לַמְנַצֵּחַ לִבְנֵי־קֹרַח מַשְׂכִּיל׃ - פֿאַרן מנצח, דורך די בני קרח, אַ באַלערנדער מזמור.
דער מלבי"ם ערקלערט אז דער דאזיגער מזמור, ענליך צום פריערדיגן מזמור, איז געגרינדעט אויפן גלות. דער משורר דערמאנט די נפלאות וואס דער אויבערשטער האט געטאן פאר אונז פון אלטע צייטן, און ער בעט: אזוי ווי דו האסט געטאן פאר אונז דעמאלט, אזוי זאלסטו אונז אויסלייזן אויך היינט. ער ציילט אויס די צרות וואס זענען אריבער אויף אונז אין גלות, און ער שטרייכט אונטער אז טראץ אלעם זענען מיר נאך אלץ צוגעבונדן צו דיר, מיר גלויבן נאך אלץ אין דיר, און דערפאר איז פאסיג אז דו זאלסט אונז גאלן.
ערשטנס הייבט ער אן זיין תפילה מצד כבוד השם וואס ווערט פארשוועכט דורך דעם אליין וואס מיר זענען אין גלות: רבונו של עולם, לייז אונז אויס כדי דיין נאמען זאל נישט פארשוועכט ווערן צווישן די גוים. ווי מיר האבן געזען אינעם פריערדיגן מזמור, זאגן די גוים "חרפוני צוררי באומרם אלי כל היום איה אלהיך", און דאס שטעלט כביכול דעם אלוקי ישראל פאר ווי א שוואכער - עס איז דא אין דעם א חילול השם. דערנאך בעט ער מצד חסד השם: וואס מער א מענטש איז באדארפט און נעבעכדיג, אלץ מער איז ער ראוי פאר חסד, און מיר געפינען זיך אין א גרויסער שפלות - "שחה לעפר נפשנו... פדנו למען חסדך". און די דריטע זאך - מצד אמיתת השם, וואס דער אויבערשטער האט צוגעזאגט אונז צו גאלן. די דריי יסודות ערשיינען אינעם פסוק אין קאפיטל קט"ו: "כי לשמך תן כבוד על חסדך על אמיתך" - לשמך, עס זאל נישט פארשוועכט ווערן דיין נאמען; על חסדך, טו מיט אונז א חסד ווייל מיר זענען דערנידערט און אין א שוואכן מצב; על אמיתך, שטעל אויף דיינע רייד וואס דו האסט צוגעזאגט אונז צו גאלן.
אֱלֹהִים בְּאׇזְנֵינוּ שָׁמַעְנוּ אֲבוֹתֵינוּ סִפְּרוּ־לָנוּ פֹּעַל פָּעַלְתָּ בִימֵיהֶם בִּימֵי קֶדֶם׃ - גאט, מיט אונזערע אויערן האבן מיר געהערט, אונזערע עלטערן האבן אונז דערציילט, א טאט וואס דו האסט געטאן אין זייערע טעג, אין די אמאליגע צייטן.
גלייך וועקט זיך דא א קשיא: דער מזמור איז דאך "לבני קרח", און בני קרח זענען די זעלבע וואס זענען געווען ביי יציאת מצרים און האבן אליין מיטגעמאכט אלעס וואס כלל ישראל איז אריבער אינעם מדבר. אויב אזוי, וואס מיינט "באזנינו שמענו אבותינו ספרו לנו"? איר זענט דאך דארט אליין געווען! מיר האבן שוין פריער געזען עטליכע ביאורים ווער עס זענען די בני קרח - צי מען מיינט זיינע אייניקלעך און נישט זיינע אייגענע קינדער, צי מען מיינט זיינע ממש'ע קינדער. לויטן צד אז עס רעדט זיך פון זיינע ממש'ע קינדער, זאגט רש"י: מכאן אתה למד, פון דא לערנסטו ארויס, אז די בני קרח האבן גערעדט פאר די דורות וואס וועלן נאכקומען נאך זיי. דאס הייסט, די בני קרח רעדן אין אונזער נאמען. זיי אליין האבן געזען און געהערט, אבער אינעם מזמור וואס זיי זינגען זאגן זיי אז עס וועט אויפשטיין א דור וואס עס וועלן ביי זיי נישט זיין קיין ניסים, און יענער דור וועט זאגן: אבותינו ספרו לנו, אונזערע עלטערן האבן אונז דערציילט, מיר ווערן געשפייזט נאר פון מעשיות און פון דעם וואס שטייט אין דער תורה, אבער מיר האבן נישט זוכה געווען צו זען די דאזיגע ניסים. היות ווי די בני קרח אליין האבן אלעס געזען מיט די אייגענע אויגן, קען מען נישט זאגן אז זיי זאגן דאס אויף זיך אליין. אזוי שטייט מפורש אין אגדת תהלים, דאס הייסט אזוי זאגט דער מדרש.
דער מלבי"ם ערקלערט: א זאך וואס א מענטש האט באקומען מפי השמועה, פון מויל צו אויער, און האט עס נישט אליין געזען - קען זיין נישט פונקטליך, און אויב מיר ווילן זיין מער שארף, אפילו א שקר. צוליב צוויי סיבות: איינס, אז דער ערשטער וואס האט דערציילט האט אויסגעטראכט די מעשה פון הארצן, און אזוי איז עס געגאנגען און זיך פארשפרייט. צווייטנס, אז איינער אינמיטן דער קייט האט געביטן - א מעשה איז דאך ווי א "טעלעפאן שבור", עס גייט און וואקסט און אנטוויקלט זיך. עס קען זיין אז איינער אינמיטן האט געבאקן פון זיך, אדער האט נישט פארשטאנען די זאכן ווי געהעריג, אדער האט געטוישט פרטים. דערפאר ווען א מענטש נעמט אן עפעס אויף א שמועה, איז אים שווער צו זיין זיכער אז די זאכן זענען ריכטיג.
אבער דא, זאגט דער פסוק, די קבלה וואס מיר האבן איבער די ניסים פון אמאליגע צייטן איז אן אמת'ע און אפסאלוטע קבלה, נישט קיין שמועות. ערשטנס - "באזנינו שמענו", דאס הייסט אז די זאך איז נישט אריבערגעגאנגען דורך א צווייטן. און אויב דו וועסט זאגן: אפשר די וואס האבן איבערגעגעבן די קבלה האבן אויסגעטראכט פון זייער הארץ, און דו האסט געהערט פון איינעם וואס האט אויסגעטראכט - אויף דעם זאגט ער: מיר האבן נישט סתם געהערט, נאר "אבותינו ספרו לנו".
באקאנט און מפורסם זענען די ווערטער פונעם רמב"ן, אז די מסורה - וואס מיר האבן מקבל געווען פון אונזערע עלטערן - איז שטערקער פון אלעס: עלטערן פאררשנ'ען נישט קיין שקר פאר זייערע קינדער ("אבות לא ינחילו שקר לבניהם"). א פאטער וועט נישט פארקויפן פאר זיין זון קיין מעשיות און אים איבערגעבן קיין שקרים. פארוואס זאל א פאטער דערציילן פאר זיין זון אז עס איז געווען א מתן תורה און מעמד הר סיני און אז מען דארף היטן מצוות, אויב עס איז קיינמאל נישט געווען? עס איז דאך נישט קיין שום שכל אז א טאטע זאל איבערגעבן א שקר פאר זיין קינד. א קבלה וואס גייט אריבער פון פאטער צו זון איז א קבלה אמיתית.
און אויב דער פרעגער וועט פרעגן: סיי די קריסטנטום און סיי דער איסלאם טענה'ן דאך אויך אזוי - אחמד זאגט דיר אז אזוי האט אים זיין טאטע דערציילט, און אזוי האט דערציילט פאר זיין טאטן זיין זיידע, און אויך דער קריסט וועט זאגן "אבות לא ינחילו שקר לבניהם". ריכטיג, נאר דער חילוק איז אין איין זאך. מיר האבן שוין געזאגט, און מיר האבן דאס געלערנט באריכות אינעם ספר הכוזרי, אז די שטארקייט פון א קייט איז אזוי שטארק ווי דער שוואכסטער גליד דערין. מען קוקט אויף א קייט און מען זאגט: זי קען הייבן הונדערט טאן. זאגט מען דיר: קוק ארויף, דארט וואו זי הענגט אינעם קראן. און עס שטעלט זיך ארויס אז זי הענגט דארט אויף "הינער-פיסלעך" וואס האלטן אפילו נישט דעם געוויכט פון דער קייט אליין. קומט אויס אז דאס איז נישט קיין קייט פון הונדערט טאן, נאר פון הונדערט קילא. ווידער אום, א קייט וואס אלע אירע גלידער לענגאויס דעם גאנצן וועג האלטן צען טאן - זי האלט טאקע צען טאן.
די קריסטנטום - וויפיל גלויביגע האט זי? מיליאנען, אפשר מיליארדן. לכאורה א קייט פון הונדערט טאן. אבער פון וואו האט זיך דאס אנגעהויבן? פון עטליכע מענטשן וואס האבן דערציילט אז זיי האבן געזען; דריי פרויען וואס האבן דערציילט אז זיי האבן געזען אותו האיש אויפשטיין פון זיין קבר נאכדעם וואס מען האט אים באגראבן, צי יא צי נישט; עטליכע מענטשן וואס זענען געווען ביי זיין לעצטער סעודה, וואו ער האט צעטיילט ברויט און יעדער האט געגעסן און איבערגעלאזט; און נאך עטליכע פאנטאזירער וואס האבן אים געזען גיין אויפן וואסער. און גיט אכט: מיר האבן נישט קיין פראבלעם אנצונעמען אז אזעלכע זאכן זענען פארגעקומען, ווייל חז"ל באשרייבן דאך אז ער איז געווען א מכשף און האט אויפגעשטעלט א ציגל אין דער לופטן, און אויב אזוי איז גיין אויפן וואסער אויך נישט שווער פאר אים. אבער וואס האט מען דערפון געדרונגען? מען האט געוויזן א מענטש מיט כוחות פון כישוף, וואס עטליכע יחידים האבן אים געזען. דאס איז א קייט וואס איר ערשטער גליד איז גאר שוואך. און נאך מער: ווער איז געווען אן עד ביים עיבור פון יענער פרוי דורך רוח הקודש? די נוצרים זענען געווען זייער קלוג און האבן פון פריער אויסגעבויט א מהלך וואס מען קען נישט אפווענדן - א זאך וואס מעיקרא זענען נישט שייך דערין קיין עדות, ווייל עס איז געשען אין חדרי חדרים. גיי ווייז יעצט אויף אז עס איז נישט געווען! א מאדעל וואס מען קען נישט אפפרעגן.
און אזוי אויך מוחמד, וואס זיי רופן אים א נביא. זאל נאר איינער ברענגען איין איינציגע נבואה וואס ער האט געזאגט און זי איז מקוים געווארן. אין דער תורה האבן מיר א פולקייט מיט נבואות וואס זענען מקוים געווארן ביזן היינטיגן טאג איינס ביי איינס, און אין די נביאים זענען דא צענדליגער נבואות וואס זענען פארווירקליכט געווארן און מען קען עס אויפווייזן - מען האט שוין אמאל געגעבן דערויף א גאנצן שיעור. ביי מוחמד איז נישט פאראן אפילו קיין איין נבואה. און אגב, אין דער היסטאריע זענען נישט פאראן קיין נביאים ביי די אומות העולם; משה רבינו האט געבעטן דערויף און זיי האבן נישט קיין נביאים, און דערפאר פרובירן זיי אפילו נישט צו זאגן קיין נבואות. און דאך האבן זיי נישט קיין שום פראבלעם צו גלייבן אין אים און אין זיינע הבלים, אז דער מלאך גבריאל האט זיך באוויזן צו אים. ווער איז דארט געווען? ווער האט דאס געזען? וואס עס איז יא דא, זענען קלארע עדות'שאפטן, ווי היסטאריקער זאגן, אז ער איז געווען א חולה אויף דער פאלענדער קרענק (עפילעפסיע), און ער פלעגט פאלן און זיך קארטשען מיט זיין גאנצן קערפער, און נאך יעדן אטאקע פלעגט ער דערציילן אז ער האט באקומען א נבואה פונעם מלאך גבריאל וואס גיבט אים איבער באנייאונגען איבער דעם וואס שטייט אין דער תורה. אויב עס וואלט נישט געווען טרויעריג, וואלט עס געווען לעכערליך - אז באזירט אויף אזעלכע זאכן גייען מענטשן מארדן און טוען די גרעסטע עוולות אויף דער וועלט, אן א שביב פון א ראיה. דארט איז עס אפילו נישט קיין קייט, דארט האט קיינער גארנישט געזען. ביי די קריסטן דערציילט מען כאטש אז מען האט געזען מופתים - און אויך דאס, ווי געזאגט, אפילו אויב עס איז אמת האבן מיר נישט קיין פראבלעם דערמיט - נאר די מעשיות הייבן זיך אן ביי עטליכע יחידים, און דאס אליין איז אבסורד.
ווידער אום, ווען מען רעדט פון מעמד הר סיני - רעדט מען פון זעקס הונדערט טויזנט מענטשן וואס האבן געזען אן התגלות אלוקית. און גיט אכט: ווען מען וואלט געקענט איינפלאנצן אזא מעשה למפרע, וואלטן סיי די קריסטן און סיי די מוסולמענער דאס געטאן, און געטענה'ט אז וואס אותו האיש האט געטאן און וואס מוחמד האט געטאן איז געווען פאר די אויגן פון הונדערטער טויזנטער. נאר מען קען נישט פלאנצן בדיעבד א מעשה וואס איז נישט געווען, ווייל מען וועט דאך גלייך פרעגן: וועלכע הונדערטער טויזנטער? מיין טאטע האט מיר אזוי נישט דערציילט, און פאר זיין טאטן האט מען אויך נישט דערציילט, און קיינער קען נישט די מעשה! און אויב איך דערצייל דיר וועגן א זאך וואס איז פארגעקומען פאר די אויגן פון הונדערטער טויזנטער און קיינער לייקנט מיר נישט אפ - איז א סימן אז אזוי איז טאקע געווען. אויב אזוי איז דער ערשטער גליד פון אידאנטום גאר שטארק. און אפילו אויב מען וועט זאגן אז היינט זענען נאר דא פופצן מיליאן גלויביגע - רוף עס צען טאן, אבער צען טאן וואס האלטן זיך לענגאויס דער גאנצער ליניע; בעת ביי זיי איז אפילו איין קילא נישטא, ווייל דער אנהויב פון דער קייט איז פגומ'דיג.
און די זעקס הונדערט טויזנט זענען בלויז די מענער פון צוואנציג ביז זעכציג יאר. מיר האבן מקובל אז ביי יציאת מצרים זענען געווען צום ווייניגסטנס פינף מיליאן מענטשן; דער ערב רב איז ארויפגעגאנגען מיט זיי, טאפלט ווי די יוצאי מצרים. ווען מען רעכנט צו די קינדער אונטער צוואנציג און די זקנים איבער זעכציג, קומט מען אן צום ווייניגסטנס - ווי די ווערטער פונעם חפץ חיים - צו פינף מיליאן מענטשן, און מסתמא נאך פיל מער. פאר די אויגן פון מיליאנען איז געווען די התגלות, פאר די אויגן פון מיליאנען איז דער ים געשפאלטן געווארן. אזעלכע זאכן קען מען נישט אויסטראכטן און פלוצלונג אנהייבן דערציילן אינמיטן דער היסטאריע. און איך פרעג מיין טאטן: פון וואו ווייסטו אז עס איז געווען מעמד הר סיני און מתן תורה? זאגט ער מיר: פון מיין טאטן, ביים ליל הסדר האט ער מיר דערציילט. און זיין טאטע פון זיין טאטן, און זיין טאטע פון זיין טאטן. ווען האבן זיי דען באשלאסן אויפצושטעלן אן ארגאניזירטן שקר און אים איבערגעבן פאר די קינדער, און יעדער זאל עס אננעמען? נאר זיכער אז די דאזיגע קבלה איז א קבלה אמיתית.
און וואס זאגט אונז די דאזיגע קבלה? "פעל פעלת בימיהם". זאגט דער מלבי"ם: א "מעשה" איז אינעם גדר פון טבע, אבער "לפעול פועל" איז א חידוש וואס איז העכער דעם וועג פון טבע, אויף אן אופן פון א נס. דו האסט געטאן זאכן וואס זענען העכער דעם טבע: קריעת ים סוף, מכות מצרים, מתן תורה, וואסער פונעם שטיין, ענני כבוד. אבער דאס אלעס איז געווען "בימיהם", "בימי קדם" - בעת אין אונזער צייט זעען מיר נישט די דאזיגע פעולות און די דאזיגע ניסים, און מיר קוקן ארויס און ווילן שוין זען די גאולה.
אַתָּה יָדְךָ גּוֹיִם הוֹרַשְׁתָּ וַתִּטָּעֵם תָּרַע לְאֻמִּים וַתְּשַׁלְּחֵם׃ - דו מיט דיין האנט האסט פארטריבן פעלקער און זיי [ישראל] איינגעפלאנצט, דו האסט צובראכן לאומות און זיי פארטריבן.
דער אבן עזרא שרייבט דא: "משפט העברים לחסר הבי"ת" - דאס הייסט דער דרך פון לשון הקודש אז אפטמאל דארף שטיין א בי"ת און זי פאלט ארויס. אויך דא, כאטש עס שטייט "אתה ידך גוים הורשת", איז די כוונה כאילו עס שטייט "אתה בידך", מיט דיין כוח און מיט דיין קלאפ.
דער מלבי"ם ערקלערט: אזוי ווי דו האסט פארטריבן די פעלקער כדי דארט איינצופלאנצן כלל ישראל - דאס הייסט דער הקדוש ברוך הוא האט אויסגערייניגט פון דארט די שבעה עממים כדי אריינצוברענגען עם ישראל - האסטו דאס נישט געטאן דורך אן אמצעי, נישט דורך א מלאך און נישט דורך די סדרים פונעם טבע, נאר דו אליין און מיט דיין האנט האסט "גוים הורשת", און פאר וואס? "ותטעם" - כדי איינצופלאנצן ישראל אין לאנד. און א צווייטע זאך, עס איז אין דעם אויך געווען א שטראף פאר דער רשעות פון די גוים אליין, און אויף דעם ווערט געזאגט "תרע לאמים" - דו האסט געוואלט ברענגען שלעכטס אויף זיי צוליב זייערע שלעכטע מעשים. קומט אויס אז עס זענען דא געווען צוויי טעמים: סיי אונז מנחיל צו זיין דאס לאנד, און סיי אז די לאומים זאלן צאלן א פרייז פאר זייערע מעשים. און דורך דעם "ותשלחם" - האסטו זיי פארטריבן פונעם לאנד, ווי עס שטייט "כי מרשעת הגוים האלה ה' מורישם מפניך ולמען הקים את השבועה". צוויי פייגל מיט איין שטיין: סיי די גוים באקומען זייער פארדינטן עונש, און סיי ישראל באקומען דאס צוגעזאגטע לאנד.
וואָס עס שטייט "אתה ידך" קומט, זאָגט דער מלבי"ם, לאפוקי שליח - נישט דורך קיין שליחים, נאָר דו מיט דיין אייגענער האַנט אַליין. און בנוגע דעם חילוק צווישן "גוים" און "לאומים", חזרט דאָס דער מלבי"ם איבער עטלעכע מאָל: "גוי" איז מצד דעם קיבוץ, און "לאום" איז מצד דער דת. יעדע גרופּע מענטשן וואָס פאַראייניקט זיך צוזאַמען הייסט אַ גוי, אַפילו אַ שבט אין אַפריקע וואָס האָט נישט קיין דת און קיין נימוסים, און האָט נישט קיין באַזונדערע געזעצן און קיין פעסטע רעגירונג - אַ צונויפקום פון אַ פאָלק הייסט אַ גוי. אָבער אָרגאַניזירטע פעלקער, וואָס האָבן אַ רעגירונג, געזעצן, נימוסים און אַ באַזונדערע דת לויט וועלכער זיי פירן זיך - ווי די פעלקער פון אייראָפּע - הייסן לאומים. און די לאומים האָט דער אויבערשטער פיינט צוליב זייערע דתות, זייערע הנהגות און זייער עבודה זרה, און דעריבער שטייט "תרע לאמים", ווייל יענע פעלקער זענען געווען עובדי אלילים.
און דאָס וואָס שטייט "תרע לאמים" קען מען ערקלערן אויף צוויי אופנים, זאָגט דער מלבי"ם: אָדער אַז דער למ"ד איז אַ למ"ד הידיעה - "לאמים" אַזוי ווי "האומות", און דעמאָלט איז דאָס איינע פון די אותיות השימוש בכ"ל"ם (באומים, לאומים, מאומים, כאומים), וואָס זענען נישט קיין חלק פונעם שורש; אָדער אַז "לאמים" איז מלשון לאום, און די כוונה פונעם פסוק איז "תרע ללאמים", און עס איז אַראָפּגעפאַלן דער למ"ד - פּונקט ווי עס איז אַראָפּגעפאַלן דער בי"ת פון "בידך" (וואָס עס שטייט בלויז "ידך"), אַזוי אויך איז אַראָפּגעפאַלן דער למ"ד. און דאָס איז נישט קיין זעלטענע זאַך אין לשון הקודש, ווי דער אבן עזרא זאָגט "משפט העברים" - אַזוי איז דער שטייגער אין לשון הקודש.
כִּי לֹא בְחַרְבָּם יָרְשׁוּ אָרֶץ וּזְרוֹעָם לֹא־הוֹשִׁיעָה לָּמוֹ כִּי־יְמִינְךָ וּזְרוֹעֲךָ וְאוֹר פָּנֶיךָ כִּי רְצִיתָם׃ - וואָרום נישט מיט זייער שווערד האָבן זיי געירשנט דאָס לאַנד, און זייער אָרעם האָט זיי נישט געהאָלפן, נאָר דיין רעכטע האַנט און דיין אָרעם און דאָס ליכט פון דיין פּנים, ווייל דו האָסט זיי געוואָלט.
איצטער ערקלערט דער פסוק אַז די זאַך איז נישט געווען על פי טבע, נאָר ווי געזאָגט "אתה ידך גוים הורשת" - דו אַליין און נישט דורך שליחים און טבע. "כי לא בחרבם ירשו ארץ" - כלל ישראל וואָס זענען געקומען און האָבן געירשנט דאָס לאַנד, האָבן עס נישט געירשנט מיט זייער שווערד און זייער גבורה, "וזרועם לא הושיעה למו".
און וואָס איז דער אויסדרוק "זרוע"? זאָגט דער מלבי"ם: די האַנט ("יד") איז דער חלק נענטער צום עק, און דער אָרעם ("זרוע") איז דער העכערער חלק וואָס איז נענטער צום פּלייצע, און ער באַוועגט די האַנט. ווען אַ מענטש וויל רירן זיין האַנט באַוועגט ער דעם זרוע, און דורך דער באַוועגונג פונעם זרוע רירט זיך די האַנט (און אויך די גידים אינעם זרוע פירן די גידים פון דער האַנט). קומט אויס אַז דער זרוע איז תמיד דער ערשטער כוח, די ראשית התנועה. דעריבער, יעדער אָרט וואָס עס ווערט דערמאָנט זרוע ביים אויבערשטן - און אַזוי ערקלערט דער מלבי"ם אין נאָך פּלעצער - קומט דאָס צו זאָגן אַז אויך די התחלה, אויך די ראשית פון דער פעולה, איז פונעם אויבערשטן: פּונקט ווי דער זרוע איז די ראשית פון דער באַוועגונג פון דער האַנט, אַזוי האָט די זרוע השם דאָס געטאָן, דער אויבערשטער איז די ראשית צו אַלץ.
און פון דאַנען קומט דער חילוק: אַלע מעשים וואָס דער אויבערשטער טוט דורך דעם זכות פון כלל ישראל, און נישט בלויז מצד זיין רצון און סיבה יתברך אַליין, ווערן געזאָגט בלשון "ידו" - ווייל די זכותים זענען אונדזערע, כביכול אונדזערע מעשים האָבן געברענגט די באַוועגונג צו דער פעולה, און דעריבער הייסט דאָס אַ "יד". אָבער ווען די פעולה קומט בלויז דורך זיין רצון יתברך, אָן אונדזערע זכותים, ווערט זי געזאָגט בלשון "זרוע", ווייל דער זרוע איז די התחלה - אַז אויך די התחלה איז פון אים יתברך.
און דאָ קומט דער פסוק דיר זאָגן: נישט בלויז אַז זיי האָבן נישט געירשנט דאָס לאַנד מיט זייער שווערד, נאָר אויך מצד זייערע מעשים זענען זיי נישט געווען ראוי. עס איז דאָך אַ מפורשער פסוק אין דער תורה: "לא בצדקתך וביושר לבבך אתה בא לרשת את ארצם כי אם ברשעת הגוים האלה". מיינט נישט אַז עס איז צוליב אייערע זכותים, נאָר צוליב זייערע חובות. און דאָס איז "וזרועם לא הושיעה למו" - עס זענען דאָ נישט געווען קיין אייגענע זכותים, נאָר "כי ימינך וזרועך": סיי די פעולה און סיי די ראשית פון דער פעולה - אַלץ איז פון ימין השם. ימין השם איז תמיד אַן אויסדרוק אויף אַן הנהגה העכער דעם טבע, און שמאל איז אַן אויסדרוק אויף אַן הנהגה אינעם טבע; און די רעכטע האַנט איז די הנהגה וואָס טוט מופתים ונפלאות. און דאָס קומט דורך זיין זרוע, וואָס דאָס איז די בחינה פונעם חסד העליון, וואָס דער מלבי"ם דעפינירט: דער חסד וואָס קוקט בכלל נישט אויף קיין זכות, וואָס קוקט נישט צי מען איז יאָ ראוי צי נישט ראוי.
און עס זענען דעמאָלט נישט געווען קיין נסים נסתרים, נאָר "אור פניך" - עס האָט זיך אַנטפּלעקט דאָס ליכט פונעם אויבערשטן און עס זענען געשען נסים גלויים: אבני אלגביש פאַלן אַראָפּ פונעם הימל, "שמש בגבעון דום וירח בעמק אילון". דאָס איז געווען די בחינה פון ימין השם. און פאַרוואָס? "כי רציתם" - די סיבה איז געווען דער רצון העליון. און וואָס איז דער רצון העליון? אַזוי ווי מען פרעגט "פאַרוואָס?" און מען ענטפערט "אַזוי". דער רצון העליון איז תמיד אַן אויסדרוק אויף אַ זאַך וואָס מיר האָבן נישט קיין השגה דערין. און דעריבער אינעם זוהר און אין די דברי המקובלים, ווען מען וויל זאָגן אויף אַ פעולה וואָס דער הקדוש ברוך הוא האָט זי געטאָן פון זיך אַליין אָן קיין פריערדיקע סיבה, זאָגט מען "ברעותיה" - מיט זיין רצון. וואָס איז געווען די סיבה, וואָס איז געווען דער גורם, פון וועלכן זכות? ברעותיה, מיטן רצון פונעם בורא יתברך, און פרעג נישט קיין קשיות. עס איז נישטאָ קיין טעם צום רצון, זאָגט דער מלבי"ם; זיכער איז פאַראַן אַ טעם ביים בורא יתברך, אָבער מיר האָבן נישט קיין השגה פאַרוואָס זיין רצון איז אַזוי.
אַתָּה־הוּא מַלְכִּי אֱלֹהִים צַוֵּה יְשׁוּעוֹת יַעֲקֹב׃ - דו ביסט מיין קעניג, גאָט, באַפעל די ישועות פון יעקב.
נאכדעם ווי עס איז קלאר געווארן אז צו די פריערדיגע וואונדער האבן מיר נישט געהאט קיין אייגענע זכותים און מעשים טובים - "לא בצדקתך" - און דו ביסט אויך נישט געווען מחויב דאס צו טון צוליב דיין כבוד, ווייל דעמאלט, זאגט דער מלבי"ם, איז דיין נאמען נאך נישט געווען אנגערופן אויף זיי. ווארום די טענה אז דער אויבערשטער לייזט אונז אויס למען שמו, כדי זיין נאמען זאל נישט פארחלל'ט ווערן צווישן די פעלקער ווען כלל ישראל זענען געפלאגט און דערדרוקט, געהערט נאר ווען זיין נאמען איז אנגערופן אויף אונז; און אין יענע צייטן, "בימיהם בימי קדם", זענען זיי נאך נישט גערופן געווארן עם השם. אויב אזוי איז דאך א קל וחומר יעצט, ווען מיר ווערן שוין אנגערופן זיין פאלק און חבל נחלתו און דיין נאמען איז אנגערופן אויף אונז - זיכער אז דו וועסט שוינען דעם כבוד פון דיין נאמען. און וויבאלד "אתה הוא מלכי אלהים" און דיין נאמען איז אנגערופן אויף מיר, פאַסט אז "צוה ישועות יעקב" - זאלסט אונז מושיע זיין אזוי ווי בימי קדם.
בְּךָ צָרֵינוּ נְנַגֵּחַ בְּשִׁמְךָ נָבוּס קָמֵינוּ׃ - דורך דיר וועלן מיר שטעכן אונזערע פיינט, אין דיין נאמען וועלן מיר צעטרעטן די וואס שטייען אויף קעגן אונז.
און אפילו אויב מיר זענען נישט אויף דער ראוי'גער מדריגה אז דו זאלסט אונז ראטעווען מיט ניסים - כאטש "בך צרינו ננגח". אפילו אויב דו וועסט אונז נישט מאכן קיין ניסים אזוי ווי דעמאלט, ווען מיר האבן בכלל נישט געדארפט מלחמה האלטן, אזוי ווי דער אויבערשטער האט פארטומלט די פלשתים און אין נאך פעלער וואו דער הקדוש ברוך הוא האט געטון פאר אונז אויף א ניסימ'דיגן אופן - זאלסטו כאטש פירן א מלחמה וואס וועט אונז מושיע זיין בדרך הטבע. "צרינו" זענען די וואס פייניגן אונז בפועל, און זיי וועלן מיר דערשטעכן בך, מיט דיין הילף. און אויב דאס אויך נישט, אז דו זאלסט אונז אליין העלפן - "בשמך נבוס קמינו", שיק אונז א הילף אין דיין נאמען, דאס הייסט א מלאך וואס קומט בשם השם, אפילו אויב נישט דורך דיר ממש נאר בדרך הטבע און אויף מער ווייטערע וועגן, און דעמאלט וועלן מיר צעטרעטן די וואס שטייען אויף קעגן אונז. זאגט דער מלבי"ם: די "קמים" זענען הארבער ווי די "צרים" - די צרים טוען אונז ענג מאכן בפועל, און די קמים שטייען אויף ממש צו קעמפן קעגן אונז. אויב אזוי, זאלן מיר כאטש בשמך נבוס - אויב נישט אונזערע צרים, כאטש אונזערע קמים, די וואס קומען אונז אויסראטן אין א מלחמה.
און וואס מיינט "נבוס"? רש"י טייטשט: מיר וועלן צעטרעטן און צעטראטן אונזערע שונאים, אזוי ווי דער לשון "מתבוססת בדמיך", "תבוס נופת", "כגבורים בוסים בטיט חוצות" - א לשון פון טרעטן און צעטרעטן. און פון דעם קומט פשוט אויך דער אויסדרוק "תבוסה", אז ווען מען וויל זאגן א מפלה אין א מלחמה זאגט מען הבסנו את האויבים, דאס הייסט מיר האבן צעטראטן אונזערע פיינט.
כִּי לֹא בְקַשְׁתִּי אֶבְטָח וְחַרְבִּי לֹא תוֹשִׁיעֵנִי׃ - ווארום נישט אויף מיין פיילבויגן פארלאז איך מיך, און מיין שווערד וועט מיר נישט העלפן.
דער רד"ק ערקלערט אז דאס וואס מען ניצט דא א לשון יחיד איז א רייד פונעם כלל - די גאנצע אומה רעדט דא, און דאס איז נישט דוד וואס רעדט אויף זיך אליין. און דאס איז די כוונה פון די ווערטער: מיר פארלאזן זיך נישט ארויסצוגיין פון גלות מיט אונזער אייגענער קראפט און גבורה, נאר מיר שטיצן זיך אויף דיר און אויף דיין הילף.
דער מלבי"ם לייגט צו: עס קען נישט זיין אז דו זאלסט אונז איבערלאזן צום מקרה און צום טבע, אז מיר זאלן באזיגן די פיינט מיט אונזערע אייגענע כוחות, ווייל די זאך איז אוממעגליך סיי מצד הפועל און סיי מצד הפעולה. מצד הפועל - מצד דעם מענטש וואס טוט די פעולה - "לא בקשתי אבטח", מיר זענען נישט קיין געלערנטע אין מלחמה צו קעמפן מיט א פיילבויגן, און מיר האבן נישט דעם כח צו טון די דאזיגע פעולה. און מצד דער פעולה אליין, דער עצם ענין פון מלחמה און שלאכט - "וחרבי לא תושיעני". די שווערד איז ווי קעגנאיבער אונז; די שווערד פאַסט פאר עשו און קלעבט אויף אים, בעת פאר יעקב איז נישט געגעבן געווארן קיין ברית חרב נאר "תולעת יעקב" - זיין כח איז נאר אין זיין מויל; מה תולעת כוחה בפיה, אזוי אויך יעקב איז זיין כח נאר אין זיין מויל. אויב אזוי, זאגט דוד המלך, ווי אזוי מען זאל נאר נישט קוקן דערויף, נישט מצד הפועל און נישט מצד הפעולה איז פאראן א מעגליכקייט אז מיר זאלן זיך אליין העלפן, און דערפאר מוזן מיר זיך ווענדן דווקא צו דיר - אזוי ווי מיר האבן געזאגט אינעם פריערדיגן פסוק "בך צרינו ננגח בשמך נבוס קמינו". מצד זיך אליין האבן מיר נישט די דאזיגע מעגליכקייט.
דער מזמור הייבט אן מיט א גלות-תפילה וואס שטיצט זיך אויף דריי יסודות: דער כבוד פון השי"ת'ס נאמען זאל נישט פארחלל'ט ווערן, דער גרויסער חסד פונעם אויבערשטן צו די דערנידערטע, און די אמת'דיגקייט פון זיין צוזאג צו גאול'נען. ער בויט די בקשה אויף דער קבלת האבות - א זיכערע קבלה וואו עס איז נישט פאראן קיין שום ספק, ווארום "באזנינו שמענו" און "אבותינו ספרו לנו", און עלטערן וועלן נישט פאר'ירשנ'ען קיין ליגן פאר זייערע קינדער; און אין קעגנזאץ צו אנדערע גלויבנס וואס דער אנהויב פון זייער קייט איז וואקלדיג, הייבט זיך די קייט פון אונזער מסורה אן מיט אן התגלות פאר די אויגן פון מיליאנען. פון דער דאזיגער קבלה דערמאנט ער די ניסים העכער דעם טבע, "פעל פעלת", און די ירושה פונעם לאנד וואס איז נישט געקומען מיט דער שווערד און נישט מיט אונזערע זכותים, נאר מיט השי"ת'ס רעכטער האנט, זיין גבורה און דעם שיין פון זיין פנים, מיט א רצון עליון וואס מיר האבן דערין נישט קיין השגה. און פון דא נעמט זיך דער קל וחומר: אויב דעמאלט, ווען דיין נאמען איז נאך נישט געווען אנגערופן אויף אונז, האסטו אזוי געטון - על אחת כמה וכמה יעצט, ווען מיר ווערן אנגערופן דיין פאלק. און אויב מיר זענען נישט ראוי צו קיין אפענע ניסים, זאל כאטש זיין "בך צרינו ננגח בשמך נבוס קמינו", ווייל נישט אונזער פיילבויגן און נישט אונזער שווערד וועלן אונז העלפן, נאר דו אליין.