00:00 ספר יחזקאל פרק ו. ויהי דבר השם אלי לאמור, בן אדם שים פניך אל הרי ישראל והינבא עליהם. בן אדם, שטעל דיין פנים אנטקעגן די הרי ישראל. פארוואס דארף מען זיך נבואהן אויף די בערג? און ווייטער, ואמרת הרי ישראל שמעו דבר השם אלוקים, כה אמר השם אלוקים להרים ולגבעות לאפיקים ולגיאיות, הנני אני מביא עליכם חרב ואיבדתי במותיכם. ער רעדט צו די בערג. האט ער אן ענין מיט די בערג? צי, כדי צו געבן זיי נבואות? איז טאקע דער הסבר דא, אז ער רעדט כביכול, דער אויסדרוק אל ההרים איז נאר ווי א משל, נאר ער נבואהט בעצם צו כלל ישראל, נאר ער זאגט צו די בערג וואס וועט מיט זיי געשען אין דער צוקונפט. און וואס איז דער פשט פון דעם ענין? אויף די הויכע בערג און אויף די גבעות פלעגט מען דארטן אוועקשטעלן זייער עבודה זרה, זייערע חמנים, תחת כל עץ רענן, אין די אפיקים און אין די גיאיות, און דעמאלט זאגט ער אים, זאלסט רעדן ווי דו רעדסט אנטקעגן זיי. ווי דו רעדסט מיט זיי. דהיינו, וואס זאגט ער צו די הרים און גבעות? אז די גאנצע עבודה זרה וואס איז געבויט אויף אייך וועט צום סוף חרוב ווערן, צום סוף צובראכן ווערן. זאגט דער רד"ק, און ער האט צוגעלייגט די נעבדים און די עובדים צו זיי, מפני המעשה הנעשה בהם. קומט אויס אז בעצם רעדן מיר וועגן די נעבדים, אבער זיין כוונה איז אויף די עובדים. יא? דהיינו, אויב איך זאג די בערג וועלן חרוב ווערן און וויסט ווערן, ווי אזוי? נאך וואס? אז חרוב ווערן וועלן אויך די וואס דינען אויף זיי. ווי מען זאגט אז אמאל רעדט דער בעל הבית מיט זיין ווייב און מיינט די כלה. מען שרייט אויף דער שוויגער און מיינט די כלה, יא? וואס איז דער פשט? דער מאן קומט אהיים, פארוואס איז די שטוב נישט אויסגעפוצט? פארוואס איז דא א בלאגן? פארוואס דער קיך? פארוואס זענען די כלים נישט ריין? ער מיינט צו רמז'ן צו דער כלה, אפשר וועסטו איבערלאזן די צייטונג, וועסט וואשן די כלים. נאר וואס, ער ווענדט זיך צו זיין ווייב כביכול, פארשטייט איר? ער וויל נאר אז זי זאל הערן. איז ער ווענדט זיך צו איר און ריכט זיך אז זי זאל האבן א צוהערנדיקן אויער פון נאך א זייט. איז אזוי איז דא אויך כביכול. ער ווענדט זיך צו די בערג און נבואהט אויף זיי, אבער זאגט דער רד"ק, ער האט צוגעלייגט די נעבדים און די עובדים. ער רעדט בעצם אויך וועגן דעם נעבד, אבער ער מיינט אויך יענע וואס דינען דארטן אויף די בערג.
דער מלבי"ם ערקלערט אז די הרים און גבעות, די גבעות זענען געווען ארום די בערג, זיי זענען קלענער. די בערג זענען תמיד די הויכע, די גבעות זענען די נידעריקערע. די גבעות זענען ארום די בערג, זיי זענען די נידעריקערע ביחס צו די בערג. צווישן די בערג, זאגט דער מלבי"ם, גייען די אפיקי המים. די כוונה איז ממש טייכן. און צווישן די גבעות זענען דא גיאיות. גיאיות מיינט א פלאץ וואס איז א גיא, וואס איז אביסל נידעריקער. ואמרתם, און באלד וועלן מיר זען פארוואס דארף מען, ס'איז וויכטיק פאר אונז צו וויסן דאס. ואמרת הרי ישראל שמעו דבר השם אלוקים, כה אמר השם אלוקים להרים ולגבעות לאפיקים ולגיאיות, הנני אני מביא עליכם חרב ואיבדתי במותיכם. ערקלערט דער מלבי"ם, די בערג ווי מיר האבן געזאגט זענען די גרויסע פון די גבעות. די גבעות זענען ארום די בערג, און דעמאלט וועסטו פארשטיין אז ווען מיר רעדן וועגן די אפיקים, איז דאס דער פלאץ וואו די וואסערן פליסן מיט א שטראם. וואו געפינט זיך דאס? דאס איז צווישן די בערג, נישט צווישן די גבעות. ווייל אין די גבעות איז נישטא אזא גרויסן שיפוס אז די וואסערן זאלן פליסן מיט א שטראם. נאר צווישן די בערג, ווייל דארטן איז דא א שטארקע פליסונג פון צעשמאלצענעם שניי און אזוי ווייטער, וואס נידערט אראפ פון די בערג, דארטן פליסן די וואסערן מיט א שטראם. איז קומט אויס אז ער רעדט דא צו די הרים און גבעות, איז די בערג אנטקעגן זיי איז לאפיקים. די גבעות אנטקעגן זיי איז לגיאיות. ווייל מיר האבן ערקלערט אז דער גיא איז צווישן די גבעות און די אפיקים זענען צווישן די בערג. איז ממילא רעדט ער צו די בערג און די אפיקים, צו די גבעות און די גיאיות. הנני מביא עליכם חרב ואיבדתי במותיכם. וואס איז חרב? די כוונה איז די וואס האלטן א שווערד. נישט די כוונה אז א שווערד וועט קומען פון זיך אליין, נאר די כוונה אז ס'וועט קומען א גוי וואס האלט א שווערד. און דורך דעם ואיבדתי במותיכם. דורך דעם וועט דער גוי חרוב מאכן די במות.
ונשמו מזבחותיכם ונשברו חמניכם והפלתי חלליכם לפני גילוליכם. ונשמו מזבחותיכם, די מזבחות וועלן זיין וויסט. פון וואס פאר א פשוטער סיבה? ווייל ס'וועט נישט זיין ווער עס זאל קומען מקטיר זיין אויף זיי, ווייל דער גוי וועט זיי שלאגן מיט'ן שווערד, איז ממילא וועלן אייערע מזבחות זיין וויסט. ונשברו חמניכם, חמניכם דאס איז געווען אן עבודה זרה וואס מען פלעגט מאכן אין דער פארעם פון א זון. ווי באוואוסט, אין יענע צייטן זענען געווען פיל וואס האבן געדינט צו דער זון, זיי האבן געהייסן עובדי חמנים, און דעריבער וועט די גזירה זיין אז זייערע חמנים וועלן צובראכן ווערן. וואס זענען די חמנים? די פארעם פון דעם געץ וואס איז געווען אין דמות פון א זון, אויך ער וועט צובראכן ווערן. וואס איז ונשמו מזבחותיכם? אייערע מזבחות וועלן זיין וויסט און אייערע חמנים וועלן צובראכן ווערן. ווען, ווי אזוי? והפלתי חלליכם, חלליכם לפני גילוליכם. חלליכם מיינט די מתים פון אייך. און זיי וועלן זיין לפני גילוליכם. די גילולים דאס איז זייער עבודה זרה. און דאס איז ווי דער מצודת דוד זאגט, אין פלאץ פון דער רשעות איז דארטן די שטראף. זאכן וואס דער רמב"ן שרייבט, במקום המשפט שמה הרשע. דער פשט פון דעם, אויב דו ווילסט וויסן פארוואס זענען זיי אראפגעגאנגען קיין מצרים, ווייל אברהם אבינו, ווי דער רמב"ן זאגט, האט נישט געטארט אראפגיין קיין מצרים בעת דעם הונגער, נאר זיך פארלאזן אויף השם. ומקום המשפט שמה הרשע. ווילסטו וויסן וואו איז געווען דער חטא? קוק וואו מען האט אים געמשפט. אויב מען האט אונז געמשפט אין מצרים, הייסט דאס אז דארטן אין מצרים איז געווען דער חטא. דאס איז דער יסוד וואס דער רמב"ן זאגט, און לויט דעם יסוד זאגט ער אויך דא. אין פלאץ פון דער רשעות איז דארטן די שטראף. וואו וועלן פאלן די חללים? לפני הגילולים. אין פלאץ וואו דו האסט געדינט עבודה זרה, דארטן וועט פאלן זיין גופה.
דער מלבי"ם ערקלערט, וואס איז דער חילוק צווישן מזבחות און במות? וואס איז דער חילוק צווישן מזבחותיכם און במותיכם? זאגט דער מלבי"ם, ווי חז"ל לערנען אונז אז די במה איז געווען מיוחד פאר א יחיד. יעדער יחיד פלעגט גיין און בויען א במה פאר זיך. וואס איז א במה? דאס איז א מזבח. אבער א מזבח פון א יחיד. א מענטש פלעגט זיך בויען אין הויף א מזבח, ס'איז געווען א תקופה ווען די במות זענען געווען מותר, מען פלעגט דארטן מקריב זיין שלמים, נדרים, נדבות און אזוי ווייטער. אנטקעגן דעם, תמיד ווען מען רעדט וועגן מזבחות, רעדט מען אין א לשון רבים. ונשמו מזבחותיכם. דאס וויסט זיין, זאגט דער מלבי"ם, איז דער היפוך פון א פארזאמלונג פון א סך מענטשן. די מזבחות וועלן וויסט ווערן, וואס איז דער פשט וויסט ווערן? וואס איז דער פשט זיי וועלן זיין וויסט? מען וועט זיך נישט צוזאמענקומען אסאך צו דינען אויף זיי. דאס איז די כוונה וויסט ווערן. דאס איז דער היפוך פון א סך וואס קומען זיך צוזאם. ווען איך זאג די ערד איז וויסט, זענען נישטא א סך וואס זיצן דארטן. הייסט דאס דער היפוך פון א סך וואס קומען זיך צוזאם איז וויסטקייט. איז ונשמו מזבחותיכם, ס'וועלן זיך נישט צוזאמענקומען א סך צו דינען זיי. ווייל מזבחות ווי מיר האבן געזאגט איז א פלאץ פון דינען פאר א סך, להבדיל פון א במה וואס איז א פלאץ פאר א יחיד.
ונתתי את פגרי בני ישראל לפני גילוליהם וזריתי את עצמותיכם סביבות מזבחותיכם. נאך דער הריגה וועלן דארטן בלייבן ליגן די פגרים לפני הגילולים, פאר דער עבודה זרה. און די ביינער וועלן אויך זיין צעשפרייט דארטן, דאס איז וזריתי את עצמותיכם סביב מזבחותיכם. פונקט ווי זיי פלעגן שעכטן די בהמות פאר די גילולים און פאר דער עבודה זרה, און די ביינער פון די קרבנות זענען געווען צעשפרייט דארטן, אזוי אויך וועלן אייערע ביינער זיין צעשפרייט ארום די מזבחות. זאגט דער מלבי"ם, ביז אצינד האט ער גערעדט וועגן די בערג וואס זענען נישט באוואוינט. אצינד קומט ער און לייגט צו און זאגט, בכל מושבותיכם הערים תחרבנה והבמות תישמנה, למען יחרבו ויאשמו מזבחותיכם ונשברו ונשבתו גילוליכם ונגדעו חמניכם ונמחו מעשיכם. אין אלע אייערע וואוינערטער, נישט נאר אין די בערג וואס זענען נישט באוואוינטע ערטער, אויך אין די באוואוינטע ערטער וועלן די שטעט חרוב ווערן, כדי אז די במות וואס געפינען זיך דארטן, וואס זענען די במות פון די יחידים, כדי אז די במות זאלן אויך זיי בטל ווערן. און דער תכלית פון דעם חורבן, זאגט דער מלבי"ם, איז כדי למען יחרבו ויאשמו מזבחותיכם. די כוונה אז דורך דעם וואס זיי וועלן חרוב ווערן וועלן זיי וויסן אז דאס איז ווייל זיי זענען געווען שולדיק צו השם. ווייל ס'איז געווען אין זיי א חטא און אן עוון. ונשברו ונשבתו גילוליכם. דורך דעם וואס זיי וועלן צובראכן ווערן, דורך דעם וועלן אויך אויפהערן אייערע גילולים. די גילוליכם דאס איז די עבודה זרה, גילולים דאס איז מלשון גללים. און דורך דעם וואס זיי וועלן צובראכן ווערן, ממילא וועט דורך דעם זיין זייער אויפהערן. ווייל א מענטש דינט אן עבודה זרה ווען זי איז פארהאן, אבער ווען זי איז צובראכן דאס איז איר בטל ווערן. איז ונשברו, פון דעם כוח נשבתו גילוליכם. און דורך דעם וואס נגדעו חמניכם, דורך דעם נמחו מעשיכם. די שלעכטע מעשים וועלן זיך מער נישט צושלעפן, זיי וועלן אויסגעמעקט ווערן, ס'וועט נישט זיין קיין המשך דערצו.
דער מלבי"ם זאגט אז וואס עס שטייט ויאשמו איז דער ענין מלשון חטא ואשם. זאגט דער מלבי"ם, וואס איז דער חילוק צווישן סתם א חטא און אן אשם? אשם איז ווען דער מענטש ווייסט אז ס'איז אין אים אן עוון. ער ווייסט אז ער איז שולדיק. ער ווייסט אז ס'איז אין אים אן אשמה. איז זאגט ער דאס דא, דורך דעם יחרבו ויאשמו. דורך דעם וואס זיי וועלן חרוב ווערן, וועלן זיי פארשטיין אז ס'איז אין זיי אן אשמה. זיי וועלן פארשטיין אז זיי האבן געזינדיקט. און דעריבער זענען זיי אזוי חרוב געווארן. און דורך דעם אפשר וועט דאס זיי מעורר זיין צו תשובה. ונפל חלל בתוככם וידעתם כי אני השם. און דורך דעם וואס ס'וועט פאלן א חלל צווישן אייך, דורך דעם וועט איר וויסן כי אני השם. איר וועט אנערקענען אז ס'איז דא א ג-ט וואס משפט אויף דער ערד. אט וועט איר זען אז ס'איז געפאלן א חלל צווישן אייך, ווי מיר האבן געזאגט אז אלע די צרות זענען נישט נאטירלעך.
והותרתי בהיות לכם פליטי חרב בגויים בהזרותיכם בארצות. וואס איז והותרתי בהיות לכם פליטי חרב בגויים? זענען דא צוויי הסברים. דער רד"ק זאגט והותרתי מלשון נותר. נישט אלע וועלן פאלן דורכ'ן שווערד. והותרתי בהיות לכם פליטי חרב בגויים. די כוונה ס'וועלן זיין אזעלכע וואס וועלן אנטרונען ווערן פון'ם שווערד צווישן די גויים, איז והותרתי. ס'וועלן זיין אזעלכע וואס וועלן בלייבן. אנטקעגן דעם ערקלערט דער מלבי"ם אז הותרתי איז מלשון יתרון און רווח. ווי בכל עצב יהיה מותר. די כוונה רווח, תועלת. איז ס'וועט זיין פאר מיר א יתרון און א רווח דורך די שטראפן וואס איך וועל אייך שטראפן, אז דורך דעם וועט זיין בהיות לכם פליטי חרב בגויים. דער פשט פון דעם, דורך די צרות און שטראפן וואס זיי וועלן דא באקומען, האט דאס פארורזאכט אז ס'איז אונז געבליבן א שארית פליטה. דאס וואס זיי האבן באקומען די שטראף, האט מציל געווען די איבעריקע. און מיר וועלן זען די זאכן מער מפורש ווייטער.
וזכרו פליטיכם אותי בגויים אשר נשבו שם, אשר נשברתי את ליבם הזונה אשר סר מעליי ואת עיניהם הזונות אחרי גילוליהם. ונקוטו בפניהם אל הרעות אשר עשו לכל תועבותיהם. וזכרו פליטיכם אותי בגויים אשר נשבו שם. זאגט דער מלבי"ם, יענע וואס וועלן בלייבן פון אייך, וואס וועלן בלייבן אין גלות, זיי וועלן זיך דערמאנען אן השם. און זיך דערמאנען אייערע פליטים. אשר נשברתי, די כוונה נאכדעם וואס איך האב צובראכן זייער הארץ און זייערע אויגן. נשברתי דא איז אין דעם מובן פון איך האב צובראכן, און אזוי זאגט אויך דער תרגום יונתן. די כוונה נאכדעם וואס איך האב צובראכן. נאכדעם וואס איך האב צובראכן וואס? נשברתי את ליבם הזונה אשר סר מעליי ואת עיניהם הזונות אחרי גילוליהם. זאגט דער מלבי"ם, הרי ליבא ועינא תרי סרסורי דחטאה אינון. דאס הארץ און דאס אויג זענען די צוויי מתווכים פון דעם חטא. סרסור דאס איז א מתווך. זיי זענען די צוויי מתווכים פון דעם חטא. ווייל דאס אויג זעט און דאס הארץ באגערט. דאס הארץ, דאס הארץ געוועלטיקט נאר איבער דעם וואס דאס אויג געוועלטיקט. אויב מיר האבן נישט געזען עפעס, ווערן מיר נישט צוגעצויגן צו דעם. ווען ווערן מיר צוגעצויגן צו עפעס? ווען מיר האבן עס געזען. איז קומט אויס אז זיי זענען די מתווכים פאר אונז די עבודה. און ווען זיי וועלן צובראכן ווערן, דעמאלט וועלן זיי נישט נאכגיין נאך זייער הארץ און נאך זייערע אויגן וואס זיי גייען נאך זיי צו. דאס איז וואס ער זאגט, און מיר וועלן דארטן צוברעכן זייער הארץ הזונה אשר סר מעליי ואת עיניהם הזונות אחרי גילוליהם. אז דאס הארץ און די אויגן זענען די סרסורי החטא. אגב, פארוואס שטייט ולא תתורו אחרי לבבכם ואחרי עיניכם? הרי דאס אויג זעט און דאס הארץ באגערט. איז לכאורה האט מען געדארפט זאגן ולא תתורו אחרי עיניכם ואחרי לבבכם. אזוי וואלט געווען מער ריכטיק, פריער דאס אויג. און אזוי אויך ביי אונז אין פסוק, נשברתי את ליבם הזונה אשר סר מעליי ואת עיניהם הזונות. האט מען געדארפט זאגן את עיניהם הזונות ואת ליבם הזונה. ווייל אלץ הייבט זיך אן פון'ם אויג, דאס אויג זעט און דאס הארץ באגערט. איז דער ענטפער מיינע מורי ורבותי, דאס אויג זעט קיינמאל נישט וואס דאס הארץ וויל נישט אז עס זאל זען. הערט איר? איז יעדע ראייה הייבט זיך אן פון'ם הארץ. אויב דו וועסט באשליסן אז דו ווילסט נישט זען, וועסטו נישט זען. אבער ווייל דאס הארץ וויל, איז גייט א מענטש אין גאס ווי א געראדער. זיינע אויגן וואנדערן ארום, ער זוכט וואס צו זען. איז דאס הייבט זיך אן אז דאס הארץ וויל. ווייל דאס הארץ וויל דעריבער וועט אויך דאס אויג זען. נאכדעם וואס דאס אויג וועט זען, איז ממילא ווירקט עס אויך אויף דאס הארץ און דאס הארץ באגערט אצינד. ער וויל נישט סתם. אבער אלץ הייבט זיך אן פון'ם הארץ, דער ווילן צו זען הייבט זיך אן פון'ם הארץ. דעריבער זאגט ער דא ערשט נשברתי את ליבם הזונה, דאס איז דער ערשטער. און דערנאך את עיניהם הזונות. ווייל ליבם הזונה סר מעליי און פון דא איז געקומען עיניהם הזונות. די זעלבע זאך אויך ולא תתורו אחרי לבבכם ואחרי עיניכם. דאס הייבט זיך אן פון'ם הארץ און דערנאך זעט דאס אויג און דעמאלט באגערט דאס הארץ צום סוף.
און דעמאלט וואס וועט זיין דורך דעם? ונקוטו בפניהם אל הרעות אשר עשו. דורך דעם ונקוטו בפניהם אל הרעות אשר עשו, דורך דעם וואס זיי וועלן זען ווי דורך זייערע תועבות זענען אויף זיי געקומען אזעלכע רעות, ביז ס'קומט אויס אז זיי אליין האבן געבראכט אויף זיך אליין די רעות. און דעמאלט אלזא ונקוטו בפניהם. ונקוטו דאס איז מלשון פון שורש קטט, זאגט דער מלבי"ם. ווייל דער ת' דא איז דגושה, ווי אין בקוממך, אתקוטט. 40 יאר אקוט בדור, איך וועל זיך קריגן מיט'ן דור. דאס איז מלשון קטטה און קריגעריי. און דעמאלט דורך דעם, ווען זיי וועלן זען וואס פאר צרות זיי האבן געבראכט אויף זיך אליין, ונקוטו בפניהם. דורך דעם וועלן זיי זיך שטארק חרטה האבן, ווי ער וועט מאכן א מחלוקת מיט זיך אליין. ער וועט האבן א קריג און א מחלוקת, ווי אזוי האב איך געטאן אזא זאך? אט קוק וואס פאר א רעה איך האב געבראכט אויף זיך אליין. אזוי אויך ברענגט רש"י אין נאמען פון מנחם, אז ונקוטו דאס איז מלשון ראיתי בוגדים ואתקוטטה. יא, זיי וועלן זיך קריגן אויף זיך אליין אויף דעם וואס זיי האבן נישט צוגעהערט צו מיר. אנטקעגן דעם ברענגט ער נאך א פירוש, און דאס איז פון תרגום יונתן. אז יונתן זאגט וידנקון ואינון יהון חזן. ווי ס'איז מתורגם הנאנקים דמידנקין. מלשון וויינען און קרעכצן. איז אלזא וואס עס שטייט דא ונקוטו, די כוונה איז דעמאלט וועט איר וויינען, דעמאלט וועט איר האבן א קרעכץ, וועט איר האבן א צער. איז קומט אויס אז דאס איז נישט פון שורש קטטה, נאר אין דעם מובן פון וויינען, אין דעם מובן פון קרעכצן, פון ווייטאג. ס'איז דא א דריטער פירוש, אז ונקוטו בפניהם אז דאס איז פון שורש קטט און דער ענין דערפון איז אפשניידן. דער פשט פון דעם, ווי ס'איז מעגלעך אז דאס איז ווי קאט, שנײַדן איז ווי אפהאקן, יא? א מין קטיעה, קטע און קטט מיט א ט'. און דאס איז זייער אינטערעסאנט ווייל אויך אין לע"ז, אין ענגליש, שנײַדן זאגט מען קאט. יא? איז אויך דא רעדן מיר וועגן קאט וואס דער ענין דערפון איז אפשניידן, יא? אזוי ערקלערט דער רד"ק.
גיט אכטונג, דער רד"ק האט דא א הערה, און ס'איז דא בעצם א קושי אין דקדוק לשון הכתוב. וזכרו פליטיכם אותי בגויים אשר נשבו שם, אשר נשברתי את ליבם הזונה. ס'האט געדארפט שטיין אשר שברתי את ליבם הזונה. און ווי איך האב געזאגט, דער מלבי"ם ערקלערט אז די כוונה איז שברתי. און אזוי אויך האב איך געזאגט דערמאנט אויך דער תרגום יונתן, די תברית, אשר שברתי. אבער דעם רד"ק איז דאס א קושי. דער רד"ק זאגט ס'איז נישט ריכטיק אז ס'זאל זיין א בניין נפעל אין דעם גדר פון א יוצא, נאר ס'שטייט נשברתי, דאס איז אני נשברתי. נישט אין דעם מובן פון שברתי. און דעריבער וויל דער רד"ק מפרש זיין אז נשברתי מיינט איך בין צובראכן געווארן פון זייער הארץ הזונה. איז דעמאלט קומט אויס אשר נשברתי את ליבם הזונה, דאס איז אביסל שווער, אבער ווי נשברתי אין געפאלג פון זייער הארץ הזונה. דהיינו ווי ס'שטייט ויתעצב אל ליבו. איך האב געהאט דערפון א צער און אן עוגמת נפש פון זייער הארץ הזונה. דער מלבי"ם, כאטש מיר האבן געזאגט אז ער ערקלערט אז נשברתי מיינט שברתי, אבער זאגט דער מלבי"ם פארוואס שרייבט ער נשברתי? פארוואס שרייבט ער נישט שברתי? ווייל דער אויסדרוק נשברתי מיינט טאקע שברתי, אבער אויך נשברתי. דער פשט פון דעם, ער רופט דאס א צווילינגס-כוונה. צווילינגס די כוונה איז מלשון צווילינג. אין פשוטע ווערטער איז דא א טאפלטע כוונה. דער פשט פון דעם, זיין הארץ איז צובראכן געווארן אין זייער האַרצן-צובראכנקייט. דעריבער האט ער געשריבן נשברתי. איז נשברתי דאס איז שברתי אותם און נשברתי דורך דעם. ווי א טאטע וואס דארף שלאגן זיין קינד אויף א שלעכטער מעשה וואס ער האט געטאן, און דעם טאטן טוט וויי, ס'טוט אים וויי אין דעם ווייטאג פון זיין קינד. אזוי אז בעצם איז דא א שלאגן פון שברתי, אבער אויך נשברתי. און דעריבער האט ער גענומען דווקא אין דעם לשון. נאך זאגט ער, אז ס'קען זייער זיין אז דאס איז פארבונדן צו וואס עס שטייט פריער. וזכרו פליטיכם אותי בגויים אשר נשבו שם, אשר נשברתי את ליבם הזונה. אז די כוונה איז דווקא בגויים אשר נשבו שם, דארטן וועלן זיי זיך דערמאנען אן זייער הארץ הזונה. דארטן וועט צובראכן ווערן דער כוח פון דער אומה וואס איז דארטן אין גלות, פון כלל ישראל. דארטן זענען זיי געפאנגען געווארן, דארטן זעען זיי אז איך ראטעווע זיי נישט, נשברתי. איך ראטעווע זיי נישט. כביכול איך בין ווי אויסגעמאטערט פון כוח צו העלפן זיי. זאגט און דאס וועט זיי גורם זיין א צובראכנקייט. כל זמן זיי זענען דא, זענען זיי זיכער, מקדש השם, מקדש השם המה, השם וועט נישט חרוב מאכן זיין בית מקדש, ס'וועלן נישט זיין קיין צרות, אפילו מען ברענגט נביאי השקר וואס זאגן צו טאג און נאכט אז אלץ וועט זיין גוט, און מען דארף נישט מנבא זיין אלערליי אפאקאליפטישע נבואות אויף דעם סוף פון דער וועלט און מוטיקנדע מדיה און בקיצור, דא זענען זיי נאך זיכער. ווען וועט קומען די צובראכנקייט? די צובראכנקייט ווען זיי וועלן זיין צווישן די גויים. דעמאלט וועלן זיי פארשטיין דעם גרויסקייט פון דער צרה, און דעמאלט וועלן זיי זען אז איך בין כביכול צובראכן פון זיי צו העלפן, און דעמאלט וועט זיין א צובראכנקייט פאר זיי ווייל זיי וועלן פארשטיין דעם גרויסקייט פון דער צרה אין וועלכער זיי געפינען זיך.
דאס דערמאנט מיר אין וואס דער רב זילברשטיין האט אמאל דערציילט, אז ס'האט אים דערציילט א געוויסער ראש עיר, וואס איז געווען במשך יארן א ראש עיר, און ער איז אין א געוויסן שטאפל, ביי געוויסע בחירות וואס זענען געווען, ער איז געווען אביסל צו רואיק, און א צווייטער ראש עיר האט צוגענומען די שטאט מיט א שטורעם. ער איז געווען אין א טאטאלן שאק, ער האט נישט געגלייבט. ער זאגט איך בין יארן דא דער ראש עיר און פלוצלינג בין איך געווארן ווי איינער פון די סתם מענטשן. ער זאגט אבער איך האב עס נאך נישט אריינגענומען. ער זאגט ווייסט איר ווען איך האב עס אריינגענומען? ער דערציילט אז נאך א וואך האט מען אים אוועקגעגנבעט די מאשין. בתר עניא אזלא עניותא. נאך א וואך האט מען אים אוועקגעגנבעט די מאשין. און דעמאלט, זאגט ער האט ער די טעלעפאנען פון אלע די הויכע. ער רופט אן דעם פארוואלטער פון דער פאליציי סטאנציע אין שטאט. שלום יעקב, וואס הערט זיך? ווי גייט עס דיר? גוט, ברוך השם. ענטפערט אים אביסל קיל. זאגט ער אים ווייסט דו יעקב, מען האט מיר אוועקגעגנבעט די מאשין. איז ער האט עפעס געברומט און נישט אזוי, אז איך האב נישט פארשטאנען, און גוט. עפעס ווי מיר וועלן רעדן נאכדעם אדער עפעס. גוט, איך האב אנגערופן נאכדעם נאך אמאל. און דעמאלט זאגט ער מיר, גוט, גיי צו דער פאליציי סטאנציע, גיב אריין א געהעריקע קלאגע, מיר וועלן ווירקן אין די געוויינטלעכע קאנאלן. און זאגט צום סוף האט ער מיר געזאגט, און איך וועל דיר זייער דאנקען אויב דו וועסט קענען אויסמעקן מיין נומער פון דיין טעלעפאן. אין פשוטע ווערטער, שטער מיר נישט מער. ווער ביסטו היינט? וואס ביסטו היינט? א פשוטער בירגער, נישט אזוי? איז טו א טובה, שטער מיר נישט מער. ער זאגט און דעמאלט איז דאס געווען דער מאמענט פון דעם קריזיס וואו איך האב פארשטאנען וואו איך געפין זיך. פאר דעם בין איך נאך געווען אין א מין אויפגעהויבנקייט, אבער זאגט דעמאלט האב איך פארשטאנען, דאס איז עס, וואס ס'איז געווען איז פארטיק. מיר זענען פארטיק. איז זאגט ער פאר דעם נאר איין טעלעפאן צום קאמאנדיר פון דער פאליציי, צום פארוואלטער, זאגט ער קומט גלייך צו מיר א פאליציאנט אין דעם ביורא, נעמט ביי מיר אן עדות, דער קאמאנדיר קען זיין אז ער אליין, דער פארוואלטער פון דער פאליציי סטאנציע וועט אנקומען און... זאגט ער וואו, דאס אלץ איז פארטיק. גיי צו דער סטאנציע, גיב אריין א קלאגע. איז דו פארשטייסט אז ס'איז דא א מציאות, דאס אגב האבן מיר אמאל גערעדט וועגן דעם אין א דרשה, דער מדרש ברענגט דאס אויף משה רבינו, אז ווען משה רבינו האט מתפלל געווען אויף העברה נא, האט אים דער הייליקער באשעפער געזאגט אז אצינד איז עס אריבער. האט אים דער הייליקער באשעפער געזאגט די שעה איז אריבער. דער מדרש ברענגט דעם משל, צו א מענטש וואס איז געווען, ער איז געווען א בעל תפקיד רם און מען האט אים אפגעזעצט. און דעמאלט קומט ער צום פאלאץ פון'ם מלך, און ס'ווערט אים קלאר אז מען האט אויסגעביטן דעם קאד פון'ם שלאס. פארשטייט איר? ס'ווערט אים קלאר אז בקיצור ס'איז נישטא קיין אריינגאנג. זאגט אים דער וועכטער ווער ביסטו? וואס ביסטו? נישט באקאנט דא. גיי צוריק. פארשטייט איר? די שעה איז אריבער. ס'איז געווען א צייט משה ווען דו האסט געקענט ווירקן, אבער אצינד איז אריבער די שעה. גוט, דאס האב איך זיך דערמאנט אין געפאלג פון וואס עס שטייט דא, אשר נשברתי. דארטן אין גלות וועלן זיי זיך דערמאנען אן זייער הארץ הזונה, ס'וועט צובראכן ווערן דער כוח פון זייער פעסטונג צו טאן חיל, זיי וועלן זען אז מיר זענען פארטיק, וואו איז יענער כוח אויף וועלכן מיר האבן זיך פארלאזט? פלוצלינג וועלן זיי זען אז אט זענען מיר געפאנגען געווארן און השם האט אונז נישט מציל געווען. און דעמאלט דורך דעם וועט די זאך זיי צוברעכן אינגאנצן.
וידעו כי אני השם, לא אל חינם דיברתי לעשות להם הרעה הזאת. וידעו כי אני השם, איז זיי וועלן וויסן אז איך בין השם. נישט דורך די מכות וואס איך וועל געבן אויף דעם פאלק דארטן, וועט דאס פאלק אין גלות תשובה טאן, און דורך דעם והותרתי, וועט אייך זיין א פליטה, וועט אין דעם זיין א רווח. און דעמאלט לא אל חינם דיברתי. קומט אויס אז די מכות זענען נישט געווען אומזיסט. איז ס'איז נישט דאס ברענגען די שטראפן דא אויף ליידיק און א זאך פון אומזיסט אן א תכלית, זאגט דער מלבי"ם. דורך דעם וועל איך דערגרייכן די גזירה וואס איך האב גערעדט אויף זיי די רעה, און דער תכלית וואס איך וויל אז ווי מיר האבן געזאגט, אז ס'זאל נישט קומען די רעה, נאר אדרבה, זיי זאלן תשובה טאן און זיין ראוי צו ווערן געגאולה'ט.
כה אמר השם אלוקים, הכה בכפך ורקע ברגלך ואמור האח אל כל תועבות רעות בית ישראל אשר בחרב ברעב ובדבר יפלו. כה אמר השם אלוקים, הכה בכפך. די כוונה איז ווי ספוק כפיו. ער פאטשט און שלאגט האנט אויף האנט. דאס איז הכה בכפך. ורקע ברגלך. רש"י זאגט, ער שלאגט זיין פוס אויף דער ערד און קוועטשט די בלאטע. ווי דער וועג פון א אבל. א מענטש וואס איז אין צער שלאגט מיט'ן פוס אויף דער ערד, צו ווייזן צער און ווייטאג. אדער ס'איז דא נאך אן הסבר, דער רד"ק ברענגט אז די כוונה איז דו זאלסט שלאגן מיט דיין האנט אויף דיינע דיכן. יא? ווי ספקתי על ירך. ורקע ברגלך, דער רד"ק זאגט אז די כוונה א מענטש וואס שלאגט מיט'ן פוס אויף'ן פוס. נישט אזוי קלאר איז מיר די מציאות, ס'איז מער מסתבר וואס רש"י זאגט, אז ער שלאגט מיט'ן פוס אויף דער ערד. דער רד"ק זאגט אז ער שלאגט מיט'ן פוס אויף'ן פוס און שפרייט אויס די ערד אונטער אים. אפשר איז דאס א שלאג מיט'ן פוס אויף דער ערד. אבער אויף'ן פוס איז מיר נישט אזוי קלאר.
אל כל תועבות רעות. דער מלבי"ם ערקלערט, הכה בכפך, זאגט דער מלבי"ם, די כוונה פון'ם פסוק דאס איז דו זאלסט שלאגן מיט דיין האנט און טרעטן מיט דיין פוס אל תועבות רעות בית ישראל, און זאגן דאס וואס בחרב ברעב יפלו און אזוי ווייטער. די כוונה איז אז ער וועט טרעטן און שלאגן מיט'ן פוס אויף דער ערד פון דעם כעס אויף די תועבות רעות פון בית ישראל. תועבות רעות דאס איז ווי סמוך אויף סמוך, די כוונה די תועבות הרעות פון בית ישראל, יא? דאס איז תועבות רעות. אבער פון דער אנדער זייט זאגט ער, האח און שמחה. האח און שמחה, זאגט דער מלבי"ם, דאס איז תמיד אן אויסדרוק פון שמחה. האח חמותי ראיתי אור, האח האח ראתה עינינו. דאס איז אן אויסדרוק פון שמחה. פון דער אנדער זייט זאלסטו זאגן האח און שמחה אויף דעם וואס השם וועט זיי שטראפן און זיי וועלן פאלן בחרב ברעב ובדבר. דער ווייטער בדבר ימות, און דער נאענטער בחרב ייפול, און דער וואס בלייבט און דער וואס איז באלאגערט ברעב ימות, וכיליתי חמתי בם. דער ווייטער, ווער עס וועט זיין אין מדבר, ווייט פון'ם שונא, ער וועט שטארבן פון דבר. ווער עס איז נאענט צו דער שטאט, נאענט צו דער שטאט שטייען די שונאים, ער וועט פאלן דורכ'ן שווערד פון'ם שונא. ווער עס וועט בלייבן אין דער שטאט, ער וועט זיין באלאגערט דארטן אין מיטן פון א מצור, ער וועט פאלן פון הונגער. אויף אלץ דעם וועסטו זאגן האח, שמחה. און וואס טוט די שמחה? וואס פאר א שמחה איז דא? זאגט דער מלבי"ם, ווייל דורך דעם וועלן זיי געווינען צוויי זאכן. איינס, וכיליתי חמתי בם. דורך דעם וואס זיי וועלן באקומען די שטראף, דורך דעם וועט זיך פארענדיקן די חמה. אין דעם בחינה חיציי כלים והם אינם כלים. איז די חמה וועט זיך פארענדיקן. נאך א זאך, דורך דעם וידעתם כי אני השם, בהיות חלליהם בתוך גילוליהם סביב מזבחותיהם אל כל גבעה רמה בכל ראשי ההרים ותחת כל עץ רענן ותחת כל אלה עבותה, מקום אשר נתנו שם ריח ניחוח לכל גילוליהם. איר וועט אנערקענען אז די שטראף און די השגחה איז פון השם. און איינס, איר וועט אנערקענען אז דורך דעם וואס אט זענען זייערע חללים בתוך גילוליהם, אין דעם פלאץ פון'ם חטא, ווי מיר האבן פריער ערקלערט, אז דארטן איז דער תשלום און די שטראף. אין דעם וועלן זיי וויסן אז די שטראף איז געקומען אין געפאלג פון'ם חטא. נאך א זאך, און אגב וואס עס שטייט דא אלה עבותה, די כוונה ווי עץ עבות, יא? אן איילבערט-בוים מיט פיל צווייגן. אז דווקא אין ערטער וואו זיי האבן געגעבן א ריח ניחוח צו אלע זייערע גילולים, אין די ערטער זענען זיי געפאלן. איז ס'איז דא אין דעם א קלארע בשורה, דאס איז פון השם אויף אייערע שלעכטע מעשים.
ונטיתי את ידי עליהם ונתתי את הארץ שממה ומשמה ממדבר דבלתה בכל מושבותיהם וידעו כי אני השם. זאגט דער מלבי"ם, דורך דעם וואס איך וועל אויסשטרעקן מיין האנט אויף זיי, וועל איך געבן די ערד וויסט, און די ערד וועט זיין משמה. זאגט דער מלבי"ם אז דאס משמה דאס איז א פארטאפלטע וויסטקייט וואס איז גרעסער. יא? דאס משמה איז גרעסער פון'ם שממה. דאס הייסט שממה דאס קען זיין צייטווייליק, משמה דאס איז א וויסטקייט וואס איז מען רופט אנגייענדיק, אויף א לאנגע צייט. איז ער זאגט איך וועל אויסשטרעקן מיין האנט אויף זיי, די ערד וועט זיין וויסט און וועט זיין מער משמה פון'ם מדבר, וואס איז געווען מדבר דבלתה, וואס איז געווען באקאנט אין יענע צייטן, וואס איז געווען א מדבר וואס איז געווען זייער וויסט. און דאס וועט זיין אין די ערטער פון זייערע וואוינערטער. דהיינו א פלאץ וואס איז געווען מער באוואוינט, זיין חורבן וועט זיין גרעסער. דאס איז א זאך וואס איז דער היפוך פון דער נאטור. אין דעם וועלן זיי וויסן כי אני השם, זיי וועלן זען אז ס'איז דא א שטראף וואס קומט אין א פולע השגחה פון השם אויף זיי.