יחזקאל פרק ל"ח. דער פרק דאזיקער, א זייער זייער וויכטיקער פרק, דאס איז א פרק וואס האנדלט וועגן מלחמת גוג ומגוג. דער פרק דאזיקער דערשיינט, זיין געדאנק דערשיינט אויך אין יחזקאל אין ל"ח, אויך אין ספר יחזקאל זענען דא חלקים דערפון ווי דער מלבי"ם באווארט אין פרק ל"ב, און אחוץ דעם איז דא, אין ספר זכריה אין פרק י"ד, איז אויך דא א נבואה וואס איז מער אדער ווייניקער די זעלביקע ווי וואס עס ווערט געזאגט דא מיט ענדערונגען, וואס די ענדערונגען דאזיקע וועלן מיר וועלן פארשטיין און זיך אויף זיי אפשטעלן און דורך דעם וועלן מיר באקומען א כלל־בילד פון וואס עס וועט זיין אין מלחמת גוג ומגוג.
ויהי דבר השם אלי לאמור. בן אדם, שים פניך אל גוג ארץ המגוג, נשיא ראש משך ותובל והינבא עליו. עס זאגט אים דער השם צו יחזקאל שים פניך אל גוג ארץ המגוג. וואס איז גוג ארץ המגוג? זאגט רש"י, גוג דאס איז דער נאמען פונעם מלך. ארץ המגוג דאס איז דער נאמען פון דער אומה. די אומה הייסט מגוג און איר מלך הייסט גוג. נשיא ראש משך ותובל והינבא עליו.
זאגט דער מלבי"ם, דער נביא יחזקאל אין פרק ל"ב האט שוין נבואה געזאגט אויף דעם דאזיקן ענין אז אין אחרית הימים וועלן אלע פעלקער וואס ארום ירושלים קומען צו מלחמה האלטן אויף ירושלים און אויף איר ארום. און דא איצט קומט ער און זאגט אים אז פון איין זייט וועלן מיר האבן פעלקער וואס דאס איז מצרים און אשור און עילם, זיי זענען די ישמעאלים. אזוי אז די וואס רעדן וועגן דער מצרישער באוואפענונג, זיי ווייסן וועגן וואס זיי רעדן. אינעם ענין גוג ומגוג ווערט געברענגט אז מצרים וועט זיין א חלק פון די פעלקער וואס וועלן קומען צו מלחמה האלטן. פון דער אנדער זייט, דאס איז דער ערשטער, פון דער אנדער זייט נשיא ראש משך ותובל. משך ותובל דאס זענען נסיכי אדום. נסיכי אדום דאס מיינט די קריסטלעכע פעלקער בדרך כלל, אדער וואס עס איז אנגענומען צו זאגן די פעלקער וואס האבן רויט אין זייער פאן. גיט אכטונג אז דאס זענען בעיקר די פעלקער פון אייראפע וואס האבן רויט, זיי הייסן נסיכי אדום, מלכי הצפון.
און זיי וועלן קומען אהער קיין ירושלים און עס וועט זיך שאפן א מלחמה צווישן דעם ראש פון איין זייט וואס דאס זענען די ישמעאלים און דעם ראש פון דער אנדער זייט וואס דאס איז פון אדום, עס וועט זיך שאפן א מלחמה צווישן זיי אויף ירושלים. ביידע וועלן קומען קיין ירושלים און זיי וועלן מלחמה האלטן איינער מיטן צווייטן. און דאס וועלן מיר זען אין א ווייליק אריום דעם פראצעס אזוי ווי, אזוי ווי ער וועט זיין. חז"ל זאגן דריי מאל וועט גוג קומען קיין ירושלים. דא ווערט דערמאנט צוויי מאל, אין פרק ל"ב און אין פרק ל"ח וואס דאס איז אונדזער פרק. דאס דריטע מאל דאס איז וואס דערשיינט אין ספר זכריה. דריי מאל וועט גוג קומען קיין ירושלים.
אגב, זעט אז מיר געפינען זיך שוין אינמיטן א פראצעס. ווייל אויב מ'וואלט אמאל אונדז געזאגט אז עס וועט זיין א מלחמה צווישן די פעלקער פון ישמעאל און די פעלקער פון אדום ווי א כלל־מלחמה, אמאל איז די דאזיקע מציאות נאך נישט געווען בנמצא. אבער נאכדעם וואס מיר זען די מציאות אין וועלכער אמעריקע האלט מלחמה קעגן די פעלקער פון ערב און דעם ציר הרשע ווי זיי רופן דאס, הייסט עס אז דאס איז נישט אויסן דעם שכל אז עס וועט אמאל זיין אזא מין מלחמה. ווען מיר זען דעם משוגענעם פון איראן זיך באוואפענען, איז דאס נישט אויסן דעם שכל אז די דאזיקע מלחמה איז גאנץ נאענט. פינג פאנג. ווען מיר לייענען וואס עס וועט זיך זען אין המשך אז מ'רעדט מיט אונדז אויך וועגן פעלקער אז פרס כוש ופוט מיט זיי, איז הערן מיר אז אויך איראן געפינט זיך דא אינעם עסק. און ווען מיר הערן אז זי באוואפנט זיך און גרייט צו זיך אן אטאם־באמבע, און ווען מיר לייענען וואס עס זאגט דער גאון מווילנה אז מלחמת גוג ומגוג וועט געדויערן צוויי מינוט. וואס איז דאס צוויי מינוט? נאך נישט אנגעקומען צו ציען דעם בויגן זאגט מען אים שוין געענדיקט די מלחמה. וואס איז דאס צוויי מינוט אין זייערע באגריפן? אבער ווען מיר פארשטייען אז מ'רעדט היינט וועגן אטאם־באמבעס אז דאס איז די צוקונפט־מלחמה, און ווען עס זענען דא באשרייבונגען וואס מיר וועלן זיי לייענען וואס זיי זענען באשרייבונגען וואס שטייען אין נביא וואס זיי באשרייבן א פינקטלעכע באשרייבונג פון וואס עס וועט געשען ווען עס פאלט אן אטאם־באמבע, איז פארשטייען מיר אז בעצם דער נביא רעדט שוין דעמאלט מיט אונדז וועגן א מלחמה וואס אירע באגריפן זענען בכלל נישט געווען באקאנט דעמאלט, נאר זענען אונדז באקאנט נאר פון דער מציאות פון היינט.
און דעמאלט פארשטייען מיר אויך פארוואס דער רב אלישיב האט שוין עטלעכע מאל דערמאנט דעם דאזיקן ענין אז מ'דארף זיך זייער זארגן פון וואס עס קומט פאר אין דער וועלט. און ווער וואלט אמאל געגלייבט אז אזוי האט ער גערעדט בנוגע איראן, צו דער אירינישער באוואפענונג. און ווער וואלט געגלייבט אז אמאל וועט שטיין אלס נשיא פון די פאראייניקטע שטאטן א מענטש וואס זיין נאמען איז חוסיין. איך טראכט אז דאס איז א זאך וואס נאר אין די ערגסטע חלומות קען עס זיין. אבער עמעצער האט מיר געזאגט אז ר' חיים קנייבסקי האט געזאגט אז הורדוס פון איין זייט זאגט מען דאך עבדים משלו בנו. עס איז דאך די מציאות אז בני חם זענען עבדים. בני חם זענען עבדים. און פלוצלינג קומט איינער וואס ער איז א קנין פון בני חם און ער איז געווארן א מושל. וואס דאס איז א זאך וואס לכאורה כאפט זיך נישט אין שכל. איז ער זאגט עס איז אויך געווען נאך א מלך וואס איז געווען א מלך אויף אונדז זאגט ער און דאס איז הורדוס. און הורדוס איז געווען אן עבד. און ער האט געמאכט א סך צרות פאר עם ישראל, און פונדעסטוועגן זאגט ער זעסטו לסוף איז עס זיך פארקערט אויף גוט און ער האט געבויט דעם בית המקדש. דעריבער האט ער געזאגט מ'דארף זיך נישט מייאש זיין און גלייך פסקענען אז פון דעם וועט אונדז ארויסגיין נאר צרות. זאגט ער זעסטו אז עס קען זיין אז עס איז געווען אן עבד א מושל און האט געמאכט צרות אבער לסוף איז עס ארויסגעגאנגען אויף גוט. זאגט ער מ'דארף מתפלל זיין צום השם אז אלץ זאל ארויסגיין אויף גוט און אז עס זאל אונדז נישט ארויסגיין קיין שום רע פון דעם.
אויף יעדן פאל, זאגט דער מלבי"ם, דא דערמאנט ער אונדז גוג און ארץ המגוג. זאגט דער מלבי"ם מיר האבן נישט געוואוסט איצט ווער זיי זענען. פארוואס ווייסן מיר נישט? וואס איז די כוונה פון די ווערטער? מ'דארף וויסן אז וואס עס שטייט דארט הייסט נישט אז ווען ער וועט קומען וועט מען אים רופן אזוי. נאר דער נאמען דריקט אויס זיין מהות. איצט אין יעדן דור און דור אויב עס וואלט איצט געדארפט קומען די גאולה איז די פיגורן וואס שפילן היינט זיי וועלן זיין גוג און ארץ המגוג און אלע יענע מענטשן וועלן מיר כאראקטעריזירן זיי ווי יענע וואס קומען מלחמה האלטן. און אין אן אנדער דור וועלן דאס זיין אנדערע פיגורן. אזוי ווי מ'זאגט עס וועט קומען משיח. ווער איז דער משיח? איז אין יענעם דור איז געווען דער אר"י ז"ל משיח בן יוסף. מיר האבן נישט זוכה געווען, איז נישט אנטפלעקט געווארן צו אונדז דער אר"י ז"ל. אין דעם דור ווער? אויך אין דעם דור איז דא א משיח בן יוסף און עס איז דא א משיח בן דוד. ווער זענען זיי? מיר ווייסן נישט. נאר ווען זיי וועלן זיך אנטפלעקן דעמאלט וועלן מיר וויסן. אינעם קומעדיקן דור וועלן דאס זיין אנדערע מענטשן. איז ווען מ'רעדט מיט אונדז וועגן נעמען, זאל מען נישט זוכן דעם דאזיקן נאמען. ארמילוס רשיעא וועט הרגענען דעם משיח בן יוסף. איז ווי אזוי איצט אין א טעלעפאן־בוך זאלסטו זוכן די משפחה ארמילוס? ניין, מ'זאגט דיר נישט אז דאס איז דער נאמען און דאס איז דער מענטש. נאר דאס איז די מהות פון יענער קליפה וואס וועט קומען און מלחמה האלטן קעגן עם ישראל. אבער נישט צוליב, לאמיר זאגן, אז דאס איז זיין נאמען, זיין פינקטלעכער נאמען. אין יעדן דור און דור קען זיין עמעצער אנדערש וואס ער וועט זיין יענע בחינה.
זאגט דער מלבי"ם, נאר וואס עס איז באווארט ביי אונדז אז ער וועט זיין נשיא משך ותובל. משך ותובל זענען פון בני יפת. זיי זענען נישט געמל'ט. און זיי וועלן זיך אויפוועקן אין אחרית הימים נאכדעם וואס עם ישראל וועט זיצן אין רואיקייט און דאס אלץ וועט זיין דורך דעם וואס דער השם וועט זיי אויפוועקן. און אלע די דאזיקע זאכן וועלן מיר זען איצט אין די פסוקים.
ואמרת כה אמר השם, כה אמר השם אלוקים. הנני אליך גוג נשיא ראש משך ותובל. וואס איז הנני אליך? בני אדום ווי באקאנט האבן זיי חרוב געמאכט דעם צווייטן בית. משך ותובל אויך זיי זענען געווען מיט זיי. די רומער זיי זענען געווען דער ראש פאר יענע וואס דערנאך זענען אריינגערעכנט געווארן אינעם כולל־נאמען פון דעם נאמען אדום. דער השם קומט און זאגט אלע די דאזיקע פעלקער וואס זענען אהערגעקומען כדי מלחמה צו האלטן אויף ארץ ישראל און חרוב צו מאכן דעם בית המקדש, מקום המשפט שמה הרשע. אדער אין אנדערע ווערטער מקום הרשע שמה המשפט. וואס איז געווען דער אָרט פון רשעות? ירושלים. דארט האט איר חרוב געמאכט דעם בית המקדש. ועלו מושיעים בהר ציון לשפוט את הר עשיו. וואו וועט זיין דער משפט? אין הר ציון. דארט האסטו חרוב געמאכט, אהין וועט מען דיך ברענגען און דארט וועט מען דיך משפטן. הייסט עס אז בעצם די גאנצע צוועק אז אלע גויים וועלן אנקומען אהער דאס איז כדי זיי אוועקצושטעלן צום משפט, כדי זיך פון זיי אויסצוצאלן. מיר וועלן זען אין המשך צי עס וועט פון דעם זיין א שאדן פאר ישראל אדער נישט. אבער דער עיקר ענין אז דער השם האט זיי אהערגעברענגט, איר האט דא חרוב געמאכט דעם בית המקדש, דא אין דעם דאזיקן אָרט דארפט איר זיך פייניקן. און די זעלבע בחינה אויך ביי ערב. הייסט עס די ישמעאלים וואס האבן דא געענגט עם ישראל דארפן קומען אהער כדי געמשפטן צו ווערן. וואו האבן זיי זיך צעשפרונגען? וואו האבן זיי געטאן פיגועים? וואו זענען זיי ארומגעגאנגען מיט טראקטארן און דער השם זאל רחמנות האבן? אין ירושלים, נישט אזוי? אין די דאזיקע ערטער. דא וועלן זיי געבן דעם דין.
ושובבתיך ונתתי חחים בלחייך והוצאתי אותך ואת כל חילך סוסים ופרשים לבושי מכלול כולם קהל רב צינה ומגן תופשי חרבות כולם. ושובבתיך. אויף דעם ווארט זענען דא עטלעכע פירושים. רש"י זאגט ושובבתיך איך וועל דיך מאכן א שובב. וואס איז א שובב? א מענטש וואס גייט אין שרירות ליבו הייסט א שובב. אזוי ווי וילך שובב בדרך ליבו. הייסט עס איך וועל דיך ברענגען אז דו זאלסט גיין אין שרירות ליבך, דהיינו אין א עקשנות וואס הינטער איר שטייט נישט קיין היגיון. וואס שטייט הינטער איר? בורא עולם. דו וועסט זיין קשה עורף און דו וועסט באשליסן אז דו גייסט אָן וועלכן היגישן הסבר. וואס וועט זיין די אמתע סיבה? ונתתי חחים בלחייך. ווי אזוי ציט מען דעם פיש? דורך א האק, נישט אזוי? זאגט ער אזוי וועל איך געבן ווי צו א בהמה, עס איז דא אזא צאם אין מויל וואס דערמיט ציט מען די בהמה. ונתתי חחים בלחייך, דורך דעם וועל איך דיך ציען צו קומען צו מלחמה קעגן ירושלים.
זאגט דער מלבי"ם, ושובבתיך, זאגט דער מלבי"ם די חיה גייט ארויס פון איר אָרט צו אן אנדער אָרט אויף איינעם פון צוויי וועגן. אדער אין א דרך פון שובבות, שובב ווי א מענטש ווי זיך צו שאבעווען, יא? נישט מיט מחשבה נאר אין א דרך פון שטות, אדער זי גייט ארויס דורך דעם וואס מ'ציט זי מיט כח. אין שובבות גייט זי ארויס מיט א רצון. נישט אזוי? אויב עס קומט איר צו שאבעווען איז זי גייט ארויס מיט א רצון. לעומת זאת אויב מ'ציט זי מיט כח, איז דאס קעגן איר רצון. איז ער זאגט אים דא לכאורה איז דא א סתירה. ווייל ער זאגט אים ושובבתיך ונתתי חחים בלחייך. פון איין זייט איז דאס מיט א רצון, פון איין זייט איז דאס מיט כח, נתתי חחים בלחייך אזוי ווי א פיש וואס מ'ציט אים בעל כרחו. איז די כוונה איז בעצם דו וועסט קומען סיי אויב דו וועסט וועלן און סיי אויב נישט. סיי אויב דו וועסט קומען מיט דיין רצון און סיי אויב איך וועל דארפן דיך ציען. עס איז דא נאך א מעגלעכקייט אז די כוונה איז אזא, דו ושובבתיך דו וועסט ארויסגיין ווי כלומרשט מיט דיין רצון אבער לסוף וויס דיר עס איז איך געווען וואס האט דיך געצויגן. דיר דאכט זיך אז דאס איז ושובבתיך די כוונה איז מיין רצון צו גיין ארויס, אבער ווער האט פארשאפט דעם דאזיקן רצון? דאס איז איך ווייל איך צי דיך לסוף דורך דעם וואס איך גיב חחים אין דיינע באקן.
איצט זאגט ער צוזאמען מיט זיי וועלן זיין אויך פילע פעלקער וואס וועלן קומען זיי צו העלפן. און דאס איז קהל רב. ווייל אלעמאל ווען מ'האלט מלחמה קעגן ישראל איז אלעמאל קומען נאך אלערליי העלפער און מסייעים, נאך אלערליי פרייוויליקע. זאגט ער אים זיי וועלן זיין א קהל רב און זיי וועלן טראגן צינה ומגן און זיי אלע וועלן זיין תופשי חרבות. ווער זענען יענע וואס וועלן קומען ווי שותפים? פרס כוש ופוט איתם כולם מגן וכובע. זאגט ער אים צוזאמען מיט זיי וועט זיין פרס, דאס איז איראן. כוש, וואס איז כוש? אתיופיע, אפריקע. כושים, יא. ופוט, פוט דאס איז מצרים, יא. ריכטיק, פוט דאס איז מצרים. דאס איז וואס ער האט דערמאנט צו אל, מצרים און אשור און עילם.
צוזאמען מיט זיי וועלן זיין גומר וכל אגפיה. בית תוגרמה ירכתי צפון ואת כל אגפיו עמים רבים איתך. גומר וכל אגפיה. גומר זענען יענע וואס זענען נישט געמל'ט. ווער זענען בני גומר? אשכנז וריפת ותוגרמה, נישט אזוי? און תוגרמה זאגט דער מלבי"ם עס זענען דא צוויי תוגרמה. עס איז דא תוגרמה וואס וואוינען אין ארץ יוון, זיי געהערן צו ישמעאל. זיי וועלן גיין מיט מצרים. פון דער אנדער זייט האבן מיר דאך געזאגט עס וועלן זיין צוויי גרופעס. א גרופע וואס איז מער צוגעטשעפעט צו ישמעאל און א גרופע וואס איז מער פארבונדן מיט אדום. איז ער זאגט דא זענען דאס יענע וואס זענען פארבונדן מיט אדום, דאס איז בית תוגרמה, דאס זענען יענע וואס זענען אין צפון, אדום און אלע אירע נסיכים און נסיכי צפון, יא, און כל צידוני.
איצט זאגט ער אים די דאזיקע וועלן זיין פון דעם צווייטן אגף. היכון והכן לך אתה וכל קהלך הנקהלים עליך והיית להם למשמר. דהיינו כביכול גרייט זיך אז זיי זאלן דיך היטן אויפן וועג אויף וועלכן דו גייסט. אלע די וואס ווערן געקליבן צו דיר די כוונה איז יענע וואס קומען דיר צו העלפן און דו וועסט זיי היטן אז זיי זאלן נישט טאן קיין שלעכטס. וואס איז די כוונה? אז ווען ישמעאל וועט קומען און וועט אנהייבן דא צו ענגן ישראל, איז וועלן קומען די פעלקער פון אדום און בעצם די פעלקער פון אדום אין דער מלחמה וואס זיי וועלן קומען מלחמה צו האלטן וועלן זיי לסוף נייטראליזירן די בני ישמעאל. צי וועט אונדז פון דעם זיין שלעכט אדער נישט? דאס וועלן מיר זען אין המשך. צי איז זייער צוועק ארויפצוקומען אהער כדי אונדז צו ראטעווען פון זיי? חלילה נישט, עס לאזט זיך פארשטיין אז ניין. און גלייך וועלן מיר זען אז ער אליין האט נישט גאנצער געוואוסט צו דערקלערן וואס איז די צוועק פון זיין קומען אהער. אבער וואס וועט זיין לסוף? דאס אז עס וועט זיין א מלחמה צווישן די בני אדום און די בני ישמעאל. דאס איז והיית להם למשמר. וואס איז למשמר? דו וועסט היטן ישמעאל אז זיי זאלן נישט טאן קיין שלעכטס.
מימים רבים תפקד באחרית השנים תבוא אל ארץ משובבת מחרב מקובצת מעמים רבים על הרי ישראל אשר היו לחורבה תמיד והיא מעמים הוצאה וישבו לבטח כולם. דא איז דער דאזיקער פסוק זייער פלאמדיק ווייל דאס איז א פסוק וואס באשרייבט פשוט א מציאות וואס איז נישט געווען אין דער צייט פון יחזקאל און ער איז בעצם א נבואה וואס מיר געפינען זיך שוין נאך איר. א נבואה וואס מיר האבן געזען אירע פארווירקלעכונג. לאמיר דערקלערן קודם כל לויט רש"י. זאגט ער אים מימים רבים תפקד. דהיינו דו האסט געזינדיקט צו מיר פון פילע טעג און איצט וועל איך זיך דערמאנען דיין עוון אויף דיר. דאס איז דאס מימים רבים תפקד. איצט איז אנגעקומען די צייט זיך דערמאנען אויף דיר דעם עוון וואס דער דאזיקער עוון איז שוין מימים רבים, דאס איז אן אלטער עוון וואס האט שוין לאנג געדארפט קומען צו א צאלונג. ביום פוקדי ופקדתי. און דעריבער זאגט ער אים איך וועל דאס אזוי דרייען אז דו וועסט צאלן דעם פרייז. ווי אזוי? באחרית השנים תבוא אל ארץ משובבת מחרב. זאגט ער אים דו וועסט קומען צו א לאנד וואס איז משובבת מחרב. משובבת מחרב דערקלערט דער מלבי"ם אז די חרב האט אלעמאל געהרגעט אין אירע פעלקער. דו וועסט קומען צו א לאנד וואס האט אלעמאל געליטן פון חרב. אז פילע זענען געקומען מלחמה צו האלטן קעגן איר.
מקובצת מעמים רבים. א לאנד וואס דארט וועט זיין א פאלק וואס איז געזאמלט געווארן פון פילע גלויות וואו עס איז געווען צעשפרייט. דער קומט פון דייטשלאנד, יענער קומט פון פוילן, דער קומט פון עיראק, דער קומט פון תימן, יענער קומט פון מרוקא, דער קומט פון קפריסין, דער קומט פון עסטאניע און פון אלע לענדער. דאס איז מקובצת מעמים רבים. ווען דו וועסט אנקומען אהער וועט דא זיין א ישוב פון א לאנד משובבת מחרב וואס האט פיל געליטן פון חרב. איך טראכט אז שוין היינט ענטפערן מיר דער דאזיקער דעפיניציע ווייל ביז היינט זינט דער אויסברוך פון דער מדינה האבן מיר נאר געליטן חרב. עס איז ביי אונדז נישט געווען קיין שום תקופה וואס מ'קען זי אנרופן ווי א שטילע תקופה. איין זאך. די צווייטע זאך מיר זענען מקובצים מעמים רבים.
ער זאגט וואס וועט זיין דער כאראקטער פון יענעם לאנד? ער זאגט אים על הרי ישראל אשר היו לחורבה תמיד והיא מעמים הוצאה וישבו לבטח כולם. דו וועסט קומען על הרי ישראל אשר היו לחורבה תמיד. ביז היינט זענען די הרי ישראל געווען פאר א חורבה. און דו היא מעמים הוצאה. דאס דאזיקע פאלק וואס דו וועסט קומען קעגן זיי דאס איז א פאלק וואס מ'האט אים געלאזט ארויסגיין פון יענע פילע פעלקער, הוצאה כביכול מיט א רצון, מ'האט זיי געגעבן א רצון און א הסכמה אז זיי זאלן גיין. ווער האט זיי געגעבן? דער או"ם. מ'האט זיי דערלויבט, יא, מ'האט זיי געגעבן א רצון און א הסכמה אז זיי זאלן גיין מעמים הוצאה, מ'האט זיי געלאזט ארויסגיין זיך צו באזעצן אין לאנד. אגב דאס שרייבט דער מלבי"ם נאך פיל פאר דער הסכמה פון או"ם. יא, ער שרייבט אויף דעם, ער רעדט נאך פיל פאר דער אומקערונג צום לאנד און פאר דער ערשטער און צווייטער וועלט־מלחמה. דער פירוש המלבי"ם איז געשריבן געווארן שוין דעמאלט. בעצם דער דאזיקער פסוק באשרייבט א מציאות וואס מיר האבן זי שוין דורכגעלעבט. היא מעמים הוצאה וישבו לבטח כולם. וואס הייסט ישבו לבטח כולם? זיי וועלן נישט האבן קיין מלחמה קעגן דיר. זיי זיצן זיכער. זיי זענען נישט געקומען דיר צו טאן שלעכטס. און דו פונדעסטוועגן כביכול אָן א פריערדיקער סיבה וועסט קומען מלחמה האלטן קעגן זיי.
ועלית כשואה תבוא כענן לכסות הארץ תהיה אתה וכל אגפיך ועמים רבים אותך. דא רעדט ער צו גוג ארץ המגוג און צו אלע פעלקער וואס זענען מיט אים. זאגט ער אים דו וועסט ארויפגיין ווי א שואה. כשואה זאגט רש"י דאס איז ווי די פינצטערניש וואס באדעקט א לאנד. דער רד"ק זאגט כשואה דאס איז ווי א המון פון פילע וואסערן וואס קומען פלוצלינג, ווי א צונאמי וועסטו אנקומען. איצט זאגט ער עס וועט זיך זען ווי א שואה פון רוב פערד און דעם חיל און דעם פילן פאלק וואס וועט קומען מיט דיר, דאס איז ווי מ'וויל זאגן בדרך גוזמא אויף פיל וואס איז אנגעקומען, זאגט מען דיר עס איז געווארן פינצטער פון רוב וואס עס איז אנגעקומען פיל. אזוי אויך וועסטו זיין ווי א וואלקן וואס באדעקט די ערד. פון רוב פאלק וואס וועט קומען וועט דאס זיין ווי א וואלקן וואס באדעקט די ערד. און היינט קען מען דאס פארשטיין בעסער ווייל אויב מיר רעדן וועגן א מלחמה וואס וועט זיין מיט עראפלאנען איז מ'קען בהחלט פארשטיין דעם נמשל פון א וואלקן וואס באדעקט די ערד. אז עס קומען פילע עראפלאנען ווערט געשאפן א גרויסער שאטן און דאס איז ווי א וואלקן וואס באדעקט די ערד.
אבער גיט אכטונג דער מלבי"ם האט דא א טיפערן פירוש. זאגט ער דער וואלקן קומט דאך צום שאדן אדער צום נוצן? דער וואלקן קומט דאך צו באשיצן, סיי פון דער זון און סיי צו געבן רעגן. איז לכאורה ווי אזוי פארגלייכט ער אים דא צו א וואלקן? זאגט ער דו וועסט כביכול פארשטעלן דיין קומען ווי א קומען צום גוטן. ווי א וואלקן, איך בין געקומען צו נוצן, איך בין געקומען צו באזעצן דאס לאנד מיט באפעלקערונג, כביכול איך בין נישט געקומען צו טאן שלעכטס. איך בין נאר געקומען צו געבן א נוצן פאר דעם דאזיקן אָרט אדער מיט וועלכער אנדער טענה.
כה אמר השם אלוקים והיה ביום ההוא יעלו דברים על לבבך וחשבת מחשבת רעה. אבער ביום ההוא, ווען איז דאס ביום ההוא? דווקא ביום ההוא וואס דו וועסט ארויפגיין. הייסט עס אז פאר דעם האסטו נישט געהאט קיין שלעכטן מחשבה, אבער ביום ההוא דעמאלט וועט ארויפגיין אויף דיין הארץ א שלעכטער מחשבה. הייסט עס אז באמת אין אנהייב ווען ער קומט איז דאס נישט געווען כדי צו כבשן, דאס איז נישט געווען כדי צו טאן שלעכטס, און עס קען זיין אז א חלק דערפון וועט זיין כדי אונדז איינצושלעפערן. יא, פון הימל. יא, צו פארשטעלן זיין קומען ווי כלומרשט ער קומט צום גוטן, איך בין געקומען דא צו באזעצן דעם אָרט אדער מיט וועלכער אנדער טענה. אבער דעמאלט פלוצלינג וועט ארויפגיין אויף דיין הארץ א שלעכטער מחשבה.
ואמרת אעלה על ארץ פרזות אבוא השוקטים יושבי לבטח כולם יושבים באין חומה ובריח ודלתיים אין להם. איך וועל ארויפגיין אויף א ארץ פרזות. וואס וועסטו זאגן צו דיר אליין? עס איז דאך דא אין דעם דאזיקן לאנד נישט נייטיק מלחמה צו האלטן אין איר. פארוואס? ווייל עס איז דא ווען דאס לאנד איז שווער און די מלחמה קעגן איר איז גרויס, אויב האסט זי געכובשט קומט דיר א מעדאל. עס קומט דיר כבוד. אבער לעומת זאת ווען דאס לאנד איז גרינג צו כבשן, וועט קיינער נישט פאטשן קיין הענט פאר סדאם חוסיין וואס האט געכובשט קווייט. וואס איז קווייט? וואס איז קווייט? דאס איז דיין הינטערשטער הויף, אָן א מיליטער, אָן קיין שום זאך. אפשר האבן זיי א מיליטער נאר צו לאזן דעם אמנון. נישט מער פון דעם. איז וואס איז דאס, איז דאס א גבורה מלחמה צו האלטן קעגן זיי? אבער ווער עס גייט און האלט מלחמה קעגן א באפעסטיקטן לאנד, קעגן א מעצמה און וועט זי בייקומען, דא האט ער זיך געקויפט א נאמען און כבוד. איז ער זאגט דאס לאנד איז שווער עס צו כבשן פון דריי סיבות. אויב איז זי צום ביישפיל באפעסטיקט. ווען דאס לאנד איז באפעסטיקט איז שווער עס צו כבשן. אבער דא זאגט ער אים דאס לאנד וועט נישט זיין אזא. דו וועסט דאך זאגן אעלה על ארץ פרזות. פרזות ווי פרצות, א ארץ פרוצה, אן אפענע, אָן א חומה.
מילא אויב די מענטשן זענען אנשי מלחמה, אנשי קרב, איז קומסטו און זאגסט איך האב מלחמה געהאלטן קעגן אנשי קרב און האב זיי בייגעקומען. אבער דא זאגט ער אים דו וועסט קומען אויף די השוקטים יושבי לבטח. דאס איז א מיליטער וואס אויך אין א מלחמה קעגן עטלעכע חיזבאלאנים איז דורכגעפאלן. דאס איז נישט קיין געלויבטער מיליטער. אמאל איז געווען א געלויבטער מיליטער, אבער היינט איז דאס א מיליטער פון אויספארשונג־קאמיסיעס, פון בג"צים. דאס איז נישט קיין מיליטער וואס דו זאלסט זאגן א גבורה מלחמה צו האלטן קעגן זיי. זיי גרייטן זיך נישט צו מיט וואפן קעגן דעם צר הצורר זיי ווייל זיי זענען יושבי לבטח. אלע זענען זיכער, אה עס וועט נישט זיין קיין מלחמה, עס וועט זיין בסדר. עס איז נישטא, נישטא אפילו וועסטלעך, דער מאגאזין האט נישט געפונען וועסטלעך זיי צו געבן. עסן האט מען געדארפט נעמען פון די הייזער אין דער לעצטער מלחמת לבנון. הייסט עס אז ווער עס פארלאזט זיך אביסל אויפן מיליטער דארף זיך אביסל דריקן. מיר זענען רואיק ווייל מיר פארלאזן זיך אויף בורא עולם. אבער ער זאגט דאס וועט נישט זיין קיין מיליטער וואס דו וועסט קענען קומען און זאגן איך האב מלחמה געהאלטן קעגן א מיליטער.
זאגט ער דיר און אויך די שטעט, די שטעט אליין וועלן נישט זיין ארומגערינגלט מיט א חומה. כולם יושבים באין חומה ובריח ודלתיים אין להם. דער בג"ץ וועט מאכן שוועריקייטן אויף דעם אויפשטעלן פון דער חומה ארום. עס איז נישטא קיין טירן און ריגל. דא וועט מען דיר זאגן ניין, דא איז דא א פעלד פון א פלסטינער. איז אבער דא שטארבן מענטשן. זאלן זיי שטארבן, אבער דער פלסטינער זאל נישט דארפן מאכן א ארומגאנג, דאס וועט אים שווערער מאכן ווען ער קלייבט די אליוון איין מאל א יאר, דאס וועט אים שווערער מאכן. דאס וועט זיין אן אָרט באין חומה ובריח ודלתיים. שוין יארן רעדט מען וועגן דער חומה און דער בטחונות־סיסטעם זאגט וויפיל דאס העלפט, פון א גשמיות זייט דארף מען טאן א השתדלות. עס איז נישטא וואס צו טאן. אבער ניין, דער בג"ץ האט באשלאסן אז ניין, איז זאלן זיי שטארבן. זאלן זיי שטארבן, ריכטיק, אבער מ'קען נישט פארלעצן די רעכטן פונעם פלסטינער צו קלייבן זיינע אליוון. ער קומט און זאגט אים בעצם אויב אזוי איז וועסטו נישט האבן קיין גרויסן תפארת פון דער דאזיקער מלחמה. גרויס כבוד פון מלחמה האלטן קעגן אזא לאנד, וועסטו נישט באקומען.
איז וואס, וואס איז בעצם דער ענין וואס דו קומסט צו דעם דאזיקן אָרט? לשלול שלל ולבוז בז. להשיב ידך על חורבות נושבות ואל עם מאוסף מגוים עושה מקנה וקניין יושבי על טבור הארץ. בעצם דיין גאנצער ענין און דיין גאנצע צוועק דאס איז נאר בשביל די דריי קומעדיקע זאכן. לשלול שלל, שלל, בז, קניין. שלל הייסט רווחים. נאך א זאך, להשיב ידך על חורבות נושבות. חרוב צו מאכן דאס לאנד אז דאס לאנד זאל זיך אומקערן און זיין ווי עס איז געווען פריער. עס איז געווען חורבות נושבות, וועסטו וועלן להשיב ידך זי אומצוקערן צום פריערדיקן מצב. און א דריטע זאך, מפני העם וואס איז מאוסף מגוים. פירושו של דבר, זיי זענען געקומען פון אלע אומות, ווייל דורך דעם וואס דער מענטש איז געקומען פון דא און יענער איז געקומען פון דארט און דער איז געקומען פון דארט, האבן זיי א מסחר מיט אלע גויים פון וועלכע זיי זענען געקומען. און ווי באקאנט אז דאס יידישע פאלק איז מאז ומתמיד געווען א פאלק פון סוחרים. א פאלק פון סוחרים. זעט איצט האט זיך אויפגעוועקט אנטיסעמיטיזם אין אמעריקע נאך דעם גרויסן פאל פון די באנקן. קוקט אויף אלע באנקן, זייערע נעמען זענען אידן. ליהמן און נאך אלערליי נעמען פון דעם. די נעמען זענען אידן. 30% פון די באנק־פארוואלטער אין דער וועלט זענען אידן. ווען דאס יידישע פאלק אין פראצענט איז צוויי פראמיל. ווייסט איר וואס איז צוויי פראמיל? דאס איז 0.2%. דאס איז אונדזער חלק אין דער וועלט. און אין באנקן האבן מיר 30%. דאס יידישע פאלק איז א פאלק פון סוחרים. און דארט ווילסטו דווקא אנקומען צו דעם דאזיקן לאנד פארוואס? מפני אז דער מסחר פון אלע פעלקער קומט אן אהין. הייסט עס דאס לאנד דא וועט זיין א בחינה פון א מסחרישער עקאנאמישער מעצמה. און דעריבער וועסטו אנקומען דווקא אהער ווייל דו ווילסט, דו טענהסט אז דער מסחר וואס איז דא רואינירט און פארדארבט און שאדט צו דער גאנצער וועלט. היינט צום ביישפיל דער מסחר אין כינע רואינירט און שאדט און פארדארבט צו דער גאנצער וועלט. פון וואס עס שטייט דא לאזט זיך פארשטיין אז מסתמא וועט דער וועלטלעכער מסחרישער צענטער אריבערגיין אהער.
מי ישבע? שבא ודדן וסוחרי תרשיש וכל כפיריה יאמרו לך הלשלול שלל אתה בא? הלבוז בז הקהלת קהלך? לשאת כסף וזהב לקחת מקנה וקניין לשלול שלל גדול? עס וועלן דיר זאגן שבא ודדן וסוחרי תרשיש וכל כפיריה. ווער איז כל כפיריה? לויט רש"י די כוונה זענען די שארפע סוחרים דערפון, די דורכגעטריבענע, די דורכגעריבענע. לויט דעם רד"ק כפיריה דאס זענען די מלכים און שרים דערפון. יא, אזוי ווי דער כפיר פון די לייבן איז א מלך אויף אלע איבעריקע חיות. און זיי זענען יענע וואס וועלן קומען און דיר זאגן הלשלול שלל אתה בא? בעצם וועלן זיי דיר זאגן וואס, די גאנצע צוועק וואס דו ביסט אהער אנגעקומען דאס איז כדי אנצוזאמלען געלט? דאס איז בעצם א ביזיון פאר אן אומה וואס גייט ארויס קעגן אן אנדער אומה צו מלחמה בשביל עטלעכע נאפט־קוואלן, בשביל עטלעכע גאלד־מינעס אדער דימענט־מינעס. ביסט ארויסגעגאנגען צו מלחמה בשביל וואס? בשביל געלט ביסטו ארויסגעגאנגען צו מלחמה? הלשלול שלל אתה בא?
זאגט דער מלבי"ם, גיט אכטונג עס איז דא דא א דאפלטקייט. הלשלול שלל, הלבוז בז. וואס איז דער חילוק צווישן לשלול שלל און לבוז בז? זאגט דער מלבי"ם, דער שלל דאס איז וואס בלייבט פון זיך אליין אין דער צייט פון דער מלחמה. און דאס איז וואס קומט צום מלך. אויב אין מיטן מלחמה זענען געבליבן רכב־כלים אויפן שלאכטפעלד און עס זענען געבליבן ביקסן און דומה, קומט דאס צום מלך. אזוי ווי מ'האט אמאל געזאגט ווען דער מלך איז ארויסגעגאנגען צו מלחמות איז מען ארויסגעגאנגען פאר אים און מ'האט געזאגט זה שלל דוד. אזוי דערשיינט אין שמואל א' אין פרק ל'. זה שלל דוד. דהיינו דאס קומט צו דוד. פארוואס? ווייל דאס איז דער שלל וואס געפינט זיך אין קרב. לעומת זאת איז דא די ביזה. די ביזה דאס איז וואס די חיילים בזזן איש לו. זיי גייען אריין אין די הייזער, אין אלערליי ערטער און בזזן פון וואס זיי געפינען אין יענע אומות אדער אין יענע הייזער פון יענע ערטער וואו זיי זענען אנגעקומען. שיין, די אנשי צבא האבן בזז'ט איש לו. זייער שיין. איז איצט קומט ער און זאגט אים הלשלול שלל אתה בא? צי, איז צו וועמען, ווער ביסטו? דער מלך. ווייל ווער באקומט דעם שלל וואס בלייבט אויפן שלאכטפעלד? דער מלך. הלשלול שלל אתה בא? הלבוז בז, ווער באקומט די ביזה האבן מיר געזאגט? דער צבא. דעריבער זאגט מען אים הלבוז בז הקהלת קהלך? פארשטייט איר די צופאסונג? די ביזה נעמען די קהלים, נעמען די חיילים. דעריבער זאגט ער אים צי האסטו זיי צוגעזאגט אז זיי וועלן האבן א רב בז? צי צוליב דעם הקהלת קהלך?
און מיט דעם קומען זיי און זעצן פאר לשאת כסף וזהב לקחת מקנה וקניין לשלול שלל גדול. אדער צי פרעגן זיי אים צי ביסטו געקומען ווי א סוחר לשאת כסף וזהב און צו נעמען מקנה וקניין? און דורך דעם ווילסטו דא מאכן א גרויסן מסחר? דהיינו אין א דרך פון מסחר. און דא זאגט דער מלבי"ם כאילו זאגט מען אים מיט ציניזם, וואס כאילו נאר דאס איז דיין צוועק? ביסט געקומען ווי א סוחר? אדער ביסט געקומען ווי א רויבער? אויב ביסטו געקומען ווי א רויבער, איז דאס א ביזיון פאר אן אומה וואס גייט ארויס צו מלחמה בשביל געשעפטן. צוליב דעם הקהלת קהלך און האסט ארויפגעברענגט דעם גאנצן צבא? צי ביסטו דען געקומען ווי סתם עפעס א וועג־רויבער אדער ביסט געקומען ווי א סוחר? אזוי וועלן אים פרעגן די פעלקער וואס ארום.
דעריבער הינבא בן אדם. ואמרת לגוג, כה אמר השם אלוקים, הלוא ביום ההוא בשבת עמי ישראל לבטח תדע. הלוא ביום ההוא, ווען דו וועסט אנקומען. און עס איז דא דא צוויי נבואות. ער זאגט אים דאס שלעכטס וואס דו וועסט טאן פאר ישראל וועט זיין אין דער צוקונפט. און דעריבער זאגט ער אים הינבא בן אדם. און נאכדעם זאגט ער אים דעם עונש וואס דו וועסט באקומען אין אחרית הימים, דאס איז וואס ער זאגט אים ואמרת לגוג. עס שטייט הינבא בן אדם ואמרת לגוג. פארוואס שטייט נישט לכן אמור לגוג? פארוואס זאגט ער אים דא הינבא בן אדם? וואס האט ער געטאן ביז איצט? האט ער נישט נבואה געזאגט? זאגט דער מלבי"ם, דאס הינבא בן אדם זאגט ער אים דאס וויס דיר, די נבואה איז אז זיי וועלן שלעכטס טאן צו עם ישראל אין דער צוקונפט. אבער דעם עונש וואס דו וועסט באקומען, דאס איז נישט קיין נבואה אויף דער צוקונפט, דאס איז שוין געגזרט אויף דיר. און דעריבער זאגט ער אים ואמרת לגוג. דאס איז נישט אין לשון נבואה, דאס איז שוין א חתום און פארשלאסן זאך. דאס איז שוין געגזרט אויף דיר. ווען? מ'רעדט דא וועגן די גלויות, מ'רעדט דא וועגן דער שואה פון די אייראפעאישע אידן, וועגן די רדיפות פון חמלניצקי און זיינע חברים, מ'רעדט וועגן אלע צרות וואס דו וועסט טאן. און דעמאלט וועסטו זיי ענגן. און מ'רעדט דא אויך וועגן דעם עונש וואס דו וועסט באקומען צום סוף. אויף אלץ איז דא א חשבון און דעריבער לסוף ואמרת לגוג, וואס, וואס איז דער עונש וואס וועט זיין צום סוף? הלוא ביום ההוא בשבת עמי ישראל לבטח תדע. איז וועסטו וויסן וואס מ'וועט טאן מיט זיי.
ובאת ממקומך מירכתי צפון אתה ועמים רבים איתך רוכבי סוסים כולם קהל גדול וחיל רב. איז דו וועסט קומען מירכתי צפון און דו אזוי ווי דעמאלט ביסטו ארויפגעגאנגען ווי א וואלקן צו נעמען זייער לאנד כדי צו מלכן אויף זיי, אזוי אויך וועט זיין ווען דאס איז געווען מיט רומי אין גלות רומי וואס זענען געקומען כדי צו רואינירן דעם בית המקדש און צו הערשן אויף אונדז, אזוי אויך אין אחרית הימים וועט זיין. דו וועסט קומען אהער צום לאנד, נישט כדי עס חרוב צו מאכן, נאר די סוף־צוועק וועט זיין כדי עס זאל געהייליקט ווערן מיין נאמען אין דער וועלט. כדי אז אלע זאלן זען וואס עס קומט פאר מיט דיר גוג און אלע זאלן זען אז דו צאלסט דעם פרייז אויף וואס דו האסט אונדז געענגט אין משך פון אלע דורות, איז דורך דעם וועסטו וויסן. וואס וועסטו וויסן? וועסט וויסן אז דער השם איז דער אלוקים. וועסט וויסן אז דער השם צאלט זיך אויס פון דעם וואס גייט אריבער אויף זיין רצון.
ועלית על עמי ישראל כענן לכסות הארץ באחרית הימים תהיה. והביאותיך על ארצי למען דעת הגויים אותי בהיקדשי בך לעיניהם גוג. דא זאגט ער אים בעצם די אמתע סיבה. פארוואס וועסטו קומען אהער? כדי אז זיי זאלן מיך וויסן די גויים. כדי אז עס זאל זיך פארשפרייטן מיין נאמען אין דער וועלט. אז עס זאל געהייליקט ווערן זיין נאמען יתברך. אזוי ווי עס שטייט יתגדל ויתקדש. ווען ווערט גרויס און ווערט געהייליקט דער נאמען פון השם אין דער וועלט? ווען מ'צאלט זיך אויס פון די וואס גייען אריבער אויף זיין רצון. ווען דו זעסט דעם רשע אז ער צאלט א פרייז, דא ווערט גרויס און ווערט געהייליקט דער נאמען פון השם אין דער וועלט ווייל מ'זעט אז אָט טוט דער השם דין אין די רשעים. און דעמאלט דא זאגט ער בהיקדשי בך לעיניהם גוג. פארוואס נאך א מאל דערמאנט ער גוג? זאגט ער איז ווען איך וועל געהייליקט ווערן, וועט געהייליקט ווערן מיין נאמען אין דער וועלט דורך דעם וואס איך וועל זיך אויסצאלן פון דיר, וועלן אלע וויסן אה, איז דאס איז גוג. וועלן אלע וויסן איז דאס איז וואס עס האט געשריבן די נבואה אויף אים, דאס איז די אומה וואס הייסט גוג אז אָט צאלט זיך איצט דער השם אויס פון איר ווייל אָט איז דאס געשריבן געווארן פון פאראויס.
כה אמר השם אלוקים, האתה הוא אשר דיברתי בימים קדמונים ביד עבדי נביאי ישראל הניבאים בימים ההם שנים להביא אותך עליהם. כה אמר השם אלוקים האתה הוא. וואס הייסט דאס? זאגט דער מלבי"ם, דער נאמען גוג און די אומה מגוג, די דאזיקע אומות זענען געווען באקאנט אין דער צייט פון יחזקאל ווייל ער רעדט דאך וועגן א געוויסער אומה. נאר מיט דער צייט האט זיך פארגעסן זייער נאמען. און ווי באקאנט איז געקומען סנחריב און האט צעמישט די אומות. און די אומות האבן זיך ווייטער צעמישט נאך צווישן זיך. אזוי אז היינט ווייסן מיר נישט ווער איז מצרים, ווער איז פוט, ווער איז כנען, ווער איז דאס, מיר ווייסן נישט ווער זענען די אומות ווייל רוב אומות האבן זיך צעמישט און זיך פארמישט איינער אינעם צווייטן. אויך עמלק ווייסן מיר נישט פונקטלעך ווער איז דער עמלקי. מ'ווייסט אז דער שורש פון עמלק געפינט זיך אין דייטשלאנד, אבער ווער איז פונקטלעך עמלק, דאס האבן מיר נישט קיין פונקטלעכע פרטים. און דעריבער קומט ער און זאגט אים כה אמר השם האתה הוא, פירושו של דבר עס וועט שוין אנקומען א מצב אז מענטשן וועלן זיך נישט דערמאנען ווער דאס איז. און מ'וועט נישט וויסן ווער איז יענער גוג אויף וועלכן עס איז געווען די נבואה. און נאר ווען דו וועסט קומען אויפן לאנד כדי עס צו כבשן און דעמאלט וועט מען זען אז די ווערטער פונעם נביא ווערן מקוים, דעמאלט וועלן אלע וויסן האתה הוא גוג, דאס איז גוג אויף וועלכן עס איז געווען א נבואה מימים רבים. און דעמאלט אין אחרית הימים וועט די דאזיקע זאך זיך אויסקלארן און אלע וועלן זאגן אָט דאס איז געווען ביד עבדי נביאי ישראל הניבאים בימים ההם שנים להביא אותך עליהם. אָט דאס איז יענער אויף וועלכן עס איז געשריבן די נבואה. אָט דאס איז דער מענטש אויף וועלכן עס איז געזאגט געווארן אז ער וועט קומען אויף עם ישראל. בימים ההם שנים, וואס איז די כוונה בימים ההם שנים? די כוונה בימים ההם האבן זיי נבואה געזאגט אז אין נאך פילע יארן וועסטו אנקומען. ווייל עס זענען דאך פון יחזקאל אריבער עטלעכע טויזנט יאר, נישט אזוי? לכל־הפחות 2000 יאר. לכל־הפחות 2000 יאר זענען אריבער פון דעמאלט. איז ער זאגט אים איז וועט מען זאגן עס איז דאך פאר, אין יענע טעג האבן זיי נבואה געזאגט אז אין נאך פילע יארן וועסטו אנקומען. עס איז דא נאך א הסבר בימים שנים, שנים פון לשון שניים. יא, די כוונה עס וועט זיין א נבואה עטלעכע מאל, מ'האט חזרן און איבערגעזאגט די דאזיקע נבואה עטלעכע מאל.
והיה ביום ההוא ביום בוא גוג על אדמת ישראל נאום השם אלוקים תעלה חמתי באפי. ביום ההוא ווען עס וועט קומען גוג אויף עם ישראל וועט ארויפגיין מיין חימה אין מיין אף. חימה דאס איז א זאך וואס איז געהיט אין הארץ. באפי די כוונה איז ווען זי גייט ארויס. זאגט דער השם אין משך פון לאנגע יארן, פילע דורות איז ביי מיר געווען א חימה. אבער די חימה ווי מיר האבן געזאגט איז אינערלעך. אין דעם טאג וואס עס וועט קומען גוג וועט ארויפגיין מיין חימה אין מיין אף. די אינערלעכע חימה וועט ארויפגיין ארויס און וועט ארויסגיין. אזוי ווי מיר האבן דערקלערט אז דער אף דאס איז דער אויסערלעכער כעס. און דעריבער ווען מ'זאגט תעלה חמתי באפי הייסט עס יענע חימה וואס האט זיך די גאנצע צייט געקאכט אינעווייניק וועט ארויסגיין. און דעריבער זאגט מען ווען מ'דריקט אויס כעס איז מ'זאגט עס איז ארויף א רויך אין זיין אף. פארוואס? ווייל דעם וואס איז אין כעס ווערט זיין אף הייס, עס דאכט זיך אז עס גייט ארויף א רויך. איז כביכול זאגט אים דער השם דער אינערלעכער כעס וואס ביז איצט איז געווען איינגעהאלטן קעגן אלץ וואס די גויים האבן געטאן קעגן אונדז, איצט וועט דער דאזיקער כעס ארויסגיין און קומען צום אויסדרוק.
ובקנאתי באש עברתי דיברתי אם לא ביום ההוא יהיה רעש גדול על אדמת ישראל. זאגט איך האב גערעדט אין מיין קנאה, וואס איז מיין קנאה? א מענטש וואס מקנא איז די כוונה ער וויל נוקם זיין אויף א מעשה וואס מ'האט געטאן. פאר עם ישראל אין דעם דאזיקן פאל, איך וועל זיין מקנא זייער כבוד באש עברתי, עברה איז א לשון פון כעס. דיברתי אם לא ביום ההוא יהיה רעש גדול. הייסט עס אויב וועט איר נישט זען אז אין יענעם טאג וועט זיין א גרויסער רעש. וואס איז דער גרויסער רעש? דאס וועט מען זען אינעם קומעדיקן פסוק.
ורעשו מפניי דגי הים ועוף השמיים וחיית השדה וכל הרמש הרומש על האדמה וכל האדם אשר על פני האדמה ונהרסו ההרים ונפלו המדרגות וכל חומה לארץ תיפול. דא באשרייבט ער וואספארא רעש דאס וועט זיין. זאגט ער קודם כל דער רעש, וואס אויף וועלכן רעש רעדט מען? איז מיר האבן פשוטו של מקרא, וואס איז רעש? אלעמאל וואס עס שטייט רעש איז אן ערד־ציטערניש. רעש דאס איז אן ערד־ציטערניש. און אזוי אויך דערשיינט אין זכריה ונסתם מפני הרעש ווי מ'האט זיך פארשטעלט וכולי. איז הייסט עס אז ביי זיי איז שוין געווען אן ערד־ציטערניש און ער זאגט זיי דער דאזיקער רעש וועט זיין שרעקלעך און דערשיטערנדיק ווי דעמאלט. דאס איז איין מעגלעכקייט. זאגט דער מלבי"ם נאך א פירוש. זאגט דער מלבי"ם דער רעש וואס וועט זיין עס קען זייער זיין אז דאס איז געקומען ווי א מליצה אז דאס איז אן ערד־ציטערניש און דאס איז נישט ממש אן ערד־ציטערניש נאר דאס איז א זאך וואס וועט צוציטערן די ערד. די כוונה פון דער זאך זאגט ער פון יעדער האַרמאט און יעדן כלי נשק וואס וועט זיין אין אחרית הימים וועט זיין אזא געוואלדיקער רעש וואס וועט זיין גלייך צו אן ערד־ציטערניש. ווי איר געדענקט האבן מיר געזאגט אז דער גאון מווילנה זאגט אז די צוקונפט־מלחמה פון גוג ומגוג וועט זיין צוויי מינוט. אזוי זאגט דער גאון מווילנה פאר 200 יאר. דאס איז נאך בכלל פאר מ'האט געטראכט וועגן, פאר 250 יאר, פאר מ'האט געטראכט וועגן באמבעס און וועגן אלץ פאר הער דינאמיט האט אויסגעטראכט די באמבעס. אזוי אז למעשה די איינציקע זאך וואס עס קען זיין דאס איז אטאם. עס זענען דא וואס זאגן 12 מינוט, ריכטיק, עס איז דא נאך א דעה. דער רב זילברשטיין ברענגט אויך די דאזיקע דעה אין טובך יביעו, דערמאנט ער דאס. איצט, ווער עס באטראכט דא דעם דאזיקן פסוק קען בשום אופן נישט פארשטיין אז מ'רעדט וועגן אן ערד־ציטערניש. באווייזט מיר אז מ'רעדט נישט וועגן אן ערד־ציטערניש פון פסוק כ'. עוף השמיים. עוף השמיים ווערט באווירקט פון ערד־ציטערנישן? ניין. ווען קען עוף השמיים ווערן באווירקט? אויב וועט זיין אן אטאם דעמאלט ווערן אלע באווירקט. די שטראלונג איז אזא אז אויך עוף השמיים וועט אנהייבן צו ציטערן. און אויך חיית השדה און אויך דגי הים. ראדיאאקטיווער אָפפאל וואס פאלט אראפ אינעם ים הרגעט אלץ. אויך פיש קענען נישט לעבן. און אין א נאטירלעכן אופן זאלן אויך פיש נישט זיך דארפן שרעקן פון אן ערד־ציטערניש. אמנם אויב מ'מאכט א פיצוץ אינעם ים איז פיש שטארבן, דאס איז פונעם שטויס. אבער אן ערד־ציטערניש זאל זיי נישט קיין שום זאך זיין. איז דאס איז וואס עס זאגט פון לשון הכתוב זעסטו אז בעצם אלע וועלן געטראפן ווערן אויך עוף השמיים און דאס קען נישט האבן קיין הסבר סיידן מיר וועלן רעדן וועגן אן אטאם. און אין המשך זעט מען דאס אויך אין א מער אויסגעשפראכענער פארעם ווען ער באשרייבט אין ספר זכריה וואס עס וועט זיין, ווי אזוי וועלן אויסזען בני אדם וואס זענען געטראפן געווארן פון יענער מלחמה, איז זענען דא דארט באשרייבונגען וואס פאסן פאר מענטשן וואס דער השם זאל רחמנות האבן האבן דורכגעלעבט אן אטאם־באמבע.
וקראתי עליו לכל הריי חרב נאום השם אלוקים חרב איש באחיו תהיה. וקראתי עליו, זאגט איך וועל רופן צו די בערג א חרב. פירוש הדבר זאגט דער מלבי"ם אין א דרך מליצה אז די כוונה אז די בערג כביכול זיי וועלן הרגענען אין זיי. די בערג אליין וועל איך רופן אז זיי זאלן זיין א בחינה פון א חרב צו טרעפן די שונאים וואס זענען געקומען קעגן עם ישראל. און אחוץ דעם חרב איש באחיו תהיה. עס וועלן דאך ווי מיר האבן דערקלערט קומען אהער אויך פעלקער פון אדום און אויך פעלקער פון ערב. און בעצם וועלן זיי מלחמה האלטן איינע קעגן די אנדערע. דער עיקר פון דער מלחמה וועט זיין אויף אדמת ישראל פון אדום אין די פעלקער פון ערב, אין ישמעאל. און דאס איז וואס ער זאגט חרב איש באחיו תהיה, אז זיי אדום און ישמעאל וועלן מלחמה האלטן איש באחיו. מיר אויב וועלן מיר האבן א זכות וועלן מיר זיין קוקער פון דער זייט. אויב וועלן מיר נישט האבן א זכות איז אויך א חלק חלילה פון עם ישראל וועט געטראפן ווערן אזוי ווי מיר וועלן זען אין המשך אין ספר זכריה. אבער אויף יעדן פאל לויט וואס עס איז דא געברענגט, האבן מיר געזאגט אז עס זענען דא צוויי נבואות, סיי דא און סיי אין זכריה, און אין דער דאזיקער נבואה ווערט בכלל נישט דערמאנט קיין טרעפן אין עם ישראל. אין דער דאזיקער נבואה ווערט נישט דערמאנט אז חס ושלום פאר עם ישראל וועט זיין וועלכער עס איז שאדן. די נבואה אין ספר זכריה איז א שווערערע נבואה פון דער זייט פון עם ישראל און דאס זענען צוויי מישורים, צוויי פראצעסן וואס עס קען זיין אז עס וועט זיין אזוי, עס קען זיין אז עס וועט זיין אזוי, דאס איז תלוי אין עם ישראל. עס איז נישטא אזא זאך אז עס זאל בכלל נישט זיין, דאס איז א נבואה. עס איז נישטא אזא זאך אז עס זאל בכלל נישט זיין, נאר וואס, ניין, אבער די דאזיקע נבואה איז נישט צום שלעכטן פאר אונדז, דער עיקר פון דער נבואה איז צום שלעכטן פאר די פעלקער ונשפטתי איתו. דאס איז א נבואה צום שלעכטן פאר יענע אומות, זיך אויסצוצאלן פון יענע אומות וואס האבן געענגט עם ישראל.
ונשפטתי איתו בדבר ובדם וגשם שוטף ואבני אלגביש אש וגופרית אמטיר עליו ועל אגפיו ועל עמים רבים אשר איתו. ונשפטתי איתו זאגט דער השם בדבר ובדם. זאגט דער מלבי"ם לאמיר אכטונג געבן דבר ודם דאס איז א נאטירלעכער שאדן. דבר איז דאך א מגפה. דם דאס איז די כוונה חרב. דאס זענען נאטירלעכע זאכן. און זיי וועלן קענען דאס אויפהענגען אז דאס איז געקומען מחמת דעם טבע, נאך נישט וועלן דערקענען אין השם יתברך. און דעריבער זאגט ער ונשפטתי איתו. וואס איז דער פירוש? איך וועל כביכול קומען מיט אים צום משפט, ווי אשפט עמו און ער דערקענט נאך נישט אין מיר. און דעריבער זאגט דער השם נאכדעם אביא גשם שוטף ואבני אלגביש אש וגופרית אמטיר עליו. דאס אלץ זענען שוין הימלישע עונשים, דאס זענען עונשים וואס זענען אין דעם גדר פון א נס. דא וועט שוין נישט זיין קיין מעגלעכקייט צו קומען און מכחיש זיין און זאגן ניין, דאס איז א דרך הטבע, דאס איז אין א דרך מקרה. דא וועלן אלע זען א גשם שוטף וואס לאזט אראפ אבני אלגביש אש וגופרית, דאס זענען נישט קיין נאטירלעכע זאכן. און דורך דעם וועלן אלע דערקענען אז דאס איז פון השם, אצבע אלוקים היא. עליו ועל אגפיו ועל עמים רבים אשר איתו. אלע די וואס זענען געקומען צו זיין מיט אים.
וואס איז אבני אלגביש? אבני אלגביש די כוונה גרויסע שטיינער, א מין שטיינער. אבער חז"ל דרשענען אבני אלגביש אל תקרא אלגביש אלא על גב איש. וואס איז על גב איש? זאגן חז"ל אז ווען דער השם האט אראפגעלאזט דעם ברד אין מצרים איז משה האט מעתיר געווען אז דער ברד זאל אויפהערן. וואס איז געשען מיט יענעם ברד וואס איז געווען אין הימל? ער איז געשטאנען. געבליבן דארט. ווען וועט דער דאזיקער ברד אראפגיין? זאגן חז"ל ווען עס וועט אנקומען די צייט פון גוג ומגוג דעמאלט וועט דער השם ארויסלאזן יענעם ברד וואס איז געבליבן שטעקן דארט אויבן. און דאס זאגן זיי אל גביש, על גב איש. כביכול אויפן רוקן פון דעם מענטש משה וואס האט מתפלל געווען אז ער זאל נישט אראפגיין, כביכול אין זיין זכות שטייט נאך דער דאזיקער ברד דארט און ווען עס וועט קומען גוג דעמאלט וועט דער דאזיקער ברד אראפגיין אויף זייער קאפ.
והתגדלתי והתקדשתי ונודעתי לעיני גויים רבים וידעו כי אני השם. דורך דעם וועל איך ווערן גרויס און וועל געהייליקט ווערן און וועל זיין באקאנט פאר די אויגן פון פילע פעלקער און דעמאלט וועלן אלע דערקענען אז איך בין דער השם. ווייל פאר דעם ווען עס איז געווען נאר דבר ודם איז דאס נאך נישט געווען מוכרח אז דאס איז פון השם. אבער ווען עס וועט זיין א גשם שוטף פון אבני אלגביש אש וגופרית, דא וועט גרויס און געהייליקט ווערן דער נאמען פון בורא אין דער וועלט אז מ'זאל וויסן אז דער השם איז דער אלוקים. און דאס איז אגב דער מקור פארן באגריף קדיש. דער קדיש איז געבויט אויף דעם דאזיקן פסוק. והתגדלתי והתקדשתי. אז דאס איז וואס עס וועט זיין לעתיד לבוא. און דאס איז וואס מיר בעטן יתגדל ויתקדש שמה רבה אז זיין גרויסער נאמען זאל גרויס און געהייליקט ווערן אזוי ווי עס וועט זיין אין דער צוקונפט נאך מלחמת גוג ומגוג.