פתיחה
אין דעם חלק פונעם קאפיטל שטייען מיר ביים המשך פון דער נבואה איבער מלחמת גוג ומגוג: נאכ'ן שילדערן דעם מפלה פון גוג אויף די הרי ישראל, ווענדט זיך דער נביא מיט א מליצה'דיג לשון צו די עופות השמים און די חיות השדה און לאדנט זיי איין צו דער גרויסער סעודה וואס דער קדוש ברוך הוא גרייט זיי צו פון די פגרים פונעם מחנה. און פון דארט גייט די נבואה איבער צום גרויסן מהלך וואס שטייט הינטער דעם אלעמען: דער ביטול פונעם חילול השם וואס איז געשאפן געווארן אין גלות, דער קידוש שמו יתברך אויף דער וועלט, השבת שבות יעקב און רחמנות האבן אויף בית ישראל, א פולקאמער קיבוץ גלויות אן קיין שום שיור, און א גילוי פנים מיט אן אויסגיסונג פון רוח הקודש אויף בית ישראל.
איינלאדן די עופות און די חיות צום גרויסן זבח
וְאַתָּה בֶן־אָדָם כֹּה־אָמַר אֲדֹנָי יֱהֹוִה אֱמֹר לְצִפּוֹר כׇּל־כָּנָף וּלְכֹל חַיַּת הַשָּׂדֶה הִקָּבְצוּ וָבֹאוּ הֵאָסְפוּ מִסָּבִיב עַל־זִבְחִי אֲשֶׁר אֲנִי זֹבֵחַ לָכֶם זֶבַח גָּדוֹל עַל הָרֵי יִשְׂרָאֵל וַאֲכַלְתֶּם בָּשָׂר וּשְׁתִיתֶם דָּם׃ - און דו בן אדם, אזוי האט געזאגט ג-ט דער הערשער, זאג צו יעדן געפליגלטן פויגל און צו יעדער חיה פונעם פעלד: זאמלט זיך איין און קומט, קלויבט זיך צונויף פון ארום צו מיין זבח וואס איך שעכט פאר אייך, א גרויסער זבח אויף די בערג פון ישראל, און איר וועט עסן פלייש און טרינקען בלוט.
דא ווערט מבואר פארוואס עס וועט נישט בלייבן פון דעם גרויסן המון קיין פלייש אויף די ביינער נאר ביינער אליין: ווייל דער קדוש ברוך הוא רופט צו אלע חיות הארץ און די עופות השמים, צו יעדן געפליגלטן פויגל, און זאגט צו זיי: זאמלט זיך איין און קומט, קלויבט זיך צונויף פון ארום צו מיין זבח וואס איך שעכט פאר אייך. כביכול גרייט דער קדוש ברוך הוא פאר זיי א סעודה און א גרויסן זבח, און די סעודה וועט זיין פון פלייש און פון בלוט.
בְּשַׂר גִּבּוֹרִים תֹּאכֵלוּ וְדַם־נְשִׂיאֵי הָאָרֶץ תִּשְׁתּוּ אֵילִים כָּרִים וְעַתּוּדִים פָּרִים מְרִיאֵי בָשָׁן כֻּלָּם׃ - פלייש פון גיבורים וועט איר עסן, און דאס בלוט פון די נשיאים פונעם לאנד וועט איר טרינקען, ווידערס, לעמער און בעק, אקסן, געפעטעטע בהמות פון בשן זענען זיי אלע.
דער רד"ק ערקלערט אז "אילים כרים ועתודים פרים מריאי בשן" איז א משל אויף די גרויסע: איר וועט עסן די גרעסטע און די בעסטע פון זיי. און דער מצודת ציון טייטשט: "כרים" זענען די פעטע שאף, "עתודים" זענען די זכרים פון די ציגן, "מריאי" איז דאס געמעסטעטע און פעטע, ווי דער לשון "ושלם מריאיכם לא אביט", און "בשן" איז א פלאץ פון פעטע פאשע, אזוי ווי "פרות הבשן". קומט אויס אז די כוונה פונעם פסוק איז אויף די געמעסטעטע און פעטסטע בהמות פון בשן. און דער מלבי"ם מסביר אז דער פסוק קומט צו שילדערן די קוואליטעט פון די מאכלים און זייער גוטסקייט: בשר גיבורים, דם נשיאי הארץ, אלע ווי אילים און כרים, און דאס פלייש און בלוט איז גוט און משובח.
וַאֲכַלְתֶּם־חֵלֶב לְשׇׂבְעָה וּשְׁתִיתֶם דָּם לְשִׁכָּרוֹן מִזִּבְחִי אֲשֶׁר־זָבַחְתִּי לָכֶם׃ - און איר וועט עסן פעטס צו דער זעט, און טרינקען בלוט ביז שכרון, פון מיין זבח וואס איך האב געשאכטן פאר אייך.
איך וועל אייך געבן צו עסן חלב לשובעה, ס'וועט זיין א ריזיגע כמות וואס קלעקט זיך אנצוזעטיגן. "ושתיתם דם לשיכרון" - ביז זיי וועלן כביכול זיין שיכור פון די פילקייט פון בלוט. "מזבחי אשר זבחתי לכם" - פון מיין סעודה וואס איך האב אנגעגרייט פאר אייך.
וּשְׂבַעְתֶּם עַל־שֻׁלְחָנִי סוּס וָרֶכֶב גִּבּוֹר וְכׇל־אִישׁ מִלְחָמָה נְאֻם אֲדֹנָי יֱהֹוִה׃ - און איר וועט זיך אנזעטיגן ביי מיין טיש מיט פערד און רייטער, גיבור און יעדן איש מלחמה, זאגט ג-ט דער הערשער.
אויף מיין טיש וועל איך אייך געבן זיך אנצוזעטיגן: אויסער די גיבורים וואס מיר האבן דערמאנט, וועט איר אויך האבן פערד און רכב, און אלע אנדערע ערליי מאכלים פון די איבריגע געפאלענע. נישט בלויז מענטשן, נאר אויך די פערד, און יעדער איש מלחמה, אלע וועלן זיין פאר אייך פאר א סעודה.
"ונתתי את כבודי בגויים" - א משפט פון מידה כנגד מידה און די יד ה'
וְנָתַתִּי אֶת־כְּבוֹדִי בַּגּוֹיִם וְרָאוּ כׇל־הַגּוֹיִם אֶת־מִשְׁפָּטִי אֲשֶׁר עָשִׂיתִי וְאֶת־יָדִי אֲשֶׁר־שַׂמְתִּי בָהֶם׃ - און איך וועל געבן מיין כבוד צווישן די פעלקער, און אלע פעלקער וועלן זען מיין משפט וואס איך האב געטאן, און מיין האנט וואס איך האב געלייגט אויף זיי.
"ונתתי את כבודי בגויים" - די גוים וועלן זען ווי אזוי איך באשטראף זיי אויף זייערע זינד מדה כנגד מדה, און דערמיט ווערט נתגדל און נתקדש שם ה'. און וואו איז דא די מדה כנגד מדה? דאס איז דאך וואס מיר האבן מסביר געווען: פארוואס ברענגט דער הקדוש ברוך הוא גוג אהער, און פארטיליגט אים נישט אויף זיין ארט? ווייל "מקום המשפט שמה הרשע" - דער זעלבער ארט וואו די אומות האבן פארבראכן, דא אין ארץ ישראל, אין ירושלים, אויפן ארט וואו זיי האבן מחריב געווען דעם בית המקדש, אהין וועט דער הקדוש ברוך הוא ארויפברענגען גוג צו משפט'ן מיט אים. און דורך דעם "ונתתי את כבודי בגויים", וואס "ראו כל הגויים את משפטי אשר עשיתי" - זיי זעען אז דאס איז מדה כנגד מדה. "ואת ידי אשר שמתי בהם" - זיי זעען אז דא איז פאראן א יד ה'; דאס איז נישט קיין נאטירליכע שטראף נאר א נסימ'דיגע שטראף, און ווען מען זעט א נסימ'דיגע שטראף איז פאר יעדן קלאר אז דאס קומט מאת ה' יתברך. די ביידע זאכן צוזאמען, דער משפט פון מדה כנגד מדה און די אפענע יד ה', וועלן ברענגען צו דער הכרה אז אלעס איז פון אים יתברך, און דערמיט וועט זיין נאמען נתגדל ווערן אויף דער וועלט.
וְיָדְעוּ בֵּית יִשְׂרָאֵל כִּי אֲנִי יְהֹוָה אֱלֹהֵיהֶם מִן־הַיּוֹם הַהוּא וָהָלְאָה׃ - און בית ישראל וועלן וויסן אז איך בין ה' זייער גאט, פון יענעם טאג און ווייטער.
פון יענעם טאג וועלן בית ישראל וויסן אז איך בין ה' אלוקיהם, אז איך גיב אכטונג אויף זיי אויף א נסימ'דיגן אופן.
ביטול פונעם חילול השם וואס איז אנטשטאנען אין גלות
וְיָדְעוּ הַגּוֹיִם כִּי בַעֲוֺנָם גָּלוּ בֵית־יִשְׂרָאֵל עַל אֲשֶׁר מָעֲלוּ־בִי וָאַסְתִּר פָּנַי מֵהֶם וָאֶתְּנֵם בְּיַד צָרֵיהֶם וַיִּפְּלוּ בַחֶרֶב כֻּלָּם׃ - און די פעלקער וועלן וויסן אז צוליב זייערע זינד זענען בית ישראל פארטריבן געווארן אין גלות, פאר דעם וואס זיי האבן מועל געווען אין מיר, און איך האב באהאלטן מיין פנים פון זיי, און איך האב זיי איבערגעגעבן אין דער האנט פון זייערע פיינט, און זיי זענען אלע געפאלן דורך דער שווערד.
ווי מיר האבן דערמאנט, איז לכתחילה געווען דערין א גדר פון חילול השם. ווייל מען זעט דאך אז עם ישראל איז עם ה', און אנשטאט צו זיין דאס מערסטע געשיצטע פאלק, דאס מערסטע געהיטענע, מיט דער בעסטער עקאנאמיע און דער בעסטער פארטיידיגונג - איז עס דאס מערסטע גערודפ'טע פאלק, דאס מערסטע געשלאגענע און ליידנדע. ביז אזוי ווייט אז די נוצרים זענען געקומען און געטענה'ט: אדרבה, דאס אליין וואס כלל ישראל ווערט גערודפ'ט איז א ראיה אז דער אויבערשטער האט זיי פארלאזט און גענומען אונז. פון דעם איז געווארן א גרויסער חילול השם אויף דער וועלט. און אויף דעם זאגט דער אויבערשטער: ווען מען וועט זען ווי איך רעכן זיך אפ מיט די אומות, וועלן די גוים פארשטיין אז אלעס וואס איז געווען ביז היינט איז געווען צוליב דעם וואס עם ישראל האט געזינדיגט און דעריבער האב איך זיך אפגערעכנט מיט זיי, און נישט חלילה צוליב קיין מבלתי יכולת ה' און נישט ווייל ער האט זיי מואס געווען. און דערמיט וועט בטל ווערן יענער חילול השם וואס איז געווען פון פריער. "על אשר מעלו בי ואסתיר פני מהם" - און צוליב דעם הסתר פנים איז געקומען זייער גאנצער ליידן: "ואתנם ביד צריהם", שמדות, הריגות און חורבן, "ויפלו בחרב כולם".
כְּטֻמְאָתָם וּכְפִשְׁעֵיהֶם עָשִׂיתִי אֹתָם וָאַסְתִּר פָּנַי מֵהֶם׃ - לויט זייער טומאה און לויט זייערע זינד האב איך געטאן מיט זיי, און איך האב באהאלטן מיין פנים פון זיי.
איצט וועט מען וויסן אז דאס וואס איך האב באהאלטן מיין פנים פון זיי אין דער צייט פונעם גלות איז געווען "כטומאתם וכפשעיהם". און ווי מיר האבן מסביר געווען אין די פריערדיגע שיעורים, ווען דער הקדוש ברוך הוא באהאלט זיין פנים פון אונז איז דאס א מדה כנגד מדה: "ואנכי הסתר אסתיר" - ווען עם ישראל באהאלט זייער פנים פונעם אויבערשטן, באהאלט דער אויבערשטער זיין פנים פון זיי, "ה' צלך על יד ימינך". און אויף לעתיד וועט זיך ארויסשטעלן אז די מעשה האט זיך אנגעהויבן פון עם ישראל, די טומאה און דער פשע האבן זיך אנגעהויבן פון זיי, און דעריבער האט דער אויבערשטער באהאלטן זיין פנים. און ממילא איז דא נישטא קיין חילול השם, אז מען זאל זאגן "מבלתי יכולת ה'", ווייל איצט ווערט דאך קלאר אז דער אויבערשטער קען און איז מסוגל, און אט נעמט ער זיי ארויס און ער לייזט זיי אויס.
"אשיב את שבות יעקב" - די עשרת השבטים, און "ורחמתי" - בית ישראל
לָכֵן כֹּה אָמַר אֲדֹנָי יֱהֹוִה עַתָּה אָשִׁיב אֶת־שְׁבוּת יַעֲקֹב וְרִחַמְתִּי כׇּל־בֵּית יִשְׂרָאֵל וְקִנֵּאתִי לְשֵׁם קׇדְשִׁי׃ - דעריבער, אזוי האט געזאגט גאט דער הער, איצט וועל איך צוריקקערן די געפאנגענשאפט פון יעקב, און איך וועל רחמנות האבן אויף דעם גאנצן בית ישראל, און איך וועל מקנא זיין פאר מיין הייליגן נאמען.
"לכן" - וויבאלד זיי האבן שוין באקומען זייער עונש, איז געקומען די צייט אז איך זאל צוריקקערן די געפאנגענשאפט פון יעקב און רחמנות האבן אויף דעם גאנצן בית ישראל. קעגן דעם גלות וואס איז געווען ווערט געזאגט "אשיב את שבות", און קעגן די יסורים וואס זיי האבן באקומען ווערט געזאגט "ורחמתי" - איך וועל זיי נישט ווייטער פארטרייבן אין גלות און איך וועל זיי נישט ווייטער פייניגן מיט יסורים.
און פארוואס שטייט "שבות יעקב" און נישט "שבות בית יעקב", און וואס איז דער חילוק צווישן "יעקב" און "בית ישראל"? ערקלערט דער מלבי"ם לויט חז"ל: "יעקב" זענען די עשרת השבטים. דער נאמען יעקב איז מלשון עקבה, נישט אויפן גלייכן וועג, נאר אויפן קרומען וועג, בעת "ישראל" איז א לשון פון שררה און אן ערלעכער גלייכער וועג. ווען כלל ישראל געפינט זיך אין א נידריגן מצב ווערן זיי אנגערופן יעקב, און ווען זיי שטייען אויף זייער הויכער מדרגה ווערן זיי אנגערופן ישראל. די עשרת השבטים זענען פארטריבן און פארוואגלט, און מיר ווייסן נישט וואו זיי זענען, אבער זיי האבן נישט געליטן קיין שמדות און קיין פורעניות, נאר זיי זענען איינגעשלינגען געווארן צווישן די אומות און האבן גערוט אויף זייער ארט. "בית ישראל" זענען יהודה און בנימין, וואס דאס זענען די וואס האבן געליטן די שמדות און פאגראמען. דעריבער זאגט דער פסוק: "אשיב את שבות יעקב" - איך וועל צוריקקערן די גלות פון די עשרת השבטים, וואס זענען פארטריבן געווארן און זענען עתיד צוריקצוקומען (און כאטש עס איז דא דערויף א מחלוקת אין חז"ל, איז פון דא קלאר לויטן ביאור פונעם מלבי"ם אז די כוונה איז צוריקצוברענגען זייער גלות). און "ורחמתי כל בית ישראל" - די רחמים זענען קעגן די רדיפות און שמדות וואס יהודה און בנימין האבן מיטגעמאכט. "וקנאתי לשם קדשי" - דורך דעם וועט מער נישט זיין קיין גדר פון חילול השם ווי פריער, נאר איך וועל מקנא זיין פאר מיין נאמען אים צו מאכן בארימט און גרויס ביי די גוים.
"ונשו את כלימתם" - צוויי ביאורים
וְנָשׂוּ אֶת־כְּלִמָּתָם וְאֶת־כׇּל־מַעֲלָם אֲשֶׁר מָעֲלוּ־בִי בְּשִׁבְתָּם עַל־אַדְמָתָם לָבֶטַח וְאֵין מַחֲרִיד׃ - און זיי וועלן טראגן זייער בושה און זייער גאנצן פעל וואס זיי האבן געזינדיגט קעגן מיר, ווען זיי וועלן זיצן אויף זייער ערד רואיג און קיינער וועט זיי נישט שרעקן.
דער פשוטו של מקרא איז: "ונשו" איז מלשון נשיאה, אזוי ווי "ונשאו", ווייל עס שטייט דאך מיט א שי"ן און נישט מיט א סמ"ך, גלייך ווי עס פעלט דא דער אל"ף. און די כוונה איז, אז נאכדעם וואס זיי וועלן מקבל זיין זייער עונש און דער הקדוש ברוך הוא וועט קומען און זיי אויפהייבן, וועלן זיי טראגן אויף זייערע ליפן און געדענקען זייער שאַנדע וואס איז געקומען אויף זיי אין גלות. ווען זיי וועלן זיצן רואיג אין זייער לאנד, וועלן זיי געדענקען זייער גאנצן פעל וואס זיי האבן געזינדיגט קעגן הקדוש ברוך הוא, און זיי וועלן דאנקען דעם אויבערשטן אז טראץ אלעס וואס מיר האבן געטאן און געצערנט, זעט, "בשבתם על אדמתם לבטח ואין מחריד" - דער אויבערשטער טוט מיט אונז א טובה אנשטאט א רעה, און ברענגט נישט אויף אונז וויפיל מיר וואלטן פארדינט, נאר ער האט אפגעשטעלט דעם גלות און אונז צוריקגעקערט צו אונזער לאנד.
און דער מלבי"ם טייטשט אויף נאך אן אופן: פונעם גלות האבן זיי געהאט בושה, און עס שטייט "ונשו את כלימתם" קעגן דער בושה, "ואת כל מעלם" קעגן דעם חטא, און דער לשון פון נשיאה דא איז א לשון פון כפרה, אזוי ווי "אשרי נשוי פשע". דאס הייסט עס וועט נתכפר ווערן פאר זיי דאס וואס איז געווען פריער, און די זאך וועט מער נישט דערמאנט ווערן נאר פארגעסן ווערן, ווייל דער אויבערשטער וועט פארגעבן און טראגן זייער זינד. און דער מלבי"ם לייגט צו אז דער לשון איז אויך נאנט צום לשון "נשה" וואס באטייט פארגעסן, ווי "נשני ה' את כל עמלי" - אז די זאך וועט פארגעסן ווערן פון זיי.
"בשובבי אותם מן העמים" - קיבוץ גלויות בעל כורחם
בְּשׁוֹבְבִי אוֹתָם מִן־הָעַמִּים וְקִבַּצְתִּי אֹתָם מֵאַרְצוֹת אֹיְבֵיהֶם וְנִקְדַּשְׁתִּי בָם לְעֵינֵי הַגּוֹיִם רַבִּים׃ - ווען איך וועל זיי צוריקקערן פון די פעלקער און זיי צונויפקלויבן פון די לענדער פון זייערע שונאים, און איך וועל געהייליגט ווערן דורך זיי פאר די אויגן פון פילע פעלקער.
דער פשט פון "שובבי" איז א לשון פון השבה: ווען איך וועל זיי צוריקקערן פון די פעלקער. אבער מען קען ערקלערן אז די גאולה וועט נישט גיין אזוי פשוט, און נישט מיט גרינגקייט וועלן זיי קומען. אזוי ווי מיר האבן געזען ביי גוג "ושובבתיך", וואס די כוונה איז אז איך וועל דיך ברענגען בעל כורחך, אזוי אויך דא: "בשובבי אותם מן העמים" - איך וועל זיי צווינגען צו קומען. כלל ישראל וועט נישט אזוי גרינג איבערלאזן זייערע וואוינערטער און דעם גלות, און מען וועט זיי מוזן צווינגען, פונקט ווי מיר זעען היינט אז אידן קומען פון פראנקרייך און פון נאך ערטער צוליב דעם וואס די ערד ברענט אונטער זייערע פיס און זיי שפירן זיך נישט זיכער; און ווען דער מצב דארט ווערט באקוועמער, שטעלט זיך עס ווידער אפ.
דער חתם סופר האט געזאגט אז ער האט נישט קיין מורא פון די רדיפות פונעם גלות, נאר ער האט מורא אז דער גלות וועט אונז שפאקולירן און געפעלן. און אזוי אויך האט דער חזון איש געזאגט, אז ער האט נישט מורא פון דער רעגירונג אז זי וועט אונז דא שעדיגן, נאר ער האט מורא פון דער רעגירונג אויב זי וועט אונז געפעלן און מיר וועלן ווערן שותפים מיט איר פאר טובות הנאה, און דעמאלט וועט מען פארגעסן פון דער תורה און פארקנייטשן די זאכן כדי צו טאן דעם ווילן פון דער ממשלה. דעריבער זאגט דער פסוק: איך וועל זיי אפקערן פון די פעלקער, איך וועל זיי נעמען כביכול בעל כורחם, עס וועט נישט זיין גרינג זיי ארויסצונעמען, און מען וועט דארפן דרוקן אויף זיי און זיי צונויפקלויבן פון אלע לענדער מיט כח.
"ונקדשתי בם" - צוויי וועגן צו קידוש השם
"ונקדשתי בם לעיני הגויים רבים" - אז דער אויבערשטער וועט געהייליגט ווערן פאר די אויגן פון פילע גוים דורך די גוטע מעשים וואס זיי וועלן טאן, און דורך די ניסים וואס ער וועט טאן מיט זיי. ווען כלל ישראל שטייט אין זייער הויכער מדרגה, אין זייער קדושה און אין זייער געהויבענעם רוחניות'דיגן שטאפל, און אלע גוים זעען ווי מיר גייען אין וועג פונעם אויבערשטן און דער אויבערשטער שפעט אויף אונז גוטס - דורך דעם ווערט זיין הייליגער נאמען נתגדל און נתקדש אויף דער וועלט.
הרב דסלר זאגט אז דער גאנצער תכלית פון בריאת העולם איז אז עס זאל נתגדל און נתקדש ווערן זיין הייליגער נאמען אויף דער וועלט, אזוי ווי עס שטייט "כל הנברא בשמי ולכבודי בראתיו יצרתיו אף עשיתיו" - די גאנצע בריאה זאגט כבוד צום אויבערשטן. און ביי כלל ישראל זענען פאראן צוויי וועגן ווי אזוי צו מקדש זיין זיין נאמען, און אלעס ווענדט זיך אין זיי און אין זייער רצון. איין וועג איז דער וועג וואס דער אויבערשטער פארלאנגט פון אונז: צו טאן זיין רצון. און אויב מען טוט דעם רצון ה', זענען אלע גוטע הבטחות פארזיכערט פאר דיר, אזוי ווי עס איז געווען אין די צייטן פון שלמה המלך: שובע אין לאנד, און פון אלע אומות זענען געקומען זען די חכמה און פארשטאנד, און יעדער וועט זאגן "רק עם חכם ונבון הגוי הגדול הזה". עס וועלן קומען דעלעגאציעס זען ווי אזוי מען פירט א ריכטיגע עקאנאמיע און ווי אזוי עס לעבט א פאלק וואס איז געטריי צו עבודת ה', צו יראת שמים און צו דרך המוסר, און דער אויבערשטער וועט משפיע זיין אויף אייך א גרויסן שפע פאר די אויגן פון אלע גוים, זיי זאלן זען אז עס איז דא אן אלוקים אין ישראל און אז דאס פאלק לעבט אויף אן אויסטערלישן איבערנאטירלעכן אופן - און דאס איז א קידוש השם עצום.
און פון דער צווייטער זייט, אויב מיר וועלן חלילה נישט וועלן גיין אין דעם וועג פון ה', זעט דאך אויס אז די וועלט פארפעלט דעם ציל פאר וועלכן זי איז באשאפן געווארן. זאגט הרב דעסלער: עס איז נישט אזוי. וויסן זאלסטו אז סוף כל סוף וועט דער רצון ה' געטאן ווערן, און א קידוש השם וועט זיין אויף דער וועלט. און וויאזוי? דורך דעם וואס איר וועט אפנייגן פונעם וועג, וועט דער אויבערשטער ברענגען אויף אייך קלעפ און יסורים, און א גלות און א שרעקליכן פיזור, און עס וועט נישט זיין קיין איין פאלק וואס וועט אייך נישט רודפ'ן. און יעדער וואס וועט דורכגיין וועט ווערן דערשטוינט און פייפן און זאגן "על מה עשה ה' ככה לארץ הזאת מה חרי האף הגדול הזה" - אלע וועלן זיך וואונדערן: ווי קען זיין אז א פאלק אזוי קליין, גערודפ'ט אזויפיל יארן, מיט אזויפיל יסורים און ליידן; עס איז א געוואלדיגער וואונדער וויאזוי ער האלט זיך, און נאך א וואונדער וואס איז דער דאזיגער גרויסער צארן. און דעמאלט וועלן זיי קומען צום אויספיר: "על עוזבם את אלוהיהם" - דאס דאזיגע פאלק האט מורד געווען אין פי ה', און דערפאר ליידט עס. קומט דאך אויס אז שם שמים ווערט נתקדש אויך אויף דעם אופן. מיט פשוט'ע ווערטער זאגט דער הקדוש ברוך הוא: מיין נאמען וועט נתקדש ווערן אויף דער וועלט, און דו וועסט אויסוועלן וויאזוי - צי דורך דיר, צי אויף דיין רוקן.
דערפאר ווערט דא געזאגט: ווען איך וועל זיי צוריקברענגען פון די פעלקער און זיי צונויפנעמען פון די לענדער פון זייערע שונאים, "ונקדשתי בם לעיני הגוים רבים" - איך וועל געהייליגט ווערן דורך זיי מיט דעם וואס זיי וועלן טון דאס גוטע אין די אויגן פון ה'. און וואס עס איז דעמאלט געווען א קידוש השם פאר די אויגן פון אסאך גוים דורך דעם וואס כלל ישראל כאפט קלעפ, וועט דעמאלט זיין א פיל גרעסערער קידוש השם, דורך דעם וואס כלל ישראל וועט טון דעם רצון ה' און באקומען טובות פון אים יתברך.
"וידעו כי אני ה'" - אז אויך דער גלות איז געווען פון זיין האנט און לטובתם
וְיָדְעוּ כִּי אֲנִי יְהֹוָה אֱלֹהֵיהֶם בְּהַגְלוֹתִי אֹתָם אֶל־הַגּוֹיִם וְכִנַּסְתִּים עַל־אַדְמָתָם וְלֹא־אוֹתִיר עוֹד מֵהֶם שָׁם׃ - און זיי וועלן וויסן אז איך בין ה' זייער גאט, ווען איך פארטרייב זיי אין גלות צו די פעלקער, און איך האב זיי איינגעזאמלט אויף זייער ערד, און איך וועל מער נישט איבערלאזן פון זיי דארט.
דאס וואס איך לייז זיי אויס יעצט - איז דאך קלאר פאר יעדן אז דאס איז מאת ה'. נאר ווען איך וועל זיי אויסלייזן, וועט פאר יעדן נתברר ווערן למפרע אז אויך דער וואס האט זיי פארטריבן אין גלות בין איך געווען, ה'. נישט צוליב דעם וואס נבוכדנאצר איז געקומען אהער און באשלאסן צו חרוב מאכן דעם בית המקדש און אונז פארטרייבן אין גלות, און נישט צוליב דעם וואס טיטוס איז געקומען און חרוב געמאכט דעם בית שני און פארטריבן, און נישט וועגן סיי וועלכע פאליטישע אומשטענדן. פאר יעדן וועט זיין קלאר אז דער גלות איז געווען אויסגעפלאנט און איז געווען א שטראף אויף אונזער אויפפירונג, און דער באווייז איז דאס וואס ה' לייזט אונז יעצט אויס - דער וואס לייזט אונז אויס איז דער וואס האט אונז פארטריבן אין גלות.
און נאך מער וועט דעמאלט קלאר ווערן, אז דער גלות אליין איז געווען צו אונזער טובָה. ווארום אויב זיי וואלטן געבליבן דא אין לאנד, וואלטן זיי זיך פארדרייט צו אזא מצב פון וואו עס איז מער נישטא קיין צוריקקער, און דורך דעם גלות זענען זיי צוריקגעקומען צום ריכטיגן וועג. ווער ברענגט צוריק ישראל למוטב? עשיו. "הקול קול יעקב והידים ידי עשו" - ווען עס איז נישט דער קול קול יעקב, ווערן די הענט פון עשיו שטארק, און ווען מיר כאפן קלעפ קערן מיר זיך צוריק צום אויבערשטן. קומט אויס אז דער גאנצער גלות האט געהאט א פאזיטיוון ציל, אז דורך דעם זאל עם ישראל היטן אויף זיין וועג און אויף זיין עבודת ה'. און דאס איז א מציאות וואס מיר זעען מיט די אייגענע אויגן: וואו האט זיך עם ישראל מקרב געווען צום אויבערשטן? אין יענע גלות'ן וואו מען איז געווען גערודפ'ט. ווידעראום אין די גלות'ן וואו מען איז נישט געווען גערודפ'ט, ווען עס האט זיך אנגעהויבן די עמאנציפאציע און גלייכבארעכטיגונג און מען האט אונז געלאזט זיך דערנענטערן צום גוי - דארט איז געווען די גרעסטע צרה. וואו האט די השכלה געשלאגן מיט א פולן מויל? אין אייראפע. באותם מקומות שלא רדפו אותנו, דארט האט עם ישראל שוין אנגעהויבן זיך אויסצוטראכטן א נייע תורה.
אויך ביים ארויפגיין פון עזרא און נחמיה, זענען די וואס זענען געקומען אין דער תקופה פון כורש געווען א מיעוט: פופציג טויזנט, זעכציג טויזנט ווערט דערמאנט אין די פסוקים, אבער זיי זענען געווען א מיעוט, און דער רוב איז געבליבן אין זייערע לענדער פון גלות. נישט נאר די תימנ'ער זענען נישט ארויפגעגאנגען, נאר אויך פון אסאך פון די אנדערע לענדער זענען נישט ארויפגעגאנגען. אבער דא זאגט דער פסוק אז ביי דער גאולה העתידה "וכנסתים על אדמתם ולא אותיר עוד מהם שם" - עס וועט נישט פארבלייבן קיין שום איד צווישן די אומות העולם.
"ולא אסתיר עוד פני מהם" - דאס צוריקקערן פון דער נבואה
וְלֹא־אַסְתִּיר עוֹד פָּנַי מֵהֶם אֲשֶׁר שָׁפַכְתִּי אֶת־רוּחִי עַל־בֵּית יִשְׂרָאֵל נְאֻם אֲדֹנָי יֱהֹוִה׃ - און איך וועל מער נישט באהאלטן מיין פנים פון זיי, וואס איך האב אויסגעגאסן מיין גייסט אויף בית ישראל, זאגט דער אויבערשטער גאט.
אין דער תקופה פון שיבת ציון אין די טעג פון עזרא און נחמיה איז נאך אלץ געווען אן הסתר פנים, און עס איז נישט געווען קיין מצב פון גילוי און הארת פנים. וויפיל מלחמות זענען דארט געווען קעגן די וואס זענען געקומען שטערן זייער ארבעט, און קעגן די מלשינים וואס האבן געמסרט פאר כורש אז זיי זענען לכאורה מורד קעגן אים; זיי האבן געהאט גאר שווערע קאמפן, און דאס איז געווען א מציאות פון הסתר פנים. אבער ביי דער גאולה העתידה וועט נישט אזוי זיין, נאר א מצב פון גילוי פנים.
"אשר שפכתי את רוחי על בית ישראל" - אין דער תקופה פון בית שני איז שוין נישט געווען קיין נבואה; די נבואה האט זיך געענדיגט ביי חגי, זכריה און מלאכי, און נאך זיי האט זיך אנגעהויבן די תקופה פון די אנשי כנסת הגדולה און די תקופה פון די זוגות, אבער קיין נבואה איז נישט געווען. און חז"ל זאגן אז פינף זאכן האבן געפעלט אינעם בית שני, און צווישן זיי דער ארון, די אורים ותומים, און די נבואה. און אויף דעם לאזט דער הקדוש ברוך הוא וויסן אז די גאולה העתידה וועט זיין אנדערש: "ושפכתי את רוחי על בית ישראל", און ווי עס שטייט "בניכם חלומות יחלמון זקניכם חזון יראו" - די קינדער, די זין און די עלטערע וועלן אלע אנקומען צו א מצב פון אן התגלות אלוקית. "כמים לים מכסים" - אז עס וועט נישט אויספעלן קיין גרויסע פלאג כדי משיג צו זיין נבואה, נאר זי וועט זיין ווי א שטראמענדיגער טייך, וואס מיט א קליינער אנשטרענגונג וועט א מענטש קענען זוכה זיין דערצו. רוח הקודש און נבואה וועלן צוריקקומען אויף זיי, און עס וועט מער נישט זיין קיין שום הסתר פנים.
צום סך-הכל:
דער חלק פונעם קאפיטל הייבט זיך אן מיט דער סעודה פונעם גרויסן זבח וואס דער הקדוש ברוך הוא גרייט צו פאר די עופות השמים און פאר די חיות השדה פונעם המון גוג, א משובח'דיגער זבח פון "בשר גיבורים" און "מריאי בשן", און גייט פון דארט אריבער צום תכלית פון דעם גאנצן מהלך: "ונתתי את כבודי בגויים" - די גוים וועלן זען א משפט פון מידה כנגד מידה און די אפענע יד ה', און וועלן איינזען אז דער גלות און די יסורים זענען נישט געקומען מחמת אן אוממעגליכקייט פונעם אויבערשטן, נאר בעוון ישראל און צוליב זייער טומאה און זייערע פשעים, און מיט דעם וועט בטל ווערן דער חילול השם וואס איז געשאפן געווארן אין גלות. דערנאך זאגט דער אויבערשטער צו אומצוקערן די שבות יעקב (די עשרת השבטים) און מרחם צו זיין אויף בית ישראל (יהודה און בנימין) וואס האבן מיטגעמאכט די שמדות, מכפר צו זיין אויף זייער כלימה און זייער מעל, און זיי צונויפצוזאמלען פון צווישן די פעלקער אפילו בעל כורחם. דער קידוש שמו יתברך וועט דעמאלט געטאן ווערן אויפן גוטן אופן - דורך זייערע מעשים טובים און דורכן שפע און די ניסים - און נישט אויף זייער רוקן מיט יסורים. און צום סוף: א פולקאמער קיבוץ גלויות אז ס'וועט נישט פארבלייבן קיין שום איד אין גלות, אן ענדע צום הסתר פנים, און אן אויסגיסונג פונעם רוח ה' אויף בית ישראל מיטן צוריקקער פון נבואה. דער אויבערשטער זאל העלפן אז דאס זאל זיין במהרה בימינו, אמן.