קאפיטל ל"ג גייט און איז מסביר די צוויי הנהגות מיט וועלכע דער קדוש ברוך הוא פירט זיין וועלט: די הנהגה פון אמת און אמונה, וואס דאס איז די פעסטע הנהגת הטבע וואס טוישט זיך נישט, און די הנהגה פון חסד, וואס דאס איז די הנהגת ההשגחה וואו דער אויבערשטער טוישט די סדרי הטבע לויט די מעשים פון די מענטשן. ווייטער אין קאפיטל ווייזט דוד המלך ווי די דאזיגע צוויי הנהגות זענען ניכר אין דער בריאה אליין: דער הימל שטייט אונטער דער קבועה'דיגער הנהגה, און די ערד אונטער דער הנהגה וואס טוישט זיך. פון דא גייען מיר ווייטער צום ביטול פון עצת הגוים קעגן דעם קיום פון עצת ה', און צו "אשרי הגוי אשר ה' אלקיו".
אֹהֵב צְדָקָה וּמִשְׁפָּט חֶסֶד יְהֹוָה מָלְאָה הָאָרֶץ׃ - ער האט ליב צדקה און משפט, מיט חסד פון גאט איז פול די ערד.
דא רעדט דער מלבי"ם וועגן דער הנהגה השגחית, וואו דער קדוש ברוך הוא שטעלט א השגחה און טוישט דעם טבע לויט אונזערע מעשים. און דאס איז מצד דעם וואס דער אויבערשטער האט ליב צדקה ומשפט: ווען די וועלט וואלט זיך געפירט בלויז לויט די חוקי הטבע, וואלט נישט מעגליך געווען מקיים צו זיין צדקה און משפט, ווייל די חוקי הטבע טוישן זיך דאך נישט און זיי מאכן נישט קיין חילוק צווישן א צדיק און א רשע. און דער אויבערשטער וויל געבן צדקה פאר די וואס טוען גוטס און משפט פאר די וואס טוען שלעכטס. פאר דעם איז נישט מעגליך זיך צו באגנוגענען מיט דער הנהגה פון אמת און אמונה וואס דאס איז די הנהגת הטבע, נאר מען דארף האבן די הנהגת החסד. און דאס איז דער טייטש: "חסד ה' מלאה הארץ" - היות דער אויבערשטער האט ליב צדקה ומשפט, מוז מען געבן פאר יעדן מענטש לויט זיינע מעשים, דעריבער איז די ערד פול מיט דער הנהגה פון חסד.
די דאזיגע הנהגה האט די כח איבערצודרייען און צו ענדערן דעם טבע לויט די מעשים פון די גוטע אדער די שלעכטע. "אם שמוע תשמעו אל מצוותיי - ונתתי מטר ארצכם", און להבדיל פון דעם "השמרו לכם פן יפתה לבבכם... ועצר את השמים ולא יהיה מטר". דאס איז נישט די פעסטע און קבועה'דיגע הנהגת הטבע, נאר די הנהגת החסד. און פון איר כח שפעט דער אויבערשטער אין יעדער צייט לויט די מעשים פון די בני אדם: האבן זיי געטאן גוטס - שפעט ער טובה, האבן זיי חלילה געטאן שלעכטס - שפעט ער פארקערט דערפון.
בִּדְבַר יְהֹוָה שָׁמַיִם נַעֲשׂוּ וּבְרוּחַ פִּיו כׇּל־צְבָאָם׃ - מיט דעם ווארט פון גאט זענען די הימלען געמאכט געווארן, און מיט דעם אטעם פון זיין מויל זייער גאנצע חיל.
איצט רעדט דער פסוק וועגן דעם וואס מיר האבן פריער געזאגט "ישר דבר ה'". די הימלען זענען באשאפן געווארן לויט קבועה'דיגע געזעצן וואס טוישן זיך נישט. דער הימל בכלל איז געווארן דורך א דיבור, און זייער גאנצער חיל - די שטערנס און די מאורות וואס זענען אויפגעהאנגען געווארן אינעם רקיע - זענען געווארן דורך "רוח פיו", וואס דאס איז ווייניגער ווי א דיבור, בלויז דער הבל וואס גייט ארויס פון מויל. דאס הייסט, אזוי ווייניג איז שוין געווען גענוג צו באשאפן דעם גאנצן צבא השמים.
און דער מלבי"ם לייגט צו א וואונדערבארע זאך: עס איז געווען אן אונטערשייד צווישן דער בריאה פונעם הימל און דער בריאה פון דער ערד. ווען דער אויבערשטער האט באשאפן דעם הימל אין ערשטן טאג, האט ער אין אים גארנישט געטוישט. די הימלען זענען געבליבן אזוי ווי זיי זענען געווען אן קיין שום ענדערונג. אפילו די מאורות זענען באשאפן געווארן אינעם ערשטן טאג צוזאמען מיט'ן הימל, און נאר דאס אויפהענגען זייערס איז געווען אינעם פערטן טאג, אבער געשאפן צו ווערן - איז שוין אלעס באשאפן געווארן אינעם ערשטן טאג. פארקערט אבער איז געווען ביי דער ערד: די וועלט איז באשאפן געווארן מיט צען מאמרות. דער ערשטער מאמר איז געווען ארויסברענגען אלעס פונעם רצון העליון מכח אל הפועל, וואס דער רמב"ן רופט אן דער ערשטער חומר היולי, די יצירה פונעם חומר בכללות, און אין דעם זענען די הימלען מיט זייערע באשטאנדטיילן שוין געווען פארענדיגט. ווידער די אנדערע ניין מאמרות - "ויהי" "ויהי" - זענען אלע געווען שינויים בלויז אויף דער ערד: "יהי אור", "תדשא הארץ", דאס זאמלען זיך פון די וואסערן, און אזוי ווייטער. דורך זיי האבן זיך די וואסערן צונויפגענומען און עס האט זיך באוויזן די יבשה, עס זענען ארויפגעגאנגען די דאמפן צום רקיע, און עס זענען באשאפן געווארן אלע באשעפענישן אויף דער ערד.
און דאס איז אויך מרומז אין ישעיהו קאפיטל מ"ה פסוק י"ח: "כי כה אמר ה' בורא השמים הוא האלקים יוצר הארץ ועושה הוא כוננה". ביים הימל שטייט "בורא" - איין בריאה יש מאין, און עס זענען מער נישט געווען אין אים קיין שינויים. און ביי דער ערד שטייט "יוצר" - ווייל יצירה מיינט אויסצוקנעטן און געבן א געשטאלט פון עפעס וואס איז שוין באשאפן געווארן יש מאין. ביי דער ערד איז געווען א פרישע יצירה נאך דער בריאה, און דער אויבערשטער האט צוגעלייגט תיקונים און געטוישט איין צורה צו א צווייטער; אבער ביים הימל איז מער נישט געווען קיין יצירה. דערפאר הערשט ביים הימל "ישר דבר ה'": זיי זענען קבוע, זיי טוישן זיך נישט, און דער אויבערשטער האט אויף זיי גארנישט צוגעלייגט.
כֹּנֵס כַּנֵּד מֵי הַיָּם נֹתֵן בְּאוֹצָרוֹת תְּהוֹמוֹת׃ - ער זאמלט איין ווי א וואַנט די וואסערן פונעם ים, ער לייגט אריין אין אוצרות די תהומות.
די ערד, אין פארגלייך צום הימל, איז נישט געבליבן אונטער דער קבוע'דיגער הנהגה פון אמת און אמונה, נאר "חסד ה' מלאה הארץ" - אן הנהגה פון השגחה אין וועלכער דער קדוש ברוך הוא ענדערט דעם טבע. און שוין בשעת איר באשאפונג האט דער אייבערשטער געענדערט אירע געזעצן. צום ביישפיל: דער נאטירלעכער געזעץ איז געווען אז דער יסוד המים זאל ארומנעמען דעם יסוד העפר, און דערפאר איז לכתחילה אלעס געווען וואסער - "ורוח אלוקים מרחפת על פני המים". דער ערשטער רצון העליון איז געווען אז די וואסערן זאלן ארומנעמען דעם גאנצן כדור הארץ, און דערנאך האט דער קדוש ברוך הוא געענדערט דעם דאזיגן געזעץ: "כונס כנד מי הים" - ער האט גענומען די וואסערן און זיי צוזאמגענומען ווי א נד, ווי א זאך וואס שטייט פעסט, פונקט ווי די וואסערן וואס זענען געשטאנען ביי יציאת מצרים.
און פארוואס ווערט דער ים אנגערופן "נד"? ערקלערן די מפרשים אז דער ים שטייט ווען ער האט א ברעג און א גרענעץ ארום זיך, און ער איז ווי א זייל וואס שטייט; און ווען דער קדוש ברוך הוא וואלט אוועקגענומען זיין גרענעץ, וואלט דער ים אויסגעבראכן און פארשוועמט אלעס. מיר זעען דאך היינט לענדער וואס האלטן ביים פארשווינדן - אינזלען וואס א טייל פון זיי איז שוין באדעקט געווארן מיט וואסער, גאנצע אייז-פעלדער אין אנטארקטיקע וואס הייבן אן צעגיין, און די גלאבאלע אנווארעמונג ברענגט אז עס זענען דא ערטער וואס מען ווייסט אז אין עטליכע יאר ארום וועלן זיי פארשווינדן און פארשוועמט ווערן. דער קדוש ברוך הוא האט געשטעלט א גרענעץ פארן ים, און אויב די מציאות וואלט געווען אז דער ים זאל זיך פארמערן, וואלט ער פארשוועמט און מיטגענומען אלעס. זעט מען דאך אז דער אייבערשטער האט געענדערט דעם חוק הטבע: ער האט איינגעזאמלט די וואסערן פונעם ים זיי זאלן שטיין ווי א נד און נישט צוריקקומען צו באדעקן די ערד. און "נותן באוצרות תהומות" - אז די וואסערן זאלן זיין איינגעהאלטן אינעם תהום אונטער דער ערד, און אויף דעם אופן זאל מען זען די יבשה.
נאך אן הסבר ברענגט דער מלבי"ם, אז דער משורר האט דא אויך מכוון געווען צו דעם וואס די התגלות פון דער יבשה איז געווארן דורכן מאמר "יהי רקיע בתוך המים". דער קדוש ברוך הוא האט קובע געווען א חוק אז די וואסערן זאלן ארויפגיין דורך דאמף צום רקיע, ווייל די לופט איז דאך גרינגער פונעם וואסער, און דורך דעם זענען געווארן די מים עליונים. עס איז באקאנט אז דער אייבערשטער האט אפגעטיילט צווישן מים עליונים און מים תחתונים. און אויך היינט איז באקאנט אז עס זענען פאראן קוגלען און שטערנס וואס זענען אינגאנצן אייז, בבחינת מים עליונים - אויסער דעם וואס מען רעדט וועגן מים עליונים אין קבלה'דיגע מושגים, רעדט מען דערפון אויך אויף א גשמיות'דיגן אופן.
און אמאל איז פאראן א רעגן וואס קומט פון די מים עליונים. הרב זמיר כהן ברענגט אין זיין ספר אז אמאל זענען פאראן מעטעאריטן, וואס זענען בעצם טיילן פון שטערנס און שטיינער פון כוכבים וואס דערגרייכן צום כדור הארץ. געווענליך ווען דער מעטעאריט גייט אריין אין דער אטמאספער ווערט ער פארברענט און צעפאלט און קומט נישט אן בשלימות, און דעמאלט זעט מען ווי א פאלענדער שטערן - פון דער גוואלדיגער היץ זעט ער אויס ווי א פאלענדער פייער-קוגל. עס זענען דא קראטערס אין אריזאנע און אין אנדערע ערטער וואס מען ווייסט אז זיי זענען געשאפן געווארן פון ריזיגע מעטעאריטן וואס זענען געפאלן אין א געוויסער צייט. און עס זענען אויך פאראן מעטעאריטן פון אייז, און ווען זיי קומען אריין אין כדור הארץ ווערן זיי פארוואנדלט אין וואסער - און דאס איז א מציאות פון רעגן וואס קומט אהער פון די מים עליונים.
קומט אויס אז דער אייבערשטער האט אפגעטיילט דאס וואסער פון דער יבשה, און רוב וואסער איז תלוי אינעם מאמר המלך אין דער לופט. און דאס איז "נותן באוצרות תהומות" - פון די תהומות האט ער זיי אריינגעלייגט אין אוצרות, און דאס איז דער רקיע. און דא האט דער קדוש ברוך הוא געפירט אן אנדערע הנהגה, אן הנהגה פון חסד: מיט דער גזירה פונעם אייבערשטן ווערט דער רעגן איינגעהאלטן, און מיט זיין גזירה פאלט ער אראפ, אלעס בהשגחה. און דאס אלעס מעשה ידיו מגיד הרקיע, און עס איז א תמידי'דיגע פעולה - "כונס", "נותן", אלעס איז לשון הוה, ווייל דאס גייט אן שטענדיג. און אין וואס איז דאס תלוי? אין דער הנהגה פון די בני אדם: טוסטו גוטס - וועט ער משפיע זיין גוטס, טוסטו שלעכטס - וועט זיין שלעכט. בעת וואס די הנהגה פון די הימלען איז א קבוע'דיגע, זי ענדערט זיך קיינמאל נישט, און איז כביכול נישט אנגעהאנגען אין דער הנהגה פון די בני אדם.
יִירְאוּ מֵיְהֹוָה כׇּל־הָאָרֶץ מִמֶּנּוּ יָגוּרוּ כׇּל־יֹשְׁבֵי תֵבֵל׃ - מורא זאלן האבן פונעם אייבערשטן די גאנצע ערד, פון אים זאלן ציטערן אלע באוואוינער פון דער וועלט.
דורך דער קבוע'דיגער הנהגה, דער נאטירלעכער הנהגה, "ייראו מה' כל הארץ": פון דעם וואס מען זעט אז דער אייבערשטער איז דער בורא פון אלעס, פארשטייט מען אז דאס איז נישט געווארן פון זיך אליין נאר עס איז דא א כח אלוקי וואס האט באשאפן די וועלט, און דאס ברענגט דעם מענטש צו מורא - ער זאל נישט טאן וואס עס גלוסט זיך אים, נאר פארשטיין אז עס איז דא א ג-ט פון אויבן. און דורך דער השגחה'דיגער הנהגה - "ממנו יגורו כל יושבי תבל".
און דער מלבי"ם ערקלערט דעם חילוק צווישן יראה און מגור: "יגורו" מיינט שטענדיג א פחד פון עפעס שלעכטס, ווי "גורו לכם", בעת וואס יראה קען זיין אויך נישט צוליב א שלעכטער זאך. און נאך א חילוק צווישן "ארץ" און "תבל": ארץ באציט זיך אויף דער גאנצער ערד בכלליות, אריינגערעכנט אויך אנטארקטיקע און דעם מדבר סהרה; בעת וואס תבל רעדט שטענדיג פון די באוואוינטע ערטער, מקומות הישוב. דערפאר: ביי דער השגחה'דיגער הנהגה, וואו עס זענען פאראן שינויים אינעם טבע לויט די מעשים פון בני אדם, "יגורו כל יושבי תבל" - די באוואוינער פון די ישובים וועלן מורא האבן טאמער וועלן פלוצלונג געשען קאטאסטראפעס, אומגליקן, צרות, צונאמי. ווי נאר עס איז דא אן הנהגה פון השגחה, ברענגט דאס דעם מענטש צו האבן א פחד טאמער וועט ער אפנייגן פונעם דרך און צאלן דערפאר א פרייז.
כִּי הוּא אָמַר וַיֶּהִי הוּא־צִוָּה וַיַּעֲמֹד׃ - ווארום ער האט געזאגט און עס איז געווארן, ער האט באפוילן און עס איז געבליבן שטיין.
קעגנאיבער "ייראו מה' כל הארץ" ווערט געזאגט "הוא אמר ויהי" - דער אויבערשטער האט געזאגט און באשאפן, און דאס איז אלעס. און קעגנאיבער "ממנו יגורו כל יושבי תבל" ווערט געזאגט "הוא ציווה ויעמוד": אויך דאס שטיין און עקזיסטירן פון דער ערד איז נישט אזוי ווי דער הימל וואס שטייט פון זיך אליין, וואס דער אויבערשטער האט אריינגעלייגט אין אים א חוק ולא יעבור און ער ציט זיך אזוי פון דעמאלט אויף אייביג. די ערד שטייט נישט פון זיך אליין - לויטן טבע וואלט דאך געדארפט זיין אז דאס וואסער זאל צודעקן די גאנצע ערד, נאר דער אויבערשטער האט באפוילן זי זאל שטיין, און ער האט געלייגט דעם זאמד פאר א גרענעץ צום ים, און ער גיט רעגן לויט די מעשים פון די מענטשן. און וויבאלד דער מענטש ווייסט אז אלעס איז מיט דעם באפעל פונעם אויבערשטן, און אין איין רגע קען דער אויבערשטער ענדערן זיין באפעל און זיין הנהגה און אלעס וועט זיך טוישן - דורך דעם וועלן אלע באוואוינער פון דער וועלט מורא האבן, טאמער וועט דער אויבערשטער אוועקנעמען זיין השגחה.
און דער מלבי"ם איז מדייק: "אמר" איז אן אמירה וואס איז חד פעמי און אויף א שעה - "הוא אמר ויהי", ער האט געזאגט און דער הימל איז געווארן. אבער ביי דער ערד שטייט "ציווה", און א ציווי איז א זאך וואס ציט זיך און האלט כסדר אן. אזוי ווי מיר האבן געזאגט "לעולם ה' דברך ניצב בשמים" - די אמירה עקזיסטירט שטענדיג און באשאפט די גאנצע מציאות יעדע רגע, און אין איין רגע ענדערט דער אויבערשטער די מציאות מיט זיין השגחה. און דערפאר קענען פארקומען שאדנס און מצבים וואס דער מענטש האט געהאפט אויף גוטס און עס איז נישט אזוי געווען, און די זאך אליין איז בגדר סכנה - און דורך דעם יגורו כל יושבי תבל.
יְהֹוָה הֵפִיר עֲצַת־גּוֹיִם הֵנִיא מַחְשְׁבוֹת עַמִּים׃ - דער אויבערשטער האט צעשטערט די עצה פון גוים, ער האט צונישט געמאכט די מחשבות פון פעלקער.
דא האט דער מלבי"ם א געוואלדיגן און הערליכן פשט, און קודם לאמיר פארשטיין די קשיא: לכאורה חזר'ט דער פסוק איבער דעם זעלבן ענין, בעת וואס לויטן מלבי"ם איז דאך נישט פאראן אין תנ"ך קיין שום זאך וואס חזר'ט זיך איבער סתם אזוי. "הפיר" קעגן "הניא", "עצה" קעגן "מחשבה", "גוים" קעגן "עמים" - דער זעלבער זאץ מיט דריי אנדערע אויסדרוקן, און דאס פאדערט א ביאור.
דער יסוד פון די זאכן: הקדוש ברוך הוא פירט די וועלט מיט א באזונדערער השגחה, און דערפאר אין ענינים וואס דער אויבערשטער וויל מצד זיין חכמה ארויסברענגען מכח אל הפועל, טוט ער מבטל זיין די עצה פון די גוים און זייערע מחשבות, און פירט אויס אלעס לויט זיינע פלענער. די מחשבות און עצות פון מענטשן קענען גארנישט אויפטון צו מבטל זיין די עצה פונעם אויבערשטן.
און וואס איז אן "עצה" און וואס איז א "מחשבה"? די עצה איז די תכלית וואס מען וויל דערגרייכן - דער ענדגילטיגער ציל, וואס וויל איך עס זאל זיין צום סוף. און די מחשבות זענען די מיטלען וואס פירן צו דער תכלית. צום ביישפיל: די תכלית איז צו וואוינען דא; די מיטלען זענען צו קויפן דעם שטח, ברענגען דעם קבלן, ברענגען די מאטעריאלן און אנהייבן בויען. די עצה איז דאס וואס מען וויל עס זאל זיין צום סוף, און די מחשבה איז וויאזוי ארויסצוברענגען די זאך מכח אל הפועל.
און נאך א חילוק: "מניא" מיינט אז די זאך זאל בכלל נישט חל זיין מעיקרא, ווי "ואם הניא אביה אותה"; בעת וואס "מפיר" מיינט אז די זאך איז שוין חל געווארן און מען דארף עס יעצט מפר זיין און מבטל זיין. און נאך מער: "עם" איז א העכערע מדרגה ווי "גוי". א גוי מיינט בלויז א צוזאמעננעמונג און א קיבוץ פון מענטשן, אבער אן עם איז שוין אן ארגאניזירטע מלוכה און אן אויסגעשטעלטע הנהגה.
און יעצט זעט ווי הערליך דאס איז, אז די מליצה דא גייט אויפן אופן פון "לא זו אף זו": דער אויבערשטער האט מפר געווען די עצה פון די גוים - די תכלית וואס דער גוי פלאנט אויסצופירן, און דאס ביי די גוים וואס זענען אויף א נידעריגערער מדרגה. און נאך מער פון דעם: דער אויבערשטער האט אפילו מניא געווען, וואס הניא מיינט אז די זאך זאל אפילו נישט אנהייבן חל צו זיין, און אפילו די מחשבה, וואס איז בלויז די מיטלען ארויסצוברענגען די זאך מכח אל הפועל, און אפילו ביי די עמים - די מתוקנ'דיגע און חשוב'ע אומות. אויך ביי זיי לאזט הקדוש ברוך הוא אפילו נישט צו דעם אנהייב פון דער מחשבה. כפתור ופרח.
און דער רד"ק שטעלט זיך דא אויף א קשיא: גוים זענען דאך א סך, וואלט דאך לכאורה געדארפט שטיין "עצות גוים", טא פארוואס שטייט "עצת גוים" בלשון יחיד? נאר דאס קומט דיר לערנען, אז אפילו ווען אלע פעלקער וועלן זיין באחת בעצה אחת - וועט דער אויבערשטער צושטערן זייער עצה, אזוי ווי עס שטייט "כל הגוים כאין נגדו". אפילו אויב אלע גוים וועלן זיך פאראייניגן און באשליסן צו לייזן דעם אידישן פראבלעם, וועט הקדוש ברוך הוא צושטערן זייער עצה און עם ישראל וועט בלייבן לעולם ועד. אפילו איין איינציגע עצה פון אלע גוים אינאיינעם וועט נישט באשטיין.
עֲצַת יְהֹוָה לְעוֹלָם תַּעֲמֹד מַחְשְׁבוֹת לִבּוֹ לְדֹר וָדֹר׃ - די עצה פונעם אויבערשטן וועט אויף אייביג באשטיין, די מחשבות פון זיין הארץ אויף דורות דורות.
דער אבן עזרא זאָגט אַז דער פּסוק איז מכוון קעגן דעם פֿריִערדיקן: "עצת ה'" קעגן דער "עצת גוים" וואָס וועט בטל ווערן, און "מחשבות לבו" קעגן די "מחשבות עמים" וואָס וועלן בטל ווערן. די עצת השם און מחשבות לבו, זיי זענען די וואָס וועלן בלײַבן שטיין, לעולם און לדור ודור. און אויך דאָ קומט דער מלבי"ם מסביר זײַן דעם חילוק צװישן "עצת ה'" ביז "מחשבות לבו", און צװישן "לעולם תעמוד" ביז "לדור ודור".
עצת ה' איז דער תכלית וואָס איז געוואָלט פֿאַר אים יתברך, און יעדע תחבולה וואָס מען וועט טאָן כּדי צו ענדערן דעם אָריגינעלן פּלאַן וועט גאָרנישט העלפֿן. און נישט נאָר דאָס, נאָר אויך מחשבות לבו - די מיטלען דורך וועלכע דער אויבערשטער ברענגט אַרויס די עצה מכוח אל הפועל - וועט מען נישט קענען מבטל זײַן. מען וואָלט געקענט מיינען: סוף־כּל־סוף וועט די עצת השם מקוים ווערן, אָבער דעם וועג ווי אַזוי זי זאָל אויסגעפֿירט ווערן קען מען ענדערן. אויף דעם זאָגט דער פּסוק אַז ס'איז נישט אַזוי; אויך דער וועג ווי אַזוי דער אויבערשטער האָט באַשלאָסן אויסצופֿירן זײַן רצון וועט נישט בטל ווערן.
און וואָס איז דער חילוק צװישן "לעולם" ביז "לדור ודור"? דער מלבי"ם האָט שוין מבאר געווען אין עטלעכע ערטער אַז "לעולם" מיינט אַ צײַט וואָס איז נישט צעטיילט - אָן קיין חילוק פֿון צײַטן און אָן שום שינוי; בעת "לדור ודור" איז אויך אַן אייביקע צײַט, נאָר זי צעטיילט זיך און ענדערט זיך לויט די דורות. ביידע זענען אויף תמיד, נאָר איינס איז אָן קיין שינוי און דאָס צווייטע ענדערט זיך לויטן מצב פֿון יעדן דור ודור.
דערפֿאַר: עצת השם - דער תכלית, וואָס דער אויבערשטער וויל ס'זאָל זײַן צום סוף, למשל וואָס וועט זײַן מיט בני אדם ביים סוף פֿון אַלע דורות - "לעולם תעמוד", אָן קיין שינוי און אָן אַן איינטיילונג אויף דורות. בעת מחשבות לבו, וואָס דאָס זענען די מיטלען אַרויסצוברענגען די עצה לפועל, זיי ענדערן זיך טאַקע לויטן דור: "לדור ודור", לויטן מצב פֿונעם דור - צי אַ דור שכולו זכאי צי אַ דור שכולו חייב.
און אַזוי געפֿינען מיר אויך בײַם ענין פֿון גוג ומגוג, ווי מיר האָבן גערעדט אין די שיעורים אין תנ"ך אין די נבואות פֿון יחזקאל און די נבואות פֿון זכריה, אַז עס זענען דאָ צוויי וועגן: אַ וועג וווּ עס וועט חלילה זײַן אַ שאָדן פֿאַר כּלל ישראל, און אַ וועג וווּ זיי וועלן גאָרנישט געשעדיקט ווערן. דאָס איז "לדור ודור". דער סך־הכּל און דער ענדגילטיקער רעזולטאַט - ביאת המשיח, די גאולה השלמה און עולם הבא - וועט זיך נישט ענדערן, און דאָס איז בגדר "לעולם". אָבער ווי אַזוי עס וועט צוגיין: מיט יסורים און בחימה שפוכה, צי מיט חסד און שלום - דאָס ענדערט זיך פֿון דור צו דור און איז תלוי אין אונדזערע מעשים. משיח וועט סוף־כּל־סוף קומען; מיט וועלכע מיטלען - דאָס ווענדט זיך אין דיר. און דערפֿאַר "מחשבות לבו לדור ודור": די עצה ענדערט זיך נישט, און די מחשבות קענען זיך ענדערן לויטן מצב פֿונעם דור.
אַשְׁרֵי הַגּוֹי אֲשֶׁר־יְהֹוָה אֱלֹהָיו הָעָם בָּחַר לְנַחֲלָה לוֹ׃ - וואויל איז דעם פֿאָלק וואָס דער אויבערשטער איז זײַן גאָט, דאָס פֿאָלק וואָס ער האָט אויסגעקליבן פֿאַר זיך פֿאַר אַ נחלה.
דער מלבי"ם איז מסביר אַז "הגוי" דאָ מיינט סיי וועלכע פֿאָלק, און נישט דווקא עם ישראל: וואויל איז יעדן פֿאָלק וואָס גלייבט אין עבודת השם. און מיר האָבן שוין גערעדט מער ווי איין מאָל אַז די תורה איז אַן אוניווערסאַלער מעסעדזש, און מען טאָר נישט מאַכן דעם טעות צו מיינען אַז דער קדוש ברוך הוא האָט נאָר אַן ענין מיט עם ישראל אַליין. נאָך לאַנג פֿאַר עם ישראל זענען געגעבן געוואָרן שבע מצוות בני נח, וואָס זיי זענען אָנווײַזונגען פֿאַר אַלע אומות העולם. און ווען די מענטשן פֿון דור המבול האָבן געזינדיקט - נאָך פֿאַר עם ישראל - האָט דער קדוש ברוך הוא געברענגט אויף זיי דעם מבול; און די מענטשן פֿון סדום - האָט ער זיי איבערגעקערט; און די מענטשן פֿון נינוה - "עוד ארבעים יום ונינוה נהפכת", און דאָס איז שוין געווען נאָך מתן תורה. דער קדוש ברוך הוא האָט אויך אַ שייכות צו די אומות, און זיי זענען מחויב אין שבע מצוות בני נח און צו דערקענען דעם אויבערשטן, לויט זייער מדרגה: נישט צו שילטן דעם אייבערשטנס נאָמען, נישט צו דינען עבודה זרה (און בשיתוף איז זיי מותר), אויפֿשטעלן דיינים, נישט צו גזל'ען, נישט קיין עריות און נישט צו מאָרדן.
און אגב, ס'איז דאָ הײַנט אין חוץ לארץ גאַנצע קהילות פֿון שומרי שבע מצוות בני נח. פֿאַראַן מאָל אַז אַ גאַנצע קהילה צוזאַמען מיט זייער גלח האָט פֿאַרלאָזט די פֿאַנטאַזיעס וועגן אותו האיש און אַלע יענע הבלים, און זיי דערקענען דעם בורא עולם און פֿאַרשטייען אַז עם ישראל איז דער תכלית און דער ציל, און אַז זייער תפֿקיד איז צו היטן שבע מצוות. ס'איז געווען אַזעלכע וואָס האָבן אַפֿילו געוואָלט זיך מגייר זײַן, און גדולי ישראל האָבן זיי געזאָגט אַז זיי דאַרפֿן זיך נישט מגייר זײַן, ווײַל מיר זוכן נישט קיין מאַסן־גיורים - "קשים גרים לישראל כספחת" - נאָר זיי זאָלן בלײַבן אין זייער קהילה און אויפֿשטעלן אַ קהילה פֿון שומרי שבע מצוות בני נח. און רבנים קומען צו זיי דרש'ענען און זיי אויסלערנען די הלכות פֿון שבע מצוות בני נח, און דאָס איז נישט קיין פשוט'ע זאַך, ווײַל דאָס זענען הלכות וואָס מען טוט זייער ווייניק עוסק זײַן אין זיי, היות זיי זענען בײַ אונדז נישט קיין הלכה למעשה, און ס'איז נישט פֿאַראַן אויף זיי ברייטע שמועסן אין די שו"ת ספרים. און דאָך קומען אַהין רבנים און געבן שיעורים ווי אַזוי זיי דאַרפֿן זיך פֿירן אַלס אַ קהילה פֿון בני נח.
"אשר ה' אלוהיו" - מיר האָבן שוין מסביר געווען אַז יעדער לשון פֿון "אלוה" מיט אַ יחוס, ווי למשל "אלוהי" און "אלוהיך", ווײַזט אויף השגחה פרטית. וואויל איז דעם גוי וואָס דער אויבערשטער ווערט מיוחס צו אים אויף אַ פּריוואַטן אופֿן, אַז ער היט די מצוות וואָס באַלאַנגען צו אים און דער אויבערשטער איז זײַן גאָט אויף אַ פּערזענלעכן אופֿן - וואויל איז אים, ווײַל ער איז מושגח פֿונעם אויבערשטן.
און אויסער דעם פֿירט דוד המלך אויס: "העם בחר לנחלה לו" - על אחת כמה וכמה עם ישראל, וואָרעם "עם" איז תמיד אין אַ העכערער מדרגה פֿון "גוי". דער גוי האָט די מעגלעכקייט אויסצוקלײַבן אינעם אויבערשטן, אָבער דער אויבערשטער האָט אים נישט אויסדערוויילט; בעת עם ישראל, נישט נאָר וואָס מיר האָבן געזאָגט "רצוננו לראות את מלכנו" און האָבן מקבל געווען אויף זיך "נעשה ונשמע", נאָר אויך דער אויבערשטער פֿון זײַן זײַט האָט אונדז אויסגעקליבן צו זײַן פֿאַר אים אַן עם סגולה. און צוליב דעם וועלן מיר זיכער זוכה זײַן צו השגחה פרטית און צו נפלאות'דיקע נסים. וואויל איז צו די וואָס דער קדוש ברוך הוא האָט זיי אויסגעקליבן צו זײַן פֿאַר אים אַ נחלה.
דער קאפיטל שטעלט פאר אונז צוויי הנהגות: די קבועה'דיגע הנהגת הטבע, אין וועלכער די הימלען זענען באשאפן געווארן בדבר ה' און זענען קיינמאל נישט געביטן געווארן, און די הנהגת החסד והשגחה, אין וועלכער דער אויבערשטער האט געביטן די ערד - איינגעזאמלט די וואסערן פונעם ים ווי א מויער און אריינגעלייגט די תהומות אין שפייכלערס - און גייט אן צו מאכן אין איר ענדערונגען שטענדיג לויט די מעשים פון בני אדם. פון דער ערשטער הנהגה קומט ארויס יראה, און פון דער צווייטער קומט מגור און פחד העונש, ווייל "הוא ציווה ויעמוד" - אן אנגייענדער באפעל וואס קען זיך אין איין רגע בייטן. און פונקט ווי דער אויבערשטער איז מפר די עצת הגוים און שטערט אפילו די מחשבות פון די חשוב'ע פעלקער, אזוי שטייט זיין אייגענע עצה - די תכלית - אויף אייביג אן קיין שום ענדערונג, און די מחשבות לבו, וואס זענען די אמצעים, טוישן זיך לדור ודור לויט אונזערע מעשים: די גאולה וועט זיכער קומען, און אויף וועלכן אופן זי וועט קומען איז תלוי אין אונז. און העכער אלעס: וואויל איז יעדן פאלק וואס דער אויבערשטער איז זיין אלוקים, און וואויל איז דעם פאלק וואס דער הקדוש ברוך הוא האט אויסגעוועלט אלס א נחלה פאר זיך.