פרק מא - ההיכל וקודש הקודשים - חלק א

ספר יחזקאל פרק מ"א. ויביאני אל ההיכל וימד את האילים שש אמות רוחב מפו ושש אמות רוחב מפו רוחב האוהל. ויביאני אל ההיכל, איצט ברענגט ער אים אריין אין ההיכל. דער ההיכל איז געווען דער פלאץ וואו עס איז געשטאנען דער שולחן און די מנורה און מזבח הקטורת וואס איז אויך גערופן געווארן מזבח הזהב, אלץ דאס איז געווען אין ההיכל. נאך ההיכל, דער אינערסטער חלק, איז שוין געווען קודש הקודשים, און אין קודש הקודשים איז גארנישט געווען אויסער דעם ארון. אין די צייטן פון בית ראשון זענען אויך געווען כרובים, אויסער די כרובים וואס זענען געווען אויף דעם ארון זענען אויך געווען כרובים אין דעם ווענט פון בית המקדש, אין דעם ארון זענען געווען די לוחות, דאס איז וואס עס איז געווען אין קודש הקודשים. אבער בעצם אין ההיכל אליין ווי מיר האבן דערקלערט, דארט איז געווען דער ארון, דארט איז געווען די מנורה, דארט איז געווען דער שולחן פון לחם הפנים.

אז איצט גייען מיר אריין פונעם אולם אין ההיכל. וימד את האילים שש אמות רוחב מפו ושש אמות רוחב מפו רוחב האוהל. ער ברענגט אים איצט אריין אין ההיכל, ער רעדט איצט וועגן דעם דיקייט פונעם ווענט וואס איז צווישן ההיכל און דעם אולם. און איצט זאגט ער אונדז רוחב האוהל, ווייל מהאגף ולפנים כלפנים ומהאגף ולחוץ כלחוץ, ער זאגט דיר זאלסט וויסן אז ההיכל האט געהאט צווייענדיגע פתחים. און לויט דעם קומט אונדז אויס אז צווישן די פתחים איז געווען ווי א רשות פאר זיך אליין, דאס איז נישט גערעכנט געווארן פארן פלאץ וואס איז ווי ההיכל אין זיין קדושה און אויך נישט ווי דער אולם אין זיין קדושה, נאר דאס איז גערופן געווארן א מיטלערער פלאץ, מען האט אים גערופן אוהל. דעריבער זאגט ער וימד את האילים שש אמות רוחב מפו ושש אמות רוחב מפו רוחב האוהל. ער רעדט דא וועגן דעם רוחב פונעם אוהל וואס איז זעקס אמות, ווייל דער פלאץ וואס שטעלט פאר די אריינגאנג צווישן דעם אולם און ההיכל, דער פלאץ זיין קדושה איז געווען א מיטלערע קדושה וואס איז געווען צווישן דער קדושה פון ההיכל און דער קדושה פונעם אולם. וויפיל איז געווען דער פלאץ פונעם טיילנדן ווענט? זעקס אמות. דעריבער זאגט ער דיר, דער פלאץ פון די זעקס אמות דאס איז געווען א פלאץ אז דער פתח, דאס איז געווען א פלאץ וואס זיין קדושה איז געווען מיטלער צווישן קדושת האולם און קדושת ההיכל.

איצט וויפיל איז געווען דער רוחב דורך וואס מען איז אריינגעגאנגען צווישן דעם אולם און ההיכל? ורוחב הפתח עשר אמות וכתפות הפתח חמש אמות מפו וחמש אמות מפו. וימד אורכו ארבעים אמה ורוחב עשרים אמה. רוחב הפתח עשר אמות, איצט רעדט ער, מיר האבן גערעדט וועגן די ווענט, זייער דיקייט פון רעכטס און פון לינקס, די ווענט וואס טיילן צווישן דעם אולם און ההיכל, דער דיקייט איז זעקס. אבער איצט ווען איך גיי אריין פון רעכטס און פון לינקס, וואס איז דער רוחב? רוחב הפתח איז צען אמות. איצט, אויב מיר האבן געזאגט אז מיר גייען אריין פון רעכטס און לינקס דאס איז צוואנציג אמה, דאס איז דער רוחב פונעם אולם, אז ווען דו רעדסט וועגן רוחב פתח צען אמות, בלייבט אונדז נאך צען אמות, אז פינף אמות דאס איז דער רעכטער ווענט, פינף אמות דאס איז דער לינקער ווענט. ווען ער איז אריינגעגאנגען, א ווענט פון רעכטס אין לענג פון פינף אמות, א ווענט פון לינקס אין לענג פון פינף אמות און אין דיקייט, אין דיקייט פון זעקס ווי מיר האבן דערקלערט, און דער פתח אליין, דער פתח אליין איז אין רוחב פון צען אמות. איצט רעדט ער וועגן דער לענג, וימד אורכו ארבעים אמה ורוחב עשרים אמה. וועגן דער לענג מיינט דאס, אויב מיר האבן פריער געמאסטן דעם אולם ווען איך גיי אריין און פאראויס, האבן מיר געזאגט דאס איז 11 אמות, איצט מעסטן מיר דאס זעלביקע אויך ההיכל, ווען איך גיי אריין און פאראויס ביז איך קום צו קודש הקודשים, וואס איז די לענג דערפון? פערציק אמות. אז אויב אזוי קומט אונדז אויס אז זיין לענג איז געווען טאפל פון זיין רוחב, ווייל פון רעכטס צו לינקס דאס איז צוואנציג אמות, ווען איך גיי פאראויס אין ההיכל און גיי ווייטער ביז קודש הקודשים, קום איך צו א לענג פון פערציק אמות. און דאס איז וואס ער דערמאנט אונדז דא, וימד אורכו ארבעים אמה ורוחב, פון רעכטס צו לינקס ווען ער גייט אריין, דער רוחב איז צוואנציג אמות. דער פתח אליין צען, און דער ווענט פון רעכטס און דער ווענט פון לינקס ווי מיר האבן געזאגט פינף און פינף, צוזאמען זענען מיר געקומען צו א רוחב פון צוואנציג אמות.

ובא לפנימה וימד איל הפתח שתיים אמות והפתח שש אמות ורוחב הפתח שבע אמות. ובא לפנימה, איצט גייט ער ווייטער און ער פירט ווייטער נאכדעם וואס מיר האבן דורכגעגאנגען דעם גאנצן ההיכל פערציק אמות, ער קומט איצט צו קודש הקודשים. און איצט וויל ער מיר זאגן וואס וועט זיין דער ווענט וואס געפינט זיך און טיילט צווישן ההיכל און קודש הקודשים. וימד איל הפתח שתיים אמות. קודם כל זאגט ער דיר, דער ווענט וואס טיילט צווישן דעם קודש און קודש הקודשים איז צוויי אמות. דער פתח איז זעקס אמות. וואס מיינט דאס? זאגט דער מלבי"ם, קודש הקודשים האט געהאט צוויי פתחים. עס איז געווען איין פתח אינעווייניק און איין פתח אינדרויסן. און דאס איז געריכטעט קעגן וואס עס איז געווען אין קודש הקודשים, עס זענען דאך געווען צוויי פרוכות. עס איז געווען איין פרוכת פון אינעווייניק און עס איז געווען איין פרוכת פון אינדרויסן. דער רוחב פונעם חלל הפתח איז געווען זיבן אמות, און דאס איז וואס ער זאגט אונדז דא, רוחב הפתח שבע אמות. אז אויב אזוי, ווי אזוי האט ער געזאגט והפתח שש אמות? אז הערט אין וואספארא אופן דאס איז געווען. דאס איז געווען אין אזא אופן אז ווען מען איז געקומען פון ההיכל צו קודש הקודשים, האט מען געזען א ווענט וואס ציט זיך פון רעכטע זייט און לאזט אונדז, דער פתח דא, דער ווענט דא, דער שער דא, האט אונדז געלאזט אן אפענעם פלאץ פון לינקע זייט, אפן אין רוחב פון אן אמה. דו גייסט איצט אריין, און דו איצט דער כהן נעמט און דרייט זיך רעכטס, ווייל מיר האבן געזאגט עס זענען דא צווייענדיגע ווענט. אז ווען ער גייט אריין, דער אינערסטער ווענט פארשטאפט, דרייט ער זיך רעכטס צווישן די צוויי ווענט, און גייט ארויס, נאכדעם דרייט ער זיך לינקס. און דעמאלט וואס קומט בעצם אויס? אז מיר האבן איין ווענט פון זעקס און איין ווענט פון זעקס, ווען זיי זענען אפגערוקט איינער פונעם צווייטן צוויי אמות, ווען זיי זענען נישט פונקטליך איבערגעדעקט, זיי זענען קורץ, יעדער איינער קורץ מיט אן אמה. אבער דער ערשטער ווענט איז קורץ מיט אן אמה צו דער לינקער זייט. דער אינערסטער ווענט איז קורץ מיט אן אמה צו דער רעכטער זייט. און דעמאלט ווען ער האט געוואלט אריינגיין, איז ער אריינגעגאנגען פון לינקע זייט, וואס דאס מיינט בעצם פון דרומדיקן צד, ער נעמט און דרייט זיך גלייך רעכטס צווישן די צוויי ווענט, דרייט זיך רעכטס, און דעמאלט קומט ער צום פתח וואס געפינט זיך אין אינערסטן ווענט אויף דער רעכטער זייט. און דעמאלט דורך דעם נעמט ער און דרייט זיך לינקס. אויף דעם אופן, ווער עס איז געשטאנען אינדרויסן האט נישט געקענט זען קודש הקודשים אינעווייניק. ווייל די פתחים זענען נישט געווען געריכטעט איינער קעגן צווייטן. דער איין פתח איז געווען פון לינקער זייט און דער צווייטער פתח איז געווען פון רעכטער זייט, און דאס זענען געווען ווי מיר האבן געזאגט צוויי ווענט וואס מען האט געדארפט דורכגיין דורך זיי און צווישן זיי. אזוי איז דאס געווען געבויט אין דער פרוכת וואס איז געווען אין בית המקדש, און אזוי אויך איצט די פתחים, דהיינו די שערים, זענען געמאכט געווארן אין דער בחינה, צוויי פרוכות ווי די שיטה פונעם תנא קמא פון רבי יוסי אין מסכת יומא אין דף נ"א, און אזוי איז דער כהן אריינגעגאנגען אין דרום זייט, ער דרייט זיין פנים נאכדעם וואס ער גייט אריין אין דרום זייט, ער דרייט זיין פנים צו צפון זייט, און דערנאך פון צפון זייט איז ער אריינגעגאנגען, ער דרייט זיך לינקס און גייט אריין אינעווייניק אין קודש הקודשים. און אז אויב אזוי קומט אויס אז מיר האבן צוויי טירן, צוויי טירן וואס צווישן זיי איז געווען א מרווח פון צוויי אמות, און זיי, דער פתח פון די טירן איז געווען קורץ אן אמה, יעדע איינע קורץ צו אן אנדער זייט.

וימד את אורכו עשרים אמה ורוחב עשרים אמה אל פני ההיכל ויאמר אליי זה קודש הקודשים. וימד את אורכו עשרים אמה, נאכדעם וואס מיר האבן געזען אז ההיכל איז געווען 20 אויף 40, זיין לענג איז געווען 40, קודש הקודשים זאגט ער דיר זאלסט וויסן אז ער איז געווען 20 אויף 20. ער איז בעצם געווען פירעקיג. און דאס איז וואס ער זאגט, ורוחב עשרים אמה אל פני ההיכל ויאמר אליי זה קודש הקודשים. וואס איז דאס זה קודש הקודשים? ווייל למעשה דער פלאץ וואס מיר האבן איצט דערקלערט אז דער כהן איז דורכגעגאנגען צווישן די צוויי פרוכות אין בית שני, דער כהן איז דורכגעגאנגען צווישן ביידע כדי אריינצוגיין אינעווייניק, זאגט די גמרא אז אין בית שני זענען זיי געווען מסופק, דער פלאץ דא ווי אזוי איז ער גערופן געווארן? מען האט אים גערופן אמה טרקסין. אזוי האט מען גערופן דעם פלאץ. און דער פלאץ וואס איז געווען צווישן די צוויי פרוכות, זענען זיי געווען מסופק ווי אזוי מען איז דן אים. איז ער צוגעטיילט צו קדושת קודש הקודשים אדער איז ער צוגעטיילט ארויס צו קדושת ההיכל? עס זענען דאך דא צוויי פרוכות. אויב איך זאג אז די פרוכת פון ההיכל איז דער עיקר, אז ער איז צוגעטיילט צו קודש הקודשים. אויב איך זאג אז די פרוכת פון קודש הקודשים איז דער עיקר, אז ער איז צוגעטיילט צו ההיכל. ווי אזוי זענען מיר דן די אמה דא אין מיטן וואס איז אמה טרקסין? דא גיט אכטונג, מיר האבן צוויי אמות אין מיטן ווי מיר האבן דערקלערט, און אויף דעם זאגט ער אים, זאלסט וויסן, זה קודש הקודשים. וואס מיינט דאס זה קודש הקודשים? נאר די 20 אויף 20 איז קודש הקודשים. אבער די צוויי אמות וואס געפינען זיך צווישן די צוויי שערים וואס מיר האבן פריער דערקלערט, דאס איז נישט קודש הקודשים. דאס "זה" קומט מיעוט זיין די צוויי אמות וואס געפינען זיך אין חלל הפתח, וואס איז נישט א חלק פון קודש הקודשים. אין בית שני איז די זאך געווען מסופק, אבער אין בית השלישי זאלסט וויסן אז דער פלאץ דא דורך וועלכן דער כהן איז דורכגעגאנגען צוליב דעם וואס ער איז דורכגעגאנגען צווישן זיי, צווישן די צוויי פרוכות, צווישן די צוויי שערים, דאס איז נישט גערעכנט געווארן פאר קודש הקודשים.

וימד קיר הבית שש אמות ורוחב הצלע ארבע אמות סביב סביב לבית סביב. וימד את קיר הבית, איצט רעדט ער וועגן דעם צפונדיקן און דרומדיקן ווענט פון ההיכל און בית קודש הקודשים, ווייל דאך דער אולם, ההיכל, קודש הקודשים, זיי אלע האבן געהאט דעם זעלביקן ווענט, ווייל דאך אלץ איז אין איין המשך. אז איצט מעסט ער דעם ווענט וועגן וועלכן מיר רעדן, אויב ער קומט אריין אין אולם, אז האט ער פון רעכטער זייט א ווענט, דאס איז דער צפונדיקער ווענט, האט ער פון לינקער זייט א ווענט, און דאס איז בעצם דער דרומדיקער ווענט. ער האט אים געמאסטן, קיר הבית שש אמות. און אזוי אויך דער מערבדיקער ווענט פון קודש הקודשים, וואס דאס מיינט אויב דו קומסט ביזן סוף, האסטו דערגרייכט דעם מערבדיקן ווענט. ווייל ווי איר געדענקט דעם רונדגאנג האט ער אנגעהויבן פונעם מזרחדיקן ווענט. און דער מזרחדיקער ווענט ווי מיר האבן גערעדט, די מיינונג ווער עס קומט פון די ריכטונג פון הר הזיתים, ער קומט פון די ריכטונג פונעם מזרחדיקן ווענט, און דאס איז פון אינדרויסן, ער האט דורכגעגאנגען דעם חצר החיצונה, ער האט דורכגעגאנגען דעם חצר הפנימית וואו עס געפינט זיך דער מזבח, ער איז אריינגעגאנגען אינעווייניק אין אולם, און איצט פון זיין רעכטס דאס איז צד צפון געפינט זיך א ווענט, פון זיין לינקס דאס איז צד דרום געפינט זיך נאך א ווענט, יעדער איינער פון זיי דיקייט זעקס אמות, און אויב ער גייט ביזן סוף קומט ער צום ראנד פון קודש הקודשים, דאס איז צד מערב, וואו פון דארט געפינט זיך נאך א ווענט, און דאס איז צו אונדזער ריכטונג, ווער עס וויל היינט, דאס איז צו דער ריכטונג פונעם כותל. דאס איז בעצם דער הינטערשטער ווענט פון קודש הקודשים, דאס איז מער צו דער ריכטונג פונעם כותל המערבי, אבער נישט טאקע לעבן, ווייל מיר געפינען זיך אין ווענט פון דער חומה, דער כותל המערבי איז דער ווענט פון דער אינדרויסנדיקער חומה פון הר הבית, אבער די ריכטונג דא אויף יעדן פאל געפינט זיך דער מערבדיקער ווענט. ער האט דא דערמאנט רוחב הצלע ארבע אמות סביב. וואס איז בעצם רוחב הצלע? דאס וועלן מיר גלייך זען אינעם קומענדיקן פסוק. והצלעות צלע אל צלע שלוש ושלושים פעמים ובאות בקיר אשר לבית לצלעות סביב סביב להיות אחוזים ולא יהיו אחוזים בקיר הבית. והצלעות צלע אל צלע שלוש ושלושים פעמים. די מיינונג פון דער זאך, אז מיר האבן פון רעכטער זייט, ווען מיר קוקן אויף דעם אולם, ההיכל און קודש הקודשים, האבן מיר פון רעכטער זייט צלעות, וואס דאס מיינט פינף צימערן פון רעכטער זייט. און דערנאך איז געווען א ווענט וואס האט געטיילט, און דערנאך זענען געווען נאך פינף צימערן וואס זיי זענען געווען מער ארויסן. א צימער נעבן א צימער, א ווענט טיילט צווישן זיי. דאס זעלביקע אויך איז געווען פון לינקער זייט, פינף צימערן צוגעשטעלט צום ווענט, וואס דאס מיינט צו צד דרום, און נאך פינף צימערן נאך זיי. א ווענט טיילט צווישן זיי און נאך פינף צימערן נאך זיי. צו צד מערב איז געווען איין צימער. אלץ דאס רופט ער צלעות. איצט אין אנהייב רעכנט ער די צימערן וואס זענען נאענט. די צימערן וואס זענען נאענט צום אינערסטן ווענט פון ההיכל, אולם, קודש הקודשים. די נאענטע צימערן, אויב איך נעם נאר די צימערן וואס זענען צוגעשטעלט צום ווענט, האב איך געקראגן פון רעכטער זייט פינף, האב איך געקראגן פון לינקער זייט פינף, און האב איך געקראגן צום סוף איינס. צוזאמען האב איך געקראגן 11 צימערן. אויב איך מאך איצט דעם חשבון וויפיל אין גאנצן האב איך, אז ווען מיר וועלן מאכן א חשבון האב איך 11 צימערן זענען די נאענטע. די נאענטע ארום זענען 11. איצט זאגט דער מלבי"ם, אויב דו מאכסט א חשבון אז יעדער צימער האט געהאט דריי גאדנס, אז פון 11 האב איך געקראגן 33. צוזאמען האבן מיר 33. אבער זאגט דער רב, ווי מיר האבן דערקלערט אז עס זענען געווען צימערן צוגעשטעלט צו ההיכל פון רעכטס און פון לינקס וואס זיי זענען געווען צוגעשטעלט צו אים, האבן מיר געזאגט אז עס איז דא נאך א שיכט פון מער אינדרויסנדיקע צימערן. אויב איך נעם די נאך שיכט פון די אינדרויסנדיקע צימערן, קריג איך נאך א חשבון, בעצם אז איך פארטאפל אלץ וואס איך האב געהאט ביז איצט. איך האב געהאט 33, די מער אינדרויסנדיקע, קומט צו 66. דער מלבי"ם זאגט אנשטאט 66 זאגט דער מלבי"ם 64. דאס דארף מען פארשטיין צי דאס איז א טעות סופר אדער ער מיינט 64, ווייל ער זאגט טאקע יעדער איינער וועט זיך טיילן אויף צוויי אין זיין לענג, 33 מאל, וואס זענען 64 צלעות. פארוואס 64 צלעות? אויב דו זאגסט אז יעדער איינער וועט זיך טיילן אויף צוויי, 33, אז זענען מיר געקומען צו 66. ווי אזוי איז ער געקומען צום חשבון פון 64? די זאך דארף הבנה, אדער אפשר מיינט ער אז דער לעצטער חלק פון צו צד מערב האט זיך נישט געטיילט אויף צוויי, אז אפשר צוליב דעם איז אונדז דא ארונטער א חשבון פון צוויי, און דעמאלט אנשטאט 66 האט זיך דער לעצטער חלק נישט געטיילט, אז האבן מיר געקראגן 64, ייתכן.

לאמיר ווייטער גיין. ער זאגט, ער פירט ווייטער און זאגט, ובאות בקיר אשר לבית לצלעות סביב סביב להיות אחוזים ולא יהיו אחוזים בקיר הבית. די מיינונג פון דער זאך, אין דעם בית וואס שלמה האט געבויט שטייט מגרעות נתן לבית סביב לבלתי אחוז בקירות הבית. ווען מען וויל בויען צוויי גאדנס, היינט מאכט מען א יציקה. אמאל האבן זיי נישט געהאט די פאטענט פון יציקה, און דעריבער איז דער שוועריקייט צו בויען צוויי גאדנס געווען זייער גרויס. כדי צו בויען צוויי גאדנס וואס מען איז געווען געצווונגען צו טאן, האט מען געדארפט נעמען און ציען בעלקעס, מען האט געבויט פיר ווענט, מען ציט בעלקעס פון ווענט צו ווענט, און אויף זיי מאכט מען דעם צווייטן גאדן. עס איז נישטא קיין יציקה וואס קען זיך אליין האלטן, אז מען מוז שטעלן בעלקעס, מען האט געשטעלט בעלקעס און אויף זיי געמאכט דעם צווייטן גאדן. איר פארשטייט אז מען קען נישט אזוי בויען אן קיין סוף, ווייל עס איז דעמאלט נישט געווען קיין וואלקנקראצערס, ווייל די בנייה דערלויבט נישט קיין בנייה וואס איז טאקע ממש מאסיוו, ווייל די ווענט וואס זענען אינדרויסן דאס איז נאר וואס האלט, עס איז נישטא, דער טיילער צווישן איין גאדן און דעם צווייטן איז נישט קיין יציקה וואס ווערט איין חלק מיט וואס עס איז אינדרויסן, נאר דאס איז נאר בעלקעס וואס ליגן אויבן. ווען שלמה האט געוואלט מאכן א צווייטן גאדן, ווי אזוי האט מען געטאן? ווער עס וועט זען אפילו אין כותל המערבי קען מען זען, אז ווען מען האט געוואלט מאכן א צווייטן גאדן, דאס זענען דאך געווען וווינונגען דארט פריער, וואס האט מען געטאן? מען האט געמאכט א לאך אין ווענט, אין דעם ווענט, און דארט האט מען אריינגעשטעלט האלץ אדער רעלסן, און מען ציט דאס צום ווענט וואס איז אנטקעגן, וואס אויך דארט האט מען געמאכט א מגרעת און א לאך, און דורך דעם איז געווען מעגליך אויף דעם צו מאכן א צווייטן גאדן. דאס הייסט מגרעות, וואס מען מאכט א לאך אין ווענט. שלמה האט נישט געוואלט מאכן אזעלכע מגרעות, און דעריבער וואס האט שלמה המלך געטאן? ער האט געמאכט דעם ווענט אין אזא אופן אז דער ווענט אליין ווערט אלץ שמעלער. עס גייט ארויף און נאך אמאל ווערט שמעלער. און דעמאלט ווערט געשאפן א מגרעת אין דער גאנצער לענג פון ווענט, און דעמאלט איז נישטא קיין נויט אויסצולעכערן דעם ווענט כדי אריינצושטעלן אין אים די בעלקע, נאר דער ווענט אליין אין א געוויסן שטאפל איז אין איין דיקייט, ווען ער איז העכער, וואס ער וויל דערגרייכן דעם צווייטן גאדן, ווערט ער שוין שמעלער. און דעמאלט אויף דעם פלאץ וואו עס איז געבליבן דער ארויסשטאנד, אויף דעם האט מען געלייגט די בעלקעס פון ווענט צו ווענט, און אויף דעם האט שלמה המלך געמאכט דעם צווייטן און דריטן גאדן, דאס זענען די לולים וואס מיר האבן געזען אז מען איז מיט זיי ארויפגעגאנגען, אז עס איז דארט געווען א פלאץ אז ארום דעם אולם, ההיכל און קודש הקודשים זענען געווען לולים ארום, דאס איז אזא מין די צלעות וועגן וועלכע מיר רעדן איצט, און דורך דעם איז געווען א צווייטער גאדן אן אויסצולעכערן דעם ווענט פונעם הויז. דאס איז וואס ער זאגט אונדז דא, זאלסט וויסן אז אין בית השלישי וועט דאס נישט זיין אזוי, ווייל ער וועט נישט לייגן די בעלקעס פון די צלעות אין דער ברייט, נאר ער וועט זיי מאכן אין דער לענג. די מיינונג פון דער זאך, ווייל מיר האבן דערקלערט אז מיר האבן געהאט צימערן פון רעכטער זייט און פון לינקער זייט, האבן מיר געהאט צימערן אין דער לענג פונעם רעכטן און לינקן ווענט פון ההיכל, אולם, ההיכל און קודש הקודשים, איצט די צימערן דא זענען געווען אפגעטיילט צווישן זיי מיט ווענט. ווייל זיי זענען געווען אפגעטיילט צווישן זיי מיט ווענט, אז האט ער געלייגט אין דער לענג, אין דער לענג הייסט דאס אויב איך קום, דאס מיינט פון די ריכטונג מזרח צו מערב. ער האט געלייגט אין דער לענג צווישן איין ווענט און דעם צווייטן וואס געפינט זיך אויבן איבערן ליידיקן צימער, אויף דעם האט ער געלייגט בעלקעס, און דעמאלט קומט אויס אז אויף דעם איז געווען מעגליך צו בויען אן עלייה. וואס האבן מיר געוואונען? מען דארף נישט שטעלן די בעלקעס פון צפון צו דרום, ווייל אויב דו לייגסט די בעלקעס פון צפון צו דרום פאלסטו נאך אמאל אריין אין א פראבלעם, ווי אזוי לעכערסטו אויס דעם ווענט פון ההיכל, אולם, דו דארפסט אים אויסלעכערן פון אינדרויסן, אויב דו ווילסט איצט שטעלן בעלקעס פון דער אינדרויסנדיקער זייט. אויב דו ווילסט לייגן למשל פון צד צפון, דארפסטו אויסלעכערן דאס, דעם צפונדיקן ווענט פונעם אולם און ההיכל. ער האט נישט געוואלט אויסלעכערן, און דעריבער וואס האט ער געטאן? ער האט נישט געלייגט בעלקעס וואס וועלן זיך ציען פון צפון צו דרום, און דעמאלט בעצם ניצט ער בכלל נישט דעם ווענט דא, דעם ווענט פון ההיכל, וואס ער האט געטאן איז געלייגט בעלקעס וואס ציען זיך פון מזרח צו מערב. ווי אזוי? ווייל עס זענען געווען צימערן פון מזרח צו מערב ווי מיר האבן דערקלערט, דאס איז די צלע, און צווישן איין צימער און דעם צווייטן איז געווען א ווענט, אויף די ווענט דא וואס זענען צווישן איין צימער און דעם צווייטן האט ער אויסגעצויגן די בעלקעס, און דורך דעם, מיר האבן נישט קיין פראבלעם פונעם דארפן אויסלעכערן די ווענט פון ההיכל. דאס איז וואס ער דערקלערט דא, ובאות אשר בקיר אשר לבית לצלעות סביב להיות אחוזים ולא יהיו אחוזים בקיר הבית. דורך דעם וועלן זיי נישט דארפן זיין אחוזים אין קיר הבית. אלץ דאס איז ריכטיג, גיט אכטונג, נאר בנוגע די צלעות וואס זענען צוגעשטעלט צו ההיכל. אבער מיר האבן דאך געזען אז דאס איז געווען טאפל. עס זענען געווען פינף, פינף צימערן צוגעשטעלט צו ההיכל, און נאך פינף צימערן, עס האט געטיילט צווישן זיי א ווענט, און נאך פינף צימערן מער ווייטע. אז די פינף מער ווייטע צימערן איז נישט געווען קיין פראבלעם צו לייגן די בעלקעס פון צפון צו דרום, ווייל איך לייג דאס אויף די ווענט אליין. איך קום בכלל נישט צום ווענט פון ההיכל. זיי זענען מער ווייט פונעם ווענט פון ההיכל. און היות וכן קען איך לייגן אויף די ווענט אליין פון די צימערן פון צפון צו דרום, און איך דארף נישט אויסלעכערן דעם ווענט פון ההיכל.

ורחבה ונסבה למעלה למעלה לצלעות כי מוסב הבית למעלה למעלה סביב סביב לבית על כן רוחב לבית למעלה וכן התחתונה יעלה על העליונה לתיכונה. איצט וויל ער אונדז דערקלערן אין וואספארא אופן, מיר האבן דאך דערקלערט אז די צלעות וואס זענען געווען ארום, האבן מיר געזאגט דאס איז געווען דריי גאדנס. פון איין גאדן צום צווייטן דארף מען ארויפגיין. אין בית ראשון האבן מיר געזען אז מען איז ארויפגעגאנגען מיט לולים. עס זענען געווען לולים וואס דאס איז בעצם א פלאץ וואו עס איז דארט געווען אזא מין לייטער וואס מען איז ארויפגעגאנגען און געקלעטערט פון איין גאדן צום צווייטן. דא זאגט ער אונדז זאלסט וויסן, דאס איז נישט געווען געבויט אין דעם אופן, נאר ורחבה ונסבה למעלה למעלה לצלעות. ער האט דאס געבויט אין אזא אופן אז דער ווענט אליין האט ארויסגעשטאנען פון אים אזא מין טרעפ, און אויף די טרעפ דא איז מען ארויפגעגאנגען. מען איז ארויפגעגאנגען אויף די טרעפ וואס זענען אינעם ווענט. כביכול פונעם ווענט אליין איז דא אן ארויסשטאנד, און מען איז ארויפגעגאנגען און זיך צוגעשטעלט צו די טרעפ פונעם ווענט. ווער עס האט אמאל געזען ווי אזוי מען איז אראפגעגאנגען למשל אין א ברונעם. אמאל זענען געווען ריזיקע ברונעמס, נישט וואס מען זעט א ברונעם מיט א עמער וואס מען לאזט אראפ. נאר א ברונעם טאקע וואס מען גייט אראפ צו שעפן פונעם ברונעם. דאס איז געווען א ריזיקער פלאץ, ווי א ריזיקער צימער, און דער ריזיקער צימער דא האט געהאט טרעפ צוגעשטעלט צו די ווענט ארום. דו גייסט אזוי פאמעלעך אראפ אויף די טרעפ וואס זענען צוגעשטעלט צום ווענט ביז דו קומסט ארונטער. דא איז געווען פונקטליך דאס זעלביקע, אבער טרעפ וואס זענען צוגעשטעלט ארום. טרעפ וואס זענען צוגעשטעלט צום ווענט ארום, וואס מען איז ארויפגעגאנגען און געקלעטערט אזוי ביז דאס האט מסב געווען דעם הויז למעלה למעלה סביב סביב לבית. איצט זאגט דער מלבי"ם, ער מאכט א חשבון, אז אויב מען האט געוואלט ארויפגיין א הייך פון אן אמה, האט מען געדארפט טרעפ אין לענג פון דריי אמות. דריי אמות לענג, און דעמאלט קלעטערט מען פאמעלעך, נאך דריי אמות ביסטו ארויף אן אמה. קומט אויב אזוי אויס ער זאגט, אויב מען רעדט וועגן א פלאץ וואס איז הייך 100 אמה, אויב דאס איז א פלאץ הייך אן אמה דארפן מיר אויב אזוי אז עס זאל זיך ארומדרייען אין לענג פון 300 אמה. ווייל 300 אמה דרייסטו זיך ארום און גייסט ארויף כדי צו גיין ארויף 100 אמה. ער זאגט אונדז דא, קוק זיך צו, ווען ער קוקט איצט אויף דער הייך פונעם הויז, געפינט ער אז די הייך פונעם הויז איז זייער הויך. ורחבה ונסבה למעלה למעלה לצלעות, עס איז דארט ארום דעם די טרעפ, מוסב הבית למעלה למעלה סביב סביב לבית, מען איז געגאנגען און ארויפגעגאנגען ביז מען איז געקומען צום אויבערשטן חלק פון די צלעות.

וראיתי לבית גובה סביב סביב מוסדות הצלעות מלו הקנה שש אמות אצילה. וראיתי לבית גובה סביב סביב, ביז איצט האט ער נישט באטראכט די הייך פון גארנישט, זאגט דער מלבי"ם. ער האט נישט געקוקט אויף די הייכן, ביז איצט האט ער געמאסטן לענג און ברייט. איצט הייבט ער אן צו מעסטן הייך. ווען ער קוקט אויף מוסב הבית וואס גייט ארום ארום, אז נעמט ער אכטונג אז די הייך איז זייער הויך. ער קוקט אויף די טרעפ וועגן וועלכע מיר האבן גערעדט אז זיי זענען געגאנגען פון אינדרויסן ארום ארום, ער נעמט אכטונג אז דער הויז איז זייער הויך. ווען ער אומרינגלט 300 אמה, האבן מיר געזאגט אז ער גייט ארויף אין א הייך פון 100 אמה. און נאכדעם וואס ער זעט ווי אזוי דער אומרינג דא גייט און קומט צוריק, דאס מיינט דאס איז נישט נאר איין מאל, ער זעט אז דאס גייט און דרייט זיך און דרייט זיך, דאס מיינט דו זעסט וויפיל טרעפ אז דו קוקסט פון דער זייט, דו זעסט ווי אזוי דאס גייט און גייט ארויף, גייט און גייט ארויף, אז פארשטייט ער אז די הייך איז עטליכע הונדערט אמה. מוסדות הצלעות מלו הקנה שש אמות אצילה. דער מקדש, זאגט דער מלבי"ם, איז געשטאנען אויפן שפיץ בארג. וואס מער דו דערנעענטערסט זיך צום מקדש, ווערט דער בארג הויך. מען דארף ארויפגיין אויף טרעפ פון אפשניט צו אפשניט ווי מיר האבן פריער דערקלערט. אז ער זעט אז אין דער זייט פון די צלעות, דער יסוד, וואס דאס איז דער פלאץ פון וואו עס הייבן זיך אן די טרעפ, דער יסוד איז זעקס אמות. די מיינונג פון דער זאך, דער יסוד האט ארויסגעשטאנען פונעם ערד זעקס אמות, און דאס אין דעם אינדרויסנדיקן חלק, ווייל אינעווייניק אין תא, דער יסוד זאגט דער מלבי"ם איז געווען איינגעשלונגען אין דעם ערד פונעם תא. אבער פון אינדרויסן איז דער יסוד געווען הויך זעקס אמות, דאס מיינט אז כדי אנצוהייבן קלעטערן און ארויפגיין, האט מען געדארפט ארויפגיין זעקס אמות. אויב דו פרעגסט זעקס אמות ווי אזוי האט מען דאס געקלעטערט? ווי אזוי איז מען ארויף צו אזא הייך? זאגט דער מלבי"ם, אין צד מערב איז דער יסוד געווען איינגעשלונגען אין דעם ערד. און פון דארט איז מען בעצם ארויף אויף דער אמה וואס דער יסוד איז געווען עודף אויפן ערד, אויפן פתח פון דער יציע, און פון דארט איז מען געגאנגען צום אנהייב פונעם סובב. און מיט פשוטע ווערטער, זיי זענען געגאנגען צום נידעריקערן פלאץ, ווייל דער בארג איז געבויט פון א נידעריקן פלאץ צו א הויכן, זענען זיי געגאנגען צום נידעריקערן פלאץ, פון דארט האבן זיי אנגעהויבן קלעטערן. זיי האבן נישט אנגעהויבן פונעם הויכן פלאץ, ווייל פונעם הויכן פלאץ האבן מיר דאך געזען אז דאס איז מלו הקנה שש אמות. אז אין דעם הויכן פלאץ איז דער יסוד זייער הויך, ווי אזוי וועסטו אנהייבן קלעטערן פון דארט, דו דארפסט א לייטער נאר צו גיין ארויף צום יסוד. דעריבער זאגט ער ניין, מען איז געגאנגען צום נידעריקערן פלאץ, און פון דארט האבן זיי אנגעהויבן קלעטערן, און דעמאלט דורך דעם האבן זיי געקענט דערגרייכן אויך צום מער הויכן פלאץ.

רוחב הקיר אשר לצלע אל החוץ חמש אמות. ואשר מונח בית צלעות אשר לבית. מיר האבן געזען אז די צלעות זענען געווען צלע אל צלע. די מיינונג פון דער זאך, עס זענען געווען אזא מין פינף צימערן וואס זענען נאענט צום ווענט פון ההיכל, עס איז געווען א צלע וואס האט געטיילט צווישן זיי און נאך פינף מער אינדרויסנדיקע צימערן. קומט אויב אזוי אויס אז דאס האט זיך געטיילט אויף צוויי. עס זענען דארט געווען צוויי ווענט. א ווענט פון דער צלע צו דער אינדרויסנדיקער זייט, וואס דאס איז דער ווענט פון דער צלע, למשל אויב מיר קומען איצט מיטן פנים פאראויס, אז וועלן מיר גיין און די רעכטע זייט איז צד צפון. אז אויב איך קוק איצט פון אינדרויסן, איז דא אן אינדרויסנדיקער ווענט פון דער צלע. דערנאך, אינדרויסנדיק מיין איך אין פארהעלטעניש צו ההיכל. אן אינדרויסנדיקער ווענט פון דער צלע, און דערנאך אויב איך גיי מער אינעווייניק, איז דא אן אינערסטער ווענט וואס טיילט צווישן די צלעות, צווישן די צימערן, די פינף אינדרויסנדיקע צימערן און די פינף אינערסטע צימערן, דאס איז נאך א ווענט. דאס איז נאך א ווענט פון דער צלע. חוץ פון דעם זאגט דער מלבי"ם, עס זענען אויך געווען ווענט וואס טיילן צווישן איין צלע און דער צווייטער, ווייל אויב עס זענען געווען פינף, אז חוץ פון דעם וואס דו רעדסט אז אין דיקייט זענען געווען צוויי צימערן, אבער אין לענג זענען געווען פינף צימערן. אז צווישן איין צימער און דעם צווייטן האט אויך געדארפט זיין א טיילנדער ווענט. אז דאס איז אויך דא כלול אויך די ווענט וואס טיילן צווישן די צלעות איינע צו דער צווייטער אין לענג. ובין הלשכות רוחב עשרים אמה סביב לבית סביב סביב. ובין הלשכות, דערקלערט דער מלבי"ם, אז זיי האבן מקדש געווען 20 אמה פונעם חצר החיצונה פון אינדרויסן. דאס האבן מיר שוין דערמאנט לעיל, אז דער חצר הפנימית איז דער פלאץ וואס איז געווען מקודש פארן מקריב זיין די קרבנות, דאס איז די עזרה. דער פלאץ אינדרויסן דאס הייסט דער חצר החיצונה. דער חצר החיצונה זיין קדושה איז ווייניקער. נישט אין גאנצן. ווייל פונעם חצר הפנימית 20 אמה ארויסן ארום האבן זיי מקדש געווען אז עס זאל זיין קדוש אין קדושת העזרה. אז אפילו אז דאס איז פונעם ווענט פונעם חצר הפנימית און ארויסן, מיט אלץ דעם האבן זיי דאס מקדש געווען אין קדושת העזרה, אז הגם אז דאס איז אין דעם חצר החיצונה, איז 20 אמה פונעם חצר החיצונה קדוש געווען אין קדושת העזרה. איצט זאגט ער אונדז, זאלסט וויסן אז דא אין דעם חצר החיצונה זענען אויך געווען לשכות. לשכות וואס זענען געווען אין דער זייט פונעם חצר החיצונה וואס אומרינגלט דעם חצר הפנימית, דארט זענען געווען לשכות צוגעשטעלט צום חצר הפנימית פון אינדרויסן. ווי מיר האבן געזען אז עס זענען געווען לשכות ווען מען איז געקומען פון אינדרויסן פון צד מזרח, וואס מיר האבן גערעדט אין אנהייב אז עס זענען געווען לשכות וואס מען איז געקומען פון צד מזרח צום חצר החיצונה, זענען געווען לשכות פון אינדרויסן. אזוי אויך צום חצר הפנימית זענען געווען לשכות פון אינדרויסן וואס זיי זענען געווען ארום. וואס דער מלבי"ם זאגט איז וואונדערליך, פריער האסטו שוין גערעדט מיט מיר אינעווייניק, ביסט שוין געקומען מיט מיר צו ההיכל, צו קודש הקודשים, ווי אזוי אויף אמאל שפרינגסטו איצט מיט מיר ארויסן צום חצר החיצונה, די לשכות וואס געפינען זיך טיילן צווישן אים און דעם חצר הפנימית? לכאורה איז ער שוין ארויסגעגאנגען זייער ארויסן. וואס, וואס איז דער פשט אין דעם? זאגט דער מלבי"ם, ווייל ער וויל אונדז דא מקדים זיין אן הקדמה פארן קומענדיקן פסוק. ופתח הצלע למונח, פתח אחד דרך הצפון ופתח אחד לדרום, ורוחב מקום המונח חמש אמות סביב סביב. נאכדעם וואס עס האט זיך אונדז שוין מבורר געווען אז די צלעות זענען געווען צלע אל צלע, פינף צלעות נעענטער צו ההיכל און פינף צלעות מער ווייט ארויסן, האט א ווענט געטיילט צווישן זיי ווי מיר האבן שוין געזען אין די פריערדיקע פסוקים. דעם ווענט דא האט ער שוין גערופן מונח, ווי מיר האבן געזען אין פסוק ט', ער האט אונדז געזאגט רוחב הקיר אשר לצלע אל החוץ חמש אמות ואשר מונח בין צלעות אשר לבית. וואס איז דער מונח? האבן מיר דערקלערט, אז עס זענען געווען פינף צלעות נאענט צו ההיכל און נאך פינף צלעות, פינף תאים וואס זענען ווייט, צווישן זיי איז דער ווענט גערופן געווארן מונח. אויף דעם דא רעדט ער איצט. מיטן נאמען פון מונח, זאגט דער מלבי"ם, נעמט ער אריין אויך דעם ווענט, סיי דעם ווענט וואס טיילט צווישן די צלעות, און סיי דעם חלל פון דער אינדרויסנדיקער צלע. נישט נאר דעם טיילנדן ווענט, נאר אויך דעם חלל פון דער אינדרויסנדיקער צלע אויך אים רופט ער מונח. איצט זאגט דער מלבי"ם, ער האט אונדז נישט דערקלערט אין וואספארא פלאץ עס איז געווען דער פתח. בעצם דאס זענען צלעות, דאס זענען צימערן. האסט מיר דערקלערט אז זיי זענען געווען אומרינגלט מיט ווענט. אבער א צימער וואס איז אומרינגלט מיט ווענט דארף האבן אן אריינגאנג. אין וואספארא זייט איז געווען דער פתח? אז דאס קומט און זאגט אונדז, אז דאס איז געווען ביי דער צלע צו דער אינדרויסנדיקער זייט. די מיינונג איז איין פתח אין צד צפון, איין פתח אין צד דרום. מיט אלץ דעם זאגסטו מיר א פתח אין צפון, א פתח אין דרום, אבער נאך האסטו מיר נישט געזאגט צי דאס איז געווען אין די צימערן וואס פאנען זיך צו דער ריכטונג מזרח, אדער אין דער זייט מער צו דער ריכטונג פון קודש הקודשים, אין די צימערן וואס זענען געווען צו דער זייט פון קודש הקודשים, דא איז געווען א פתח צו צד צפון און צו צד דרום. צפון און דרום דאס מיינט פון רעכטס און פון לינקס. אבער האסט מיר נישט געזאגט צי ווי איך גיי אריין איז דא א פתח פון רעכטס און פון לינקס, אדער ווי איך קום צו קודש הקודשים דארט איז דער פתח פון רעכטס און פון לינקס, איך רעד אלץ פון אינדרויסן. זאגט דער מלבי"ם, אז די סברא איז געווען אז די פתחים זענען געווען ווי מען איז אריינגעגאנגען פון רעכטס און פון לינקס, דארט זענען געווען די פתחים דורך וועלכע מען איז אריינגעגאנגען אינעווייניק.

אין בית השלישי זאגט דער מלבי"ם האבן מיר נישט געפונען דעם פלאץ וואס הייסט בית החליפות. אז בית החליפות, דער אולם איז געווען עודף אויפן רוחב פון ההיכל 16 אמה. ווער עס קוקט פון אויבן אויף דעם צייכענונג פון בית שני, וואס דאס זענען בדרך כלל די צייכענונגען וואס געפינען זיך אין ספרים, זעט ער אז ווי דו קומסט אריין אין אולם, איז ער ברייטער פון רעכטס און פון לינקס, חז"ל האבן דאס פארגליכן ווי א רובצנדער לייב. אז דער לייב ווען ער רובצט אז דער פאדערשטער חלק פון אים איז ברייטער און דער הינטערשטער חלק פון אים איז שמעלער. אז אזוי אויך צייכנט מען דעם אולם אז ווי דו גייסט אריין פון רעכטס און פון לינקס איז ער ברייט, און דער מער אינערסטער חלק וואס דאס איז ההיכל און קודש הקודשים איז שמאל. מיר האבן געזאגט אז אין בית שלישי איז דאס נישט געווען אזוי. און ממילא קומט אויס אז מען האט געקענט אריינגיין פון רעכטס און פון לינקס צו דער צלע וואס איז געווען פון רעכטס און פון לינקס. פירט ווייטער דער פסוק און זאגט, ורוחב מקום המונח חמש אמות סביב סביב. ווי דער מלבי"ם האט דערקלערט, דער מונח איז נישט נאר א נאמען וואס באשרייבט דעם טיילנדן ווענט צווישן די פינף צימערן וואס זענען נאענט צו ההיכל און די פינף מער ווייטע צימערן, נאר דער מונח איז אויך א נאמען וואס מען רופט אין אים די מער ווייטע צימערן, אויך זיי זענען גערופן מיטן נאמען מונח, יענע וואס געפינען זיך נאכן מונח. וויפיל איז געווען זייער רוחב, וויפיל רוחב דער חלל? ער זאגט דיר, דער אינדרויסנדיקער תא זיין רוחב איז געווען פינף אמות. אז דער רוחב פונעם אינערסטן תא איז געווען פיר אמות, דער רוחב פון די אינדרויסנדיקע תאים איז געווען פינף אמות. והבניין אשר על פני הגזרה פאת דרך הים רוחב שבעים אמה וקיר הבניין חמש אמות רוחב סביב סביב ואורכו תשעים אמה. והבניין אשר אל פני הגזרה. איצט דערקלערט ער בנוגע דעם קיר הבניין. מיר האבן דא דריי נעמען זאגט דער מלבי"ם. דער איין נאמען דאס איז גזרה, דער צווייטער נאמען דאס איז בניין, דער דריטער נאמען דאס איז קיר הבניין. און דערנאך זעען מיר אויך אין המשך הגזרה והבנייה. וואס זענען די נעמען דא? דערקלערט דער מלבי"ם, אז וואס מיר רופן גזרה, דאס איז א באזונדערער נאמען פארן אולם און ההיכל און קודש הקודשים מיט זייערע ווענט ארום, די זאך דא הייסט גזרה. זייער רוחב פון צפון צו דרום איז געווען 32 אמה. וואס דאס איז בעצם 20 דאס איז דער רוחב פונעם חלל, ווי מיר האבן דערקלערט ווי דו גייסט אריין דער רוחב פונעם חלל פון רעכטס צו לינקס דאס איז 20, 12 אמה, זעקס אמה פון רעכטס, זעקס אמה פון לינקס, דאס איז 12 אמה, האסטו געקראגן דעם גאנצן רוחב צוזאמען 32 אמה. די לענג פון מערב צו מזרח דאס איז 90 אמה. די מיינונג איז פונעם אנהייב פונעם מערבדיקן ווענט פון קודש הקודשים ביזן סוף פונעם ווענט פונעם אולם אין צד מזרח, בעצם מעסט מען די לענג, האסטו געקראגן 90 אמה. אויך ער איז גערופן מיטן נאמען גזרה ווייל ער איז בעצם נגזר און אפגעטיילט פאר זיך אליין און ער איז געווען זייער הויך. מה שאין כן די תאים וואס האבן זיך געפונען ארום, זיי זענען נישט געווען אזא הייך, זייער הייך איז געווען נאר 15 אמה. ווען מיר רעדן וועגן דעם בניין אדער וועגן דער בנייה, דאס זענען די תאים וואס האבן זיך פארבונדן צו דער גזרה אין צפון און אין דרום. דאס זענען די תאים וואס מיר האבן דעפינירט פריער אז זיי זענען געווען ווען דו גייסט אריין פון רעכטס און פון לינקס, די תאים וואס זענען געווען פון דא און פון דא, זיי זענען גערופן דער בניין אדער גערופן די בנייה. און דאס איז געווען 19 אמה אין יעדער זייט. דער חשבון איז אז צוויי ווענט פון תא זענען 10 אמות, דער אינדרויסנדיקער חלל איז פינף אמות, דער חלל פונעם אינערסטן תא איז פיר אמות ווי מיר האבן געזען, אז צוזאמען קריגסטו 19 אמה אין יעדער זייט. נאכדעם איז געווען דער ווענט פונעם חצר הפנימי וואס איז ווייט 10 אמות פון די תאים. דאס מיינט נאכדעם וואס מיר האבן געענדיקט די תאים, האבן מיר נאכדעם דעם ווענט פונעם חצר, וואס דער ווענט דא איז געווען ווייט זאגט דער מלבי"ם, איז געווען ווייט 10 אמות פון די תאים און זיין רוחב איז געווען פינף אמות און ער איז אויך גערופן געווארן קירות הבניין. איצט זאגט דער מלבי"ם עס זענען געווען עטליכע מעסטונגען. די איין מעסטונג האט ער געמאסטן דעם בניין אשר על פני הגזרה פון צד מערב קעגן דעם מערבדיקן ווענט פון קודש הקודשים, וואס בעצם רעדט ער פון דער זייט וואס איז די זייט פון ראנד קודש הקודשים, און דער רוחב דארט איז געווען 70 אמה. דער רוחב 70 אמה ווען מיר מעסטן פון זייט צו זייט קריגן מיר א רוחב פון 70 אמה. דער ווענט פונעם בניין וואס דאס איז דער ווענט פונעם חצר הפנימי וואס האט אומרינגלט דעם גאנצן בניין, אויב מיר מעסטן פון אים קריגן מיר 100 אמה. די צווייטע מעסטונג, זיין לענג איז געווען 90 אמה. דאס איז די לענג פונעם בניין. זאגט דער מלבי"ם, די תאים האבן זיך געצויגן פונעם אנהייב פונעם ווענט פונעם אולם ביזן סוף פונעם מערבדיקן ווענט, צוזאמען האבן מיר געקראגן א מעסטונג פון 100 אמה. קומט אויב אזוי אויס אז אין גאנצן קריגן מיר אריינגערעכנט די ווענט, קריגן מיר א מעסטונג פון 100 אמה און אן זיי האבן מיר געקראגן א מעסטונג פון 90 אמה. ומדד את הבית אורך מאה אמה והגזרה והבנייה וקירותיה אורך מאה אמה. איצט מעסט ער א דריטע מעסטונג. נאכדעם וואס ער האט געמאסטן די לענג פונעם בניין וואס איז אויף פני הגזרה, די מיינונג איז די לענג פון די תאים וואס זענען אין די צוויי זייטן צדדים פונעם הויז, און די לענג פון די תאים ווי מיר האבן געזען פון רעכטס און פון לינקס האבן זיי געהאט א לענג פון 90 אמה, איצט מעסט ער די לענג פונעם הויז אליין. ער מעסט דעם הויז אליין פון מזרח צו מערב, ווי מען געדענקט איז ער אריינגעגאנגען צו דער ריכטונג פונעם אולם פון די ריכטונג מזרח, און דער ראנד קודש הקודשים איז אין דער ריכטונג מערב, אזוי אז איצט מעסט ער צו דער ריכטונג פון דער לענג דא פון מזרח צו מערב, און די לענג איז 100 אמה. און וואס איז בעצם די סיבה וואס מיר האבן 100 אמה? מיר האבן דאך פריער גערעדט וועגן 90 אמה. מיר האבן גערעדט וועגן 90 אמה ווען מיר רעדן וועגן דער ריכטונג פון די תאים, ווייל די תאים האבן זיך געענדיקט פארן סוף. אבער עס איז נאכדעם געווען נאך 10 אמות אין סוף. די 10 אמות דא זענען געווען צוזאמענגעשטעלט פון פינף אמות פונעם לעצטן תא און נאך פינף אמות פונעם לעצטן ווענט, צוזאמען האבן מיר געקראגן נאך 10 אמות, וואס פריער איז געווען 90 אמה ווערט איצט 100 אמה. די פערטע מעסטונג, והגזרה. נאכדעם וואס אין אנהייב האט ער נישט געמאסטן אין רוחב נאר די גזרה און די בנייה וואס דאס איז ווי מיר האבן געזאגט, און דאס איז געווען נאר 70 אמה, און מיר רעדן איצט וועגן דעם רוחב ווען בעצם מיר רעדן אז אויב ער קומט אריינצוגיין אין אולם פון רעכטס צו לינקס, וואס דאס מיינט פון דרום צו צפון, דאס איז דער רוחב, וואס ער האט איצט געמאסטן ער מעסט דעם רוחב פון רעכטס און פון לינקס פאר דעם וואס גייט אריין פון דרום צו צפון. אז איצט זאגט ער אונדז, די מעסטונג דא איז א מעסטונג ווי מיר האבן געזען לעיל וואס איז געווען נאר 70 אמה. ווי אזוי קומען מיר צו 70 אמה? מיר האבן געזאגט אז דער אולם אליין איז געווען 20 אמה. דערנאך זענען די תאים געווען נאך 19 אמה, אפשר פריער. דער אולם אליין אויב איך נעם אים אין חשבון מיט זיינע ווענט, קריג איך צוזאמען 32 אמה. ווייל יעדער ווענט זעקס, אז 20 אמה און נאך די ווענט 32 אמה. דערנאך די תאים פון רעכטס און פון לינקס דאס איז 19 אמה, דאס איז נאך 38. 38 און נאך 32, דאס איז וואס מיר זענען געקומען צו 70 אמה. אז פריער האבן מיר געהאט א מעסטונג פון 70 אמה. אויב מיר וועלן צולייגן צו דעם דעם רווח ביזן ווענט פונעם חצר הפנימית, וואס דאס איז נאך 10 אמות פון יעדער זייט, אז קריגן מיר נאך 20 אמה. און אויב מיר וועלן צולייגן דעם ווענט פונעם חצר הפנימית וואס איז פינף אמות פון יעדער זייט, קריגן מיר נאך 10 אמות. אז 70 און נאך 20 און נאך 10, זענען מיר געקומען צו 100 אמה. אז אויב אזוי קומט אונדז אויס אז דער רוחב פונעם גאנצן בניין אריינגערעכנט די אינדרויסנדיקע ווענט, זיין רוחב איז 100 אמה. זיין לענג איז 100 אמה. אז אויב אזוי קומט אונדז אויס אז דער בניין דא איז 100 אויף 100. דאס איז וואס ער זאגט, והגזרה והבנייה וקירותיה אורך מאה אמה. דאס איז בעצם די מעסטונג פון 100 אויף 100, דאס איז די מעסטונג פונעם גאנצן בניין אין גאנצן.

די אינדרויסנדיקע ווענט פונעם גאנצן מתחם דא, אז דער רווח אליין איז 10 אמה פון רעכטס, 10 אמה פון לינקס, פון 70 האבן מיר געקראגן 90. און מיר וועלן צולייגן צו דעם נאך פינף אמה פונעם ווענט אליין פון רעכטס און פינף אמה פונעם ווענט אליין פון לינקס, צוזאמען האבן מיר געקראגן נאך 10, האבן מיר געקראגן 100. קומט אויב אזוי אויס, אז מיר האבן אין גאנצן פון ווענט צו ווענט, ווען איך נעם דעם גאנצן מתחם פונעם אולם, ההיכל, קודש הקודשים און דעם גאנצן מתחם ארום, קריג איך פון ווענט צו ווענט 100 אמה. דאס איז איצט די מעסטונג וואס ער מעסט זי איצט, און דעריבער זאגט ער אונדז איצט אין צירוף מיט די ווענט, דעריבער זאגט ער הגזרה והבניין וקירותיה אורך 100 אמה. ווען מיר צולייגן צו דעם אויך די ווענט, וואס דאס איז נאך פינף אמה פון דא און פינף אמה פון דא, צוזאמען האבן מיר געקראגן 100 אמה. וואס דאס בעצם מיינט, אז דער גאנצער מתחם אין גאנצן, אויב איך מעסט אים פון מזרח צו מערב, און אויב איך מעסט אים פון צפון צו דרום, דאס איז 100 אמה אויף 100 אמה. ווען איך רעכן אויך אריין די ווענט, דאס איז 100 אמה אויף 100 אמה.

ורוחב פני הבית והגזרה לקדים 100 אמה. דער רוחב פון פני הבית. איצט איז דאס א פינפטע מעסטונג, ער האט איצט בדעה צו מעסטן אויף אזא אופן אז מיר זאלן האבן א חשבון פון 100 אמה אויך פון מזרח צו מערב. ווער עס קומט פון די ריכטונג מזרח צו דער ריכטונג מערב, אויך ווען ער ציט דעם מאס-שנור אין די זייטן פונעם הויז, וואס דאס מיינט צו דער זייט פון די תאים, און פריער אין דער זייט פון די תאים האבן מיר דאך געזען נאר 90, ווייל מיר האבן געזאגט אז די תאים ענדיקן זיך פאר מערב 10 אמות, אז זענען מיר נישט געקומען צו 100 אמה, זענען מיר געקומען נאר צו 90. אין אנהייב האט ער געמאסטן דעם רוחב פון פני הבית, פני הבית דאס איז דער פנים וואס קומט פון צד מזרח, דער מערב איז גערופן אחור. און ער האט געמאסטן פון דרום צו צפון אין דער מזרחדיקער זייט, יא? דהיינו ווען מיר קומען פון דער זייט פון דער אריינגאנג צום אולם, האט ער געמאסטן פון צפון צו דרום און דעמאלט זענען מיר געקומען צו א שיעור פון 100 אמה. יא? איצט וויל ער אונדז מעסטן און זאגט אונדז אז אויך אין די זייטן וואו דארט זענען געווען די תאים, אויך דארט איז דער חשבון פון 100 אמה. ווען איך מעסט פון די זייטן, אויך דארט קום איך צום חשבון פון 100 אמה.

ומדד אורך הבניין אל פני הגזרה אשר על אחריה ואתיקיה מפו ומפו 100 אמה. וההיכל הפנימי ואולמי החצר. די זעקסטע מעסטונג, איצט ציט ער דעם מאס-שנור פון מזרח צו מערב און מעסט די לענג פון פני הבניין וואס איז אל פני הגזרה. די מיינונג איז צו דער ריכטונג פון די תאים, וואס די תאים זענען גערופן בניין אדער בנייה. אין אנהייב האבן מיר געזען אז עס איז דארט געווען נאר 90 אמה, און פארוואס? ווייל ער האט נישט געמאסטן ביזן ראנד, ביזן ענדיקן פון די תאים. ער האט געמאסטן פארן ענדיקן פון די תאים, וואס דאס איז בעצם צד מערב. וואס איז געווען נאכן ענדיקן פון די תאים? נאכן ענדיקן פון די תאים איז געווען די אתיקיה. די אתיקים זענען געווען פון ביידע זייטן. וואס איז בעצם אתיקים? אז דער תרגום זאגט זויותיה, אבער דער מלבי"ם מבאר מער, דער נאמען אתיק איז א בניין וואס איז געמאכט אין הייך אויף עמודים, אדער אז מען לייגט בעלקעס אויף די דעכער פון צוויי בניינים וואס שטייען איינער קעגן זיין חבר, און מען לייגט בעלקעס פון דעם צו יענעם און אויף אים בויט מען אין הייך. דאס איז די לשון פונעם מלבי"ם. מיר האבן דאס דערקלערט לעיל, אתיקים אין יענער צייט, ווייל ווען מען האט געוואלט בויען אין דער הייך, איז געווען א פראבלעם צו בויען אין דער הייך ווייל עס איז נישט געווען אזא באגריף פון יציקה, מען קען נישט צוגיסן עפעס וואס בעצם האלט זיך אליין, אז מען איז געווען געצווונגען יעדע בנייה אין דער הייך צו מאכן אז די אונטערשטע זאל זיין זייער שטארק, אז מען האט אויסגעצויגן דיקע האלץ-בעלקעס, אדער מען האט אויסגעצויגן אייזנס, היינט מאכט מען דאס מיט רעלסן, אבער אין יענער צייט האבן זיי נישט געהאט אזעלכע מעגליכקייטן, אז מען האט אויסגעצויגן דיקע האלץ-בעלקעס, אויף דעם האט מען אויסגעשפרייט עזיבה כדי צו מאכן דעם ערד פאר איינעם, און אזוי האבן זיי געהאט א צווייטן גאדן אויף וועלכן זיי האבן געקענט גיין. איצט, כדי צו האבן אזא מעגליכקייט, מוזסטו אז די זייטן זאלן זיין שטארקע ווענט כדי אז אויף זיי זאלסטו קענען לייגן בעלקעס. היינט קענסטו שטעלן פיר עמודים און אויף זיי צוגיסן א דאך, דער דאך האלט זיך אליין. אבער אין יענער צייט האט מען געמוזט בויען אלע ווענט כדי אז נאר פון ווענט צו ווענט זאל מען קענען אויסציען בעלקעס און אויף זיי זאל מען קענען מאכן א דאך. איצט, אמאל איז געווען א צימער פון רעכטס, א צימער פון לינקס, און מען האט אויסגעצויגן בעלקעס פונעם ראנד פון דעם צימער ביזן ראנד פון דעם צימער, און דעמאלט קומט אויס אז דער פלאץ אונטן וואס איז בעצם נישט קיין צימער, אבער אויף אים האבן מיר שוין א דאך. און דאס איז בעצם די אתיקים וועגן וועלכע ער וועט דא רעדן.

ווייל מיר רעדן וועגן א מצב אז מיר האבן שוין געענדיקט די תאים פון רעכטס און פון לינקס און מיר זענען נאך נישט געקומען צו דער חומה. עס בלייבט אונדז נאך א מרווח צו דער חומה פון 10 אמות. וואס האט מען געטאן? מען האט אויסגעצויגן בעלקעס פונעם ראנד פון די תאים פון רעכטס און פונעם ראנד פון די תאים פון לינקס, מען ציט בעלקעס צו דער מערבדיקער חומה. און דעמאלט אויף דעם האבן זיי געהאט אזא מין לשכה, אויף דעם האבן זיי געהאט א פלאץ וואו זיי האבן געקענט נוצן, וואו זיי האבן געקענט אזא מין צימער וואס איז געווען פון אויבן. דאס איז וואס איצט זאגט אונדז דער מלבי"ם, דאס איז וואס ער מעסט אונדז איצט, ואתיקיה מפו ומפו. דאס זענען די אתיקים וואס שטעלן פאר דעם המשך פון דער זייט פון די רעכטע תאים, און שטעלן פאר דעם המשך פון דער זייט פון די לינקע תאים צו דער ריכטונג פון דער חומה ביזן ראנד, דאס איז די אתיקיה מפו ומפו, זיי זענען פון רעכטס און פון לינקס, און זיי זענען אן אמה, יא? מיט זיי צוזאמען 100 אמה, ווייל די אתיקים דאס איז 10 אמה, אז אויב איך מעסט פון ראנד צו ראנד, אריינגערעכנט די אתיקים, צוזאמען אין סוף זענען מיר געקומען צום שיעור פון 100 אמה.

חוץ פון דעם, וואס דאס איז די מעסטונג פון רעכטס און פון לינקס, אויב מיר וואלטן געמאסטן פון דער ריכטונג פונעם אולם אליין, נישט פון רעכטס און פון לינקס פון דער ריכטונג פון די תאים, נאר פון דער ריכטונג פונעם אולם אליין וואלטן מיר אריינגעגאנגען אינעווייניק, וואלטן מיר אויך געהאט, וואלטן מיר געקומען צום חשבון פון 100 אמה, ווייל מיר וואלטן געקומען, עס איז געווען א תא וואס איז געווען אין סוף. אין ראנד איז געווען א תא, וואס דער תא איז געווען פינף אמה, און נאך דער ווענט פון נאך פינף אמה, צוזאמען האבן מיר געקראגן אין גאנצן 10 אמות. אז אויך אין דער אינערסטער מעסטונג זענען מיר געקומען צו 90, אויב איך וועל צולייגן צו דעם דעם תא וואס איז אין ראנד צו דער מערבדיקער ריכטונג, איך רעד איצט ווען איך גיי ווייטער פון קודש הקודשים, גיי ווייטער צו דער ריכטונג מערב, נישט פון רעכטס און פון לינקס. פון רעכטס און פון לינקס זענען געווען די תאים וואס זייער המשך איז די אתיקים. אבער איצט רעד איך אויב איך קום פון דער ריכטונג פונעם אולם, גיי אריין אין ההיכל, גיי אריין אין קודש הקודשים, נאך אים איז געווען א תא וואס צוזאמען מיטן ווענט פינף און פינף, וואלטן מיר געקראגן 10 אמות, און אט אויך דא האבן מיר פארפולקומט אין גאנצן 100 אמה. דאס איז וואס ער זאגט, וההיכל הפנימי ואולמי החצר, צוזאמען מיט זיי קומען מיר אין סוף צום שיעור פון 100 אמה.