"ק, עס איז נישט געווען עפעס ענליך צו דעם אין די טעג פון די מילואים פון משה. און אויך די עולי הגולה, זאגט דער רד"ק, האבן מיר נישט געזען אז זיי האבן געטאן אזא קרבן ווען זיי האבן געבויט דעם מזבח. און אף על פי אז חז"ל זאגן אז מילואים האט מען מקריב געווען אין די טעג פון עזרא אזוי ווי מען האט מקריב געווען אין די טעג פון משה, זאגט דער רד"ק, אין דעם דאזיקן סדר אויף יעדן פאל זענען זיי נישט געווען, און דאס וועט זיין א חידוש וואס וועט צוקונפטיק זיין אין די קרבנות וואס וועלן צוקונפטיק קומען. אזוי אז למעשה פרוביר נישט דאס צו פארגלייכן צו עפעס וואס איז שוין געווען, ווייל עס איז נישט געווען אזא זאך. דא באפעלט די תורה, בעצם באפעלט דער נביא דא אויף עפעס וואס וועט צוקונפטיק זיין און וועט זיין ספעציעל צו דער חנוכה פונעם בית השלישי, און די דאזיקע זאך וועט זיך ציען אין משך פון זיבן טעג חוץ פונעם ערשטן טאג וואס מען איז מקריב געווען דערין דעם פר. שבעת ימים יכפרו את המזבח וטהרו אותו ומילאו ידיו. אין די דאזיקע זיבן טעג וואס דערין מען וועט מקריב זיין א שעיר און פר און איל, וועט מען מכפר זיין דעם מזבח דורך דם השעיר, און טהרן אים און מילא זיין זיינע הענט, די כוונה דורך הקרבת העולה. ווייל אינעם ערשטן טאג וואס מען האט מקריב געווען א פר, האט מען נישט מילא געווען זיינע הענט, וויבאלד דער פר איז נישט געווען אויפן מזבח, דער פר איז דאך פארברענט געווארן מחוץ למחנה, ווען האט מען מילא געווען זיינע הענט? ווען איז דער מזבח וואס מען רופט ארויסגעגאנגען מיט פולע הענט? נאר פונעם צווייטן טאג. אינעם ערשטן טאג איז דער פר נישט פארברענט געווארן אויף אים. און דעריבער שבעת ימים יכפרו את המזבח, דאס איז חוץ פונעם ערשטן טאג, וטהרו אותו ומילאו ידיו, אז אויף אים וועלן זיין ממש קרבנות. ויכלו את הימים והיה ביום השמיני והלאה יעשו הכהנים על המזבח את עולותיכם ואת שלמיכם ורציתי אתכם נאום השם אלוקים. ויכלו את הימים די כוונה מען וועט ענדיקן מקריב צו זיין אלע אכט טעג, און והיה ביום השמיני והלאה יעשו הכהנים על המזבח את עולותיכם ואת שלמיכם די כוונה יעדער וואס וועט זיין מחויב און וויל מקריב זיין אן עולה אדער וויל מקריב זיין שלמים, דאס וועט זיין נאר פונעם אכטן טאג און ווייטער. פונעם טאג וואס עס האט זיך אנגעהויבן דער חינוך אינעם ערשטן טאג, וואס דאס מיינט אינעם זיבעטן טאג פונעם צווייטן טאג, בסך הכל כולל דעם ערשטן טאג דאס איז אכט טעג. אזוי וועט מען קענען מעלה זיין אויף אים עולות און שלמים. דער ערשטער טאג וועלן מיר זען ווייטער וועט זיין אין כ"ג אדר, און דער אכטער טאג וועט זיין אין ראש חודש ניסן. און דאס איז אזוי ווי עס איז געווען אין דער צייט פון משה רבנו אין דער חנוכת המשכן, אז אויך דארט האבן זיך אנגעהויבן די מילואים אין כ"ג באדר און דער אכטער טאג איז געווען אין ראש חודש בניסן. און דעמאלט זאגט ער ורציתי אתכם. ורציתי אתכם זאגט רש"י א לשון פון רצון, איך וועל רוצה זיין אייערע עולות און זבחים לרצון אויף מיין מזבח, זיי זאלן זיין לרצון ביים קודשא בריך הוא, זאל אונדז דער אייבערשטער בויען דעם בית המקדש במהרה אמן.