ספר יחזקאל פרק כ"ג. ויהי דבר השם אליי לאמור. בן אדם, שתיים נשים בנות אם אחת היו. איך וועל לייענען עטלעכע פסוקים כדי אריינצוקומען אין ענין. ותזנינה במצרים בנעוריהן זנו, שמה מועכו שדיהן ושם עיסו דדי בתוליהן. ושמותן אהולה הגדולה ואהוליבה אחותה, ותהיינה לי ותלדנה בנים ובנות, ושמותן שומרון אהולה וירושלים אהוליבה.
דער פרק דא וועט האנדלען וועגן די צוויי חלקים אין עם ישראל, וואס דאס איז שומרון און יהודה. ווי באקאנט האט זיך עם ישראל צעטיילט, די מלוכה האט זיך צעטיילט נאך שלמה'ס טויט אין די מלכות רחבעם און די מלכות ירבעם. ירבעם האט געהערשט איבער די צען שבטים, בשעת רחבעם האט געהערשט איבער יהודה און בנימין. און מיר ווייסן אז די מלכות ירבעם איז געווען א רשעות'דיקע מלוכה איבער דעם גאנצן דור, איבער די גאנצע תקופה, ביז'ן גלות. דערקעגן האט די מלכות יהודה געוואוסט פון עליות און מורדות, עס זענען געווען צווישן זיי צדיק'ישע מלכים, עס זענען אויך געווען רשעות'דיקע מלכים. און דא באשרייבט דער הייליקער באשעפער כביכול די צוויי מלוכות ווי צוויי פרויען און השם יתברך.
מ'דארף וויסן אז עם ישראל, ווען מיר האבן מקבל געווען די תורה, זעען מיר דארט אן אויסדרוק אז עם ישראל זענען די בחינה פון די פרוי און קודשא בריך הוא גיט די תורה, דאס איז דער דוד. דאס איז דער אויסדרוק וואס קומט צוריק פילע מאל, סיי אין שיר השירים און סיי אין נאך פילע אנדערע ערטער, ווען כביכול האט דער הייליקער באשעפער אונדז גענומען פאר א פרוי, האט דער הייליקער באשעפער אונדז גענומען פאר זיך פאר א פאלק. און דעריבער זעען מיר פילע אויסדרוקן, ווען ער רעדט וועגן דער צעטיילונג צווישן אונדז און השם, ווי כספר כריתות אמכם אשר שלחתיה. מיר זעען א בחינה פון דערווייטערונג, דאס איז א בחינה פון א גט. און אזוי אויך זעען מיר אז ווען עם ישראל גייען נאך די בעלים, קומט דאס צום אויסדרוק אינעם באגריף פון זנות, ווי א פרוי וואס איז מזנה אונטער איר מאן, צו גיין צו אנדערע בעלים, צו גיין צו אנדערע מענטשן. מיר זעען אז דאס איז דער אויסדרוק וואס דריקט אויס דעם חיבור און דעם קשר צווישן אונדז און השם. און דאס איז אויך דער ענין פון מעמד הר סיני, כפה עליהם הר כגיגית, דער הר כגיגית איז א בחינה פון א חופה, ער האט זיי איינגעזאמלט אונטער דער חופה.
מיר האבן שוין א מאל דערקלערט אז דאס איז אויך געווען די סיבה פארוואס דער הייליקער באשעפער האט זיי געצווינגען מקבל צו זיין די תורה. אויב איר נעמט אן די תורה, מוטב, און אויב נישט, וועט דארט זיין אייער קבורה. אויף'ן ערשטן בליק האבן זיי דאך שוין געזאגט נעשה ונשמע, פארוואס האט מען זיי געדארפט צווינגען? א באקאנטע שאלה אויף וועלכער עס זענען פאראן פילע תשובות. איינע פון די תשובות, מיר דוכט זיך פון מהר"ל, ווייל נאך אן אונס וועט ער נישט קענען איר אוועקשיקן אלע זיינע טעג. און דורכדעם וואס עס איז דא געווען א בחינה פון אונס, פארזיכערט דאס אז עם ישראל וועט זיך קיינמאל נישט אפרייסן פון דעם הייליקן באשעפער. דאס איז א נישואין וואס וועט זיך קיינמאל נישט צעטיילן. און דעריבער ווען עם ישראל זענען געקומען און האבן געטענה'ט השם האט אונדז פארטריבן, האט השם זיי געזאגט וואספארא ספר כריתות אמכם אשר שלחתיה? קיינמאל האב איך אייך נישט פארטריבן. יא, כאטש איך האב אייך דערווייטערט, אבער גירושין איז דא נישטא. ווייל מ'קען זיך נישט דערווייטערן פון קודשא בריך הוא, עם ישראל זענען דאס פאלק פון השם אויף אייביק.
דא וועט אונדזער פרק אויסדריקן די מציאות פון שומרון קעגן יהודה ווי צוויי פרויען, אז די איין פרוי איז געווען מער סורר'דיק און די צווייטע פרוי ווייניקער, אבער אויף יעדן פאל האבן ביידע געזנה'ט נאך פון הינטער'ן בעל. צוויי פרויען כביכול צו איין בעל. און דא וויל ער כביכול דיר זאגן, סיי שומרון און סיי יהודה, ביידע האבן פארדארבן און פארלאזט די תורת השם. נאר אז איינע איז ערגער און איינע ווייניקער ערגער, און באלד וועלן מיר דערצו זעען אן אויסדרוק סיי אין זייערע נעמען און סיי אין די באשרייבונגען פון די מעשים וואס זיי האבן געטאן.
מיר האבן אויך נישט איין מאל גערעדט אז דער ענין פון זנות קומט אן א סך פאר אין תנ"ך אין שייכות צו עבודה זרה. ווען מ'וויל באשרייבן עבודה זרה, דריקט מען עס אויס מיט'ן אויסדרוק פון זנות. ויזנו אחרי הבעלים, און נאך, ואשר אתם זונים אחריהם. מיר זעען אן אויסדרוק פון זנות קעגן עבודה זרה. איז איין דערקלערונג, ווי מיר האבן איצט דערקלערט, איז זייער לאגיש, ווייל אויב דער קשר צווישן אונדז און דעם הייליקן באשעפער איז א קשר פון נישואין, איז ווען די פרוי פארדארבט אירע וועגן צו גיין צו אן אנדער בעל, זאגט דאס אז זי האט געזנה'ט. אזוי אויך ווערט אן ארויסגיין פון די האנט פון השם אנגערופן זנות. אבער מיר האבן נישט איין מאל געברענגט די ווערטער פון דעם גר"א, וואס דער גר"א זאגט מיר האבן א מסורה אז ביי יעדן בית עבודה זרה איז געווען א בית זנות. און די סיבה איז געווען ווייל דורכדעם וואס זיי פלעגן דארט מאכן מסיבות פון זנות, פלעגן די כמרים ציען די מאמינים צו קומען און זיך צוצוטשעפען צו זיי. און דאס איז אויך געווען איינע פון די זאכן וואס האבן געצויגן די וואס זענען דא געווען, ווייל די תורה שרענקט זייער זייער איין אין ענינים פון קדושה, זייער גאט האסט זימה, און דא דערקעגן די בעלים אדרבה, ווי וואונדערלעך, דאס איז זייער עבודה, אזוי דארף מען זיי דינען. און דאן דורכדעם פלעגן די כמרים ציען דעם המון צו קומען און דינען עבודה זרה. איז זייער וועג איז געווען דורך זנות. און דעריבער פאסט דער משל פון זנות זייער גוט צום ענין פון עבודה זרה.
גוט, נאך דער הקדמה לאמיר איצט זעען די פסוקים. ויהי דבר השם אליי לאמור. בן אדם, שתיים נשים בנות אם אחת היו. ווי מיר האבן געזאגט, ער פארגלייכט די מלכות אפרים, וואס דאס זענען די צען שבטים, און יהודה, צו צוויי פרויען. און דאן, ותזנינה במצרים, בנעוריהן זנו. שמה מועכו שדיהן ושם עיסו דדי בתוליהן. שוין אין מצרים האבן זיי אנגעהויבן צו זנה'ן פון הינטער'ן השם, ווי מיר האבן געזעען אז דער נביא האט דאס שוין דערמאנט. אבער דעמאלט האבן זיי נאך געהאט דריי צידוקים אויף זייערע מעשים. א', וואס ווילסטו? וואס וועט טאן דער זעלבער בן ער זאל נישט זינדיקן? האסט אים געשטעלט ביים אריינגאנג פון א בית זונות, דאס איז וואס מ'וועט טאן. זיי זענען געווען אין מצרים, מצרים איז א פלאץ פון זימה, מצרים ווערט אנגערופן ערוות הארץ, כתועבת ארץ מצרים לא תעשו, די גרעסטע תועבות זענען געווען אין מצרים. נו, איז מצרים איז פול מיט תועבות, קלאר אז אויך מיר האבן זיך אראפגעלאזט.
די צווייטע זאך, בנעוריהן זנו. די זנות איז געווען דורך דעם קאך פון די תאווה און דעם קורצן שכל וואס איז אין די יונגע יארן. דאס זענען בעצם די צוויי אייגנשאפטן פון א יונגערמאן. דער קאך פון די תאווה און דער קורצער שכל. יא, ווי האט געזאגט א גרויסער מענטש? ער האט געזאגט, אויב איך וואלט איצט אין מיין עלטער געהאט דעם כח וואס איך האב געהאט אין מיינע יונגע יארן, אדער אויב איך וואלט אין מיינע יונגע יארן געהאט דעם שכל וואס איך האב איצט, וואס איך האב איצט אין מיין עלטער, זאגט ער, וואלט איך אויסגעזען אינגאנצן אנדערש. פארשטייט איר? דאס הייסט, די פראבלעם פון א יונגן בחור, ער האט אסאך כוחות, אבער שכל האט ער נישט. איז וואס זוכט ער? נארישקייטן. ווען א מענטש ווערט עלטער, ברוך השם, באקומט ער שכל, אבער הער אויס, שוין נישטא קיין כח, גיי איצט אנהייבן זיך אנשטרענגען און מטריח זיין. ווען דאס וואלט געווען אביסל צוזאמענגעמישט, זאגט ער וואלט איך געקענט דערגרייכן זייער הויך. איז דארט אין מצרים זענען זיי געווען בנעוריהן. בנעוריהן איז אן אויסדרוק אויף די מציאות פון דעם פאלק נאך אין די ווינדעלעך. דאס פאלק איז נאך נישט באגרונדעט אין זיין אמונה, נאך נישט באגרונדעט אין זיין דבקות אין השם, נאך נישט מקבל געווען תורה. איז א' ותזנינה ווייל דאס איז געווען מצרים, וואס דאס איז א פלאץ פון זימה. די צווייטע זאך, דאס איז בנעוריהן, ווען מיר האבן נאך נישט מקבל געווען תורה, נאך נישט קונה געווען קיין אמונה.
דער דריטער צידוק, שמה מועכו שדיהן. די ענינים, די אויסדרוקן וואס ער דערמאנט דא, דאס זענען אויסדרוקן וואס זענען געמאכט צו וועקן די תאוות המשגל. און די מצריים פלעגן זיי פארפירן מיט זייערע מעשים און זייערע מנהגים צו עבודות זרות. אין פשוטע ווערטער, מ'פלעגט זיי צו דעם פארפירן. ווי דער ענין פון פארפירונג ביי א מיידל, אזוי אויך האט מען פארפירט די בני ישראל צו קומען און דינען עבודה זרה. שמה מועכו שדיהן ושם עיסו דדי בתוליהן. וואס איז עיסו דדי בתוליהן? איז לויט'ן רד"ק און אזוי די רוב מפרשים, איז דאס א ווידערהאלונג פון דעם זעלבן ענין מיט פארשידענע ווערטער. ווייל לויט זייער שיטה איז שדיהן און דדיהן בעצם דאס זעלבע ווארט. נאר אז ווי באקאנט האט דער מלבי"ם קיינמאל נישט קיין באגריף פון א ווידערהאלונג פון דעם זעלבן ענין מיט פארשידענע ווערטער. און דעריבער האט דער מלבי"ם א ליניע וואס ער דערקלערט עס אין נאך עטלעכע ערטער, אז שדיהן איז נישט דדיהן. און ער דערקלערט אז שדיהן דאס איז כפשוטו, און דדיהן דערקלערט ער אז דאס איז דער פלאץ פון די בתולים. און דעריבער זאגט ער שם עיסו דדי בתוליהן. די דדים איז פארבונדן מיט די בתולים, נישט פארבונדן בכלל מיט'ן אויבערשטן חלק. און דאס איז אויך וואס ער דערקלערט אין דעם וואס עס שטייט אין פסוק אין משלי אויף דדיה ירווך בכל עת און אזוי ווייטער, דארט דערקלערט ער דעם דאזיקן יסוד.
לויט די ווערטער פון דעם רד"ק, וואס בעצם האט ער אונדז דא געוואלט זאגן? דערקלערט דער רד"ק אז די שדיים איז א משל צו די מצוות, וואס יענע האבן זיי געירשנט פון די אבות, פון אברהם אבינו עליו השלום. און די דאזיקע טעג זענען געווען די טעג פון די בתולים. די טעג פון די בתולים מיינט אז זיי זענען נאך געווען אינעם אנהייב פון דעם וועג, עם ישראל האט נאך נישט מקבל געווען תורה. און דאס האבן זיי געוואלט אונדז מבטל זיין אין מצרים. איז אויף דעם ווערט געזאגט שם מועכו שדיהן, שם עיסו דדי בתוליהן. עיסו איז פון לשון עיסוי, יא? ווי ועסותם רשעים, א צעדריקונג און א צעשטויסונג, ווי דער מלבי"ם זאגט. און דאס איז אויך דער מקור פון דעם ווארט עיסה, ווייל די עיסה קנעט מען. און דאס איז אויך דער מקור פון דעם ווארט עריסה אין תנ"ך. פארוואס, פון וואו איז צוגעקומען די ר'? ראשית עריסותיכם. זאגט דער מלבי"ם וואונדער זיך נישט, מיר זעען דאס אין נאך ערטער אז עס איז דא אן איבעריקע ר' און דאס ענדערט נישט די באדייטונג פון דעם ווארט. ווי שבט, וואס דאס איז א שטעקן, און אויך שרביט, איז אים צוגעקומען נאך א ר'. ווי סעיף, וואס דאס מיינט א צווייג, און אויך שרעף, וואס דאס איז אויך אן אויסדרוק פאר א צווייג. און אזוי איז דא אין נאך עטלעכע ערטער. איז אזוי אויך דא, ביי אונדז וואס עס שטייט עיסו, לעסות אדער עריסה, איז די כוונה די זעלבע כוונה, וואס די כוונה איז צו עיסה.
ושמותן אהולה הגדולה ואהוליבה אחותה. ותהיינה לי ותלדנה בנים ובנות, ושמותן שומרון אהולה וירושלים אהוליבה. ושמותן, ער זאגט דיר, און שוין דעמאלט, נאך ווען איך רעד מיט דיר פונעם אנהייב פון וועג, שוין פון מצרים, שוין דעמאלט האבן זיי זיך צעטיילט אין נעמען. ווייל עס זענען געווען שבטים וואס זענען געווען מער איבערגעגעבן צו דער תורת האבות, ווי שבט לוי וואס האבן נישט געדינט עבודה זרה אין מצרים, נישט מבטל געווען ברית מילה, און אויך יהודה איז געווען יהודה לקדשו, מיר זעען אז זיי זענען געווען מער צוגעבונדן צו השם. זיי זענען אנגערופן געווארן אהוליבה. פארוואס אהוליבה? אהולי, מיין געצעלט, בה. השם רוט צווישן זיי. זיי זענען געווען צו השם. אהולי בה. דאס זענען געווען, ווי איך האב געזאגט, ירושלים אהוליבה. דאס זענען געווען יהודה, דאס זענען געווען שבט לוי און בנימין אויך. די איבעריקע שבטים, שומרון, אהולה. זיי זענען אנגערופן געווארן אהולה. וואס איז אהולה? אוהל לה. נישט מיין געצעלט אין איר. זי האט א געצעלט אליין. דאס איז אהולה. דאס זענען געווען די איבעריקע שבטים.
ווער איז געווען די גרויסע? אהולה הגדולה. דער אוהל לה פון די איבעריקע שבטים איז די גרויסע שוועסטער, זיי זענען געווען דער רוב. און מיט אלעם דעם, זאגט ער, ותהיינה לי. מיט אלעם דעם ביידע, ביידע ותהיינה לי. דאס הייסט, ער האט נישט גענומען פאר זיך פאר א פרוי בלויז אהוליבה, נאר ביידע ותהיינה לי. השם האט מקדש געווען ביידע ביי מתן תורה. ותלדנה בנים ובנות, זיי האבן זיך געמערט אין ארץ ישראל, און דאן טיילן זיי זיך אויף אין צוויי מלוכות. און כאטש אין מצרים זעען מיר אז זיי זענען שוין צעטיילט אין נעמען, נאך דעם זענען זיי ביידע אנגערופן געווארן מיט איין נאמען. זעסט אז נאך דעם זאגט ער, ותהיינה לי ותלדנה בנים ובנות. ער זאגט אז נאך דעם זענען זיי ותהיינה לי ווי איינס. ותלדנה בנים ובנות ווי איינס. עס איז נישט געווען קיין חילוק צווישן זיי. ווייל מ'רעדט דא אין דעם ערשטן שטאפל, אז אינעם ערשטן שטאפל זענען זיי נאך געווען פאראייניקט, די מלוכה איז נאך נישט צעטיילט געווארן. די מלכות שאול, די מלכות דוד, די מלכות שלמה. ותהיינה לי, זיי זענען געווען איין בחינה. ביז, נאך דעם, אין די טעג פון ירבעם, דעמאלט האבן זיי זיך צעטיילט, אנגעהויבן צו דינען, אהוליבה האט אנגעהויבן צו דינען דעם בעל, און דאן זענען זיי אנגערופן געווארן אויף זייערע נעמען. און דעריבער זאגט ער דיר, ושמותן שומרון אהולה, דאס איז געווען אינעם קומענדיקן שטאפל. זיי האבן זיך צעטיילט אז שומרון איז אנגערופן געווארן אהולה, און ירושלים איז אנגערופן געווארן אהוליבה. שומרון האט זיך אינגאנצן דערווייטערט פון השם, זיי האבן זיך געמאכט קעלבער און זענען נישט אויפגעגאנגען צום רגל, און זיך אינגאנצן דערווייטערט. און ירושלים איז געווען די מלכות יהודה, נאך דארט איז געבליבן דער מקדש השם. אהולי בה, דער אוהל פון השם און זיין משכן איז נאך געווען אין ירושלים.
ותיזן אהולה תחתיי, ותעגב על מאהביה, אל אשור קרובים. פון דעמאלט האט געזנה'ט אהולה צו עבודה זרה, איז געגאנגען און זיך פארמישט מיט די גויים פון די לענדער, ביז ווען צום סוף ותעגב, ותעגב על מאהביה. איז געגאנגען און האט מתאווה געווען. עיגוב, דערקלערט דער מלבי"ם, דאס איז פון די זאכן וואס גייען פאראויס פאר דער זנות, וואס וועקט די זנות מיט א חשק. דאס ווערט אנגערופן מעשה עגבים. און שוין ברענגט דער רד"ק, אז ותעגב איז א ענין פון חשק, ווי מאסו בך עוגבים און ענלעכע. און ער ברענגט אין נאמען פון זיין פאטער, אדוני אבי ז"ל, אז אלץ וואס געפינט זיך אין דעם לשון איז אין ענין פון חשק פון זנות. און ער שרייבט אויף דעם האבן געטעות'ט די פייטנים וואס האבן געשטעלט דאס דאזיקע ווארט אין ענין פון חשק פון גאט יתברך. עס זענען דא אזעלכע פון די פייטנים וואס האבן זיך באנוצט מיט דעם דאזיקן ווארט צו אויסדריקן א חיבור און פארבינדונג צו השם יתברך. זאגט דער רד"ק אין נאמען פון זיין פאטער אז דאס איז א טעות. ווייל דער דאזיקער אויסדרוק איז אלעמאל אן אויסדרוק אויף עפעס נעגאטיווס, אויף דעם ענין פון זנות, און נישט פארבונדן צום ענין פון זאכן פון קדושה. און דערמיט איז אויך דער מקור פון דעם אויסדרוק שירי עגבים און אלערליי זאכן פון דעם סארט וואס זייער ענין איז א חשק פון זנות. ותעגב על מאהביה, די כוונה אז זי האט מיט זיי געטאן זאכן פון חשק און זנות. און ווער זענען די מאהביה? זאגט דער מלבי"ם, דאס זענען די בני אשור. די בני אשור זענען געווען קרובים. ער רופט זי, מאהביה אל אשור קרובים. פארוואס זענען זיי אנגערופן געווארן קרובים? קרובים ווייל זיי זענען געקומען אין לאנד, איז דעריבער זענען זיי אנגערופן געווארן קרובים. לויט'ן רד"ק, וואס עס שטייט קרובים, איז די כוונה אז כאטש זיי זענען טאקע געווען ווייטע, אבער זי האט זיי געמאכט נאענט. אדער א נאך פירוש, וואס איז דער פירוש קרובים? ער זאגט מיר זעען אז אחז האט געשיקט צום מלך אשור, עבדך ובנך אני. איז ער אים שוין געווארן א נאענטער קרוב, ער איז אים שוין געווארן א טאטע. איך בין דיין זון. איז דאס איז וואס ער זאגט קרובים. ביסט געגאנגען און האסט געמאכט אשור ווי ער וואלט געווען דיין קרוב. און דאן האט ער אים געזאגט קום ארויף צו מיר און העלף מיר, און דאן האט ער גענומען די געשטאלט פון דעם מזבח פון דמשק, האט געזאגט די געטער פון די מלכי ארם העלפן זיי, איך וועל זיי מקריב זיין און דאן וועלן זיי אויך מיר העלפן. און ער זאגט דאס זענען געווען די וואס האבן זיך געווענדט צו אשור קרובים. און זאגט דער מלבי"ם, דאס איז געווען אין דער צייט פון מנחם, מנחם בן גדי וואס האט געגעבן פול מלך אשור טויזנט כיכר זילבער צו שטארקן אין זיין האנט די מלוכה, כדי ער זאל אים העלפן ווייטער אנצוהאלטן די מלוכה קעגן די שונאים.
זאגט רש"י, פארוואס פארגלייכט ער זיי צו א פרוי וואס איז מנאף? ווייל אויב איר וואלט געדינט דעם הייליקן באשעפער, וואלט איר נישט געדארפט די מלכי אשור. פארוואס דארפט איר יענע מנאפים כדי צו באקומען פון זיי לחמי ושיקויי? ווייל איר האט פארלאזט דעם בעל, וואס דאס איז דער הייליקער באשעפער, דעם אמת'ן בעל, וואס דאס איז השם. אויב איר וואלט זיך געווענדט צו אים, וואלט איר באקומען אלע אייערע נויטן ווי עס דארף צו זיין. אבער איר האט אים פאראכט, און דעריבער זענט איר געגאנגען און האט אייך געזוכט אנדערע קרובים.
וואס האט זיי געצויגן ביי אשור? לבושי תכלת, פחות וסגנים, בחורי חמד כולם, פרשים רוכבי סוסים. וואס האט זיי געצויגן? פארוואס האט זי מתאווה געווען צו די בני אשור? אויב פון דער זייט פון די שיינקייט פון די בגדים, ווייל זיי זענען אלע געווען אנגעטאן אין תכלת, זייער א ספעציעלער לבוש. אויב פון דער זייט פון זייער מעלה, וואס זיי זענען געווען פחות וסגנים, זענען געווען חשוב'ע מענטשן. אויב פון דער זייט פון זייער שיינקייט, בחורי חמד כולם. חמד איז פון לשון אז דער וואס זעט חומד אים אין זיין הארץ. און אויב פון דער זייט פון זייער גבורה, פרשים רוכבי סוסים. ותיתן תזנותיה עליהם, מבחר בני אשור כולם, ובכל אשר עגבה, בכל גילוליהם נטמאה. ותיתן תזנותיה עליהם, זאגט רש"י, א הארץ פון ניאופים און א רוח פון זנונים האט זי געשטעלט אויף זיי, זי איז געווען מתאווה צו זיי. ובכל אשר עגבה, בכל גילוליהם נטמאה. אין אלע עבודות זרות וואס זיי האבן געהאט, האט זי געלערנט פון זייערע וועגן און זיך דערמיט פארטומאט. עס שטייט אז עס זענען געווען 365 סארטן עבודה זרה, און יעדן טאג פלעגט מען דינען אן אנדער עבודה זרה. און עס שטייט אז מ'האט זיי געברענגט די עבודות זרות פון אלע גויים וואס זענען געווען ארום זיי. אלץ וואס זיי האבן געזען, יעדע עבודה זרה וואס זיי האבן געזען אין דרויסן, זענען זיי געגאנגען און האבן דאס אדאפטירט. עס מאכט נישט אויס וואס, אייפאון, גאלאקסי, אלץ, אלץ האבן זיי גענומען. אלץ וואס זיי האבן געזען איזה עבודה זרה ביים גוי, האבן זיי דאס תיכף אדאפטירט. ותיתן, דערקלערט דער מלבי"ם, אז נאך דעם וואס מ'רעדט דא ותיתן תזנותיה עליהם, דאס רעדט מען וועגן די טעג פון הושע בן אלה, אז דעמאלט איז ער געגאנגען און איז אים געווארן א קנעכט און זי האט געטאן ווי זייערע תועבות.
ואת תזנותיה ממצרים לא עזבה, כי אותה שכבו בנעוריה, והמה עיסו דדי בתוליה, וישפכו תזנותם עליה. ואת תזנותיה ממצרים לא עזבה. דאס הייסט, מיר האבן דאך געזען אז די גאנצע זנות האט זיך אנגעהויבן שוין פון מצרים. אזוי האבן מיר דאך געזען אינעם אנהייב, און דעמאלט האבן זיי נאך געהאט א צידוק, ווייל מצרים האבן מיר דאך געזען איז געווען ערוות הארץ און עס זענען דא די איבעריקע ענינים וואס מיר האבן דערמאנט. זאגט ער, מיינסטו אז זיי האבן זיי פארלאזט? זיי האבן זיי נישט פארלאזט. את תזנותיה ממצרים לא עזבה, ווייל זיי האבן זיך אויך איצט פארלאזט אויף די מלכי מצרים. ווי מיר האבן געזען ביי הושע בן אלה וואס האט געשיקט מלאכים צו סוא מלך מצרים ער זאל קומען און אים העלפן. און דער נביא מוכיח זיי און זאגט זיי, איר לענט זיך אן אויף מצרים וואס איז א געלענט פון א צעבראכענעם ראר, וואס לעכערט די האנט פון יעדן וואס לענט זיך אן אויף איר. אבער דאס האט זיי נישט אפגעהאלטן, זיי זענען געגאנגען זיך אנצולענען אויף מצרים, דהיינו צו זנה'ן אויף מצרים. כי אותה שכבו בנעוריה, עס איז דאך שוין פון דעמאלט, וישפכו תזנותם עליה, א תאוות זנונים האט זי געהאט נאך פון איר מנהג קעגן מצרים. דערקלערט דער רד"ק, אז כאטש זי האט געלערנט די עבודה זרה פון אשור, האט זי נישט פארלאזט אויך דאס וואס זי האט געלערנט אמאל פון מצרים. אלע גילולים און כשפים אז אלץ וואס זיי האבן געהאט פריער, אויך דערין האט זי ווייטער געטאן. ווייל זיי זענען געווען די ערשטע וואס האבן זיי געלערנט אלע סארטן עבודות זרות און די סארטן כשפים פון זייערע מינים. לויט'ן רד"ק קומט אלזא ארויס אז וואס עס שטייט דא תזנותיה ממצרים לא עזבה, איז די כוונה אויף'ן פארגאנגענעם. כאטש איצט האט זי געברענגט עבודה זרה פון אשור, אבער דאס זאגט נישט אז דערפאר האט זי פארלאזט די עבודה זרה וואס זי האט געהאט פריער פון מצרים. מזה ומזה אל תנח ידיך. וואס עס איז געווען פריער איז געבליבן מיט זיי, און זיי האבן אויך גענומען פאר זיך נאך אן עבודה זרה פון אשור. וואס איז וישפכו תזנותם עליה? זיי האבן זיי געלערנט פילע לימודים. און דאס איז וישפכו, ווי א זאך וואס ווערט אויסגעגאסן, יא? אז מ'וויל זאגן אין א גרויסן קוואנטום, אין אסאך, איז דאס וישפכו תזנותם עליה.
דער מלבי"ם זאגט, מיר האבן דא געזען עטלעכע און עטלעכע ביגונגען און אויסדרוקן פון זנות. זאגט דער מלבי"ם, עס איז דא א חילוק צווישן זנות און צווישן תזנות און צווישן זנונים און צווישן זימה. זאגט דער מלבי"ם, זנות דאס איז די געוויינטלעכע זנות. זנונים, ווייל דא איז דא א פארדאפלונג פון דעם אות נ', קומט דאס ווייזן אויף דעם ענין פון דער תמידיות פון די זנות. און מיר האבן אלעמאל א מאל גערעדט אז אין לשון הקודש ווען א געוויסער אות קומט צוויי מאל, זאגט דאס אויף א פארשטארקונג פון דעם ענין. פץ דאס איז א ברוך, פוצץ דאס איז צעבראכן אויף חלקים. פר איז אויך אן אויסדרוק פון ברעכן, פורר דאס איז עס צעברעקלען אויף פיינערע חלקים. און אזוי ווייטער, מ'זעט דאס אן א סוף אין לשון הקודש, אז ווען א געוויסער אות ווערט פארדאפלט, זאגט דאס אויף די פארדאפלונג פון דעם ענין. איז אויך דא זנונים ווייזט אויף די תמידיות פון די זנות. און דאס איז אויך בפרהסיה, ווי קח לך אשת זנונים וילדי זנונים. תזנות דאס ווייזט אז נישט נאר אז ער פארדארבט זיך אליין, נאר ער גיסט אויס זיין זנות אויף אנדערע, ווי ער איז מזנה אנדערע מיט אים. דעריבער ווערט דאס אנגערופן תזנות קעגן די אנדערע, ער איז מפעיל די אנדערע. זימה, מיר ווייסן דאך אז זימה קומט אלעמאל אויף דעם מחשבה. ווי זמם, עפעס פלאנעווען אין זיין קאפ און אין זיין מחשבה, דאס איז אלעמאל דער אויסדרוק פון זימה. איז אויך דא זימה ווייזט אויף די פארזונקנקייט פון דעם מחשבה אין זנות. נישט סתם זנות, נאר אויך אין זיין מחשבה איז ער פארזונקן אין דעם. זאגט דער מלבי"ם, און דערמיט וועסטו פארשטיין די ענדערונגען פון די לשונות אין דעם פרשה.
לכן נתתיה ביד מאהביה, ביד בני אשור אשר עגבה עליהם. זאגט השם, היות ווי אזוי, וועל איך אייך געבן אין זייער האנט. וואס האט די דאזיקע זאך געברענגט? אז נאך דעם זעען מיר אז דער מלך אשור האט זיי גערעכנט ווי די וואס האבן געמורדעוועט אין אים, און אין געפאלג דעם איז געקומען סנחריב און האט זיי פארטריבן. היות ווי זי האט מתאווה געווען צו אשור און האט געטראכט אז פון אים וועט איר וואקסן די ישועה, זאגט דער הייליקער באשעפער, איך וועל אייך איבערגעבן אין זייער האנט. זיי אליין וועלן שלאגן אין אייך. ווען? ווען זיי האבן געטראכט אז מיר זענען געגאנגען בעצם צו באקומען, ווען זיי האבן געזען אז מיר זענען געגאנגען צו באקומען פון מצרים אן אפהיטונג, אה, איז איר נעמט מיך שוין נישט אן, איר ווילט אייך אונטער דער אפהיטונג פון מצרים. איז געקומען אהער אשור און האט זיי פארטריבן. און דאס אגב זעט מען אז דער וואס איז א מורד איז אלעמאל א מורד. דהיינו זיך צו פארלאזן אויף א מורד, מ'קען זיך נישט פארלאזן. דאס אסאך מאל מענטשן וואס זענען ווייט פון מצוות אינגאנצן פארשטייען דאס נישט. זיי, השם ירחם, שאפן א קשר מיט א פרוי, וואס די דאזיקע פרוי איז אן אשת איש, גוט אבער זי האט פראבלעמען, זי האט דאס, און אין געפאלג דעם ווערט זי גע'גט'עט און חתונה מיט אים. און וואס פאסירט נאך דעם? די זעלבע זאך טוט זי אויך צו אים. ווייל דער וואס איז א מורד איז אלעמאל א מורד. איז פארוואס, פארוואס טראכטסטו, האסט גענומען עמיצן וואס איז נישט געטריי, פארוואס טראכטסטו אז צו דיר וועט זי זיין געטריי? נארישקייט און הבל. אזוי אויך דא, זיי זענען נישט געווען געטריי צו השם זייער גאט, זיי האבן געזנה'ט נאך אשור. איז וואס טראכטסטו, אז צו אשור וועט דאס יא זיין גוט? פון אשור וועלן זיי זנה'ן צו מצרים. זיי האבן פארלאזט אשור און זענען געגאנגען צו באקומען אפהיטונג פון מצרים. און דאן זאגט השם, איך וועל אייך איבערגעבן אין זיין האנט. איצט וועט אשור, ער וועט שלאגן אין אייך. ער וועט אייך שטראפן אויף דעם וואס איר זענט געגאנגען און האט אים פארלאזט כדי צו גיין צו מצרים. איז געקומען סנחריב און האט זיי פארטריבן.
המה גילו ערוותה, בניה ובנותיה לקחו, ואותה בחרב הרגו. ותהי שם לנשים ושפוטים עשו בה. המה גילו ערוותה, דער מלך אשור איז געקומען און האט דא איינגענומען דאס לאנד, האט פארטריבן אירע זין און טעכטער, האט זיי פארטריבן קיין חלח, חבור, הרא, נהר גוזן. ואותה בחרב הרגו, דעם רוב פון זיי האט מען דערהרג'עט מיט'ן שווערד, מ'האט אינגאנצן מבטל געווען די מלוכה, די מלכות שומרון. ותהי שם לנשים. דער פירוש דערפון, ווי והנשים תיווסרנה. ווען מ'האט געזען וואס עס איז אנגעקומען יענער וואס האט פארדארבן, וועט דורכדעם זיין א גרויסער מוסר פאר די פרויען אז זיי זאלן נישט אויך פארדארבן. דעריבער שטייט אז מ'פלעגט ברענגען די פרויען ווען מ'האט געפייניקט די אשה סוטה, און דאס איז דער ענין, כדי זיי זאלן נעמען מוסר. איז אויך דא ותהי שם לנשים, די גויים האבן געזען דעם דאזיקן ענין און האבן גענומען מוסר פון שומרון. אט זעט וואס עס פאסירט ווען מ'ווערט א סוטה פון הינטער'ן וועג פון השם. ושפוטים עשו בה, שפוטים ווי שפטים, משפטי נקמות האבן זיי געטאן אין איר אין שומרון.
ותרא אחותה אהוליבה, ותשחת עגבתה ממנה, ואת תזנותיה מזנוני אחותה. ביז דא האט ער געהאנדלט וועגן אהולה. און אהולה ווי מיר האבן דערקלערט, מ'רעדט וועגן שומרון. און אהולה איז א בחינה פון אוהל לה, זי האט אן אפזונדערן געצעלט פון דעם געצעלט פון השם. איצט גייט ער איבער צו רעדן וועגן ירושלים. ותרא אחותה אהוליבה. וואס האסטו געטראכט אז זי האט דערפון גענומען מוסר? ותשחת עגבתה ממנה. אפילו אז אהוליבה, ירושלים, האט געזען דעם סוף פון אהולה, נו, אפשר וואלטסטו דערפון ארויסגעצויגן קוינספין? זאגט ער דיר קום און זע, זי האט נישט גענומען מוסר. ווי עס שטייט אין ירמיהו, ולא יראה בגודה אחותה יהודה, ותלך ותיזן גם היא, ותשחת עגבתה ממנה. דאס איז געווען אין דער צייט פון אחז, וואס ער האט געגעבן שוחד צום מלך אשור. אחז דאס איז שוין פון די מלכי יהודה. און אין די טעג פון מנשה זעען מיר נאך דעם קומען די שרי הצבא צום מלך אשור. ותשחת עגבתה, עגבתה מיינט איר תאווה. אל בני אשור עגבה, פחות וסגנים קרובים, לבושי מכלול, פרשים רוכבי סוסים, בחורי חמד כולם. און אויך זי, אפילו אז מ'האט געזען וואס מ'האט געטאן צו איר שוועסטער, האט דאס זיי נישט אפגעהאלטן ווידער אמאל אל בני אשור עגבה. האסט געזען אז אשור אז דיין שוועסטער אהולה האט מתאווה געווען צו זיי, האסט געזען אז צום סוף האט מען זיי געשלאגן און פארטריבן. פון זיי גייסטו ערווארטן א ישועה? דאס האט זיי נישט אפגעהאלטן. אל בני אשור עגבה. און וואס האט זיי געצויגן צו די בני אשור? פחות וסגנים קרובים לבושי מכלול, ווי מיר האבן געזען פריער. אז עס זענען צווישן זיי געווען חשוב'ע מענטשן, פחות וסגנים, קרובים, לבושי מכלול, עס זענען צווישן זיי געווען, ערשטנס זענען זיי געווען נאענט צו איר, און זיי זענען געווען לבושי מכלול, זענען געווען אנגעטאן אין בגדים אנגעפולט מיט אלערליי שיינקייט. עס זענען צווישן זיי געווען גיבורים, פרשים רוכבי סוסים, עס זענען צווישן זיי געווען שיינע, בחורי חמד כולם. כביכול האט זי געטראכט אז פון דארט וועט איר וואקסן די ישועה.
וארא כי נטמאה, דרך אחד לשתיהן. איך האב געזען אז די סיבה צו דעם אלעם איז געווען ווייל זי האט זיך פארטומאט. וואס איז דער פירוש וארא? וארא, דערקלערט דער מלבי"ם, די דאזיקע זאך איז געווען בהסתר. זיי האבן נישט געטאן בפרהסיה ווי די צען שבטים. ווי עס שטייט לגבי יהודה, והיה מכל זנותה, אזוי קומט פאר אין ירמיהו ג', מכל זנותה ותחנף את הארץ. דערקלערט דארט דער מלבי"ם, מכל זנותה איז די כוונה פון סיבת איר גאנצער זנות האט זי געטראכט צו באהאלטן איר זנות, און זי האט מורא געהאט פאר אלעמען אז עס זאל נישט ארויסגיין אויף איר נישט גוטע שמועות, און פון סיבת דעם ותחנף הארץ. זי האט זיך אויפגעפירט מיט חנופה, ווייזנדיק אז זי איז ווי א כשר'ע פרוי, אין דער זעלבער צייט וואס אין אמת'ן ארום האט זי זיך פארטומאט. דאס איז וארא כי נטמאה. דאס הייסט, יהודה איז געווען אנדערש פון שומרון. און שומרון איז געווען עבודה זרה בפרהסיה און בגלוי, און אין יהודה איז געווען בסתר. ווי מיר האבן געזען אז אפילו אין דער צייט פון די צדיק'ישע מלכים, פלעגן זיי שטעלן די עבודה זרה אין די טירן אינעווייניק. אז ווען מ'פלעגט אנקומען, זענען אנגעקומען פון חזקיהו כדי צו באקוקן זייערע הייזער פון עבודה זרה, פלעגן זיי אריינקומען, די טיר איז געעפנט געווארן קיין אינעווייניק און פארבארגן דורך דער וואנט, האט מען נישט געזען די עבודה זרה. נאך דעם ווען זיי פלעגן ארויסגיין, מ'פארמאכט די טיר, ווידער אמאל איז די עבודה זרה אויפגעשטאנען און האט זיך אויך געשטעלט, וואס איז געווען אויסגעקריצט אויף דער טיר פון אינעווייניק. קומט אלזא אויס אז זיי זענען געווען עובדי עבודה זרה בהסתר. אזוי אויך האבן מיר געזען אויף יאשיהו, רוח אפינו משיח השם נלכד בשחיתותם. און פארוואס? ווייל ער איז געווען זיכער אז א שווערד וועט נישט דורכגיין אין אייער לאנד. מיר זענען דאך צדיקים. אבער וואס האט ער נישט געוואוסט? אז זיין דור איז נישט אזוי שיין. ער האט נישט געוואוסט, דו ביסט טאקע א צדיק, אבער קום זע דיין פאלק. דיין פאלק טוט זייערע מעשים בהסתר. וואס האבן מיר געלערנט? אז יהודה האט תמידיג געזנה'ט בהסתר, פארדארבן בהסתר. דערקעגן שומרון, זיי האבן געטאן זייערע מעשים אין פריצות, די כוונה איז זיי האבן אויפגעשטעלט קעלבער און פון פאראויס געזאגט מיר האבן פארלאזט השם, מיר דינען עבודה זרה. ביי יהודה איז דאס נישט געווען אויף דעם וועג. איז וארא כי נטמאה, דעריבער איז דא וארא, איז דא א בליק, א רוחניות'דיקע זעאונג, אז דער הייליקער באשעפער אליין ווייסט דעם דאזיקן ענין. און איך זע אז דרך אחד לשתיהן. און צום סוף טרעט זי אויף דעם זעלבן וועג אויף וועלכן עס האט געטראטן איר שוועסטער אהולה.
ותוסף אל תזנותיה, ותרא אנשי מחוקה על הקיר, צלמי כשדים חקוקים בששר. ותוסף אל תזנותיה. נאך דעם איז מבטל געווארן די מלכות אשור, און נבוכדנצר, אינעם ערשטן יאר פון זיין מלוכה, האט איינגענומען נינווה, ער איז געווארן דער קאפ פון די מלכות אשור, ווי מיר האבן דערוועגן גערעדט בארוכות אין תרי עשר. דארט האט ער אוועקגעשטעלט דעם כסא פון אשור אין בבל. און זי האט נאך נישט געקענט די כשדים, זי האט בלויז געזען זייער געשטאלט אויף דער וואנט. דער פירוש דערפון, זי האט בלויז געזען א סימן צו די כשדים. ווי, וואס, וואס איז געווען דער סימן וואס זי האט געזען צו די כשדים? זי האט זיי נאך נישט געקענט, אבער וואס מ'רופט זי האט שוין אנגעהויבן לערנען וועגן זייער כאראקטער, וועגן זייער סטיל. ווי? מיט וואס? א', פון דער זייט פון דער קריצונג. עס איז געווען מחוקה אויף דער וואנט. מחוקה מיינט אויסגעקריצט. די צווייטע זאך, פון דער זייט פון די מלאכה. די צלמי הכשדים זענען געווען, זענען געמאכט געווארן אויף א זייער ספעציעלן אופן וואס איז געווען אנגענומען ביי די כשדים. די דריטע זאך, חקוקים בששר. ששר דאס איז א פארב וואס בלויז די כשדים האבן זיך דערמיט באנוצט. א סארט פארב וואס איז געווען זייער אייגן. און פון דער זייט האט זי זיי דערקענט, זי האט דערקענט יענע כשדים. חגורי אזור במותניהם, סרוחי טבולים בראשיהם, מראה שלישים כולם, דמות בני בבל כשדים ארץ מולדתם. די בני בבל פלעגן זיך גורטן אין דער שטארקייט. אזוי איז געווען זייער וועג צו זיך גורטן שטארק. וואו זעט מען דאס? די גמרא אין שבת דף י' זאגט, הני חברי בבלאי, כיוון דשרי המייניה לא מטרחינן ליה. יענע אין בבל, איז אויך די אידן פלעגן זיך פירן ווי זיי, אז וויבאלד ער האט אויפגעבונדן זיין גורטל כדי זיך צו זעצן צו דער סעודה, איז מ'זאל אים נישט מטריח זיין אויפצוהערן. איז אט זעסטו אז זיי זענען געווען חגורי אזור במותניהם. סרוחי טבולים בראשיהם. סרוחי טבולים מיינט זיי האבן געהאט לאנגע היטלען. סרוחי איז פון לשון פארלענגערן. ווי תסרח אחורי המשכן. איך האב אייך אמאל געזאגט וואס עס זענען דא מפרשים חוכמת סופרים תסרח. וואס איז חוכמת סופרים תסרח? אז מ'רופט בעקבתא דמשיחא, לקראת ביאת המשיח, ווען דער חכם וועט באקומען א מיקראפאן צו רעדן, וועט ער פארגעסן ווען מ'ענדיקט. דאס איז חוכמת סופרים תסרח, ער פארלענגערט און פארלענגערט די טירחה. יא, איך בין אמאל געווען ביי איזה שבע ברכות, מ'האט דארט געגעבן איזה ראש ישיבה איינער צו רעדן, מסתמא האט ער געטראכט אז ער איז אין ישיבה, האט געגעבן א שיחת מוסר א שעה. יא, שבע ברכות, זאג עפעס פינף מינוט, צען מינוט, זאג א ווארט, זאג א חידוד, עפעס שיינס, פריילעכס, דעם חתן און די כלה. חוכמת סופרים תסרח. תסרח, ער פארלענגערט די טירחה. אויף יעדן פאל, דאס איז סרוחים. סרוחים דאס איז פארלענגערן. איז ער זאגט, זייערע היטלען זענען געווען סרוחים, לאנגע היטלען. און זיי האבן געהאט, אגב וואס איז סרוחים טבולים? וואס איז דער פירוש טבולים? טבולים מיינט זיי פלעגן זיי פארבן. ווי פלעגט מען זיי פארבן? מ'טונקט זיי אין פארב. דאס איז סרוחי טבולים בראשיהם. די דאזיקע היטלען זענען געווען אויף זייערע קעפ. און זיי האבן געהאט א מראה, מראה שלישים, די כוונה א מראה פון גיבורים. די שלישים דאס זענען די גיבורים און נכבדים, ווי ושלישים על כולו. איז מראה שלישים כולם. דמות בני בבל כשדים. די דמות פון די בני בבל, וואס די כשדים דאס איז זייער ארץ מולדת. די פרעמדע וואס זענען געווען אין בבל פלעגן נישט גיין אין די דאזיקע בגדים. בלויז די בני בבל וואס זענען געבוירן געווארן אין ארץ כשדים, זיי זענען די וואס פלעגן גיין אין די דאזיקע בגדים.
ותעגבה עליהם למראה עיניה, ותשלח מלאכים אליהם כשדימה. בלויז ווייל זי האט געזען דעם מראה פון זייער געשטאלט, ווי מיר האבן דערקלערט אז זיי האבן זיי נאך נישט געקענט, אבער דאס איז שוין געווען גענוג פאר איר כדי ותעגבה עליהם למראה עיניה. און פון דעם וואס זי האט געזען די דמות פון זייער געשטאלט, איז איר גענוג געווען דערמיט וואס זי האט באקומען א חשק צו זען זיי. ותשלח מלאכים, וואס זיי האבן געוואלט כורת ברית זיין מיט זיי מיט די כשדים. ויבואו אליה בני בבל למשכב דודים, ויטמאו אותה בתזנותם, ותטמא בם, ותקע נפשה מהם. ויבואו אליה בני בבל למשכב דודים, זיי האבן מיט זיי כורת ברית געווען. זאגט רש"י, איך זאג אז דאס איז געזאגט אויף חזקיהו. עס שטייט אויף חזקיהו אז ער האט זיך געפרייט ווען מרודך בלאדן בן בלאדן האט צו אים געשיקט א שליחות, נאך דעם וואס ער האט געזען אז די זון האט זיך אומגעקערט צוריק און ער האט געפרעגט ווער איז דאס און פון וועמענ'ס כח איז דאס, האט מען אים געזאגט דאס איז חזקיהו המלך, האט ער זיך אזוי אנטציקט, האט געשיקט א שליחות זיי זאלן קומען טרעפן חזקיהו המלך. דארט ווערט געברענגט אז ער האט זיי געשפייזט אויף זיין טיש, דארט ווערט אויך געברענגט אז עס איז געווען זיין פרוי, וואס איז זיין פרוי האט זיי באדינט און זייער דמות איז אריין אין איר מחשבה, און נאך דעם ווען ער האט מיט איר געלעבט האט זי געבוירן, געבוירן אין זייער דמות. אויף יעדן פאל, דארט ווערט געברענגט אין די פסוקים בפירוש אז ער האט זיי געוויזן זיין גאנצן בית נכות. ער האט זיי געוויזן זיינע אוצרות. און ווי ער האט געזאגט, אנשי מחוקה על הקיר, ווייל זיי זענען געקומען פון א ווייטן לאנד און זענען נישט געווען די געוויינטלעכע בני כשדים ביי זיי, און איין מאל וואס ער האט זיי געזען זענען זיי אים שוין באליבט געווארן. עס שטייט אז דער הייליקער באשעפער האט אויף אים געהאט א קפידא. דער הייליקער באשעפער האט אים געזאגט, הנה ימים באים ונישא כל אשר בביתך. ווערט דארט געברענגט, דער מלבי"ם דערקלערט, מיר האבן דאס געלערנט, אז בעצם זאגט ער אים, דאס איז נישט קיין שטראף, נאר וואס מ'רופט, דו האסט זיך אליין געשעדיקט. דער פירוש דערפון, דו האסט געברענגט די מענטשן, האסט זיי געוויזן זיין גאנצן בית נכות. ווען דו האסט זיי געוויזן זיין בית נכות, וואס זעען זיי? אזעלכע אוצרות, בית נכות דאס זענען זיינע אוצרות. האבן זיי געזען אזעלכע אוצרות, האבן זיי באקומען אן אפעטיט. און דאן זענען זיי געקומען כדי דיך איינצונעמען. אבער עס איז דא געווען א קפידא אויף אים, ווייל ער האט כביכול צוגעשריבן די זכות פון דעם ענין, צוגעשריבן דאס צו זיך אליין, ווי דארט דערקלערט דער מלבי"ם. און דארט שטייט, ולא כגמול עליו השיב חזקיהו כי גבה ליבו, ויהי עליו קצף גדול, אזוי קומט פאר אין דברי הימים. און דאן דורכדעם, ותקע נפשה מהם. וואס איז געשען צום סוף? עס האט אין זיי געמורדעוועט יהויקים, עס האט אין זיי געמורדעוועט צדקיהו. וואס איז ותקע? ותקע ווי ותקע כף ירך יעקב. דער מלבי"ם דערקלערט, באלד וועל איך דערקלערן וואס איז ותקע, אבער אפשר לאמיר פריער זען דעם פירוש פון דעם מלבי"ם. זאגט דער מלבי"ם, וואס שטייט? ויבואו אליה בני בבל למשכב דודים. אין אנהייב זענען זיי געקומען בלויז למשכב דודים. משכב דודים מיינט, זיי זענען געקומען ווי כורתי ברית פון ליבע, א חיבור צווישן זיי. מיר קענען מאכן צווישן אונדז אפמאכן און מיר קענען מפרה זיין איינער דעם צווייטן. אבער נאך דעם, ויטמאו אותה בתזנותם. זיי האבן זיי איינגענומען, זיי זענען זיי געווען פאר א מס עובד. און נאך דעם ותטמא בם, זיי האבן געלערנט די תועבות פון די כשדים צו טאן עבודה זרה ווי זיי. און נאך דעם, דער קומענדיקער שטאפל, אויך אין זיי האבן זיי געמורדעוועט. עס האט אנגעהויבן צו מורדעווען אין זיי יהויקים און צדקיהו. וואס איז ותקע? דערקלערט רש"י אז ותקע דאס איז הוקעה, דאס איז א לשון פון פארבינדונג און איינשלאגן א האלץ אין דער ערד. אויף'ן ערשטן בליק איז דא דאס פונקט פארקערט. ותקע נפשה, איז דא ווי נקעה נפשו. וואס איז נקעה נפשו? עס איז מיר שוין נמאס פון זיי. דאס איז דער אויסדרוק נקעה נפשו, דהיינו ער וויל אים ארויסטרייבן. זאגט ער וואונדער זיך נישט, ווייל אזוי אויך אין ארויסציען פון דער ערד פאלט אין אים א לשון פון קעיעה. אויך ותקע דאס איז אן אויסדרוק סיי ווען צו איינשלאגן א זאך און סיי ארויסצוציען אים. ווי, ווי איז מעגלעך צוויי פארקערטע זאכן? וואונדער זיך נישט. ווי דו זאגסט ותשרש שורשיה. ותשרש דאס זאגט אז דאס האט אריינגענומען, איינגעווארצלט. ובכל תבואתי תשרש, דאס איז א לשון פון אויסרייסן, אויסרייסן, ארויסצוציען אים פון דער ווארצל, דאס ווערט אנגערופן לשרש, אויסרייסן פון דער ווארצל. איז זעסט צוויי אויסדרוקן וואס זענען בעצם א זאך און איר היפוך. דאס ווארצלט איין אין דער ערד און לשרש רייסט אים אויס פון דער ווארצל. די זעלבע זאך אין בסעיפיה פוריה, דאס איז א לשון פון צווייגן, און מסעף פארה, דאס הייסט אפהאקן די צווייגן פון דעם בוים. וואס האסטו געזען? אז עס איז דא אן אויסדרוק וואס איז א זאך און איר היפוך. איז אזוי אויך דא, ווען מיר זאגן ותקע נפשה, דאס איז ווי איינצושלאגן א זאך און פארבינדן, און אויך פון לשון ותקע וואס דאס זאגט א לשון פון ארויסציונג און אפטיילונג, ווי ירך יעקב נקעה, די כוונה איז ארויסגעגאנגען פון איר פלאץ.
ותגל תזנותיה, ותגל את ערוותה. ותקע נפשי מעליה, כאשר נקעה נפשי מעל אחותה. ותגל תזנותיה, דהיינו עס איז באקאנט געווארן פאר אלעמען אז זי האט געזנה'ט נאך אנדערע געטער. און דאן איז דאס שוין נישט געווען בהסתר, נאר ותגל. ותגל דער פירוש דערפון, דאס איז שוין געשען בגלוי, דאס איז שוין געשען בפרהסיה. זי איז שוין געווען עובד עבודה זרה בפרהסיה. וואס מיר האבן געזען פריער אז דאס איז געווען דער חילוק צווישן שומרון און יהודה, אז ביי שומרון פון תחילת איז אלץ געווען בפרהסיה, די צוויי קעלבער וואס זיי האבן געדינט בפרהסיה. דא דערקעגן ביי יהודה, אין אנהייב איז דאס געווען בהסתר. אינעם צווייטן שטאפל, ותגל תזנותיה, דהיינו שוין פלעגט מען דינען עבודה זרה בפרהסיה. און דאן ותגל את ערוותה, דער פירוש דערפון זי האט געטאן איבעריקע עבירות, נישט דווקא עבודה זרה, בפרהסיה אן בושה. ווי עס שטייט ותפשקי את רגלייך לכל עובר, דאס איז ותגל את ערוותה. און דאן זאגט השם, ותקע נפשי מעליה. איך האב אויף איר גע'גזר'ט גלות ווי איך האב גע'גזר'ט אויף די צען שבטים, כאשר נקעה נפשי מעל אחותה. ווי עס האט זיך נקעה נפשי פון איר שוועסטער, פון אהולה, איצט אויך נקעה נפשי פון אהוליבה. און דאס איז געווען ווען צדקיהו האט מבזה געווען די שבועה וואס דער מלך בבל האט אים מ'שביע געווען, דורכדעם איז אהער אנגעקומען דער מלך בבל און האט חרוב געמאכט און פארטריבן דאס פאלק.
ותרבה תזנותיה לזכור את ימי נעוריה אשר זנתה בארץ מצרים. אזוי פיל האט זי געמערט איר תזנות, אז דער הייליקער באשעפער האט איר שוין דערמאנט די טעג פון איר יוגנט, די שלעכטע זאכן וואס זי האט געטאן אין די טעג פון איר יוגנט. דער פירוש דערפון, די זאכן האבן אנגעהויבן צו דערמאנען אויך די ערשטע עוונות וואס זי האט געהאט. און דער מלבי"ם דערקלערט אז דא איז זי פשוט צוריקגעקומען צום פריערדיקן צושטאנד, אז זי האט אנגעהויבן בעטן הילף פון מצרים אין דער צייט פון צדקיהו. איז אלזא איז זי טאקע צוריקגעקומען צום צושטאנד פון די טעג פון איר יוגנט. ווייל אין די טעג פון איר יוגנט האבן מיר געזען אז זי האט געלערנט די עבודה זרה פון מצרים, און איצט קערט זי זיך אום און פארדארבט ווידער און נאך אמאל זעצט זי פאר אויף'ן וועג פון מצרים, ווי מעשה ארץ מצרים. דאס איז געווען אין דער צייט פון צדקיהו, אז דעמאלט אין געפאלג דעם חיבור מיט מצרים האבן זיי אנגעהויבן צו טאן ווי זייערע מעשים.
פאר דעם וואס געדענקט, אמאל ווען איך בין געווען א קינד, איז מדינת ישראל האט געהאט א חיבור מיט פראנקרייך. געדענקט עמיצער? יא, איז דעמאלט די פראנצויזישע מיראז'ן און עס איז געווען א חיבור מיט פראנקרייך. וואס די דאזיקע זאך האט געברענגט צום סוף, איז דאס אז די קולטור פון פראנקרייך איז אנגעקומען אהער. אט זעט מ'האט געברענגט פילמען פון פראנקרייך, א פראנצויזישן סטיל, די גאנצע קולטור פון פראנקרייך איז אהער אנגעקומען. זאגט ער דיר באטראכט זיך, און אגב היינט איז דאס נישט בעסער, ווייל היינט זענען מיר צוגעבונדן צו אמעריקע, איז די אמעריקאנער קולטור שווענקט דא. עס מאכט נישט אויס, נאך אלץ די קולטור פון די גויים איז נאך זי וואס געפינט זיך און באגלייט אונדז כל זמן וואס מיר זענען פארבונדן צו די גויים. דאס איז וואס עס איז געווען אין דער צייט פון צדקיהו. אין דער צייט פון צדקיהו ווייל זיי האבן געהאט א חיבור צו מצרים, איז זאגט דער מלבי"ם האבן זיי אנגעהויבן צו טאן אויך ווי מעשה ארץ מצרים. דאס איז וואס ער זאגט דא, ותרבה תזנותיה לזכור את ימי נעוריה אשר זנתה בארץ מצרים. וואס זי האט געטאן דעמאלט, איצט קערט זי זיך אום אויף דעם און האט ווידער געלערנט די קולטור פון מצרים ווי זי האט געלערנט אין די טעג פון איר יוגנט.
ותעגבה על פילגשיהם, אשר בשר חמורים בשרם, וזרמת סוסים זרמתם. ותעגבה על פילגשיהם. וואס איז ותעגבה על פילגשיהם? דער אויסדרוק דא, דער אויסדרוק דא איז א זייער אן אומקלארער אויסדרוק. דו רעדסט דאך דא וועגן דער פרוי וואס איז מזנה. איז די פרוי וואס איז מזנה, האט מען געדארפט רעדן דערוועגן אז זי איז מזנה, ווי דו האסט געזאגט פריער מיט מצרים און מיט די איבעריקע אומות, דאס איז נאך פארשטענדלעך. אבער ווען דו רעדסט וועגן ותעגבה על פילגשיהם, רעדסטו וועגן א נקבה. דאס איז נישט אזוי פארשטענדלעך. איז טאקע ברענגט דער רד"ק איין פירוש, וואס ער דערקלערט אין נאמען פון די מפרשים, פילגשיהם עבדיהם. פילגש דא איז נישט אינעם זין פון א פילגש נקבה, נאר די עבדים. דער פירוש דערפון, אז זי האט זיך פארבונדן אויך מיט די עבדים פון די אומות, נישט דווקא מיט די שרים און חשוב'ע, נאר אויך מיט די עבדים. אשר בשר חמורים בשרם, קערט זיך אום אויף די זעלבע עבדים, אז יענע עבדים בשר חמורים בשרם. אז ווי באקאנט זאגט דער רד"ק אז בשר חמורים, בכלל דער אויסדרוק בשר קומט פאר פילע מאל אין תנ"ך ווי אן אויסדרוק פאר דעם אבר התשמיש. ווי עס שטייט רר בשרו את זובו, אדער החתים בשרו מזובו, יא? איז אלזא בשר חמורים בשרם, די כוונה איז אז זייער אבר התשמיש איז ווי פון חמורים. וזרמת סוסים זרמתם, די כוונה איז דער זרע וואס גייט ארויס פון זיי ווי פון סוסים. און פארוואס טאקע פארגלייכט ער צו חמורים און סוסים? איז די חמורים ווי מיר האבן דערקלערט, און די סוסים דאס איז אן אויסדרוק אז די סוסים זענען פארזיפט אין זימה מער ווי די איבעריקע בהמות. דעריבער רופט ער זיי ווי סוסים, און די חמורים דער אבר איז ביי זיי כביכול א גרויסער אבר, איז דעריבער רופט ער זיי ווי חמורים. איז ער וויל דיר זאגן, די מיאוס'טע מענטשן אין זייער זנות, צו זיי איז זי געגאנגען און זיך צוגעטשעפעט. נאך א דערקלערונג וויל ער זאגן, אז וואס עס שטייט דא ותעגבה על פילגשיהם, אין דעם פירוש און אין דעם קער גייט אויך דער מלבי"ם, ווי ויבואו האנשים על הנשים. על אינעם זין פון עם, מיט. איז ותעגבה על פילגשיהם, די כוונה זי האט זיך פארבונדן מיט זייערע פילגשים. און אויך די דאזיקע זאך ווייזט די, די דערנידערונג פון איר, אזוי ווייט אז זי איז נישט געגאנגען צו זיין פאר זיי ווי א פרוי, אז אויב זי גייט צו זיין פאר זיי ווי א פרוי, אויב זי האט א מעמד פון, פון א פרוי. אבער ניין, זי איז געגאנגען ותעגבה על פילגשיהם, ווי מיט זייערע פילגשים, איז געגאנגען זיך פארבינדן מיט זייערע פילגשים צו זיין פאר זיי ווי א פילגש. וואס דאס איז א ביזיון און חרפה א סך גרעסערע, א סך גרעסער. און דעריבער זאגט ער אויך, גיב אכט אז דער תרגום איז מתרגם, ואתרעיאת למיהוי שמותה, אדער עס זענען דא וואס זאגן שמשא, להון. די כוונה צו זיין פאר זיי ווי א משמשת, ווי א שפחה צו זיי. דאס הייסט, נישט גענוג וואס האסט נישט באקומען א מעמד, נאר נאך צו גיין און זיי באדינען ווי א שפחה. און די דאזיקע זאך האט געוויזן דעם גרויסקייט פון איר פארדארבונג און דעם גרויסקייט פון דער פאלונג וואס זי איז געפאלן דורכדעם וואס זי האט זיך פארבונדן מיט מצרים. דער מלבי"ם דערקלערט אז זי איז זיי געווען ווי א פילגש, און וואס עס שטייט דארט אשר בשר חמורים בשרם, דאס איז בעצם די סיבה. זאגט ער, ווייסטו פארוואס האט זי זיך פארבונדן צו זיי ווי א פילגש? ווייל זיי בשר חמורים בשרם, די כוונה זיי זענען פארזיפט אין זנות, ווי מיר האבן געזאגט אז דער סוס איז פארזיפט אין זנות, איז זיי דארפן פילגשים אסאך. און די דאזיקע זאך קומט אויסדריקן דאס אז זיי זענען געווען אונטערטעניק צו מצרים צוזאמען מיט די איבעריקע אומות. ווי מיר וועלן זען אין המשך, אז מצרים האט געהאט נאך עטלעכע אומות וואס זענען זיי געווען אונטערטעניק, און זיי זענען געווען, מיר וועלן דאס זען אין פסוק ל', סומכי מצרים כוש ופוט ולוד, אלע די זענען אנגערופן געווארן פילגשיהם. איז זי איז געגאנגען און זיך פארבונדן מיט זייערע פילגשים, צו זיין פאר זיי ווי נאך א פילגש, צו זיין משועבד צו זיי.
נקעה נפשנו מהם, ווי מיר האבן געזען פריער. איצט וועלן זיי גיין אומקערן אונדזער ליבע. דער פירוש דערפון, זיי וועלן וועלן שאפן א צושטאנד וואו מיר וועלן זיך צוריק פארבינדן צוזאמען מיט זיי אין ליבע. דער פירוש דערפון אז מיר זאלן זיך משלים זיין מיט זיי. ווי מיר האבן געזען אז אין אנהייב איז נבוכדנצר געגאנגען כדי צו צווינגען צדקיהו ער זאל זיך משלים זיין מיט אים. ער איז נישט תיכף געגאנגען כדי אים אויסצומיטלען. און אויב ער וואלט זיך טאקע משלים געווען מיט אים, וואלט ער נישט חרוב געמאכט די שטאט און דעם מקדש. אבער אין געפאלג דעם וואס ער האט אין אים געמורדעוועט, איז ער געקומען און האט חרוב געמאכט ירושלים. וואס לערנסטו דערפון? אז אין אנהייב זענען זיי טאקע געקומען כדי צו וועקן א ליבע כדי מיר זאלן ווידער אמאל זיין אונטערטעניק צו זיי. און ווען מיר האבן זיך אפגעזאגט צו זיין אונטערטעניק צו זיי, דאן זענען זיי געקומען און האבן געשלאגן אין אונדז און חרוב געמאכט דעם בית המקדש. דאס איז וואס עס שטייט, הנני מעיר את מאהבייך עלייך, אז אין אנהייב וועלן זיי קומען אויף א וועג פון ליבע. את אשר נקעה נפשך מהם, ווייל עס האט זיך נקעה נפשך פון זיי, והבאותים עלייך מסביב, זיי וועלן קומען אויף דיר פון ארום כדי דיך אומצוקערן צו זייער חברה.