בַּשָּׁנָה הָעֲשִׂרִית בָּעֲשִׂרִי בִּשְׁנֵים עָשָׂר לַחֹדֶשׁ הָיָה דְבַר ה' אֵלַי לֵאמֹר׃ - אין צענטן יאר, אינעם צענטן חודש, אויפן צוועלפטן טאג פונעם חודש, איז געווען דאס ווארט פון ה' צו מיר, זאגנדיג:
גלייך ביים אנהויב פונעם קאפיטל קומט ארויף א כראנאלאגישע פראגע: די נבואה איבער דעם מפלה פון צור איז געזאגט געווארן אינעם עלפטן יאר, און מיר האבן זיך שוין פארנומען מיט איר אין די פריערדיגע פרקים, בעת דא קערט זיך דער נביא צוריק צום צענטן יאר. איז ער דען צוריקגעגאנגען צוריקצוועגס? דער מלבי"ם, און אויך די איבעריגע מפרשים, שטעלן זיך אויף דעם און ענטפערן: אויף פרעה נבוא'ט יחזקאל סיי אינעם צוועלפטן יאר און סיי אינעם זיבן און צוואנציגסטן יאר. אויב וואלט ער אויסגעשטעלט די נבואות לויטן סדר הזמנים, וואלט די נבואה פון צור איבערגעהאקט אינדערמיט: א נבואה אויף מצרים אינעם צענטן יאר, דערנאך צור אינעם עלפטן יאר, און נאכאמאל נבואות אויף מצרים. דערפאר האט ער מקדים געווען די נבואה פון צור, הגם זי איז שפעטער, כדי צונויפצונעמען אלע נבואות פון מצרים אין איין המשך.
נאך א טעם ברענגט דער מלבי"ם: מצרים איז חרוב געווארן אסאך מאל, און איר לעצטער חורבן איז געווען שפעטער ווי דער חורבן פון צור. צוליב דעם האט דער נביא מסדר געווען די פרשה פון מצרים נאך צור, ווייל איר ענדע איז שפעטער ווי יענעמס.
בֶּן־אָדָם שִׂים פָּנֶיךָ עַל־פַּרְעֹה מֶלֶךְ מִצְרָיִם וְהִנָּבֵא עָלָיו וְעַל־מִצְרַיִם כֻּלָּהּ׃ - בן אדם, ווענד דיין פנים קעגן פרעה מלך מצרים, און נבוא'ע אויף אים און אויף גאנץ מצרים.
די נבואה איז נישט בלויז א פערזענליכע נבואה אויף פרעה אליין, נאר אויף דער גאנצער אומה. און פארוואס ווענדט זיך דער נביא טאקע ספעציעל צו פרעה? צוליב צוויי טעמים: ערשטנס, פרעה האט זיך געמאכט פאר א ג-ט, און צווייטנס, פרעה האט געהערשט מיט א גרויסער ממשלה, ער האט געהאט א גרויסע הערשאפט, און דער מפלה פונעם מלך איז למעשה דער מפלה פון דער גאנצער אומה. דעריבער איז דער ווענדונג צו אים כביכול אויף א פערזענליכן אופן, אבער דער אינהאלט איז דאס וואס עס וועט פאסירן מיט גאנץ מצרים.
דַּבֵּר וְאָמַרְתָּ כֹּה־אָמַר אֲדֹנָי ה' הִנְנִי עָלֶיךָ פַּרְעֹה מֶלֶךְ־מִצְרַיִם הַתַּנִּים הַגָּדוֹל הָרֹבֵץ בְּתוֹךְ יְאֹרָיו אֲשֶׁר אָמַר לִי יְאֹרִי וַאֲנִי עֲשִׂיתִנִי׃ - רעד און זאלסט זאגן, אזוי האט געזאגט דער גאט דער ה', אט בין איך קעגן דיר, פרעה מלך מצרים, דער גרויסער תנין וואס ליגט אינמיטן זיינע טייכן, וואס האט געזאגט: מיין יאור איז מיינס, און איך האב מיר אליין געמאכט.
פון וואנעט קומט דער משל? ערקלערט דער מלבי"ם: די מצריים האבן געגלייבט אז דער נילוס איז הייליג. זיי האבן געזען אין אים זייער גאנצע טובה, וויבאלד "והשקית ברגלך כגן הירק" - אזוי איז געווען דער שטייגער פון מצרים, אנצוברענגען וואסער פונעם יאור, און דעריבער האבן זיי צוגעשריבן צו אים א בחינה פון קדושה. פון דא פארשטייט מען אויך פארוואס דער קדוש ברוך הוא האט אנגעהויבן מיט מכת דם, ווייל ווען ער באשטראפט א פאלק, באשטראפט ער קודם זייערע געטער און דערנאך דאס פאלק אליין.
און די מצריים האבן זיך נישט באנוגנט מיט דעם. אזוי ווי דער שטייגער פון עובדי עבודה זרה וואס האבן געגלייבט אין תרתק, נבחז און אשימא, אין א באק און אין א האן, און אזוי ווי די מצריים האבן געגלייבט אינעם שעפס און די אינדוער אין דער קו, אזוי האבן זיי אויך צוגעשריבן געטליכקייט צו די תנינים אינעם יאור. זיי האבן געגלייבט אז עס איז פאראן איין תנין וואס איז גרעסער פון אלע וואס וואוינט אינעם נילוס, און ער הערשט איבער אלעמען, און ער האט באשאפן זיך אליין און ער האט באשאפן דעם יאור.
דער נביא פארגלייכט פרעה צו יענעם גרויסן תנין, ווייל די זעלבע ענינים זענען געזאגט געווארן אויף אים: די כח און די הערשאפט וואס זיי האבן צוגעשריבן צום תנין אינעם יאור - דאס האט פרעה געהאט אין זיין לאנד. "הרובץ בתוך יאוריו" - אין גאנץ ארץ מצרים און אלע אירע טייכן, וואס ער איז זיכער אז אלעס געהערט צו אים. און נישט נאר דאס, נאר ער בארימט זיך נאך אז ער אליין האט באשאפן דעם יאור און ער האט באשאפן זיך אליין: "לִי יְאֹרִי" - דער יאור איז מיינער און איך האב אים באשאפן, "וַאֲנִי עֲשִׂיתִנִי" - און מיר אליין האב איך באשאפן.
און דא פאסט א קליינע שאלה: פרעה, איידער דו האסט באשאפן זיך אליין - ביסטו געווען אדער נישט געווען? און אויב ביסטו נישט געווען, וויאזוי האסטו באשאפן זיך אליין? עס זעט אויס אז פרעה איז נישט געווען געבויט פאר טיפע שאלות, און זיין פאלק איז אויך נישט געווען גענוג שארף צו פרעגן די ריכטיגע קשיות, און ווער עס האט שוין יא געפרעגט האט ממילא נישט באקומען קיין ענטפערס. דאס איז וואס ער האט פארקויפט פאר זיין פאלק: דער יאור געהער צו מיר און איך בין א גאט. נאר וואס דען, אויך א גאט האט געברויכן, און פרעה פלעגט ארויסגיין באהאלטענערהייט מאכן זיינע געברויכן אינעם יאור, און קיינער האט נישט געוואוסט אז דער דאזיגער גאט האט אויך הפרשות. דאס איז געווען די השקפה וואס פרעה האט פארקויפט פאר זיין פאלק.
מען דארף וויסן אז דאס איז דער באקאנטער פירוש וואס איז שגור בפי כול, אבער די פשטנים גייען נישט אויף דעם וועג. לויטן פשט מיינט "ואני עשיתיני": איך האב געמאכט און פארראכטן פאר מיר דעם יאור כדי אנצוטרונקען מיין לאנד - איך האב עס געמאכט פאר זיך, און נישט אז איך האב געמאכט מיך אליין.
דער רד"ק טייטשט אויף אן אנדערן אופן: "עשיתיני" - איך האב געמאכט זיך אליין פאר א גרויסן און דערהויבענעם קעניג. מיין חכמה, מיין טאלאנט און מיין מאכט האבן מיך געמאכט אזוי גרויס. דאס הייסט, איך האב באשאפן מיין שטארקייט, און נישט אז איך האב באשאפן מיין אייגענעם גוף. און אזוי אויך דער תרגום יונתן: "דילי מלכותא ואנא כבשית" - צו מיר געהערט די מלוכה און איך האב זי איינגענומען. און דאך, דער פירוש וואס איז אנגענומען ביי יעדן איז דער פירוש פונעם מלבי"ם, הגם עס איז אינטערעסאנט אז דאס איז נישט דער פשוט'ער פשט, ווייל צו גלייבן אז ער האט באמת באשאפן זיך אליין איז א זאך וואס שווער אנצונעמען.
וְנָתַתִּי חַחִים בִּלְחָיֶיךָ וְהִדְבַּקְתִּי דְגַת־יְאֹרֶיךָ בְּקַשְׂקְשֹׂתֶיךָ וְהַעֲלִיתִיךָ מִתּוֹךְ יְאֹרֶיךָ וְאֵת כָּל־דְּגַת יְאֹרֶיךָ בְּקַשְׂקְשֹׂתֶיךָ תִּדְבָּק׃ - און איך וועל אריינלייגן קרוקעס אין דיינע באקן, און איך וועל צוקלעבן די פיש פון דיינע טייכן צו דיינע שופן, און איך וועל דיך ארויפברענגען פון אינמיטן דיינע טייכן, און אלע פיש פון דיינע טייכן וועלן אין דיינע שופן באהאפטן זיין.
מצרים איז חרוב געווארן עטליכע מאל, ערקלערט דער מלבי"ם. לכתחילה האט פרעה געהאט א גרויסע ממשלה, און ער האט געהערשט ביזן גרויסן טייך נהר פרת. שפעטער איז געקומען נבוכדנצר און האט אים געשלאגן ווען יהויכין האט געקעניגט (מלכים ב' כ"ד); אין דעם פערטן יאר פון יהויקים איז ער ווידער געשלאגן געווארן אין כרכמיש (ירמיהו מ"ו); און דאס דריטע מאל, ווען מען האט באלאגערט ירושלים, איז ער אויך ארויסגעגאנגען און מען האט אים געשלאגן. דער געמיינזאמער שייכות פון די אלע מפלות איז: פרעה איז געווען אינדרויסן פון זיין מדינה. ער איז ארויסגעגאנגען קריגן אין דער פרעמד - און דארט האט מען אים געשלאגן.
אויף דעם קומט דער משל: ווען מען וויל ארויסשלעפן א פיש, לייגט מען אריין אן אנגל-האק אין זיינע באקן און מען שלעפט אים דערמיט. אזוי אויך דא: דער הקדוש ברוך הוא האט געוואלט אראפווארפן פרעה אינדרויסן פון זיין לאנד, און וויבאלד ער וואלט פון זיך אליין נישט געוואלט ארויסגיין, "ונתתי חחים בלחייך" - אים צו שלעפן און ארויסנעמען מיט כח, ווי א פיש וואס מען נעמט ארויס פון וואסער. און אזוי ווי דער נביא האט אים פריער פארגליכן צו א קראקאדיל און צו א פיש, שטימט דער משל פונקטליך.
"והדבקתי דגת יאוריך בקשקשותיך" - דו וועסט נישט ארויסגיין אליין, נאר מיט אלע דיינע שרים און גיבורים. "דגת יאוריך" זענען די חשוב'ע לייט און די שרי המלוכה. און לכאורה איז דא דא א כפילות: עס שטייט דאך שוין "והדבקתי דגת יאוריך בקשקשותיך", פארוואס חזר'ט דער פסוק איבער "ואת כל דגת יאוריך בקשקשותיך תדבק"? נאר די כוונה איז: איך וועל דיך ארויפברענגען פון אינמיטן דיינע יאורים צו קריגן אינדרויסן פון דיין לאנד - דיך און אלע יענע וואס קלעבן זיך צו דיר, די שרים און נכבדים, וואס וועלן ארויפגיין צוזאמען מיט דיר. אין זיין אייגן לאנד האט ער געהאט א געוויסע זיכערקייט, אבער אינדרויסן פון זיין לאנד, נישט אויף זיין היימישן באדן, איז זיין כח אפגעשוואכט געווארן, און ער איז ווי א פיש וואס מען האט ארויסגענומען פונעם וואסער אויף דער טרוקעניש. און דער מלבי"ם באמערקט בכלליות אז דאס ווארט "דגת" איז א לשון רבים, אזוי ווי "והדגה אשר ביאור מתה".
וּנְטַשְׁתִּיךָ הַמִּדְבָּרָה אוֹתְךָ וְאֵת כָּל־דְּגַת יְאֹרֶיךָ עַל־פְּנֵי הַשָּׂדֶה תִּפּוֹל לֹא תֵאָסֵף וְלֹא תִקָּבֵץ לְחַיַּת הָאָרֶץ וּלְעוֹף הַשָּׁמַיִם נְתַתִּיךָ לְאָכְלָה׃ - און איך וועל דיך פארלאזן אינעם מדבר, דיך און אלע פיש פון דיינע טייכן, אויפן פלאך פונעם פעלד וועסטו פאלן, מען וועט דיך נישט צונויפנעמען און מען וועט דיך נישט באגראבן, פאר די חיות פון דער ערד און פאר די פייגלעך פון הימל האב איך דיך געגעבן צום עסן.
דער רד"ק טייטשט לויטן זעלבן משל: פיש לעבן נישט אין מדבר, און אזוי וועלן די מצרים שטארבן דורכן שווערד אויפן פנים פונעם פעלד ווען זיי וועלן ארויסגיין מלחמה האלטן קעגן די כשדים, און דארט וועלן זיי זיין א שפייז פאר די חיות השדה און פאר די עופות השמים - פונקט ווי פיש וואס גייען ארויס פונעם וואסער צום מדבר, וואס דארט איז זייער טויט. און דער מלבי"ם לייגט צו אז זיין מיליטער וועט צעשפרייט ווערן און פאלן אויפן אפענעם פעלד, ווייל די מלחמה וועט נישט פארקומען אינעווייניג אין זיין פעסטונג-לאנד נאר אינעם אפענעם פעלד.
און וואס איז דער חילוק צווישן "תיאסף" און "תיקבץ"? ערקלערט דער מלבי"ם אז בלשון הקודש באדייט "לקבץ" צונויפנעמען צעווארפענע זאכן אויף איין פלאץ, בעת "לאסוף" באדייט זיי צוריקברענגען צו זייער מקום. דער פאסטוך נעמט צונויף זיין שאף אויף איין ארט, און זאמלט זיי איין צום שטאל; "לא יאספו הביתה" - די אסיפה איז תמיד א צוריקקער צום מקור און צום יסוד. און אזוי אויך ביי פיש: דער פישער קלויבט זיי ערשט צונויף צו א הויפן, און דערנאך זאמלט ער זיי איין אהיים. און דא זאגט דער נביא: נישט נאר וואס דו וועסט נישט איינגעזאמלט ווערן אהיים, נאר אפילו צונויפגענומען וועסטו נישט ווערן - אפילו צונויפגעקליבן צוזאמען וועט איר נישט זיין, ווייל די חיות השדה וועלן אייך אלעמען אויפעסן.
וְיָדְעוּ כָּל־יֹשְׁבֵי מִצְרַיִם כִּי אֲנִי ה' יַעַן הֱיוֹתָם מִשְׁעֶנֶת קָנֶה לְבֵית יִשְׂרָאֵל׃ - און אלע איינוואוינער פון מצרים וועלן וויסן אז איך בין ה', צוליב דעם וואס זיי זענען געווען א שטעקן פון א שוואכן ראר פאר בית ישראל.
די תכלית פונעם ענין: אז אלע איינוואוינער פון מצרים זאלן איינזען אז דער דאזיגער עונש קומט פון השי"ת, "משגיא לגוים ויאבדם" - דער אויבערשטער דערהויבט דאס פאלק, כדי די מפלה פון אויבן זאל זיין פיל שווערער. און נאכדעם וועט קומען אויף אים א מלחמה אינעווייניג אין זיין לאנד, ווען נבוכדנצר וועט אנקומען צום גרעניץ פון מצרים און אים דארט שלאגן. דא ווערט נאך אלץ באשריבן די ערשטע מלחמה, און עס ווערט אויך ערקלערט די סיבה דערפון.
און די סיבה איז: "יען היותם משענת קנה לבית ישראל". נישט איינמאל האבן מיר געזען אין ספר מלכים און אין אנדערע מקומות אז כלל ישראל האט זיך פארלאזט אויף מצרים אז זיי זאלן זיי העלפן, און נישט נאר וואס זיי האבן נישט געהאלפן, נאר זיי האבן צוגעלייגט חורבן און א מפלה. און בעיקר פון דער רוחניות'דיגער בחינה: דער עצם ווענדן זיך צו מצרים האט אויסגעדריקט א פעלער אין אמונה, און מיט דעם אליין איז שוין געווען די מפלה פון כלל ישראל. ווען א מענטש ווענדט זיך צו מצרים איז עס ווי איינער וואס זאגט אז עס איז פאראן א מניעה ביים אויבערשטן צו ישועה, חס ושלום, און איך האב חברים - פרעה מלך מצרים וועט מיר אויסלייזן און ראטעווען. זיי האבן אפגעקערט זייער הארץ פון השי"ת, און האבן נישט געפאלגט ירמיה הנביא וואס האט זיי געווארנט דאס נישט צו טון. און א ראר איז א שוואכע זאך, "קנה וסוף קמלו", א קנה רצוץ - א צובראכענער שטעקן וואס מען קען זיך גארנישט אָנשפארן אויף אים.
בְּתָפְשָׂם בְּךָ בַכַּף תֵּרוֹץ וּבָקַעְתָּ לָהֶם כָּל־כָּתֵף וּבְהִשָּׁעֲנָם עָלֶיךָ תִּשָּׁבֵר וְהַעֲמַדְתָּ לָהֶם כָּל־מָתְנָיִם׃ - ווען זיי האבן דיך אנגעכאפט מיט דער האנט וועסטו צעקלאפט ווערן און צעשפאלטן פאר זיי יעדע אקסל, און ווען זיי שפארן זיך אן אויף דיר וועסטו צובראכן ווערן און מאכן אז זיי זאלן דארפן אנשטרענגען זייערע לענדן.
איצט באשרייבט דער נביא דעם היזק וואס מצרים האט פאראורזאכט פאר כלל ישראל וואס האבן זיך פארלאזט אויף איר. נישט בלויז א קנה ביסטו, נאר א קנה רצוץ, א צובראכענער ראר. די גמרא זאגט אז א קנה האט קרומיות: א קנה סוף וואס ברעכט זיך באקומט פון אויבן פילע שפיצן, און ווען א מענטש האלט אים אן שטעכן זיי אים אין זיין האנט.
נאר מען דארף פארשטיין: וואס פאר א שייכות האט דא די אקסל? ער וואלט דאך געדארפט זאגן אז עס וועט צעשפאלטן זייער האנט. ערקלערט דער מלבי"ם אז דער משל איז אויף א מענטש וואס האלט א צובראכענעם שטעקן אין זיין האנט און וויל סטראשען דעם וואס שטייט קעגן אים, און פאר דעם צוועק שווינגט ער דעם שטעקן אויף צוריק כאילו ער גרייט זיך צו שלאגן. און ווען ער הייבט אים אויף אויף צוריק, שטעכן די שפיצן פונעם צעבראכענעם שטעקן אריין אין זיין אייגענער אקסל און שפאלטן איר. "ובקעת להם כל כתף" - זיין אקסל איז צובראכן און צעשפאלטן געווארן, און דאס איז שוין בלויז ביים סטראשען אליין.
"ובהישענם עליך תישבר" - און אויב ער וועט זיך אויך וועלן אָנשפארן אויפן שטעקן, וועט ער זיך אינגאנצן צוברעכן. און וואס מיינט "והעמדת להם כל מותניים"? עס זענען דא וואס טייטשן "והמעדת", מלשון גליטשן און פאלן, אבער רש"י נעמט נישט אן זייערע ווערטער. דער מער אנגענומענער פשט, און אזוי ערקלערן דער מלבי"ם און רש"י: ווען א מענטש שטארקט זיך ביים שטיין, שטייט ער אויף זיינע לענדן. ווען א מענטש גייט אויף זיינע פיס, געפינט זיך דער שווערקראפט-צענטער צווישן זיינע פיס, בכוח פון די לענדן וואס האלטן דעם קערפער; ווען נישט די לענדן וואלט דער מענטש זיך איינגעבויגן און געפאלן. אבער ווען ער שפארט זיך אן אויף א שטעקן, שטייט ער שוין נישט אויף זיינע לענדן נאר בייגט זיך איין, און דער שווערקראפט-צענטער רוקט זיך צו צווישן דעם קערפער און דער שטיץ. און דעמאלט, ווען די שטיץ ברעכט זיך און פאלט אוועק - פאלט ער מיט איר צוזאמען, סיידן ער וועט זיך צואיילן אנצוסטרענגען זיינע לענדן און זיך גלייך אויפשטעלן, כדי דער קערפער זאל נישט נאכפאלגן די געפאלענע שטיץ. דאס איז "והעמדת להם כל מותניים": זיי וועלן מוזן שטעלן זייערע לענדן מיט כוח און שטארקייט, ווייל אויב נישט וועט דאס אָנשפארן אויפן שטעקן זיי אראפווארפן.
און וואס איז דער נמשל? ערקלערט דער מלבי"ם: אנפאנג, ווען דער קעניג פון בבל האט באלאגערט ירושלים, האבן די יידן געוואלט דערשרעקן דעם שונא דורך פרעה. זיי האבן אפגעמאכט מיט אים אז ער זאל ארויסברענגען זיין חיל פון מצרים, און נבוכדנצר וועט מורא באקומען ווען ער וועט הערן אז עס איז געקומען א הילפס-ארמיי זיי צו ראטעווען, און דורך דעם וועט ער אנטלויפן. דאס איז געווען דאס שווינגען דעם שטעקן אויף צוריק בלויז צום סטראשען - און דאך "ובקעת להם כל כתף", ווייל זיי האבן געמוזט באצאלן פאר פרעה גרויס געלט און שוחד פאר מלך מצרים, "ישאו על כתף עירים חיליהם", און צום סוף איז עס געווען "לא לעזר כי לבושת". און שפעטער האט דאס אויך גארנישט געהאלפן, און זיי האבן אליין געמוזט ארויסגיין קעמפן - "והעמדת להם כל מותניים": כלל ישראל האט געמוזט שטיין אויף זייערע אייגענע לענדן אליין, נאכדעם וואס זיי זענען שוין געווען מיד און געפאלן און האבן געהאפט אויף הילף, און אין סוף איז פרעה זיי נישט געווען צו קיין שום ישועה.
רש"י טייטשט דעם ענין פונעם אקסל אויף אן אנדער אופן: א מענטש שפארט זיך אן אויף א שטיץ פון א צובראכענעם שטעקן, און דער ראר ברעכט זיך און ער פאלט; און ביים פאלן פאלט זיין אקסל אויפן שטעקן און די שפיציגע שפליטערס (קרומיות) שטעכן זיך אריין אין זיין אקסל און פארוואונדן איר. דאס איז "ובקעת להם כל כתף".
לָכֵן כֹּה אָמַר אֲדֹנָי ה' הִנְנִי מֵבִיא עָלַיִךְ חָרֶב וְהִכְרַתִּי מִמֵּךְ אָדָם וּבְהֵמָה׃ - דעריבער, אזוי האט געזאגט דער גאט, דער אויבערשטער: אט ברענג איך אויף דיר א שווערד, און איך וועל אויסראטן פון דיר מענטש און בהמה.
דא קומט נבוכדנאצר אריין טיף אינעווייניג אין מצרים, און דאס איז געווען נאכן חורבן בית המקדש.
וְהָיְתָה אֶרֶץ־מִצְרַיִם לִשְׁמָמָה וְחָרְבָּה וְיָדְעוּ כִּי־אֲנִי ה' יַעַן אָמַר יְאֹר לִי וַאֲנִי עָשִׂיתִי׃ - און דאס לאנד מצרים וועט ווערן א וויסטעניש און א חורבה, און זיי וועלן וויסן אז איך בין ה', צוליב דעם וואס ער האט געזאגט: דער יאור איז מיינער, און איך האב עס געמאכט.
דורך דעם וועלן זיי איינזען זיין געטליכקייט נאך פיל מער ווי ביי די פריערדיגע מפלות, ווייל ווען דער מחריב קומט אריין טיף אינעווייניג אין זייער לאנד איז דער קלאפ פיל שווערער: אין זיין אייגן לאנד פארמאגט דער קעניג א געוואלדיגע מאכט, פעסטונג-שטעט און מיליטערישע כוחות, און ווען טראץ דעם אלעם ברעכט דער שונא דורך אריין אין לאנד - איז דער פאל פיל שטערקער. דער מלבי"ם ערקלערט אז דא רעדט מען פונעם דריטן חורבן, דער אלגעמיינער חורבן פון מצרים, אינעם זיבן און צוואנציגסטן יאר צו דער מלוכה פון נבוכדנאצר, אכצן יאר נאכן חורבן בית המקדש. זיין שטראף פארן זיין א "משענת קנה רצוץ" האט ער שוין באקומען; די נייע שטראף קומט צוליב "יען אמר יאור לי ואני עשיתי" - וואס ער האט נאך אלץ מייחס געווען זיין גאנצע כוח צום יאור און צו זיך אליין, און מצרים איז נאך נישט געווען אינגאנצן בטל, און ער האט זיך נאך אלץ געפילט ווי א גאט. דערפאר האט אויסגעפעלט אויף אים נאך א שווערע מפלה. און דאס אלעס גייט לויט די פריערדיגע פירושים וואס מיר האבן געברענגט אויף "יאור לי ואני עשיתי": אדער אז איך האב געמאכט מיין מלוכה, אדער ווי דער פירוש פונעם מלבי"ם אז איך האב באשאפן זיך אליין.
און וואס איז דער חילוק צווישן שממה און חורבה? ערקלערט דער מלבי"ם: "חורבה" באציט זיך געווענליך אויף שטעט - מען זאגט דאך נישט א וויסטער מדבר איז "חרוב", ווייל גארנישט איז דארט נישט צעשטערט געווארן, נאר דער מדבר איז שמם, און אן ערד איז שוממה ווען גארנישט וואקסט נישט דארט; אבער ביי שטעט איז שייך צו רעדן פון א חורבן. און געווענליך איז שממה נאך גרעסער פון חורבה, ווייל ביי א חורבה בלייבן נאך אלץ שטיינער און עס בלייבט עפעס איבער, בעת שממה מיינט אן אפגעווישטקייט אינגאנצן. דערפאר שטייט "לשממה וחרבה": די ווייניגער באזעצטע ערטער וועלן זיין בבחינת שממה, און די באזעצטע שטעט וועלן זיין א חורבה.
לָכֵן הִנְנִי אֵלֶיךָ וְאֶל־יְאֹרֶיךָ וְנָתַתִּי אֶת־אֶרֶץ מִצְרַיִם לְחָרְבוֹת חֹרֶב שְׁמָמָה מִמִּגְדֹּל סְוֵנֵה וְעַד־גְּבוּל כּוּשׁ׃ - דעריבער, אט קום איך קעגן דיר און קעגן דיינע יאורים, און איך וועל מאכן דאס לאנד מצרים פאר גרויסע חורבות פון וויסטעניש, פון מִגדול סְוֵנה ביזן גרעניץ פון כוש.
"הנני אליך" - איך ברענג אויף דיר דעם ענדגילטיגן חורבן אינעם זיבן און צוואנציגסטן יאר פון נבוכדנאצר. און די כפילות פון "לחָרבות חֹרֶב שממה" קומט ארויסצוברענגען די גרויס: נישט ווי פריער בלויז "שממה וחרבה", נאר א גאר גוואלדיגער חורבן, און אין אלע עקן פונעם לאנד, פון מִגדול סְוֵנה ביזן גרעניץ פון כוש, דאס הייסט גאנץ מצרים אינגאנצן.
לֹא תַעֲבָר־בָּהּ רֶגֶל אָדָם וְרֶגֶל בְּהֵמָה לֹא תַעֲבָר־בָּהּ וְלֹא תֵשֵׁב אַרְבָּעִים שָׁנָה׃ - עס וועט דארט נישט דורכגיין קיין פוס פון א מענטש, און קיין פוס פון א בהמה וועט נישט דורכגיין דארט, און זי וועט נישט באזעצט ווערן פערציג יאר.
אן אמת'ער און פולקאמער חורבן, אזוי ווי א מדבר ציה. און פונקט ווי אין א מדבר ציה דרייען זיך נישט קיין בהמות און מענטשן האבן דארט גארנישט וואס צו זוכן, און דעריבער גייט מען דארט נישט אדורך, אזוי וועט אויך זיין דא: דער ארט וועט זיין אינגאנצן פארוויסט און אפילו בהמות וועלן זיך דארט נישט באווייזן. און ווי לאנג וועט דאס אנהאלטן? פערציג יאר.
רש"י ברענגט דא דעם מדרש. אינעם מדרש זענען פאראן עטליכע דעות, און דאס איז די דעה פון חכמים: צוויי און פערציג יאר פון הונגער זענען נגזר געווארן אויף מצרים אינעם חלום פון פרעה. לויטן פשוט'ן מקרא זעען מיר בלויז זיבן יאר הונגער, אבער חכמים זאגן צוויי און פערציג. און ווי אזוי קומט מען צו דעם חשבון? קעגן די דריי מאל וואס דער חלום ווערט געשריבן - זיבן קי און זיבן שלעכטע זאנגען, וואס זענען דריי מאל פארשריבן געווארן, איז דאס איין און צוואנציג. און נאך: דאס אליין וואס ער האט עס געזען ווערט גערעכנט פאר זיך, און דאס דערציילן פאר יוסף ווערט גערעכנט פאר זיך - איז דאס נאך פערצן, סך הכל פינף און דרייסיג. און ווען יוסף טייטשט דעם חלום זאגט ער ווידער "שבע הפרות הרקות והרעות" וגו', און דערמאנט נאכאמאל זיבן יאר הונגער - איז דאס נאך זיבן, צוזאמען צוויי און פערציג.
למעשה, זאגט דער מדרש, איז ביי זיי נאר געווען צוויי יאר הונגער, ווייל ווען יעקב איז אראפגעקומען קיין מצרים איז דער נילוס ארויפגעקומען אקעגן אים און דער הונגער האט זיך אפגעשטעלט. איז דעריבער געבליבן א חוב פון פערציג יאר, און די דאזיגע פערציג יאר ווערן יעצט באצאלט פון זיי: דאס זענען די פערציג יאר אין וועלכע מצרים וועט זיין חרוב און וועט נישט באזעצט ווערן און וועט זיין א שממה, וואס דאס איז אן אינגאנצנער הונגער, וואס גארנישט וואקסט נישט דארט. דאס זענען די פערציג יאר וואס מצרים האט געדארפט משלים זיין פאר יענעם חלום.
וְנָתַתִּי אֶת־אֶרֶץ מִצְרַיִם שְׁמָמָה בְּתוֹךְ אֲרָצוֹת נְשַׁמּוֹת וְעָרֶיהָ בְּתוֹךְ עָרִים מָחֳרָבוֹת תִּהְיֶיןָ שְׁמָמָה אַרְבָּעִים שָׁנָה וַהֲפִצֹתִי אֶת־מִצְרַיִם בַּגּוֹיִם וְזֵרִיתִים בָּאֲרָצוֹת׃ - און איך וועל מאכן דאס לאנד מצרים פאר א שממה צווישן פארוויסטע לענדער, און אירע שטעט צווישן חרוב'ע שטעט וועלן זיין א שממה פערציג יאר, און איך וועל צעשפרייטן מצרים צווישן די פעלקער און זיי צעטרייסלען אין די לענדער.
דער מלבי"ם לייגט צו: עס וועט זיין א חורבן אויך אין די ארומיגע געגנטן פון מצרים. ווייל ווען זי וואלט געווען פארוויסט אבער די לענדער ארום איר וואלטן געבליט און געווען פרוכטבאר, וואלט איר מצב נישט געווען אזוי שרעקליך, ווייל זי וואלט געקענט באקומען פון זיי שפייז - אזוי ווי אין ארץ כנען איז געווען א הונגער און מען איז אראפגעגאנגען קיין מצרים קויפן תבואה. דערפאר ווערט געזאגט "בתוך ארצות נשמות": אויך די ארומיגע לענדער וועלן זיין פארוויסט.
און אמאל איז דאס לאנד פארוויסט אבער די שטעט זענען נישט חרוב, אזוי ווי אן אוואזיס אין מדבר וואס דער גאנצער מדבר ארום אים איז א שממה און אין מיטן איז פאראן א בליענדיגער ישוב. דעריבער ווערט געזאגט "ועריה בתוך ערים מחרבות": סיי די שטעט אליין וועלן זיין חרוב, און סיי די שכנות'דיגע שטעט ארום זיי וועלן זיין חרוב. און מיט דעם ווערט די שוועריקייט נאך גרעסער: ווען די ארומיגע שטעט וואלטן געווען געבויט, וואלטן זיי זיך געמוטשעט צו העלפן איר אויפבויען, אבער ווען זיי זענען אויך חרוב - איז נישט פאראן ווער עס זאל זי אויפבויען.
און אויב וועסטו פרעגן, אויב אזוי איז זי דאך גלייך צו אלע לענדער ארום איר, ווייל זי איז דאך א שממה צווישן פארוויסטע און חרוב צווישן חרוב'ע? אויף דעם זאגט דער פסוק אז איר שממה און איר חורבן וועלן זיין פיל גרעסער. הגם זי איז אין מיטן פארוויסטע לענדער, וועט איר מאס פון שממה זיין פיל שטערקער פון זייערס, אז קעגן איר וועלן יענע גערעכנט ווערן ווי גארנישט פארוויסט, און זי וועט זיין די וואס ווערט אנגערופן "הארץ הנשמה" - דאס פארוויסטע לאנד. און דאס אלעס וועט אנהאלטן פערציג יאר.
און נאך מער: די וואס וועלן אנטלויפן און בלייבן לעבן וועלן זיך נישט באזעצן אויף איין פלאץ, נאר זיי וועלן צעשפרייט ווערן צווישן די גוים. און דאס איז א שווערערע מכה, ווייל ווען מען גייט אין גלות אבער מען בלייבט צוזאמען אויף איין ארט האלט מען נאך אין א געוויסער מאס אן די אייגענע אייגנארטיגקייט, אבער ווען מען ווערט צעשפרייט צווישן די גוים ווערט מען אינגאנצן פארמישט און איינגעשלונגען צווישן זיי.