קאפיטל ל"ג אין תהלים איז לויטן מלבי"ם א דירעקטער המשך צום פריערדיגן מזמור. אינעם פריערדיגן מזמור האבן מיר געזען אז ס'איז געווען א הונגער, און די מתפללים זענען געהאלפן געווארן און דער קדוש ברוך הוא האט זיי געראטעוועט פונעם הונגער דורך רעגן; דער רעגן איז געקומען ווי א פארפלייצונג און האט זיי דערמיט אויך געראטעוועט פון די שונאים וואס זענען געקומען קעגן זיי. דא, אין אונדזער מזמור, קומט דוד המלך אונדז לערנען ווי אזוי דער קדוש ברוך הוא פירט זיין וועלט מיט צוויי ערליי הנהגות: די הנהגה הטבעית, וואס איז לויט קבועה'דיגע געזעצן וואס טוישן זיך נישט, און די הנהגה ההשגחית, וואס איז אן אויסדרוק פון זיין השגחה יתברך און איז תלוי אין די מעשים פון די בני אדם - טוט מען גוטס, פירט ער זיי לטובה; טוט מען חלילה שלעכטס, פארקערט. און בפרט וועט ער אונדז דא מסביר זיין די ידיעת ה' און זיין השגחה אויף זיינע באשעפענישן, און ווי אזוי ס'איז די השגחה אויף יראי ה' און חושבי שמו.
רַנְּנוּ צַדִּיקִים בַּה', לַיְשָׁרִים נָאוָה תְהִלָּה׃ - זינגט מיט פרייד, צדיקים, צום אייבערשטן, פאר די ישרים פאסט א לויבגעזאנג.
ביים סוף פונעם פריערדיגן מזמור שטייט: "שמחו בה' וגילו צדיקים והרנינו כל ישרי לב" - פאר די צדיקים איז געזאגט געווארן שמחה, און פאר די ישרים איז געזאגט געווארן רינה. ערקלערט דער מלבי"ם אז די ישרים זענען אויף א העכערער מדרגה ווי די צדיקים. דער צדיק איז אן עובד ה' און טוט די מעשים פון צדק בפועל, אבער ער האט נאך אלץ אן אינעווייניגסטע מלחמה; ער האט נאך נישט גענצליך מנצח געווען דעם קאמף, נישט מצד אמונות ודעות און נישט מצד דעם קאמף מיטן יצר און תאוות. דער ישר לעומת זה האט שוין גארנישט קיין שום נטיה - ער איז מדבק אינעם אייבערשטן אויף אן אבסאלוטן אופן, "לבי חלל בקרבי", ער האט נישט קיין שום מאבקים אין אמונה און ער האט נישט קיין שום התמודדות מיט תאוות, ער גייט שוין אין א גראדן וועג. דערפאר זענען די צדיקים בגדר שמחה, וואס דאס איז א שמחה אין הארצן, בעת וואס די ישרים זענען בגדר רינה, וואס דאס איז א העכערע מדרגה און איז נישט בלויז אין הארצן נאר רינה בפועל מיט געזאנג.
יעצט קומט דוד און זאגט: זע וואס ס'טוהט אויף די השגחת ה' אויף די ערליכע מענטשן און עובדי ה'. דער אייבערשטער משגיח אויף די צדיקים, און זיי וועלן שטייגן און דערגרייכן צו דער מדרגה פון די ישרים - און דערפאר "רננו צדיקים בה'". פריער האבן מיר געזאגט אז די רינה געהערט צו די ישרי לב, און דא זאגט ער דיר אז די צדיקים אליין וועלן זיך דערהייבן צו א העכערער מדרגה און וועלן אויך זיין בגדר מרננים, נישט בלויז בגדר שמחים.
"לישרים נאוה תהילה" - אויך די ישרים האבן זיך דערהויבן צו א העכערער מדרגה, און זיי וועלן זיך רימען אינעם אייבערשטן. און דער מלבי"ם טייטשט דעם לשון אויף צוויי אופנים: איינס, אז היות זיי האבן משיג געווען בקביעות די דביקות אין אים יתברך און דעם אמת, און זיי זענען דערווייטערט פון תאוות, פאסט פאר זיי און ס'איז שיין פאר זיי צו פארציילן די תהילות ה', ווייל זיי האבן דאס דאך באמת משיג געווען און דערגרייכט. און דאס צווייטע, אז פאר די ישרים אליין קומט דער שבח און לויב - עס קומט זיך זיי תהילה פארן משיג זיין דעם דרך פון אמת און יושר.
הוֹדוּ לַה' בְּכִנּוֹר, בְּנֵבֶל עָשׂוֹר זַמְּרוּ לוֹ׃ - דאנקט צום אייבערשטן מיט א כינור, מיט א הארף פון צען סטרונעס זינגט צו אים.
דער מלבי"ם ערקלערט אז די דלתות פונעם פסוק זענען מקביל, דאס הייסט פיר זאצן וואס דער המשך פונעם ערשטן איז אינעם דריטן זאץ אינעם קומענדיגן פסוק, און דער המשך פונעם צווייטן אינעם פערטן זאץ. די הודאה צום אייבערשטן דא איז אויף דער הנהגה הטבעית - אן אויסגעשטעלטע הנהגה פון ששת ימי בראשית וואס ס'איז נישט פארגעקומען אין איר קיין שום שינוי, א קבועה'דיגע הנהגה דורכאויס אלע דורות, "הוא ציוה ויעמוד", און אזוי וועט זי בלייבן אויף אייביג. אויף דעם זאגט דוד המלך אז מען דארף דאנקען דעם אייבערשטן מיט א כינור; און אויף די גבורות פונעם קדוש ברוך הוא - מיט א נבל עשור.
און וואס איז דער חילוק צווישן זיי? דער כינור באצייכנט דעם יחס פון די עולמות איינע צום צווייטן - זה לזה. (אגב, אינעם געדרוקטן מלבי"ם שטייט "ז' ל' ל'", און דאס איז א טעות; עס דארף צו זיין "ז' ל' ז'" - ראשי תיבות פון "זה לזה". היינט זענען דא די כתבי יד פונעם מלבי"ם, אפגעכאפט אויף א הויכן קוואליטעט, און נישט איינמאל ווען דער לשון איז נישט פארשטענדליך אדער ס'איז דא א געפיל פון א דרוק-טעות, קוקט מען אריין אינעם ארגינעלן כתב יד און מען זעט פונקטליך וואס דער מלבי"ם האט געשריבן און וואו די דרוקערס האבן זיך פארגרייזט ביים מפענח זיין.) דער כינור שטעלט פאר דעם שייכות פון די עולמות זה לזה, וואס זיי זענען אויסגעשטעלט לויט די געזעצן פון מוזיק, אזוי ווי דער ענין פון "ברון יחד כוכבי בוקר ויריעו כל בני אלוקים". דער מלבי"ם ערקלערט אז די עולמות זענען ווי קוילן, און די קוילן זענען ווי פארבינדן מיט שטריקלעך צום צענטער, צו דער וועלט; און די דאזיגע פעדימער זענען ווי סטרונעס פון א כינור - אלע אין איין הארמאניע פירן אויס דעם רצון פונעם בורא יתברך.
און דער נבל עשור איז מכוון קעגן די גלגלים, וואס די קדמונים האבן זיי געציילט פאר צען. און לאמיר מסביר זיין דעם מושג פון "גלגלים": די כוכבי לכת דרייען זיך אין זייערע מסלולים און גייען נישט אוועק, כאטש לכאורה מכוח האינרציה וואלטן זיי געדארפט אנטלויפן אויסנווייניג - אזוי ווי א קנעדעלע אדער א קוגל וואס מען דרייט אינעווייניג אין א רונדעכיגן טאפ, וואס מכוח האינרציה וויל עס ארויסשפרינגען אינדרויסן. און וואס היט אויף די קוילן זיי זאלן נישט ארויסגיין פון זייער גרעניץ? דער כוח הגרביטציה, דער כוח המשיכה, ער האלט זיי אין זייער מסלול. דאס האבן די קדמונים אנגערופן מיט דעם נאמען "גלגלים": זיי האבן נישט פארגעשטעלט קוילן וואס דרייען זיך אליין, נאר זיי האבן פארגעשטעלט אז ס'איז דא ווי א גאנצער רעדל און די קוילן דרייען זיך ווי אינעווייניג אין דעם, ווייל זיי האבן נישט געקענט באנעמען ווי אזוי די קויל דרייט זיך פון זיך אליין. און ווען מען זעט ביי די קדמונים "גלגלים", מיינט דאס וואס מיר רופן היינט כוכבי לכת - נוגה, שבתאי און דאס גלייכן. די קדמונים האבן געהאלטן אז די גלגלים זענען צען, און דערפאר "בנבל עשור זמרו לו": די גאנצע הנהגה הטבעית, וואס ווערט מרומז אין די קוילן און אין די סטרונעס וואס זענען פארבינדן צו יעדן באזונדערן קויל, און אין די גלגלים וואס זענען צען - מיט דעם אלעם לויבט מען און מען בארימט דעם בורא יתברך.
דער אבן עזרא ברענגט בשם רבי משה אז 'נבל עשור' איז א נבל וואס האט אין זיך צען לעכער, און דעריבער הייסט עס אזוי; אבער ער ווארפט דאס אפ און זאגט אויף אים אז ער האט נישט גוט גערעדט. לויט דעם אבן עזרא איז "נבל עשור" נישט איין כלי - ווי ס'האלטן אלע מפרשים - נאר צוויי כלים: נבל און עשור, און עס איז כאילו ס'שטייט "בנבל ועשור זמרו לו". און א ראיה דערצו פון דעם וואס עס שטייט "עלי עשור ועלי נבל", זעט מען דאך אז דער עשור איז איין כלי און דער נבל איז א צווייטער כלי. דער מלבי"ם מוטשעט זיך גארנישט מיט דעם: עס איז פאראן א נבל עשור און עס איז פאראן א געווענליכער נבל, און דעריבער שטייט "עלי עשור" - דאס איז דער נבל עשור, "ועלי נבל" - דאס איז דער געווענליכער נבל. און דער חילוק צווישן זיי איז, אז אינעם געווענליכן נבל זענען פאראן ווייניגער מיתרים, און אינעם נבל עשור זענען דא צען מיתרים.
שִׁירוּ לוֹ שִׁיר חָדָשׁ, הֵיטִיבוּ נַגֵּן בִּתְרוּעָה׃ - זינגט צו אים א ניי געזאנג, שפילט גוט מיט תרועה.
דער אבן עזרא ערקלערט: דורך יענע נבל און עשור זאלט איר זינגען צו אים א שיר חדש, און ס'איז כאילו ס'שטייט "היטיבו נגן לו בתרועה" - אז דאס ווארט "לו" גייט סיי צוריק און סיי פאראויס: שירו לו, צום אויבערשטן, א שיר חדש, היטיבו נגן לו יתברך בתרועה, דורך דעם נבל און עשור.
און פארוואס דארף מען בכלל א שיר חדש? זאגט מען נאך פונעם גערער רבי'ן בדרך צחות: עס שטייט דאך "שירו לה' שיר חדש תהילתו בקהל חסידים", און וואס איז שלעכט מיט די אלטע ניגונים? נאר די מציאות איז אז די חסידים זינגען ניגונים פאר זייער רבי'ן, און אסאך מאל זענען דאס ניגונים פון פסוקים - "מי מלך הכבוד", "ימים על ימי מלך תוסיף" וכדומה - ווערטער פון שירה און שבח וואס מ'זינגט שוין פארן קדוש ברוך הוא, און זיי זינגען דאס פאר זייער רבי'ן. ממילא, "שירו לה' שיר חדש", פארוואס? "תהילתו בקהל חסידים" - די חסידים זינגען דאס שוין פאר זייער רבי'ן, דעריבער דארף מען מחבר זיין פאר אים א נייעם שיר. דאס איז בדרך צחות, און יעצט קומען מיר צום ביאור.
זאגט דער מלבי"ם: ביז יעצט האבן מיר גערעדט וועגן דער הנהגת הטבע, און די הנהגה טבעית איז קבוע. אבער לעומת זה איז די השגחה'דיגע הנהגה נישט קבוע, נאר זי ענדערט זיך לויט דער מציאות: אויב די מעשים פון די מענטשן זענען גוט - טוט דער אויבערשטער משגיח זיין אויף זיי לטובה, און אויב זייערע מעשים זענען שלעכט - חלילה די ערד וועט נישט געבן איר תבואה און דער בוים פונעם פעלד וועט נישט געבן זיין פרי, ביז גלות פון לאנד, אזוי ווי די נבואות אין דער תורה וואס עס פאסירט ווען עם ישראל פארקריכט פונעם וועג. די השגחה'דיגע הנהגה פירט לויט די מעשים פון די מענטשן און איז נישט געבויט אויפן טבע. דעריבער שטייט "היטיבו נגן בתרועה" - ווייל א תרועה דרוקט שטענדיג אויס עפעס ניי, און דאס קומט מרמז זיין אויפן חידוש, אויף דער התגלות ה' צו משפט'ן די ערד, וואס איז יעדעס מאל א נייע זאך לויט דער מציאות און לויט יענע צייט. די הנהגה פון די הימלען איז קבוע, אבער די הנהגה פון דער ערד - אלעס ווענדט זיך אין די מעשים פונעם מענטש, און לויט די מעשים פונעם מענטש באנייען זיך די הנהגות; און דעריבער אויף זאכן וואס זענען פריער נישט געווען, פאדערט זיך א נייער שבח.
און מ'ברענגט בשם דעם "מעם לועז" נאך א טעם אויף "שיר חדש": עס איז א מציאות אז א מענטש ווערט נתרגש פון נייע זאכן. אן אלטע זאך בארירט שוין נישט, בעת א נייע זאך ברענגט אן התפעלות. דעריבער "שירו לה' שיר חדש" - כדי דורך דעם זאלן מיר באנייען די עבודת ה' און מיר זאלן האבן א פרישע התרגשות אין זיין עבודה.
דער אור החיים הקדוש ערקלערט: יעדע תפילה איז א שירה - דער מענטש זינגט צום אויבערשטן, ער לויבט און רימט אים, און מען דארף שפירן יעדע תפילה ווי א נייע תפילה, און נישט ווי אן אלטע זאך וואס מ'איז שוין צוגעוואוינט דערצו און מ'זאגט עס ווי מצות אנשים מלומדה. עס זענען דאך פאראן מלאכים וואס זאגן שירה בלויז איין מאל אין זייער לעבן און ווערן נתבטל; און ס'קען גאר שטארק זיין אז די תפילה וואס דער מענטש דאווענט יעצט איז די לעצטע תפילה אין זיין לעבן, דעריבער זאל ער זיך באציען צו איר ווי צו א נייע זאך וואס נאך איר וועט מעגליך שוין מער נישט זיין. און ווי באקאנט, אלעס וואס דער הייליגער אר"י האט אונז מגלה געווען אין די כוונות התפילה - זענען דאס כוונות פון איין איינציגע תפילה; און דער אר"י זאגט אז לויט די שינויים פון די זמנים אזוי ענדערן זיך די כוונות, ווייל אין יעדן מאמענט ענדערן זיך די סדרים ווי די עולמות שטייען, און אין יעדער צייט זענען די כוונות און ייחודים אנדערש. אויב אזוי, פאדערט זיך יעדן מאל א התחדשות, א שיר חדש, אז דער מענטש זאל פילן אז יעצט איז דאס עפעס גאר אנדערש, און אפשר איז מער נישטא קיין תפילה נאך איר.
כִּי יָשָׁר דְּבַר ה', וְכָל מַעֲשֵׂהוּ בֶּאֱמוּנָה׃ - ווארים גלייך איז דאס ווארט פונעם אויבערשטן, און זיין גאנצע האנדלונג איז מיט אמונה.
דא רעדט דוד וועגן דער טבע'דיגער הנהגה. "דבר ה'" איז דער דיבור, ווייל די וועלט האט דער קדוש ברוך הוא באשאפן מיט א דיבור - ער האט געזאגט און עס איז געווארן, און ווי ס'שטייט ווייטער אינעם מזמור "בדבר ה' שמים נעשו". און דער פסוק זאגט דיר: וויסן זאלסטו אז ישר דבר ה' - וואס איז געווארן דורך דבר ה' איז קבוע און גלייך און ענדערט זיך נישט. און וואס איז געווארן דורך דבר ה'? די הימלען. און די ענינים פון די הימלען זענען קבוע און ענדערן זיך אינגאנצן נישט.
"וכל מעשהו באמונה" - די טבע'דיגע הנהגה ווערט אנגערופן מיטן נאמען אמונה: אן הנהגה וואס איז אויסגעשטעלט פון ששת ימי בראשית, וואס אירע געזעצן זענען קבוע און קיום'דיג און ענדערן זיך נישט. אמונה מיינט אמת, אן אמת'ע און קבועה'דיגע זאך וואס ענדערט זיך נישט, און כביכול דער קדוש ברוך הוא האט זיך פארפליכטעט אז עס וועט זיך נישט ענדערן: חוקות שמים וארץ, יומם ולילה קיץ וחורף לא ישבותו, און זיי וועלן זיך קיינמאל נישט רירן. לעומת זה די השגחה'דיגע הנהגה, וואס ענדערט זיך לויט די מעשים פון די מענטשן און איז אפהענגיק אין דער הנהגה פון די תחתונים - ווען מען טוט גוטס באשאנקט ער זיי מיט טובה, און פארקערט פארקערט - ווערט אנגערופן מיטן נאמען חסד, ווייל דער קדוש ברוך הוא באגייט זיך מיט אונז מיט חסד לויט אונזערע מעשים און טוט מיט אונז חסדים לויט זיין רצון אין יעדער צייט.
דער אלשיך הקדוש ערקלערט אַז דער פּסוק קומט דיר זאָגן: אויב עס דאַכט זיך דיר אַמאָל אין דער הנהגה פֿון השי"ת זאַכן וואָס ברענגען שוועריקייטן און תמיהות - פֿאַרוואָס חלילה קליינע קינדער ווערן נפטר אין דער יוגנט, פֿאַרוואָס זענען דאָ קראַנקע מענטשן, פֿאַרוואָס איז דאָ אַ צדיק ורע לו און אַלע מינים זאַכן וואָס ברענגען אַ פֿרעג - זאָלסטו וויסן אַז "כל מעשהו באמונה", און מע טאָר נישט מהרהר זײַן נאָך זיינע מדות יתברך. און וואָס מיינט "באמונה"? מיט נאמנות - גלײַך ווי דער הקדוש ברוך הוא זאָגט דיר: איך היט דיר דאָס אָפּ מיט נאמנות.
פֿאַרוואָס זענען אַלעמען קליענטן פֿונעם יצר הרע? ווײַל ער באַצאָלט מיט מזומן. דער יצר הטוב לעומת זה דרייט זיך אַרום מיט אַ טשעק־ביכל: טו וואָס איך זאָג דיר און דו וועסט באַקומען אַ מיליאָן דאָלאַר. און ווען? שוטף פּלוס זעכציק יאָר. קומט דער יצר הרע און זאָגט: איך באַצאָל דיר גלײַך, אויפֿן אָרט, מזומן. וויפֿל? צען, פֿופֿצן. און דער מענטש נעמט. און הלא דער יצר הרע גייט דאָך פֿאַר גראָשנס - וואָס האָט ער אים געגעבן? אַ רגעדיקע תאוה, זי איז פֿאַרבײַ און פֿאַרפֿאַלן, און וואָס בלײַבט פֿון איר? גאָרנישט, אָבער תיכף ומיד. לעומת זאת "דבר ה' באמונה" - מיט נאמנות, דער אויבערשטער היט דיר דאָס אָפּ, און דאָס איז לנצח נצחים.
און פֿון דאַנען איז אויך אַ תּשובה אויף דער קשיא: פֿאַרוואָס זע איך נישט אַז דער אויבערשטער גיט גלײַך שכר פֿאַר די וואָס טוען גוטס און עונש פֿאַר די רשעים? "כל מעשהו באמונה", אַלץ איז מיט נאמנות. װאָרום אויב מיר וואָלטן דאָ באַקומען אַן אוממיטלבאַרן שכר אויף יעדער גוטער מעשׂה, און פֿאַרקערט פֿאַרקערט - וווּ וואָלט דעמאָלט געווען דער מענטשנס שכר פֿאַר אַ גוטער מעשׂה? דער מענטש וואָלט בלויז געווען אַ סוחר: איך האָב געטאָן גוטס האָב איך באַקומען גלײַך, איך האָב געטאָן שלעכטס האָב איך באַקומען שלעכטס. די וועלט וואָלט זיך נישט געטיילט אויף צדיקים און רשעים, נאָר אויף קלוגע און נאַראָנים, וואָרום בלויז אַ גמורים נאַר וואָלט געטאָן שלעכטס. ווען אַ מענטש וואָס צינדט אָן אַ ליכט אום שבת וואָלט זײַן האַנט פֿאַרטריקנט געוואָרן - ווער וואָלט דען אָנגעצונדן אַ ליכט אום שבת? נאָר דאַן וואָלט דער הקדוש ברוך הוא נישט געהאַט קיין עובדי ה', נאָר ראָבאָטן; און ראָבאָטן - וואָלט ער דיך געקענט פּראָגראַמירן פֿאָראויס, און אויב ער זוכט ראָבאָטן האָט ער דאָך גענוג, ער האָט מלאכים. וואָס וויל ער פֿון דיר? "כל מעשהו באמונה": אַז אַפֿילו ווען איך טו גוטס און ס'איז זייער מעגלעך אַז איך האָב באַקומען עפּעס פֿאַרקערט פֿון דעם וואָס איך האָב געטאָן, כביכול איך האָב באַקומען אַ פּאַטש אין פּנים - גלייב איך באמונה שלמה אַז אַלץ איז לטובה. אויף דעם באַקומט אַ מענטש אַ גאַנצן שכר, ווײַל די מציאות ווײַזט לכאורה פֿאַרקערט, און מע קען חלילה זאָגן לית דין ולית דיין. דעריבער "ישר דבר ה'" - האָב נישט קיין ספֿקות אויף די מעשׂים פֿון השי"ת, אַלץ איז גלײַך, נאָר דער אויבערשטער פֿאָדערט פֿון דיר אמונה: צו וואַרטן ביז צום סוף פֿון דער מעשׂה און נישט אַוועקגיין אין מיטן.
ברענגט רבי נחמן מברסלב אַ באַקאַנטן משל: אַ ייִדישער אָרעמאַן האָט געקענט אַ דײַטשישן אָרעמאַן און אים געזאָגט - קום מיט מיר, הײַנט בײַ נאַכט איז ליל הסדר בײַ די ייִדן, מ'פּראַוועט דאָרטן גרויסע סעודות און פֿלייש ווי עס דאַרף צו זײַן. האָט ער אים געזאָגט: פֿאַרשטעל זיך ווי אַ ייִד און גיי. האָט יענער זיך פֿאַרשטעלט און איז געקומען אין שול, דער גבאי האָט פֿאַרטיילט די אָרעמעלײַט - דער בײַ פּלוני און דער בײַ אַלמוני, "כל דכפין ייתי וייכול". זיצט דער דײַטש און פֿאַרשטייט נישט קיין איין וואָרט, אָבער ער וואַרט אויפֿן עיקר, אויף דער סעודה. הייבט מען אָן מיט כרפס - אַ שטיקל קאַרטאָפֿל, און מ'דאַרף עס נאָך איינטונקען אין זאַלצוואַסער. זאָגט ער: משונה'דיקע ייִדן, זאָלן זיי זײַן געזונט, אָבער וווּ איז דאָס עסן, וווּ איז דאָס פֿלייש? דערנאָך לייענט מען גאַנצע מעשׂיות, "בבהילו יצאנו ממצרים" - און וואָס איז מיט די מאכלים? אָבער ער שמעקט פֿון דער קאָך און פֿאַרשטייט אַז ווען עס איז דאַרף דאָס אָנקומען. און דאַן הייסט מען וואַשן די הענט, און ער ווייסט אַז נאָך נטילת ידים קומט דאָס עסן. מע גייט צום טיש, און מ'ברענגט אים אַ מין טרוקענעם דיקט וואָס מע קען נישט עסן - האָבן זיי דען נישט קיין פֿריש ברויט? דערנאָך מרור, און בײַ די אַשכנזים איז דער מרור חריין, וואָס אַ מענטש וואָס עסט אַזאַ זאַך דאַרף אַ פֿײַערלעשער נאָך זיך אים אויסצולעשן, פֿלאַמען און פֿײַער גייען אים פֿון מויל. און ער איז דאָך שוין הונגעריק, אַ גאַנצן טאָג האָט ער נישט געגעסן, און ער האָט גענומען אַ גוטן חלק פֿונעם מרור; פּלוצעם שפּירט ער ווי ער ברענט פֿון אינעווייניק, ער קען מער נישט אויסהאַלטן, ער האָט אָנגעהויבן צו שילטן אויף דײַטש, איבערגעקערט דעם טיש און איז אַרויסגעלאָפֿן פֿון דאָרטן מיט אַ גרויסן כּעס. אויפֿן צווייטן טאָג כאַפּט ער דעם ייִד אים צו דערשטיקן: דו האָסט מיך אָפּגענאַרט! האָט ער אים געפֿרעגט וואָס איז געשען, און יענער האָט דערציילט. זאָגט ער אים: נאַר איינער, נאָך איין מינוט וואָלט מען דאָך דערלאַנגט דאָס פֿלייש! גלײַך נאָכן מרור קומט דאָס פֿלייש. דו האָסט געוואַרט אַ שעה און אַ האַלב - פֿאַרוואָס ביסטו אַנטלאָפֿן אין דער לעצטער רגע?
אַזוי, זאָגט רבי נחמן, איז דער מצב פֿונעם מענטש פֿיל מאָל: ער קומט צו אַ שווערער לאַגע, ער רײַסט זיך און ברעכט זיך און זאָגט איך קען מער נישט. און דער אמת איז - נאָך אַ ביסל, און דו האָסט עס שוין דורכגעמאַכט, דו ביסט שוין אַריבער דעם ים. אַלץ ווענדט זיך אין אמונה: גלייב אַז אַלץ איז לטובה, און ווען דו וועסט זײַן דערנאָך וועסטו פֿאַרשטיין ווי אַזוי אַלץ האָט דער אויבערשטער געמאַכט פֿאַר שפֿע, צום גוטן און פֿאַר אַ תּועלת. "כי ישר דבר ה' וכל מעשהו באמונה" - דער אויבערשטער באַצאָלט נישט מיט מזומן, און אַלץ וואָס מע דאַרף איז בלויז סבלנות.
דער שפת אמת האָט דאָ אַ פֿרישן, חידוש'דיקן ביאור. "וכל מעשהו באמונה" - "וְכָל" ווי אין "וְכָל בַּשָּׁלִשׁ עֲפַר הָאָרֶץ", וואָס דאָס איז אַ לשון פֿון מעסטן. דאָס הייסט: וויסן זאָלסטו אַז דער הקדוש ברוך הוא מעסט זיינע מעשׂים באמונה - לויט דער מדה פֿון אמונה וואָס געפֿינט זיך בײַ די באַשעפֿענישן. וואָס מער אמונה אין השי"ת דער מענטש פֿאַרמאָגט, אַלץ מער שפּיגלט ער אָפּ און משפּיע איז ער אויף אים; און וואָס ווייניקער זײַן אמונה איז, אַלץ ווייניקער איז ער משגיח אויף אים און ווייניקער צוגעבונדן און דבוק צו אים.
דער מזמור הייבט זיך אָן מיט דער דערהויבונג פֿון די צדיקים צו דער מדרגה פֿון די ישרים - פֿון דער שמחה אין האַרצן ביז דער רננה בפֿועל, און פֿון די ישרים וואָס זענען ראוי צו לויבן און ראוי אַז מע זאָל זיי לויבן. דאָס דאַנקען מיטן כינור און מיטן נבל עשור איז מכוון קעגן דער שטענדיקער נאַטירלעכער הנהגה, דער סדר העולמות און די גלגלים וואָס זענען אויסגעשטעלט ווי איין ניגון; און "שירו לו שיר חדש" איז מכוון קעגן דער הנהגת ההשגחה וואָס באַנײַט זיך צו יעדער צײַט לויט די מעשׂים פֿון די מענטשן - און פֿון דאַנען אויך די פֿאָדערונג אַז יעדער תּפֿילה זאָל זײַן נײַ און פֿריש בײַ אונדז. און צום סוף "כי ישר דבר ה' וכל מעשהו באמונה": די נאַטור איז געגרינדעט אויף אמונה און אמת און ענדערט זיך נישט, און די השגחה איז אַ חסד לויט אונדזערע מעשׂים; און ווער עס פֿאַרשטייט נישט די וועגן פֿון דער הנהגה זאָל געדענקען אַז אַלץ איז מיט נאמנות און אויף אייביק, אַז דער יצר הרע באַצאָלט מיט קליינע גראָשנס מזומן בשעת דער הקדוש ברוך הוא היט אָפּ דעם גאַנצן שכר - און מ'דאַרף נאָר סבלנות און אמונה נישט צו אַנטלויפֿן אַ רגע איידער מע דערלאַנגט דאָס פֿלייש.