אין דעם טייל פונעם קאפיטל שילדערט דער נביא כלל ישראל ווי א פסול'ער מעטאל וואס ווערט אריינגעווארפן אינעם כור היתוך (שמעלץ-טאָפּ). דערנאך טוט ער אויסרעכענען און צוגלייכן די פיר מינים סיגים וואס ער האט דערמאנט (נחושת, בדיל, ברזל און עופרת) צו פיר כיתות וואס האבן קאליע געמאכט דאס לאנד: די נביאי השקר, די כהנים, די שרים און דער עם הארץ. און צום סוף קומט דער שוידערליכער פסוק: "ואבקש מהם איש גודר גדר... ולא מצאתי".
(17) וַיְהִי דְבַר־יְהֹוָה אֵלַי לֵאמֹר׃ (18) בֶּן־אָדָם הָיוּ־לִי בֵית־יִשְׂרָאֵל לְסִיג כֻּלָּם נְחֹשֶׁת וּבְדִיל וּבַרְזֶל וְעוֹפֶרֶת בְּתוֹךְ כּוּר סִגִים כֶּסֶף הָיוּ׃ - (יז) און עס איז געווען דאס ווארט פון ה' צו מיר, אזוי צו זאגן: (יח) בן אדם, בית ישראל זענען ביי מיר געווארן צו סיגים (אפפאל), זיי זענען אלע נחושת, און בדיל, און ברזל, און עופרת אינמיטן כור, סיגים פון זילבער זענען זיי געווארן.
דער מלבי"ם ווייזט אונז אן צו דעם וואס מיר האבן שוין געזען אין ישעיה פרק מ"ח: "הנה צרפתיך ולא בכסף, בחרתיך בכור עוני". דער גאלדשמיד (צורף) וואס נעמט אראפ די סיגים טוט דאס אין א כור (שמעלץ-טאָפּ). ווען מען שמעלצט זילבער, לאזט מען גארנישט איבער פונעם אפפאל: מען ווארפט אוועק אלע סיגים, און עס בלייבט בלויז דאס ריינע, געלאטערטע זילבער. אבער עס איז דא איינער וואס לייטערט אין א "כור עוני", דאס הייסט אין א כור וואס פארמאגט גארנישט קיין זילבער נאר בלויז סיגים (אין פארגלייך צו א רייכן כור וואס פארמאגט זילבער). אין אזא כור קען מען דאך נישט אוועקווארפן אלע סיגים, ווייל אויב יא, וואס וועט אים דען איבערבלייבן? דעריבער טוט ער אפטיילן די גאר שלעכטע סיגים און לאזט איבער די סיגים וואס זענען אויף א פארהעלטנמעסיגן אופן נאך גוט: מען נעמט ארויס דעם שווערערן אפפאל און מען לאזט איבער דעם לייכטערן אפפאל.
און דאס איז דער משל: ווען דער אויבערשטער טוט לייטערן א דור וואס פארמאגט צדיקים און רשעים, איז דאס א כור כסף. עס איז דא דערין כסף (די צדיקים), און דעריבער פארטיליגט ער די רשעים און לאזט איבער די צדיקים; ער לאזט איבער דאס זילבער און ווארפט אינגאנצן אוועק די סיגים, כדי דאס זילבער זאל זיין אויסגעלייטערט און ריין אינגאנצן. אבער וואס פאסירט ווען אלע זענען נישט קיין צדיקים, ווען דער גאנצער דור איז א כור עוני? דעמאלט טוט דער הקדוש ברוך הוא אויסקלויבן די וואס זענען יחסי'דיגע צדיקים: די וואס זענען טאקע סיגים אבער ווייניגער שווערע, טוט ער אויסלייטערן און איבערלאזן, און טיילט אפ פון זיי די שווערערע סיגים. ווייל אין פארגלייך צום שווערן אפפאל, ווערן די לייכטערע סיגים פאררעכנט ווי זילבער.
דאס איז די כוונה פונעם פסוק: "היו לי בית ישראל לסיג" - אלע זענען סיגים, עס איז דא גארנישט קיין זילבער. נאר אין די סיגים אליין זענען פאראן פארשידענע מינים: עס איז דא נחושת, בדיל, ברזל, און עופרת; עס זענען דא שווערערע און ווייניגער שווערע. "בתוך כור סיגים כסף היו" - דורך דעם וואס איך האב זיי אריינגעלייגט אינעם כור זיי צו לייטערן, ווערט דאס וואס איז געווען א סיג יעצט פאררעכנט באופן יחסי פאר זילבער.
דער נביא רמז'ט דא אויפן ערשטן צירוף און בירור וואס איז פארגעקומען אין דער צייט פון גלות יכניה. ווען יכניה איז פארוואגלט געווארן, זענען מיט אים אין גלות געגאנגען די בעסטע פון זיי - דאס איז געווען גלות החרש והמסגר. חז"ל זאגן אז דאס זענען געווען די חכמים, די גדולי התורה, און זיי זענען פארוואגלט געווארן דאס ערשטע קיין בבל (צוליב עטליכע טעמים וואס מיר האבן פריער גערעדט), און זיי זענען געווען די בחינה פון כסף קעגן די סיגים וואס זענען פארבליבן אין ירושלים.
און וואס מיינט "חרש ומסגר"? חז"ל זאגן אז דאס זענען די גרויסע חכמים, וואס ווען זיי רעדן - ווערן אלע ווי טויבע (חרשים). דער שטומער עפנט נישט זיין מויל, מען האט מער גארנישט וואס צו ענטפערן נאכדעם וואס ער רעדט. און ווען ער פארמאכט (סוגר) - איז נישטא ווער ס'זאל עפענען. אויב ער האט געזאגט א ווארט, איז די זאך פארטיג, עס איז נישטא קיינער וואס זאל קומען און זאגן "איך האב א ראיה". נאכדעם וואס ער שטעלט פעסט די הלכה, קען מען שוין נישט קומען זאגן "מיר זעט עס אויס אנדערש". און אזוי אויך פאר אלע דורות: נאכדעם וואס די חכמי התלמוד, אביי ורבא און רב אשי, האבן געפסק'נט א הלכה, קענען שוין נישט די חכמים פון אלע דורות קומען און זאגן: הגם אזוי האט רב אשי געזאגט, אבער יעצט האבן מיר אנטדעקט נייע זאכן און "תורה חדשה מאיתי תצא", און אונז זעט אויס אן אנדערע הלכה. קיין שום כוחות אויף דער וועלט וועלן נישט טוישן קיין איין אות פונעם תלמוד! וואס עס איז געפסק'נט פאר אונז אינעם תלמוד - דאס איז די הלכה, און דאס איז די זאך וואס מיר טוען אן קיין שום שינוי. דאס איז דאס זילבער, און דאס זענען די וואס זענען פארוואגלט געווארן דאס ערשטע.
(19) לָכֵן כֹּה אָמַר אֲדֹנָי יֱהֹוִה יַעַן הֱיוֹת כֻּלְּכֶם לְסִגִים לָכֵן הִנְנִי קֹבֵץ אֶתְכֶם אֶל־תּוֹךְ יְרוּשָׁלָ͏ִם׃ - (יט) דעריבער, אזוי האט געזאגט ג-ט ה': צוליב דעם וואס איר זענט אלע געווארן צו סיגים, דעריבער וועל איך אייך צונויפנעמען אינמיטן ירושלים.
"יען היות כולכם לסיגים" - די וואס זענען דא פארבליבן זענען בבחינת סיגים, און דערפאר זאמל איך אייך צונויף כדי אייך צו שיקן אין גלות, און דורך דעם וועל איך אויסקלויבן פון זיי די וואס זענען פארהעלטניסמעסיג גוט, די וואס אין פארגלייך צו די וואס בלייבן דא וועלן זיי גערעכנט ווערן פאר גוט, און עס וועט פאר זיי זיין א שארית און פליטה אין גלות. און אזוי ווי דער ענין וואס דער אויבערשטער האט געוויזן פאר ירמיהו (קאפיטל כ"ד) צוויי קארב פיגן: גלות יכניה איז געווען ווי די גוטע פיגן וואס ער שיקט קיין בבל זיי צו היטן, און בזכות וואס די חכמים זענען אראפגעגאנגען קיין בבל האט זיך דארט מערער געווען די תורה און כלל ישראל האט געהאט א פלאץ וואו זיי זענען געווען צוגעקלעבט צום השם יתברך. און ער שיידט זיי אפ פון די שלעכטע פיגן - דאס זענען דלת העם וואס זענען פארבליבן דא אין לאנד.
(20) קְבֻצַת כֶּסֶף וּנְחֹשֶׁת וּבַרְזֶל וְעוֹפֶרֶת וּבְדִיל אֶל־תּוֹךְ כּוּר לָפַחַת־עָלָיו אֵשׁ לְהַנְתִּיךְ כֵּן אֶקְבֹּץ בְּאַפִּי וּבַחֲמָתִי וְהִנַּחְתִּי וְהִתַּכְתִּי אֶתְכֶם׃ - ווי מען זאמלט אן זילבער און קופער און אייזן און בליי און צין אין מיטן פונעם כור (שמעלץ-אויוון), צו בלאזן דערויף פייער כדי צו צעשמעלצן, אזוי וועל איך אייך צונויפנעמען מיט מיין כעס און מיט מיין גרימצארן, און איך וועל אייך לייגן און אייך צעשמעלצן.
"קבוצת כסף" - און לכאורה איז דאך דאס זילבער שוין ארויסגעגאנגען, און עס זענען דא נאר פארבליבן סיגים? נאר אזוי ווי מיר האבן מסביר געווען, ווען יעדער איינער איז סיגים, באציט זיך דער אויבערשטער צום ווייניגער שווערן סיג ווי צו כסף, אז ער איז כסף פארהעלטניסמעסיג אין פארגלייך צו די שווערערע סיגים.
"לפחת עליו אש להנתיך" - לפחת איז ווי צו בלאזן. דער צורף פלעגט נוצן א בלאזזאק כדי אונטערצוצינדן דאס פייער און עס שטארקן, און אלעס כדי צו צעשמעלצן און אפשיידן די סיגים פונעם זילבער. און וויאזוי שמעלצט דער צורף? עס איז באקאנט אז יעדע מעטאל צעגייט ביי אן אנדערער טעמפעראטור, און ווען מען הייצט אן מיט א געוויסער היץ ווערט איין טייל צעשמאלצן און גייט ארויס, ביי א ווייטערדיגער היץ ווערט אן אנדער חלק צעשמאלצן, און אזוי שטופענווייז ביז מען לייטערט און רייניגט אינגאנצן אויס. אזוי זאגט דער אויבערשטער: איך וועל אייך צונויפנעמען, און כאטש עס וועט זיין "באפי ובחמתי", א פייער וואס פארלענדט די סיגים, פונדעסטוועגן וועט אלעס זיין מיט השגחה. "והנחתי והתכתי אתכם" - דאס צעשמעלצן און דאס אפשיידן דאס זילבער אליין, אלעס וועט זיין דורך דער השגחה פונעם אויבערשטן. אלעס וואס וועט געטאן ווערן, זאגט דער הקדוש ברוך הוא, איז כדי אפצוזונדערן פון אייך די פסולת און אייך געבן א נאמען און א שארית.
(21) וְכִנַּסְתִּי אֶתְכֶם וְנָפַחְתִּי עֲלֵיכֶם בְּאֵשׁ עֶבְרָתִי וְנִתַּכְתֶּם בְּתוֹכָהּ׃ - און איך וועל אייך פארזאמלען און איך וועל בלאזן אויף אייך מיט דעם פייער פון מיין צארן, און איר וועט צעשמאלצן ווערן אין איר.
דער מלבי"ם איז מדייק צווישן דריי לשונות: דער וואס איז מקבץ, זאמלט צונויף א צעשפרייטע זאך; דער וואס איז אוסף, זאמלט דוקא איין צו איין פלאץ, ווי ער האט מסביר געווען אין ישעיה; און דער וואס איז כונס, פארזאמלט צו א געהיטן פלאץ פון וואו מען וועט נישט ארויסגיין, ווי "כונס צאן לדיר" און "כונס כנד מי הים", וואס מען היט זיי איין אויף איין ארט אז זיי זאלן נישט ארויס. דא: "וכינסתי אתכם" - נאכדעם וואס איך וועל אפשיידן דאס זילבער, וואס דאס איז גלות יכניה וואס איך וועל ארויסנעמען פון ירושלים, וועל איך אייך אריינברענגען אין א פלאץ וואו איר וועט פארבלייבן, אז דער איבעריגער פאלק וועט פארבלייבן איינגעשלאסן אינעווייניג אינעם כור - ווייל ירושלים איז דער כור אינעם משל. זיי גייען נישט ארויס קיין בבל; די וואס זענען ארויסגעגאנגען קיין בבל זענען געווען די אויסגעצייכנטע, בחינת כסף, און די וואס זענען פארבליבן זענען די ערגערע סיגים.
און אזוי אויך ערקלערט דער מלבי"ם דעם חילוק צווישן אף, חימה און עברה. דער אף איז דאס אויסערליכע: "אש קדחה באפי" - דאס פייער איז א זאך וואס ווערט געזען, און עס ברענט אינעם אף, מערקבאר און זעבאר פאר די אויגן. די חימה איז אינעווייניגסט: "וחמתו בערה בו", עס ברענט אינעווייניג. ביידע קומען צוליב א חטא. אבער עברה איז א לשון פון אריבערגיין: ווען דורך דעם אף און די חימה גייט דער כעס ארויס אויך אויף דעם וואס עס איז נישט ראוי געווען צו כעסן אויף אים, איז דאס בחינת עברה, ווי דאס אומקומען פון צדיק און רשע אינאיינעם, וואס דער כעס גייט אריבער ווייטער פון דעם וואס עס וואלט געפאסט. און דערפאר שטייט דא "ונתכתם" אין א לשון וואס איז נישט מיוחס צום אויבערשטן, נאר כאילו פון זיך אליין וועט איר צעשמאלצן ווערן - ווייל וויבאלד ס'איז געגעבן געווארן רשות פארן משחית, איז ער נישט מבחין צווישן א צדיק און א רשע. "ונפחתי עליכם באש עברתי" - אן אלגעמיינער חרון אף וואס פארשפרייט זיך סיי אויף די גוטע און סיי אויף די וואס זענען נישט גוט, אן אלגעמיינע פארניכטונג און נישט בלויז אף און חימה קעגן די זינדיגער אליין. און דאס איז א משל אויפן חורבן וואס איז געווען אין דער צייט פון גלות צדקיהו.
(22) כְּהִתּוּךְ כֶּסֶף בְּתוֹךְ כּוּר כֵּן תֻּתְּכוּ בְתוֹכָהּ וִידַעְתֶּם כִּי־אֲנִי יְהֹוָה שָׁפַכְתִּי חֲמָתִי עֲלֵיכֶם׃ - ווי דאס צעשמעלצן פון זילבער אינעווייניג אין א שמעלץ-אויוון, אזוי וועט איר צעשמאלצן ווערן אין איר, און איר וועט וויסן אז איך השם האב אויסגעגאסן מיין גרימצארן אויף אייך.
איר וועט צעשמאלצן ווערן אין איר אינגאנצן, ווי כסף וואס ווערט צעשמאלצן אין מיטן פונעם כור. און דא איז שווער: דאס זילבער איז דאך שוין פארטריבן געווארן אין גלות קיין בבל, און ווער עס איז פארבליבן אין ירושלים איז די פסולת, דאס בליי און דער צין און די ערגערע מעטאלן, און וויאזוי רופט ער זיי אן "כהיתוך כסף"? נאר דאס איז א כ"ף הדמיון: זילבער איז א ווייכער מעטאל און עס צעגייט גרינגער און שנעלער ווי אייזן, און אזוי וועט זיין אייער צעשמעלצונג. און נאך ליגט דערין א רמז אז איר וועט אויסגעלייטערט ווערן ווי דאס לייטערן פון זילבער. וואס אויך דאס איז כדי זיי אויסצולייטערן און זיי צוריקברענגען צום גוטן, "וידעתם כי אני השם" - אז איך בין דער וואס שטראפט און איך בין דער וואס פירט מיט השגחה, און פון דעם כח פון דער דאזיגער הכרה וועט איר נתעורר ווערן צו תשובה און איר וועט קענען קומען לידי שבח און ווערן אזוי ווי כסף.
(23) וַיְהִי דְבַר־יְהֹוָה אֵלַי לֵאמֹר׃ (24) בֶּן־אָדָם אֱמָר־לָהּ אַתְּ אֶרֶץ לֹא מְטֹהָרָה הִיא לֹא גֻשְׁמָהּ בְּיוֹם זָעַם׃ - (23) און דאס ווארט פון ה' איז געווען צו מיר, אזוי צו זאגן: (24) בן אדם, זאג צו איר: דו ביסט א לאנד וואס איז נישט גערייניגט געווארן, זי איז נישט בארעגנט געווארן אין טאג פון צארן.
איצט ערקלערט דער נביא ווער עס זענען די פיר מינים סיגים וואס ער האט פריער דערמאנט. און ערשטנס: דאס וואס איך האב געזאגט אז בית ישראל איז מיר געווארן פאר א סיג, דאס מיינט "את ארץ לא מטוהרה", אז דו ביסט נישט ריין. דער נביא באשרייבט דעם קלקול וואס איז געשען אין לאנד אזוי ווי דער קלקול וואס איז געווען אין דור המבול, וואס זיי האבן אויך פארדארבן זייער וועג. נאר אין דור המבול איז פונדעסטוועגן געווען א זיכוך, ווייל עס איז אראפגעקומען דער רעגן און האט מטהר געווען דאס לאנד, און די גאנצע טומאה און עקל וואס איז געווען אויף דער ערד איז גערייניגט געווארן.
און מען האט דאס שוין מבאר געווען עטליכע מאל, און אזוי דערמאנט אויך דער כלי יקר און נאך, אז דאס וואס עס איז פארגעקומען אין דור המבול איז געווען א בחינה פון הגעלה. ווייל אויב איינער וויל טראכטן פון א גרינגערן אופן צו ברענגען א פארטיליגונג, וואלט פיל פשוט'ער געווען אויסצושפרייטן א פארגיפטיגטן גאז און אלע מענטשן וואלטן געשטארבן; פארוואס פארדארבן די גאנצע וועלט, ברענגען א מבול אויפ'ן גאנצן פנים פון דער ערד און פארשוועמען אלעס ביז די בערג זענען באדעקט געווארן מיט וואסער? דאס איז דאך א פיל מער קאמפליצירטע מעשה. און אויב דער ציל איז געווען צו שוינען די בעלי חיים, זענען דא מינים סם וואס מענטשן ווערן געשעדיגט דערפון און בעלי חיים נישט, און זיכער איז יד ה' נישט קורץ אזוי צו טון. כאטש לגבי די בעלי חיים האבן חז"ל געזאגט "השחית כל בשר את דרכו על הארץ", אז דער קלקול פון די מענטשן האט אויך אפעקטירט די בעלי חיים און דערפאר האט מען זיי געמוזט אומברענגען, אבער דאס ערקלערט נאך אלץ נישט פארוואס מען האט געדארפט דווקא א מבול.
דער תירוץ איז אז די ערד אליין איז געווען פארטומט. "השחית כל בשר את דרכו על הארץ" - און ווען דער מענטש איז מקלקל, איז ער מקלקל די וועלט צוזאמען מיט זיך, ווי די ווערטער פונעם מסילת ישרים. קומט אויס אז די טומאה האט אנגעגריפן אין יעדן ארט, און כדי אויסצורייניגן די ערד האט מען זי געמוזט טובל'ען אדער מגעיל זיין. און מען זאל באמערקן אז דאס איז געווען פונקט דער סדר פון הגעלה: קודם הייס וואסער און דערנאך קאלט וואסער. אזוי איז געווען ביים מבול - הייסע וואסערן וואס זענען ארויפגעקומען פון דער ערד, און נאכדעם קאלטע וואסערן פון הימל. און וויבאלד עס האט אויסגעפעלט א גאנצע טהרה, און אויב עס בלייבט א חלק אינדרויסן פונעם מקוה איז דאס דאך טמא, האט אויסגעפעלט אז דאס וואסער זאל צודעקן די שפיצן פון די בערג, כדי עס זאל זיין א פולקאמע טבילה. און וויבאלד זיי האבן משחית געווען אויך אין דער ערד אליין, איז די ערד צוגאנגען דריי טפחים טיף לויט דער טיפקייט פון א פלוג. אלעס כדי עס זאל זיין א פאלקאמע טהרה, און עס זאל אפגעמעקט ווערן די גאנצע טומאה און עקל אויפ'ן פנים פון דער ערד, אזוי ווי איינער וואס וואשט אפ א פארשמוצטע זאך מיט וואסער כדי עס זאל גערייניגט ווערן פון זיין טומאה און שמוץ.
אבער דא זאגט דער נביא: "את ארץ לא מטוהרה היא" - דו ביסט נישט גערייניגט געווארן נאכ'ן חורבן. און פארוואס? "לא גושמה ביום זעם" - אין דעם טאג וואס דער אויבערשטער האט געצארנט אויף דיר, איז קיין רעגן נישט אראפגעקומען מטהר צו זיין די ערד, ווייל דער חורבן איז געווען דורך פייער און נישט דורך וואסער, און קיין רעגן איז נישט אראפגעקומען מטהר צו זיין נאכדעם. און פון דא האבן חז"ל געלערנט אז אין ארץ ישראל איז נישט געווען קיין מבול, ווייל "ארץ לא גושמה ביום זעם". און מען פרעגט: אויב אזוי, צו וואס האט מען געדארפט תיבת נח? זאל נח אריינגיין קיין ארץ ישראל און מיטנעמען מיט זיך אלע בעלי חיים און זיי וועלן געראטעוועט ווערן! און עס ווערט געברענגט אז כאטש אין ארץ ישראל איז נישט אראפגעקומען דער מבול, זענען די וואסערן יא אריינגעקומען אהין פון די אנדערע לענדער. קומט אויס אז דא איז נישט געפאלן קיין רעגן און עס האבן זיך נישט געשפאלטן די מעיינות תהום רבה, אבער דורך דער קראפט פון די אנדערע לענדער זענען די וואסערן אריינגעקומען. און דאס איז וואס שטייט "לא גושמה ביום זעם" - עס איז נישט געפאלן אויף איר קיין רעגן, אבער אריינקומען - זענען די וואסערן יא אריינגעקומען.
(25) קֶשֶׁר נְבִיאֶיהָ בְּתוֹכָהּ כַּאֲרִי שׁוֹאֵג טֹרֵף טָרֶף נֶפֶשׁ אָכָלוּ חֹסֶן וִיקָר יִקָּחוּ אַלְמְנוֹתֶיהָ הִרְבּוּ בְתוֹכָהּ׃ - א פארשווערונג פון אירע נביאים איז אין איר מיטן, אזוי ווי א ברוילענדיגער לייב וואס רייסט שטיקער, זיי האבן אויפגעגעסן א נפש, פארמעגן און כבוד נעמען זיי, אירע אלמנות האבן זיי פארמערט אין איר.
די נחושת זענען די נביאי השקר, וואס האבן זיך פארנומען מיט ניחוש און כישוף. און זיי זענען ענליך צו א ברוילענדיגן לייב וואס רייסט טרף: ווען דער לייב ברוילט - איז א סימן אז ער האט א טרף, אזוי ווי עס שטייט "הישאג אריה ביער וטרף אין לו". אזוי אויך זיי, ווען זיי פלעגן נבואה זאגן האבן זיי געברוימט און געריסן טרף. נאר דער לייב רייסט פלייש און א גוף, און די דאזיגע האבן "נפש אכלו" - נישט קיין גוף האבן זיי צעריסן נאר א נפש, די רוחניות'דיגע נפש האבן זיי אויפגעגעסן, וואס זיי האבן מחטיא געווען דעם עם אין זייערע נפשות. די נביאי השקר פלעגן זיי צוען מיט זייערע גלאטע ליפן און זיי זאגן זאכן וואס זענען געשמאק פאר די אויערן צו הערן, און מיט דעם האבן זיי פארציקט זייער נפש. "וחוסן ויקר יקחו" - זיי האבן גענומען פון זיי די שטארקייט און קראפט, זייער כבוד און ווערדע. "אלמנותיה הרבו בתוכה" - צוליב די בארואיגונגס-ווערטער פון די נביאי השקר זענען די שונאים געקומען און האבן געשלאגן אין לאנד, און די פרויען זענען געבליבן אלמנות. און ווער האט למעשה פארמערט די אלמנות? איר, די נביאי השקר.
(26) כֹּהֲנֶיהָ חָמְסוּ תוֹרָתִי וַיְחַלְּלוּ קָדָשַׁי בֵּין־קֹדֶשׁ לְחֹל לֹא הִבְדִּילוּ וּבֵין־הַטָּמֵא לְטָהוֹר לֹא הוֹדִיעוּ וּמִשַּׁבְּתוֹתַי הֶעְלִימוּ עֵינֵיהֶם וָאֵחַל בְּתוֹכָם׃ - אירע כהנים האבן גערויבט מיין תורה און האבן מחלל געווען מיינע הייליגקייטן, צווישן הייליג און חול האבן זיי נישט מבדיל געווען, און צווישן דעם טמא און טהור האבן זיי נישט מודיע געווען, און פון מיינע שבתות האבן זיי פארמאכט זייערע אויגן, און איך בין פארשוועכט געווארן אין זייער מיטן.
די כהנים זענען דער בדיל, און פארוואס? זאגט דער מלבי"ם: ווייל זיי האט דער אויבערשטער אפגעזונדערט פון דער עדה פון ישראל, "ויבדל אהרן להקדישו קודש קודשים", און דערפאר זענען זיי א בחינה פון בדיל, ווייל דער בדיל איז אפגעזונדערט (מובדל). און זייער תפקיד איז געווען צו לערנען תורה מיט כלל ישראל, "כי שפתי כהן ישמרו דעת ותורה יבקשו מפיהו", און זיי האבן "חמסו תורתי", ווי מיר האבן פריער געזען, אז זיי האבן נישט אויסגעלערנט די תורה. און זייער צווייטער תפקיד איז געווען צו היטן דעם בית המקדש און זיינע קדשים, און זיי האבן "ויחללו קדשי". "בין קודש לחול לא הבדילו", און האבן נישט נזהר געווען אין טומאה וטהרה. "ומשבתותי העלימו עיניהם" - זיי האבן נישט מזהיר געווען איבער חילול שבת, וואס חילול שבת איז שקול קעגן דער גאנצער תורה אינאיינעם. און דער רד"ק ערקלערט: אז זיי האבן געזען מענטשן וואס פלעגן טראגן א משא אין שבת, ווי עס שטייט אין ירמיה, און די כהנים וואס זענען די טרעגער פון דער תורה וואלטן געדארפט מוחה זיין אין זיי און האבן נישט מוחה געווען, נאר האבן פארמאכט זייערע אויגן ווי כאילו זיי זעען נישט.
(27) שָׂרֶיהָ בְקִרְבָּהּ כִּזְאֵבִים טֹרְפֵי טָרֶף לִשְׁפָּךְ־דָּם לְאַבֵּד נְפָשׁוֹת לְמַעַן בְּצֹעַ בָּצַע׃ - אירע שרים אין איר זענען ווי וועלף וואס רייסן טרף, אויסצוגיסן בלוט, אומצוברענגען נפשות, כדי צו מאכן גזילה און רווח.
דא רעדט מען פון דער בחינה פון אייזן, ווייל דאס אייזן איז די שטארקע מעטאל מיט וועלכער מען הארגעט נפשות. די שרים וואס זענען געווען אין איר זענען געווען ווי וועלף. און דער מלבי"ם מאכט א חילוק צווישן אן לייב און א וואלף: דער לייב רייסט נאר ווען ער איז הונגעריק, אבער דער וואלף רייסט אויך ווען ער איז נישט הונגעריק. דעריבער שטייט "כזאבים טורפי טרף לשפוך דם" - ווי וועלף וואס רייסן נישט וועגן זייער הונגער, נאר מיטן ציל אויסצוגיסן בלוט. "לאבד נפשות למען בצוע בצע" - כדי צו גזל'נען דעם נרצח'ס געלט זענען זיי געגאנגען און גע'הרג'עט נפשות. און דער מלבי"ם ברענגט בשם רבינו יונה, אז 'חמס' אויף לשון ערבי מיינט אוועקנעמען א זאך פון איר פלאץ, און דאס איז דער ביאור אין "כהניה חמסו תורתי" וואס מיר האבן פריער געזען.
(28) וּנְבִיאֶיהָ טָחוּ לָהֶם תָּפֵל חֹזִים שָׁוְא וְקֹסְמִים לָהֶם כָּזָב אֹמְרִים כֹּה אָמַר אֲדֹנָי יֱהֹוִה וַיהֹוָה לֹא דִבֵּר׃ - און אירע נביאים האבן זיי באשמירט מיט פוסטן קאלך, זיי זעען פאלשקייט און פאראויסזאגן פאר זיי ליגנס, זאגנדיק אזוי האט געזאגט ג-ט דער הערשער, און דער אויבערשטער האט נישט גערעדט.
נישט גענוג וואס די נביאים האבן נישט מוסר'ט די כהנים און די שרים, נאר זיי האבן זיי נאך געהאלפן, מיט דעם וואס זיי פלעגן נבואה זאגן שקר אין נאמען פונעם אויבערשטן. און "טחו תפל" - רש"י ערקלערט אז זיי זענען ענלעך צו איינעם וואס שמירט אונטער דעם בנין מיט טיח (קאלך), וואס דער צוועק פונעם טיח איז צו היטן דעם בנין פון די רעגנס, אבער אויב איז נישטא קיין שטרוי אינעם טיח, צעגייט עס און צעבריקלט זיך ווען עס קומען די רעגנס. און דאס איז "טחו תפל": זיי האבן באשמירט דעם בנין מיט א טיח וואס האט נישט קיין שום נוצן, וואס דער ערשטער רעגן צעבריקלט אים. און "תפל" טייטשט רש"י אז יעדער זאך וואס פעלט איר א תיקון הייסט תפל, אזוי ווי דער לשון "היאכל תפל מבלי מלח". קומט אויס אז די נביאים האבן כאילו געשטארקט דעם בנין מיט א זאך וואס האט נישט קיין שום נוצן.
"חוזים שווא וקוסמים להם כזב" - זיי פלעגן זיי זען פאלשע מראות, ווי אזוי אלעס איז גוט און עס וועט זיין גוט, און אז די כלים פון בית המקדש גייען צוריקקומען, און אז דער אויבערשטער וועט צוריקברענגען די גולים. און אזוי ווי מיר האבן שוין מערערע מאל געזאגט, האבן זיי געזאגט פארן עם: די נביאי אמת שרעקן אייך נאר אן, און מיר זאגן אייך גוטע זאכן. און שטענדיג איז אנגענעמער און באקוועמער צו הערן ווי גוט מיר זענען, איידער צו הערן וויפיל מיר דארפן פאררעכטן. און דאס איז ממש די כלי התקשורת: "טחו להם תפל" - מיר האבן א וואונדערבאר פאלק, מיר זענען א מוצלחדיק פאלק, מיר האבן א הערליכן יוגנט, ליכט ווייסט ער אויך ווי צו צינדן, און בקיצור אלעס איז שיין און אלעס איז גוט. און אויב ס'איז פאראן א פראבלעם? וועט מען אראפלאזן די שוועל און עס וועט זיין אין ארדענונג. אזוי ווי מיט דעם כנרת: דער רויטער ליניע איז געפאלן, ממילא איז דער כנרת נאך אלץ בסדר. דאס איז דער וועג זיך אומצוגיין מיט אלע פראבלעמען - מאך נישט קיין שטורעם, אלעס איז וואונדערבאר, אלעס איז פראכטיק. "אומרים כה אמר אדני ה' וה' לא דיבר" - דער אויבערשטער האט גארנישט געזאגט, און זיי זאגן זייערע אלע ליגנס בשם השם.
(29) עַם הָאָרֶץ עָשְׁקוּ עֹשֶׁק וְגָזְלוּ גָּזֵל וְעָנִי וְאֶבְיוֹן הוֹנוּ וְאֶת־הַגֵּר עָשְׁקוּ בְּלֹא מִשְׁפָּט׃ - די עמי הארץ האבן באעוולט מיט עושק און געגזל'ט מיט גזל, און דעם עני און אביון האבן זיי באשווינדלט, און דעם גר האבן זיי געדריקט אן קיין משפט.
דאס בליי איז די ערגסטע מעטאל פון אלע, און דאס איז דער עם הארץ. זיי האבן געדריקט און אויך געגזל'ט, און אויך דעם עני און אביון האבן זיי באשווינדלט, און דאס אלעס "בלא משפט": וויבאלד ס'איז נישט געווען קיין משפט אין לאנד, איש הישר בעיניו יעשה, און די עמי הארץ האבן געטאן וואס ס'האט זיי געגלוסט. און דער חילוק צווישן עושק און גזל, ווי דער מלבי"ם ערקלערט אין עטלעכע ערטער, איז אז עושק איז איינער וואס האלט צוריק שכר שכיר, און דאס איז פארהעלטנסמעסיק גרינגער ווי גזל. און דער דרך פונעם פסוק ווען ער קומט באשרייבן א שלעכטע זאך איז אנצוהייבן פונעם לייכטערן און מוסיף זיין ווייטער, דעריבער שטייט "עשקו עושק" - אז זיי האבן מעשק געווען שכר שכיר און פארהאלטן זיין לוין, "וגזלו גזל" - און אויסער דעם זענען זיי אויך געגאנגען און געגזל'ט, וואס דאס איז פיל שווערער.
(30) וָאֲבַקֵּשׁ מֵהֶם אִישׁ גֹּדֵר־גָּדֵר וְעֹמֵד בַּפֶּרֶץ לְפָנַי בְּעַד הָאָרֶץ לְבִלְתִּי שַׁחֲתָהּ וְלֹא מָצָאתִי׃ - און איך האב געזוכט צווישן זיי א מאן וואס צוימט א צוים און שטעלט זיך אינעם בראך פאר מיר וועגן דעם לאנד, כדי איך זאל עס נישט פארדארבן, און איך האב נישט געפונען.
זאָגט דער אויבערשטער: איך האָב כביכול געזוכט זילבער צווישן אַלע סיגים. ווי מיר האָבן ביז איצט געזען, עופרת (בלײַ), בדיל (צינען) און ברזל (אײַזן) - דאָס אַלץ איז סיגים. איך האָב געזוכט זילבער, איך האָב געזוכט אַ מענטש וואָס זאָל מאַכן אַ גדר, וואָס זאָל פאַרריכטן די פּרצות און מתקן זײַן דעם דור; אָדער ער זאָל כאָטש זײַן "עוֹמֵד בַּפֶּרֶץ לְפָנַי בְּעַד הָאָרֶץ לְבִלְתִּי שַׁחֲתָהּ", אַז זײַנע זכותים זאָלן באַשיצן אויפֿן דור, אַז דער אויבערשטער זאָל נישט משחית זײַן דעם דור און דער משחית זאָל נישט קומען שלאָגן. "וְלֹא מָצָאתִי" - און איך האָב נישט געפֿונען.
(31) וָאֶשְׁפֹּךְ עֲלֵיהֶם זַעְמִי בְּאֵשׁ עֶבְרָתִי כִּלִּיתִים דַּרְכָּם בְּרֹאשָׁם נָתַתִּי נְאֻם אֲדֹנָי יֱהֹוִה׃ - און איך האָב אויסגעגאָסן אויף זיי מײַן צאָרן, מיטן פֿײַער פֿון מײַן גרימצאָרן האָב איך זיי פֿאַרלענדט, זייער וועג האָב איך געגעבן אויף זייער קאָפּ, זאָגט ג-ט דער ה'.
"ואשפוך עליהם זעמי" - דאָס איז דער עונש, און ער קומט אויף צוויי אופנים. איינס: "באש עברתי כליתים", און "עברה", ווי מיר האָבן פֿריִער געזאָגט, איז אַ באַשטראָפֿונג אָן צו פֿאַנאַנדערשיידן צווישן גוטס און שלעכטס, אַן עונש וואָס גייט אַריבער מער פֿון דעם וואָס עס קומט זיך. און צווייטנס: "דרכם בראשם נתתי", אַן עונש מיט אַ פֿולער השגחה, יעדער מענטש לויט זײַנע מעשים. קומט אויס אַז דאָ זענען געווען ביידע בחינות: יעדער איינער האָט באַצאָלט דעם פּרײַז פֿאַר וואָס מען האָט געדאַרפֿט, און העכער דעם איז אויך געווען אַן אַלגעמיינער עונש וואָס גייט אַריבער פֿון דעם וואָס עס קומט זיך, ווײַל ווען דער משחית גייט אַרויס צו שלאָגן, איז ער נישט מבחין צווישן אַ צדיק און אַ רשע.
אין דעם טייל פֿונעם קאַפּיטל שטעלט דער נביא פֿאָר כּלל ישראל ווי אַ מעטאַל וואָס איז פֿאַרבליבן אינעם שמעלץ-אויוון: וויבאַלד אַלע זענען געוואָרן ווי סיגים, האָט זיי דער אויבערשטער אויסגעלײַטערט אינעם כור עוני - ער האָט אָפּגעזונדערט די יחסיות'דיקע גוטע אין גלות יכניה, גלות החרש והמסגר וואָס זענען בחינת זילבער, און איבערגעלאָזט די פּסולת וואָס איז איינגעזאַמלט אין ירושלים אויף גלות צדקיהו. און כאָטש דאָס לאַנד איז פֿאַרדאָרבן געוואָרן ווי אין דור המבול, האָט עס נישט זוכה געווען צו דער טהרה פֿון וואַסער נאָר צו פֿײַער - "לא גושמה ביום זעם". די פֿיר מינים סיגים זענען פֿיר כּיתות וואָס האָבן מקלקל געווען: די נביאי שקר (נחושת) וואָס האָבן פֿאַרצערט נפשות און געמערט אַלמנות, די כּהנים (בדיל) וואָס האָבן געהאַמסט די תורה און נישט מבדיל געווען בין קודש לחול, די שׂרים (ברזל) וואָס זענען געווען ווי וועלף וואָס פֿאַרגייסן בלוט צוליב בצע, און עם הארץ (עופרת) וואָס האָבן געדריקט און געגזלט. און אין דעם אַלעם האָט דער קדוש ברוך הוא געזוכט אַ מענטש וואָס זאָל זײַן אַ גודר גדר און עומד בפרץ, און ער האָט נישט געפֿונען - און פֿון דאַנען קומט דער טאָפּלטער עונש: אַן אַלגעמיינע אֵשׁ עֶבְרָה פֿון איין זײַט, און דרכם בראשם מיט אַ פּינקטלעכער השגחה פֿון דער צווייטער זײַט.