קאפיטל כ"ט אין תהילים - "מִזְמוֹר לְדָוִד הָבוּ לַה' בְּנֵי אֵלִים" - איז א מזמור פון געוואלדיגער מאכט: קול ה' הערט זיך דערין ווידער און ווידער, ער צוברעכט צעדער-ביימער, שפאלט פייער-פלאמען און מאכט ציטערן דעם מדבר. א טייל פון די מפרשים, בראש מיט רש"י און דער רד"ק, לערנען אפ דעם גאנצן מזמור אויף מתן תורה, און מיר וועלן דערמאנען דעם וועג פון צייט צו צייט אין לויף פונעם שיעור. אבער ווי אונזער שטייגער, וועלן מיר לערנען די זאכן בעיקר לויטן מלבי"ם.
דער מלבי"ם זאגט ווי זיין שטייגער אז פילע מזמורים זענען געשטעלט געווארן אויף באשטימטע ערשיינונגען און מצבים וואס האבן פאסירט, און אויך דא באשרייבט ער קודם דעם מצב און דערנאך ערקלערט ער דעם מזמור לויט דעם. לויט זיינע ווערטער איז דער מזמור "יוסד על חורבן ושטף אשר היה בעת ההיא בגלילות סוריא" - געגרינדעט אויף א חורבן און א פארפלייצונג וואס איז געווען אין יענער צייט אין די געגנטן פון סוריא. אין די גלילות פון סוריא איז אין יענער צייט געווען א גרויסער חורבן: שטורעמס און ווינטן האבן געבושעוועט, א פלייץ און פארפלייצונג פון אסאך וואסער, פארפלייצונגען, און אויך פייערדיגע פלאמען, שרעקליכע דונערן און בליצן וואס האבן אויסגעריסן צעדער-ביימער און צעבראכן פעלזן. דער גאנצער שטורעם און רעש איז געקומען און ארומגעגאנגען פונעם מדבר - פונעם מדבר סהרה - און פון דארט זענען געקומען די ווינטן און די פארפלייצונגען, און דאס האט ארומגענומען ביז צו אלע גרעניצן פונעם לאנד, פון דרום ביז צפון, פונעם מדבר ביזן לבנון. ווי דער לשון פונעם מלבי"ם: עס האבן זיך אויפגעוועקט אלע פיר יסודות פון דער בריאה, די פעסטע כוחות פון דער ערד, איר איינצושלינגען און חרוב צו מאכן.
אבער, פירט אויס דער מלבי"ם, די זעלבע שטארקע כוחות - וואס ווערן אנגערופן "בני אלים" - זענען געקומען ביזן הייליגן לאנד און דארט האבן זיי איינגעבויגן זייער קאפ. זיי האבן זיך ווי אפגעשטעלט ווען זיי האבן אנגעקלאפט אויף די טויערן פון ארץ ישראל. אלע יענע נאטור-כוחות, דאס פייער, דאס וואסער און די פארפלייצונגען, די אלע מעכטיגע כוחות, זענען אנגעקומען אהער און זיך אפגעשטעלט און בארואיגט. "שם השתחוו ויחרדו מפני מלך הכבוד רם ונישא השוכן בהיכל הדרת קודש" - צוליב דער יראה, צוליב דעם כבוד פונעם בורא, זענען זיי אנגעקומען אהער אין לאנד און זיך בארואיגט. דארט האט זיך איינגעשטילט דאס פייער, און דער שטורעם איז פארוואנדלט געווארן אין שטילקייט, און הקדוש ברוך הוא האט געבענטשט זיין פאלק מיט שלום: ביי אונז איז געווען שלום אינמיטן דעם גאנצן בושעווענדיגן שטורעם-ווינט וואס האט געבושעוועט אין די לענדער פון סוריא.
מִזְמוֹר לְדָוִד הָבוּ לַה' בְּנֵי אֵלִים הָבוּ לַה' כָּבוֹד וָעֹז׃ - א מזמור צו דוד, גיט אפ צום אייבערשטן, איר מעכטיגע כוחות, גיט אפ צום אייבערשטן כבוד און שטארקייט.
דער מלבי"ם ערקלערט אז דער לשון "הבו", "הבה", איז שטענדיג א לשון פון איינלאדן און גרייט מאכן: גרייט זיך צו צו זיין די מלאכים און די שליחים פונעם הייליגן באשעפער. "בני אלים" איז א לשון פון בעלי כוח, שטארקע כוחות, ווייל די אלע כוחות פון וואס מיר רעדן - פייער, וואסער, ווינט און ענליכע - זענען ווי קינדער פונעם אויבערשטן, כוחות וואס קומען ארויס פון אים. דעריבער: איר, די באזונדערע נאטור-כוחות, גרייט זיך אן אויסצופירן דאס ווארט פונעם אייבערשטן, גרייט זיך צו צו זיין זיינע שליחים.
"הבו לה' כבוד ועוז" - איר זענט א בחינה פון כבוד און עוז, וואס דורך אייך ווערט אנטפלעקט דער כבוד פונעם אייבערשטן, זיין שטארקייט און זיינע גבורות. און אזוי ווי חז"ל זאגן אז דורך דונערן גלייכט זיך אויס די קרומקייט פונעם הארץ: ווען עס איז פאראן א דונער, שאקלט דער שרעקליכער קלאנג וואס שאקלט אויף דאס הויז אויך אויף א ביסל די הערצער. אזוי אויך דא - גרייט זיך אן צו ברענגען צום אייבערשטן כבוד און שטארקייט, ווען מענטשן שטייען און שטוינען פון די כוחות הטבע און פון די מעכטיגע קרעפטן, און דורך דעם ווערט פארגרעסערט דער כבוד פונעם בורא יתברך.
הָבוּ לַה' כְּבוֹד שְׁמוֹ הִשְׁתַּחֲווּ לַה' בְּהַדְרַת־קֹדֶשׁ׃ - גיט אפ צום אייבערשטן דעם כבוד פון זיין נאמען, בוקט זיך צום אייבערשטן אין הייליגער פראכט.
גרייט זיך צו צום אייבערשטן כדי צו ווייזן אויך דעם כבוד פון זיין נאמען: אויסער דעם וואס איר זענט זיינע שליחים צו צעשטערן און חרוב מאכן, זאלט איר אויך אפגעבן כבוד פאר זיין נאמען. נאר א זאך וואס קומט צו צעשטערן און אומברענגען ברענגט שרעק, און ווייניגער כבוד. ווען ווערט יא באשאפן כבוד? "השתחוו לה' בהדרת קודש" - ווען איר וועט זיך דערנענטערן צו דער הדרת הקודש, צום הייליגן לאנד, און דארט, ווי מיר האבן געזאגט, האבן זיי איינגעבויגן דעם קאפ, זיך איינגעבויגן און זיך ווי געבוקט פארן השם יתברך און זענען נישט אריינגעקומען אהער אין הייליגן לאנד. דארט זאלט איר זיך בוקן צום אייבערשטן, דארט זאלט איר פאלן אויפן פנים, זיך אונטערווארפן און קניען, דארט וועט דער שטורעם פארוואנדלט ווערן אין שטילקייט - און מיט דעם וועט זיין כבוד פארן אייבערשטן, ווען איר בוקט זיך פאר אים אין הדרת קודש.
חז"ל זאגן, און רש"י ברענגט דאס, אז "הבו לה' כבוד שמו" איז קדושת השם; און אין דעם מזמור זענען פאראן אכצן אזכרות, און געבויט אויף דעם מזמור האבן חז"ל מתקן געווען די תפילת שמונה עשרה מיט אכצן ברכות.
קוֹל ה' עַל־הַמָּיִם אֵל־הַכָּבוֹד הִרְעִים ה' עַל־מַיִם רַבִּים׃ - דער קול פונעם אויבערשטן איז איבער דאס וואסער, דער גאט פונעם כבוד דונערט, דער אויבערשטער איז איבער פילע וואסערן.
דא שילדערט דוד די גאנגען פון די בני אלים, די מעכטיגע כוחות הטבע: ס'איז דא א שטראם פון וואסער וואס שוועמט איבער די לענדער, און דער שרעקליכער קול וואס הערט זיך איבער'ן וואסער - יענער מעכטיגער קול - איז קול ה'. דעם באשעפערס קול הערט זיך דא; דאס איז פון זיין כח, ס'איז נישט סתם א קול פון וואסער. דער אויבערשטער האט געלאזט הערן דעם אפקלאנג פון זיין קול, און גרויסע דונערן קראכן און ברענגען אראפ פיל וואסער. און דער משורר לייגט צו: "אל הכבוד הרעים" - זאלסט נישט מיינען אז דאס קומט פון זיך אליין, נאר דאס איז פונעם כח פונעם כבוד'דיגן גאט, ער איז דער וואס האט געברענגט יענעם שטראם וואס גייט און פארמערט זיך, ער איז דער דונערער וואס האט געגעבן דעם באפעל פאר די פילע וואסערן איבערצושוועמען די ערד. זיין האנט איז דערקענט אויף די פילע וואסערן.
קוֹל־ה' בַּכֹּחַ קוֹל ה' בֶּהָדָר׃ - דער קול פונעם אויבערשטן איז מיט כח, דער קול פונעם אויבערשטן איז מיט פראכט.
ווען ס'איז דא א קראך און א פלייץ פון שטיקער האגל, זענען דא ריזיגע כוחות און הערליכע און פחד'דיגע מאראות. זאגט דער מלבי"ם: יעדער איינציגער כח און יעדער הדר וואס מ'זעט - זעט מען אין דעם קול ה', ס'הערט זיך אין דעם דבר ה'. כביכול מ'זעט ווער ס'שטייט הינטער די זאכן.
ווי מיר האבן דערמאנט, זענען פאראן מפרשים וואס טייטשן אפ דעם קאפיטל אויף מתן תורה, און דאס איז דער מהלך פון רש"י און רד"ק. רש"י זאגט אויף "קול ה' בכוח" אז דאס איז געווען בשעת מתן תורה, אז דער אויבערשטער האט מצמצם געווען זיין קול לויט די כוחות פון כלל ישראל - וויפיל ישראל קענען מקבל זיין, אזוי האט דער אויבערשטער משפיע געווען. ווי ס'שטייט "והאלוקים יעננו בקול", און חז"ל זאגן: בקולו של משה, מיטן קול פון משה רבינו. דאס איז א קול וואס מיר קענען אויפנעמען, ווייל דעם אויבערשטנס קול אליין וואלטן מיר נישט געווען בכוח אויסצוהאלטן, מיר וואלטן צעפלאצט געווארן.
דער רד"ק ערקלערט א וואונדערבארן פשט: "קול ה' בכוח" - דער קול איז געקומען מיטן כח פונעם וואסער, אזוי ווי מיר האבן געזען "קול ה' על המים, אל הכבוד הרעים ה' על מים רבים", און דערנאך "קול ה' בהדר" - אויף כלל ישראל. כדי כלל ישראל זאל נישט געשעדיגט ווערן פונעם אויבערשטנס מעכטיגן קול - און אזוי ווי מיר וועלן זען ווייטער, אז ווען דער אויבערשטער דונערט מיט זיין קול איז דאס א טויט און א גאנצע פארניכטונג - האט דער אויבערשטער קודם אריבערגעפירט דעם קול דורכ'ן וואסער, כדי אים צו מוטשען און אפשוואכן. און נאכדעם וואס דער קול איז שוין אפגעשוואכט געווארן, קען מען אים שוין מקבל זיין אן געשעדיגט צו ווערן. דערפאר אין אנהויב "קול ה' על המים", דער אויבערשטער האט געדונערט מיט זיין קול "אנכי" און "לא יהיה לך" אויף פילע וואסערן, ער האט אפגעשוואכט דעם קול, און דערנאך "קול ה' בהדר" - יעצט קומט דער קול צו כלל ישראל בהדר, אויף א שיינעם און פאסיגן אופן, און נישט דורך א וועג פון מלחמה און שרעקליכן כח וואס צעשטערט, צוברעכט און ברענגט גרויסע שאדנס. און קום און זע: טראץ דעם גאנצן אפשוואכן, האבן כלל ישראל נאך אלץ געזאגט "אל ידבר עמנו אלוקים פן נמות" - זיי האבן זיך דערשראקן פונעם גרויסן קול, און מ'האט געמוזט רעדן צו זיי נאר דורך משה רבינו.
קוֹל ה' שֹׁבֵר אֲרָזִים וַיְשַׁבֵּר ה' אֶת־אַרְזֵי הַלְּבָנוֹן׃ - דער קול פונעם אויבערשטן צוברעכט צעדער-ביימער, און דער אויבערשטער צעברעקלט די צעדערן פונעם לבנון.
וַיַּרְקִידֵם כְּמוֹ־עֵגֶל לְבָנוֹן וְשִׂרְיֹן כְּמוֹ בֶן־רְאֵמִים׃ - און ער מאכט זיי טאנצן ווי א קאלב, דעם לבנון און שריון ווי א יונגן ראם.
דערקלערט דער מלבי"ם: דער שטורעם און דער שטראם וואס מיר האבן באשריבן דערגרייכט ביז'ן וואלד פון לבנון און ביז שריון - און שריון איז הר חרמון, ווי ס'שטייט "צידונים יקראו לחרמון שריון". "קול ה' שובר ארזים" - בכוח פונעם קול ווערן די צעדערן צובראכן. און מיר ווייסן דאך אז מ'קען דורך א קול צוברעכן זאכן: ס'זענען פאראן מענטשן מיט אזא כח אין דער שטימע, אז זיי לאזן ארויס א קול נעבן א כלי און עס צעברעכט זיך. חז"ל רעדן שוין וועגן דעם - א האן וואס האט אריינגעשטעקט זיין קאפ אין א גלאזערנער כלי און געגעבן א גוטן קוקעריקו, און די כלי האט זיך צעבראכן. און אפילו היינטיגע צייטן פעלן נישט קיין ביישפילן: אין יענע צייטן, ווען מ'האט אין לבנון געמאכט צרות, פלעגט מען שיקן עראפלאנען זאלן מאכן איבער-שנעלע קול-בומס, און יעדער האט צומארגנס געמוזט פארטוישן אלע שויבן - איין בום צעקלאפט אלע פענסטערס. אלזא, דער קול ה' איז אזוי מעכטיג אז ער צוברעכט צעדער-ביימער.
"וישבר ה' את ארזי הלבנון" - דער אויבערשטער איז דער וואס צוברעכט די צעדער-ביימער פונעם לבנון, ביז אזא מאס אז די זעלבע צעדער-ביימער טאנצן פאר אים ווי א קאלב. און דאס איז "וירקידם כמו עגל": זיי טאנצן פאר אים, דאס הייסט זיי ציטערן - טאנצן איז אן אויסדרוק פון ציטערניש. און דערנאך רעדט ער שוין נישט וועגן די צעדער-ביימער, נאר וועגן די בערג אליין: "לבנון ושריון כמו בן ראמים" - דער לבנון און דער שריון אליין טאנצן פארן באשעפער. דער ראם איז א ריזיגע חיה; דוד המלך איז אמאל ארויפגעקראכן אויף איר מיינענדיג אז ער געפינט זיך אויף א בארג, ער האט דארט אנגעצינדן קוילן, און פלוצלונג שפירט דער ראם א קיצל אין רוקן און שטעלט זיך אויף, און דוד המלך איז דערשראקן געווארן און האט מתפלל געווען צום אויבערשטן - "מקרני ראמים עניתני", ווען ער האט זיך פלוצים געפונען צווישן הימל און ערד. דער ראם איז פיל גרעסער פונעם קאלב, און דעריבער טאנצן די בערג "כמו בן ראמים" - אפילו נישט קיין ערוואקסענער ראם נאר א בן ראמים, און דאס איז שוין פיל גרעסער ווי א קאלב.
רש"י ערקלערט אז "קול ה' שובר ארזים" גייט ארויף אויף די אומות העולם, אזוי ווי עס שטייט "וירעם ה' בקול גדול על פלשתים" - דער אויבערשטער האט געמאכט דונערן און די פלשתים זענען אנטלאפן. דער אויבערשטער גיט ארויס מיט זיין קול א קול עוז, און דורך דעם ווערן די אומות דערשראקן, "כי מקול ה' יחת אשור" - אשור ווערט צובראכן בלויז פון הערן דעם קול ה'. און בשעת מתן תורה: "כי מי כל בשר אשר שמע קול אלוקים מדבר מתוך האש כאשר שמענו אנחנו ויחי" - דו האסט געהערט און געבליבן לעבן, אבער די אומות העולם הערן און שטארבן. דער הקדוש ברוך הוא לאזט הערן זיין מעכטיגן קול אויף די אומות און זיי שטארבן, און אויף עם ישראל און זיי לעבן. דער זעלבער קול פון מתן תורה האט די צעדער-ביימער צובראכן, אבער ביי דיר איז געווען "קול ה' בהדר" - דו האסט געקענט הערן דעם זעלבן קול אן געשעדיגט צו ווערן, ווייל דער אויבערשטער האט מצמצם געווען זיין קול לויטן כח פון כלל ישראל.
קוֹל־ה' חֹצֵב לַהֲבוֹת אֵשׁ׃ - דעם אויבערשטנ'ס קול שפאלט פלאמען פייער.
אין א געוויסער שטופע, זאגט דער מלבי"ם, זענען ארויס פלאמען פייער פון די תהומות פון דער ערד - ענליך צו וואס מיר קענען ביי וואולקאנען, וואס דער בארג שפייט ארויס לאווא פון טיף אין דער ערד - און דאס אלעס איז געקומען צום מדבר וואס האט געברענט, דורך א שטורעמדיגן ווינט וואס האט געצויגן און צעשפרייט דאס פייער. און דאס קול ה' איז דער וואס האקט און שפאלט די פלאמען פייער. אזוי ווי מיר האבן געזאגט ביי "קול ה' על המים" אז ער ברענגט די וואסערן: דאס זענען נישט די כוחות הטבע פאר זיך אליין, נאר די כוחות הטבע האבן א פירער, און דאס קול ה' איז דערקענבאר אין זיי.
רש"י לויט זיין שטייגער ערקלערט די זאך אויף מתן תורה: חז"ל האבן מפרש געווען אז דער דיבור פון די עשרת הדיברות איז ארויס מיט פלאמען פייער פון זיין מויל יתברך און איז איינגעקריצט געווארן אויף די לוחות. "קול ה' חוצב" - ער פלעגט האקן און קריצן די שריפט אין די לוחות, דורך פלאמען פייער וואס האבן אויסגעהאקט די לוחות אינעווייניג. און דאס איז געווען ביי די לוחות הראשונות, ווייל דאס אויסהאקן די לוחות השניות איז דאך געווען דורך משה רבינו.
קוֹל ה' יָחִיל מִדְבָּר יָחִיל ה' מִדְבַּר קָדֵשׁ׃ - דעם אויבערשטנ'ס קול ברענגט ציטער און ווייען אויפן מדבר, דער אויבערשטער ברענגט ווייען אויפן מדבר קדש.
דער מלבי"ם ערקלערט אז "יחיל" איז אזוי ווי "ותרא הארץ ותחל", וואס די כוונה איז צו באשרייבן דאס ערד-ציטערניש ווי חבלי לידה, לשון פון א פרוי וואס געבערט - "אתה כיולדה אפעה". דאס הייסט, ווען עס איז דא אן ערד-ציטערניש און נאכדעם וואולקאנען, טוט די ערד די פעולה פון א געבערערין: ווען א פרוי געבערט ברענגט זי ארויס דעם קערפער וואס געפינט זיך אין איר, און אזוי אויך די ערד ווען זי געבערט שפייט זי ארויס די זאכן וואס זענען אין איר - די קאכעדיגע לאווא און דאס פייער גייען ארויס אינדרויסן, דאס איז די געבורט פון דער ערד. "קול ה' יחיל מדבר": דער אויבערשטער ברענגט דעם מדבר צו א מצב וואס ער זאל געבערן און ארויסברענגען די זאכן וואס ליגן אין דער ערד'ס בויך, דאס פייער, די שוועבל און די פלאמען.
און וואס איז "מדבר קדש"? רש"י זאגט אז דאס איז מדבר סיני, אזוי ווי חז"ל זאגן אין מסכת שבת אז פינף נעמען האט מען אים גערופן: מדבר סיני, מדבר צין, מדבר קדש, מדבר קדמות, מדבר פארן. און פארוואס הייסט ער מדבר קדש? זאגן חז"ל: ווייל עם ישראל איז געהייליגט געווארן אויף אים.
קוֹל ה' יְחוֹלֵל אַיָּלוֹת וַיֶּחֱשֹׂף יְעָרוֹת וּבְהֵיכָלוֹ כֻּלּוֹ אֹמֵר כָּבוֹד׃ - דעם אויבערשטנ'ס קול ברענגט ווייען אויף די הירצן צו געבערן און אנטבלעקט וועלדער, און אין זיין היכל רופט אלעס אויס כבוד.
פון דעם רעש האבן די הירצן געציטערט און געבוירן פאר דער צייט ("התחוללו"), און די וועלדער זענען אנטפלעקט געווארן. "התחוללו" - לשון לידה, ווי מיר האבן מסביר געווען "יחיל" ווי א יולדת: פון גרויס שרעק און טומל האבן די הירצן מפיל געווען. און קול ה' אנטפלעקט אויך וועלדער: פונעם רעש און ציטערניש זענען די וועלדער ווי אנטפלעקט און אויפגעדעקט געווארן, און די ביימער זענען אומגעפאלן. און מיט דעם אלעם הערט זיך דערין מיט דער גאנצער קראפט דאס קול פונעם בורא יתברך - אבער דאס אלעס איז געווען נאר אין סוריא. לעומת זה "ובהיכלו", דאס הייסט אין ארץ ישראל, וואו עס איז אנגעקומען די גאנצע שטורעם-ווינט און שטורעמדיגע כוואליע און האט געקלאפט אויף די טירן פון ארץ ישראל און זיך אפגעשטעלט - דארט "כולו אומר כבוד". און פארוואס? ווייל ווי מיר האבן פריער געזען, יענע בני אלים, די מעכטיגע כוחות, זענען אהער אנגעקומען, האבן איינגעבויגן זייער קאפ און זיך געבוקט פאר אים. דעריבער אין זיין היכל, אין ארץ ישראל, זאגט אלעס כבוד, און דער שטורעם שטילט זיך איין צו א שטילקייט, "לא ירעו ולא ישחיתו בכל הר קדשי".
ה' לַמַּבּוּל יָשָׁב וַיֵּשֶׁב ה' מֶלֶךְ לְעוֹלָם׃ - דער אויבערשטער איז געזעסן ביים מבול, און דער אויבערשטער זיצט אלס מלך אויף אייביג.
ה' עֹז לְעַמּוֹ יִתֵּן ה' יְבָרֵךְ אֶת־עַמּוֹ בַשָּׁלוֹם׃ - דער אויבערשטער וועט געבן שטארקייט פאר זיין פאלק, דער אויבערשטער וועט בענטשן זיין פאלק מיט שלום.
דוד המלך ענדיגט און זאגט: אפילו אויב "ה' למבול ישב", דאס הייסט אפילו עס מערט זיך דער שטראם און די פילע מעכטיגע וואסערן ביז עס ווערט דערפון ממש א מבול - מיט דעם אלעם "וישב ה' מלך לעולם": דער אויבערשטער זיצט כביכול אין יענעם מבול צו משפט'ן די ערד, ווייל דער אויבערשטער וועט קעניגן אויף אייביג און אלעמאל. און הגם גוים זענען אונטערגעגאנגען פון זיין לאנד, און מען זעט דא א געוואלדיגע מאכט פון די כוחות הטבע - זאלסטו וויסן, "ה' עוז לעמו יתן": צו כלל ישראל וועט עס נישט אנקומען, זיי וועלן נישט געשעדיגט ווערן. ווי מיר האבן געזאגט "ובהיכלו כולו אומר כבוד" - דער היזק האט גארנישט געשאדט דא אין ארץ הקדושה, ואדרבה, נאך דורך דעם וועלן זיי באקומען עוז ותעצומות, "וה' יברך את עמו בשלום".
און פארוואס? ווייל אין אלע יענע ערטער זענען געווען די רשעים וואס האבן געקעמפט קעגן כלל ישראל, און קעגן זיי האט דער הקדוש ברוך הוא געברענגט די אלע מעכטיגע נאטור-כוחות. און ממילא, וויבאלד יענע רשעים און פעלקער זענען צעשטערט און אפגעשטעלט געווארן דורך די כוחות הטבע, דורך דעם בענטשט דער אויבערשטער זיין פאלק מיט שלום - כלל ישראל האט געהאט שלום פון זייערע פיינט: די וואס שטייגן זיי אונטער פון ארום קענען זיי שוין מער נישט שאטן; דער אויבערשטער האט געברענגט אויף זיי יענע צרות און זיי זענען פארנומען מיט זיך אליין און מיט צוזאמעננעמען די שברי כלים, און זיי האבן נישט קיין צייט און קיין ישוב הדעת צו פלאגן און באצווינגען כלל ישראל.
דער רד"ק ערקלערט אז דא איז עס אן אמירה פון די מלאכי השרת. די מלאכי השרת זאגן "ה' למבול ישב" - דער אויבערשטער איז געזעסן נאכן מבול און האט געשוואוירן אז ער וועט מער נישט פארניכטן די וועלט. און דערפאר ווען די אומות העולם האבן געהערט דעם גרויסן דונער און געטראכט: וואס איז דאס, אפשר ברענגט ער נאכאמאל א מבול אויף דער וועלט? האט מען זיי געזאגט: ניין, דער אויבערשטער איז נאכן מבול געזעסן און געשוואוירן אז מען איז פארטיג דערמיט. "ישיבה" באדייט השבתה - עס וועט מער נישט זיין קיין מבול. און אויב אזוי, וואס איז דער גרויסער רעש? דאס איז דער אויבערשטער וואס גיט די תורה פאר זיין פאלק ישראל.
און צוליב דעם איז אראפגעקומען א שנאה צו די אומות העולם. ווייל וואס האבן די פעלקער געזאגט? דאס איז אלעס? "ה' עוז לעמו יתן, ה' יברך את עמו בשלום" - זאל זיי וואול באקומען. מיר האבן געמיינט אז ס'קומט דא אן אונטערגאנג, א פארניכטונג פון דער וועלט, עפעס א גרויסע קאטאסטראפע - און ער גיט נאר די תורה? זאל זיי וואול באקומען. אונז אינטערעסירט עס נישט, מיר דארפן עס נישט, יישר כח, מיר קומען אליין אויס. דאס הייסט דער אויבערשטער גיט די תורה און אונז מאכט עס גארנישט אויס; דער אויבערשטער לאזט הערן זיין ווארט און לערנט אויס פאר דער ערד, און דעם גוי אינטערעסירט עס נישט. און מען האט דאך געשריבן די תורה אין זיבעציג לשונות אויף די שטיינער ווען מען איז אריין אין לאנד, און חז"ל זאגן פארוואס איז נגזר געווארן כליה אויף די אומות - ווייל זיי האבן געדארפט קומען און אפשיילן דעם קאלך און לייענען וואס עס שטייט געשריבן. תורה שבכתב איז געגעבן געווארן פאר אלע פעלקער; תורה שבעל פה איז נאר צווישן אונז און דעם אויבערשטן, אבער ביי תורה שבכתב האט דער הקדוש ברוך הוא נישט געזאגט מען זאל עס נישט פארשפרייטן צווישן די אומות, נאר אדרבה, זי איז געשריבן געווארן כדי אלע פעלקער זאלן זי לערנען. און דא ווייזן די אומות ארויס גלייכגילטיקייט און קיין שום אינטערעסע - "ה' יברך את עמו בשלום" - און פון דא איז אראפגעקומען שנאה צו די אומות העולם.
דער מצודת דוד ערקלערט: "ה' למבול ישב" - אין דער צייט פונעם מבול איז דער אויבערשטער כביכול געזעסן אליין, און דעמאלט האט זיך זיין מלוכה אנגערופן א מלכות פון א יחיד, ווייל אלע אנדערע זענען פארשוועמט געווארן, און דעמאלט איז באקאנט געווארן אז דער אויבערשטער הערשט איבער אלעם. און פון דעם לערנט ער: "וישב ה' מלך לעולם" - אזוי וועט אויך זיין אין די ימות המשיח, ווען דער אויבערשטער וועט אליין זיין מלך לעולם און יעדער וועט אנערקענען די מלכות פונעם בורא יתברך.