קאפיטל כ"ז איז דער מזמור וואס מיר זאגן אין חודש אלול און תשרי, און דער עיקר דערפון איז איין איינציגע בקשה וואס דוד המלך בעט פונעם אויבערשטן - קרבת אלוקים. אין דעם שיעור וועלן מיר ממשיך זיין פון דעם ארט וואו מיר האבן זיך אפגעשטעלט: דער אויסדרוק "בזאת אני בוטח" וואס איז פארבליבן אפן לויטן מלבי"ם, און פון דארט וועלן מיר ארויפגיין צו "אחת שאלתי" און צום המשך פונעם מזמור.
אִם תַּחֲנֶה עָלַי מַחֲנֶה לֹא יִירָא לִבִּי, אִם תָּקוּם עָלַי מִלְחָמָה בְּזֹאת אֲנִי בוֹטֵחַ. - אויב עס וועט לאגערן קעגן מיר א מחנה וועט מיין הארץ נישט מורא האבן, אויב עס וועט אויפשטיין קעגן מיר א מלחמה, אויף דעם בין איך בוטח.
עס איז דא א שיינער רמז אינעם ווארט "בזאת": בגימטריא 408, וואס דאס איז דריי מאל 136 - כמנין צוֹם, קוֹל, מָמוֹן. זאגט דוד המלך: אויב עס וועט אויפשטיין קעגן מיר א מלחמה, האב איך צום, איך האב קול - תפילה, און איך האב ממון - צדקה. "בזאת אני בוטח", דורך די דריי זאכן וועל איך זיכער מנצח זיין די מלחמה.
אַחַת שָׁאַלְתִּי מֵאֵת ה' אוֹתָהּ אֲבַקֵּשׁ, שִׁבְתִּי בְּבֵית ה' כָּל יְמֵי חַיַּי, לַחֲזוֹת בְּנֹעַם ה' וּלְבַקֵּר בְּהֵיכָלוֹ. - איין זאך האב איך געבעטן פונעם אויבערשטן, דאס זוך איך: צו זיצן אין הויז פונעם אויבערשטן אלע טעג פון מיין לעבן, צו צוקוקן די זיסקייט פונעם אויבערשטן און מבקר זיין אין זיין היכל.
א מענטש אויף א נאטירלעכן אופן האט פיל בקשות, און אלעס לויט ווי זיין מצב באנייט זיך. ווען ער האט חתונה בעט ער אז דער שידוך זאל גוט אויסגיין; דערנאך בעט ער א דירה (היינט איז דאס שוין כמעט א חלום און א דמיון, אבער אמאל איז עס נאך פאררעכנט געווארן פאר א רעאליסטישע בקשה); נאכדעם בעט ער קינדער, פרנסה, יעדער שטאפל לויט זיין ענין. זיינע קינדער קומען צום פרק - בעט ער פאר זיי ערליכע שידוכים; אויף א שפעטערן עלטער בעט ער שוין רפואה, און אזוי ווייטער.
זאגט דוד המלך: ביי מיר זענען נישטא קיין שינויים אין די בקשות. איך חזר איבער די זעלבע בקשה כסדר. עס איז אמאל געווען א קינד וואס איז געזעסן ביים קלאוויאטור פון זיין טאטן און אנגעהויבן צו קלאפן אויף איין קנעפל: טאן, טאן, טאן. האט אים דער טאטע געזאגט: מיין זיסער, עס זענען דא דארט נאך עטליכע קנעפלעך, בלייב נישט שטעקן אויף איינס. האט ער אים געענטפערט: טאטע, יעדער איינער זוכט - איך האב שוין געטראפן.
זאגט דוד המלך: איך האב געטראפן. איך האב נאר איין זאך, איך בעט נישט אויף פילע ענינים. און גיט אכט אויפן לשון: "שאלתי" בלשון עבר - די זעלבע שאלה וואס איך האב געבעטן פונעם אויבערשטן אין דער פארגאנגענהייט, די זעלבע בעט איך אויך אויפן עתיד. און פארוואס? ווייל די דאזיגע שאלה נעמט אריין אלעס. עס פעלט נישט אויס פיל בקשות, עס איז דא איין בקשה וואס נעמט אריין אלע שאלות. אזוי ווי יענער מענטש וואס דער קעניג האט אים געזאגט: בעט וואס דו ווילסט פארן ראטעווען מיין לעבן. האט ער אים געזאגט: איך בעט די האנט פון דער בת המלך. דאס איז עס, פארטיג - ער איז אינעווייניג, אינעם קעניגליכן פאלאץ, און ער דארף שוין מער נישט קיין באזונדערע בקשות. אין איין בקשה פון ווערן דער חתן פונעם מלך איז אלעס אריינגערעכנט.
אזוי זאגט דוד המלך: איך בעט בלויז איין בקשה - "שבתי בבית ה' כל ימי חיי". די שאלה וואס איך האב געבעטן וועגן מיין זיצן אין הויז פונעם אויבערשטן, בלויז דאס וועל איך בעטן אויך אויפן עתיד, ווייל דורך דעם וועלן ערפילט ווערן אלע מיינע באדערפענישן.
נאך א זאך זאגט דער מלבי"ם: דוד המלך גיט עדות אז ער בעט נישט די בקשה מיטן ציל צו דערגרייכן דורך דעם אנדערע זאכן. אסאך מאל בעט א מענטש איין זאך, אבער בפנימיות איז זיין רצון גאר עפעס אנדערש. צום ביישפיל: ער בעט צו זוכה זיין צו קענען די גאנצע תורה - און פארוואס? ווייל דעמאלט וועט ער זיין א חשוב'ער מענטש, אויף אלע שאלות וואס מען וועט אים פרעגן וועט ער וויסן צו ענטפערן, וואס פאר א כבוד דאס איז! דאס איז דאך א בקשה וואס פון אויבנאויף זעט זי אויס רוחניות'דיג, אבער אינעווייניג ליגט באהאלטן א שטרעבונג צו כבוד, צו א שם און בארימטקייט. נישט כדי אז דורך ידיעת התורה זאל ער זוכה זיין צו זיין נאנט צו אים יתברך, נאר א בקשה וואס בחיצוניות דרוקט זי אויס שלמות און בפנימיות איז זי שטארק פגום.
זאגט דער מלבי"ם: אין לשון הקודש איז פאראן א חילוק צווישן א "שאלה" און א "בקשה", און דאס איז א נפלא'דיגער ביאור. א "שאלה" איז דאס וואס דער מענטש פרעגט בחיצוניות - וואס ער האט גערעדט, וואס ער האט ארויסגעברענגט מיט זיין מויל. א "בקשה" ווידעראום דרוקט אויס דעם חפץ הלב: "מבקשי ה'", "בקשו פניו", "ביקש קהלת למצוא דברי חפץ" - א בקשה דרוקט תמיד אויס די פנימיות.
זאגט דוד המלך: רבונו של עולם, איך גיב עדות אויף זיך. מען וואלט געקענט מיינען אז מיין חיצוניות'דיגע שאלה איז קרבת אלקים און צו טון דעם רצון ה', בעת וואס די פנימיות'דיגע בקשה איז אז דורך דעם זאל איך זיין מסודר פינאנציעל, געראטעוועט ווערן פון די שונאים און מצליח זיין אויף דער וועלט. אויב אזוי זענען די שאלה און די בקשה נישט איינס: דו בעטסט אין דרויסן קרבת אלקים, און בפנימיות פארלאנגסטו פרנסה, הרווחה, הצלה פון שונאים און גשמיות'דיגע הצלחה. אבער ביי מיר איז נישט אזוי: "אחת שאלתי מאת ה' אותה אבקש" - די זעלבע איינציגע שאלה אליין, זיך מקרב צו זיין צום אויבערשטן און זיין צוגעבונדן צו אים, לחזות בנועם ה' ולבקר בהיכלו, דאס איז אויך מיין פנימיות'דיגע בקשה. וואס איך פרעג מיט מיין מויל, דאס זעלבע בעט איך אויך אין מיין הארץ. איך האב נישט קיין שום אנדערע כוונה אין הארצן.
און אויב וועסטו זאגן: עס מוז דאך זיין אז דורך דעם וועלן אויך פארפולקאמט ווערן דיינע איבעריגע גשמיות'דיגע געברויכן - זאגט דוד המלך: ריכטיג, אבער אויך די גשמיות'דיגע ענינים וואס וועלן דורך דעם דערגרייכט ווערן, זענען אלע פאר דער זעלבער מטרה. וואס איז מיין שטרעבונג אין ווערן געראטעוועט פון שונאים און האבן הרחבה אין פרנסה? כדי איך זאל זיך קענען מדבק זיין אינעם אויבערשטן, אז איך זאל האבן מנוחת הנפש, נישט זיין גערודפ'ט און נישט פארנומען מיט גשמיות'דיגע זארגן. קומט אויס אז אפילו אויב עס זענען דא דא גוטע תוצאות אין גשמיות, איז זייער לעצטער ציל אז איך זאל זיין פנוי צו עבודת ה'. אלעס פירט צו דער זעלבער איינציגער נקודה: "שבתי בבית ה' כל ימי חיי לחזות בנועם ה' ולבקר בהיכלו".
לכאורה איז די זאך פארוואונדערליך: "לבקר בהיכלו" באדייט אריינצוקלאפן אויף א באזוך, בעת וואס מיר ווילן דאך אז אונזער זיצן אין בית ה' זאל זיין תמידית און נישט בלויז א באזוך. ברענגט רש"י עטליכע פירושים. דונש האט מפרש געווען: צו זען דארט יעדן פרימארגן - "לבקר" מלשון בוקר, צו זיין דארט יעדן אינדערפרי. און מנחם האט מפרש געווען, און אזוי ערקלערט אויך דער אבן עזרא, אז "לבקר" איז מלשון ביקורת, ווי דער לשון "לא יבקר בין רע לטוב": איך וויל תמיד זיין אין היכל ה' און זען אז אלעס דארט איז גוט און מסודר, און אז דער בית המקדש פונקציאנירט ווי געהעריג.
דער דובנער מגיד ברענגט דא א וואונדערבארן ביאור. א משל צו א מענטש וועמענס זון איז קראנק געווארן, ער איז געווארן איינגעשרומפן און אפגעשוואכט, און ער האט גארנישט געוואלט ארייננעמען אין מויל. האט דער פאטער גערופן דעם דאקטאר, און דער דאקטאר האט אנגעשריבן א רפואה - נאר וואס דען, אויך די רפואה האט דער זון נישט געוואלט נעמען. די רפואה וואלט אין אים ערוועקט דעם אפעטיט און געברענגט אז ער זאל עפעס עסן, אבער ער האט זיך איינגעעקשנט און נישט געוואלט איר איינשלינגען. האט דער דאקטאר צו אים געזאגט: איך בעט פון דיר בלויז איין זאך - נעם נאר איין פולן לעפל פון דער רפואה, און מער וועל איך פון דיר גארנישט בעטן. האט דאס קינד געזאגט: אויב איר זאגט מיר צו אז איר וועט מער נישט בעטן קיין רפואה און נישט פארלאנגען פון מיר צו עסן, נאר בלויז דעם איין לעפל און פארטיג - בין איך גרייט. מען האט אים צוגעזאגט אז מען וועט אים מער נישט בעטן, און מען האט אים געגעבן די רפואה.
האט דער פאטער געשטוינט און געזאגט צום דאקטאר: וואס האסטו געטון? יעצט קען מען אים דאך גארנישט זאגן, ער וועט מער גארנישט עסן! האט דער דאקטאר געענטפערט: דו האסט גארנישט וואס צו זארגן. די רפואה וועט לייזן אלע פראבלעמען. אין דער מינוט וואס ער נעמט זי, וועט זיך ביי אים ערוועקן אביסל אפעטיט און ער וועט אנהייבן צו עסן, און ווי נאר ער וועט אנהייבן עסן - פארטיג, דו דארפסט אים מער נישט צוצווינגען, עס וועט שוין קומען פון זיך אליין. מיטן עסן קומט דער אפעטיט און ער קומט צוריק צום גלייכן וועג. מען האט נאר געדארפט זען אז דעם איין לעפל זאל ער נעמען.
אזוי אויך ביי אונז, זאגט דער דובנער מגיד: "אחת שאלתי מאת ה'" - וואס בעט איך פונעם אויבערשטן? ער זאל מיר געבן א לב טהור, א שטרעבונג צו טון זיין רצון, א דביקות אין אים. און דערנאך - "אותה אבקש שבתי בבית ה' כל ימי חיי": נאכדעם וואס דער אויבערשטער וועט מיר שענקען א לב טהור, וואס דאס איז די איינציגע בקשה, בלויז יענער לעפל פון דער רפואה, וועל איך שוין פון זיך אליין בעטן צו זיצן אין בית ה' אלע טעג פון מיין לעבן, לחזות בנועם ה' ולבקר בהיכלו. עס איז גענוג דער ערשטער אנצינד פונעם טעם פון קרבת אלקים, און פון דארט און ווייטער וועט דאס זיין מיין תמידיות'דיגע בקשה. און ער לייגט צו: געווענליך ווען א מענטש בעט א טובה פון זיין חבר, נאכדעם וואס ער האט שוין איינמאל געבעטן בעט ער מער נישט נאכאמאל. אבער ביי תורה איז נישט אזוי - ווער עס האט פארזוכט דעם טעם פון תורה וויל מער נישט אוועקגיין, ער וויל תמיד נאך און נאך. "אחת שאלתי מאת ה'" - אויב איך האב שוין איינמאל געבעטן, וועל איך צוריקקומען און בעטן נאכאמאל און נאכאמאל, ווייל דער זיסער טעם לאזט מיך נישט אוועקגיין.
מען ערקלערט בשם דעם חפץ חיים, און דער ספר אוצר אהרן ברענגט דאס: עס ליגט אין דער טבע פון א מענטש אז זיינע רצונות טוישן זיך. די וואונטשן פונעם עושר זענען נישט די וואונטשן פונעם עני - דעם עני קען מען צופרידנשטעלן מיט קליינע זאכן, בעת וואס ביים עושר, כדי אים צופרידנצושטעלן, דארף מען גאר באזונדערע זאכן. און נישט נאר דאס: אפילו ביים מענטש אליין, אן קיין ענדערונג אין זיין שטאנד, זענען פאראן פארלאנגען וואס טוישן זיך לויט זיין מצב. דיינע שטרעבונגען ביי די אכצן יאר זענען נישט דיינע שטרעבונגען ביי די דרייסיג, און נישט ביי די פופציג, און נישט פון א מענטש ביי די זיבעציג יאר. יעדן איינעם אינטערעסירן אנדערע זאכן, און די רצונות פונעם מענטש ענדערן זיך לויטן עלטער.
זאָגט דוד המלך: ביי מיר האָט זיך גאָרנישט געביטן. "אחת שאלתי מאת ה'" - סיי ווען איך בין געווען אַן אָרימער און דאַרפֿער פּאַסטעך, סיי ווען איך בין געווען אַ רייכער און דערהויבענער מלך, סיי אין מיינע יונגע יאָרן און סיי אין דער עלטער. ביי מיר האָבן זיך די בקשות נישט געביטן, די איינציקע שטרעבונג איז בלויז "שבתי בבית ה' כל ימי חיי". און אַזוי ווי מיר האָבן דערציילט וועגן הרב שטיינמאַן, אַז מען האָט אים באַגעגנט ווען ער איז געווען גאָר יונג און אים געפרעגט: וואָס ווילסטו זיין, צו וואָס שטרעבסטו? האָט ער זיי געענטפערט: אַ מרכבה לשכינה. און דאָס האָט זיך נישט געביטן אפילו ווען ער איז שוין אַלט געווען הונדערט און פיר יאָר - די זעלבע בקשה ממש, בלויז צו זיין אַ מרכבה לשכינה. ווען אַ מענטש איז דבוק אינעם אויבערשטן, טוישן זיך זיינע וואונטשן נישט; ער האָט בלויז איין רצון - קרבת אלוקים. ווער ס'איז שוין אָנגעקומען זוכט נישט קיין אַנדערע זאַכן, ער האָט שוין געפונען. "אותה אבקש".
אינעם ספר שארית מנחם ברענגט ער פונעם גאון הקדוש מביטשובא, וועלכער ערקלערט לויטן "פנים יפות" פונעם בעל הפלאה פאַרוואָס מען זאָגט דעם קאַפּיטל אין חודש אלול און תשרי. די גמרא זאָגט אַז מען טאָר נישט בעטן אויף צוויי זאַכן אויף אַ מאָל, און ווער סע בעט אויף צוויי זאַכן אויף אַ מאָל - וועט מען אפילו אויף איינעם פון זיי נישט ענטפערן. דאָס הייסט, יעדעס מאָל זאָל אַ מענטש בעטן בלויז אויף איין זאַך. און לכאורה איז שווער: ווי קומט עס אַז אין די ימים נוראים בעטן מיר בקשות אָן אַן אויפהער? "אבינו מלכנו" - אַ גאַנצע סעריע מיט בקשות; "אבינו שבשמים", "עננו אבינו" - מיר בעטן בקשות אין גאַנצע בינטלעך. און עס שטייט דאָך "אחת שאלתי מאת ה'"!
נאָר דער ביאור איז, אַז ווען דער תורף און תוכן פון אַלע בקשות איז איינס, ווערן זיי אַלע אָנגערופן "אחת". דאָס איז נישט קיין ריבוי פון בקשות, נאָר איין בקשה מיט איין איינציקן ענין. און וואָס איז דער ווילן הינטער אַלע בקשות? צו דינען דעם אויבערשטן, זוכה צו זיין אַז ס'זאָלן נישט זיין קיין שטערונגען אין זיין עבודה, לחזות בנועם ה' ולבקר בהיכלו - און אַלץ איז איין ענין: זיך דערנענטערן צו אים יתברך. אפילו ווען איך בעט אַז ער זאָל געבן רעגן אין דער צייט, ער זאָל אונדז עפענען שערי פרנסה, ער זאָל משפיע זיין אויף אונדז אַלע השפעות - וואָס איז דער ציל? כדי צו דינען דעם אויבערשטן. קומט אויס אַז דער תורף פון אַלע בקשות איז איינס, און דאָ איז נישט מער ווי איין איינציקע בקשה. דעריבער, דוקא אין די טעג ווען מיר פילן אָן מיט אַ סך בקשות, פעלט זיך אויס צו זאָגן דעם מזמור: מיר קומען ווי אַ מתנצל און זאָגן - רבונו של עולם, דאָס זענען נישט קיין סך בקשות, דאָס איז נאָר איין בקשה וואָס ווערט אויסגעדריקט אין פיל לשונות. מיר ווילן דיין עבודה און דיין נאָענטקייט, און אַלץ וואָס מיר בעטן איז בלויז כדי זוכה צו זיין אָנצוקומען צו דער דאָזיקער תכלית.
כִּי יִצְפְּנֵנִי בְּסֻכֹּה בְּיוֹם רָעָה, יַסְתִּרֵנִי בְּסֵתֶר אָהֳלוֹ, בְּצוּר יְרוֹמְמֵנִי. - וואָרום ער וועט מיך פאַרהאַלטן אין זיין סוכה אין אַ שלעכטן טאָג, ער וועט מיך באַהאַלטן אין דער פאַרבאָרגעניש פון זיין געצעלט, אויף אַ פעלז וועט ער מיך דערהייבן.
דאָ פאַרענדיקט דוד המלך וואָס ער האָט פריער געזאָגט - "בזאת אני בוטח", וואָס לויטן מלבי"ם האָבן מיר דאָס פריער געלאָזט אָפן. וואָס איז דאָס זעלבע "זאת"? נאָכדעם וואָס "אחת שאלתי מאת ה'", און די בקשה איז אַז איך זאָל זיצן אין זיין הויז און זיין נאָענט צו אים, דערויף בין איך בוטח - "כי יצפנני בסוכו ביום רעה". מיט דעם וואָס איך וועל זיך באַהאַלטן אין סתר אהלו, וואָס דאָס איז אַ בחינה פון אַ מעוז און מגדל פונעם שונא, און דער אויבערשטער "בצור ירוממני". אַ צור איז אַ הויכער אָרט וואָס אַהין פלעגט מען אַנטלויפן און זיך ראַטעווען דאָרטן, און דער באַשעפער דערהייבט מיך און שטעלט מיך אַוועק הויך אויפן פעלז כדי געראַטעוועט צו ווערן פון די פיינט, אַז קיין שום שונא זאָל נישט קענען אַרויפקומען צו מיר. קומט אויס: אין וואָס בין איך בוטח? אין דעם וואָס איך האָב געבעטן פונעם אויבערשטן צו זיין נאָענט צו אים, און דערפאַר בין איך זיכער אַז דער אויבערשטער וועט מיר באַשיצן און אָפּהיטן, ער וועט מיך פאַרהאַלטן אין אַ בייזן טאָג און באַהאַלטן אין סתר אהלו - ווייל מיין גאַנצער ווילן איז בלויז זיין נאָענטקייט. און ווי דער מלבי"ם האָט שוין געברענגט אין אָנהייב קאַפּיטל די ווערטער פונעם רמב"ם, אַז ווען אַ מענטש האָט דבקות אינעם אויבערשטן דאַרף ער זיך פאַר קיין שום זאַך נישט שרעקן.
און וואָס איז דער חילוק צווישן "יצפנני" און "יסתירני"? ערקלערט דער מלבי"ם: הצפנה איז לויט דער שעה - מען פאַרהאַלט עפּעס אויף אַ צייטווייליקן אופן. ווידער הסתרה מיינט עפּעס וואָס איז אינגאַנצן פאַרבאָרגן און אויף אַ לאַנגער צייט. די סוכה איז אַ בנין עראי, דעריבער איז ביי איר שייך "יצפנני" - לויט דער שעה; בעת דער געצעלט איז מער אַ בנין קבע, דעריבער איז ביי אים שייך "בסתר אהלו" - אַ באַהאַלטעניש אויף אַ לאַנגער צייט.
רש"י ערקלערט: "כי יצפנני בסוכו" - אין זיין סוכה, און דאָס איז דער בית המקדש, אַזוי ווי עס שטייט געשריבן "ויהי בשלם סוכו ומעונתו בציון". "שלם" דאָס איז ירושלים, און דאָרט איז דער אָרט פון דער סוכה - דער אָרט וואָס דעקט און באַשיצט, דער מקום המקדש. און רש"י ברענגט אַז מיר האָבן געלערנט אין סדר עולם אַז דער פסוק איז געזאָגט געוואָרן אויף יואש בן אחזיה, וואָס יהושבע זיין מומע האָט אים באַהאַלטן אין דער עליה פון בית קודשי הקודשים, ווי ס'שטייט "ויהי איתה בבית ה' מתחבא שש שנים". זעקס יאָר איז ער דאָרט געווען באַהאַלטן אין זיין סוכה - "כי יצפנני בסוכו", אינעם בית המקדש, דאָרט איז ער פאַרבאָרגן געווען פון דוד'ס אָפּשטאַמיקע.
וְעַתָּה יָרוּם רֹאשִׁי עַל אֹיְבַי סְבִיבוֹתַי, וְאֶזְבְּחָה בְאָהֳלוֹ זִבְחֵי תְרוּעָה, אָשִׁירָה וַאֲזַמְּרָה לַה'. - און אַצינד וועט מיין קאָפּ דערהויבן ווערן איבער מיינע פיינט אַרום מיר, און איך וועל מקריב זיין אין זיין געצעלט קרבנות פון געשריי פון פרייד, איך וועל זינגען און לויבן צום אויבערשטן.
זאָגט דוד המלך: פון איצט אָן וועל איך מער נישט מורא האָבן פאַר קיין שום פיינט, ווייל אַז דער אויבערשטער היט אויף מיר און פאַרהאַלט מיך אין דער סוכה און באַהאַלט מיך, "ירום ראשי על אויבי סביבותי" - מיין קאָפּ הייבט זיך אויף קעגן די שונאים וואָס קומען מיך באַלאַגערן פון אַרום. און וואָס זענען די "זבחי תרועה"? ערקלערט דער מלבי"ם: אַ מענטש וואָס קעמפט מיט זיינע שונאים און באַזיגט זיי, מקריב זיין זבחי תרועה, ער ברענגט קרבנות פון תרועה, ווייל די תרועה איז אַן אויסדרוק פונעם נצחון אין מלחמה. ווען מען פלעגט מנצח זיין אינעם קאַמף פלעגט מען בלאָזן תרועה, אַזוי ווי עס שטייט געשריבן "וכי תבואו מלחמה בארצכם והרעותם בחצוצרות" - תרועות פון נצחון. און די קרבנות דריקן אויס די דאָזיקע תרועה פונעם נצחון.
נאָר דוד המלך זאָגט: איך האָב דאָך דאָ אין פועל ניט געפֿירט קיין מלחמה. דער אויבערשטער האָט מיך פֿאַרהוילן, באַהאַלטן אין זײַן געצעלט, און אַראָפּגעוואָרפֿן די שונאים פֿאַר מיר; איך בין ניט אַרויס אין קריג, איך בין געווען אין בית ה' און דער קדוש ברוך הוא האָט געטאָן די אַרבעט פֿאַר מיר. קומט אויס אַז דאָס זיצן אין געצעלט גופֿא איז די תרועת מלחמה, דאָס אַליין איז דער נצחון. און דערפֿאַר ווערט דער פּסוק פֿאַרטײַטשט: "ואזבחה באהלו" - ווי אַזוי ברענג איך קרבנות? מיט דעם גופֿא וואָס איך בין אין זײַן געצעלט, מיט דעם גופֿא וואָס איך בין פֿאַרהוילן אין אוהל ה' - דאָס איז דער זבח און דאָס איז די הודאה פֿאַר אים. און דערפֿאַר "אשירה ואזמרה לה'", ווײַל דער אויבערשטער האָט אַראָפּגעוואָרפֿן מיינע שונאים פֿאַר מיר, און איך לויב אים פֿאַר דעם וואָס ער האָט מיך געראַטעוועט אָן דעם וואָס איך זאָל דאַרפֿן אַליין אַרויסגיין אין מלחמה.
און וואָס איז די כּפֿילות פֿון לשון "אשירה ואזמרה"? דער מלבי"ם דערקלערט אין ספר שופטים: "זמר" איז מיוחד בלויז צו לויבן דעם אויבערשטן, בעת וואָס "שיר" ווערט געזאָגט אויך אויף נאַטירלעכע זאַכן - מען זינגט אויף כּל־מיני זאַכן אין דער נאַטור. דערפֿאַר געפֿינען מיר תּמיד אַז דער זמר קומט נאָך דעם שיר, ווײַל ער איז אויף אַ העכערער מדרגה: "שירו לו זמרו לו" - מיר וועלן זינגען צום אויבערשטן, אָבער דער שיר איז נידעריקער, און דערפֿאַר לייגן מיר צו אויך "זמרו לו", וואָס דאָס איז מיוחד נאָר פֿאַר אים יתברך.
דרך אגב, עס איז פֿאַראַן אַ פּסוק "שירו לה' שיר חדש תהילתו בקהל חסידים". פֿרעגט מען: פֿאַרוואָס דאַרף מען זינגען צום אויבערשטן אַ נײַ געזאַנג, וואָס איז שלעכט מיט די גוטע אַלטע ניגונים? און דער ענטפֿער איז: "תהילתו בקהל חסידים" - די אַלטע ניגונים זינגען שוין די חסידים פֿאַר זייערע רבי'ס, מען זינגט זיי שוין פֿאַרן אדמו"ר, און וואָס בלײַבט דען איבער צו זינגען פֿאַרן אויבערשטן? איז ניט פֿאַראַן קיין ברירה נאָר צו מאַכן פֿאַר אים נײַע ניגונים. און דער דאָזיקער וואָרט שטימט זייער גוט מיט די ווערטער פֿונעם מלבי"ם, אַז "שיר" געהערט אויך צו נאַטירלעכע ענינים - מען קען עס זינגען סײַ פֿאַרן אדמו"ר און סײַ פֿאַרן טאָג־טעגלעכן לעבן - און דערפֿאַר דאַרף מען באַשאַפֿן נײַע שירים פֿאַרן בורא יתברך.
שְׁמַע ה' קוֹלִי אֶקְרָא, וְחָנֵּנִי וַעֲנֵנִי. - הער אויס, ה', מײַן קול ווען איך רוף, באַגנאָד מיך און ענטפֿער מיר.
נאָך דער דאָזיקער הקדמה הייבט דוד המלך אָן מתפּלל צו זײַן אַז דער אויבערשטער זאָל אָפּטאָן פֿון אים אַלע שטערענישן און טרדות וואָס שטערן אים אין עבודת ה'. און ער קומט און דערקלערט: רבונו של עולם, דאָס איז ניט פֿאַר מיר, ניט צוליב מײַן פּריוואַטער פֿרײַהייט און מײַן אייגענער הנאה, נאָר דער גאַנצער תכלית איז בלויז אַז איך זאָל קענען דינען דעם קדוש ברוך הוא, אַז איך זאָל זײַן פּנוי צו דײַן עבודה. און דערפֿאַר בעט ער "שמע ה' קולי אקרא" - אויף דער תּפֿילה וואָס איך בעט דיך איצט צו ווערן געראַטעוועט פֿון די שונאים; "וחנני" - שענק מיר אַ מתּנת חנם; "וענני" - ענטפֿער מיר, מיט דעם וואָס דו וועסט מיך מושיע זײַן.
לְךָ אָמַר לִבִּי בַּקְּשׁוּ פָנָי, אֶת פָּנֶיךָ ה' אֲבַקֵּשׁ. - פֿאַר דיר האָט מײַן האַרץ געזאָגט: "זוכט מײַן פּנים", דײַן פּנים, ה', זוך איך.
הגם מיט מײַן מויל בעט איך אויף אַנדערע ענינים - אַז איך זאָל געראַטעוועט ווערן פֿון מיינע דריקער און מיינע שונאים, וואָס אויפֿן אויבנאויף זעט דאָס אויס ווי גשמיות'דיקע בקשות ווי יעדער מענטש וואָס בעט ניצול צו ווערן פֿון צרות - איז אָבער בײַ מיר ניט אַזוי, ווײַל די אינעווייניקסטע בקשה איז עבודת ה'. זאָגט דוד: עס האָט דאָך "לך אמר ליבי" שוין דעם עיקר בקשה. דער מלבי"ם טײַטשט דעם פּסוק כּסדר, אָן דעם הפסק פֿון די טעמים (און מיר האָבן שוין מער ווי איינמאָל באַמערקט אַז דער מלבי"ם רעכנט זיך ניט תּמיד מיט די טעמים און טײַטשט דעם פּסוק לויט זײַן פֿאַרשטאַנד): "לך אמר ליבי - בקשו פניי את פניך ה'". וואָס איז מײַן עיקר בקשה און שטרעבונג? אַז מיינע פּנים זאָלן זוכן דײַן פּנים.
און וואָס מיינט "פניי"? דאָס איז מײַן פּנימיות. פֿאַרוואָס הייסן די פּנים "פּנים"? ווײַל זיי זענען די זאַך וואָס זעט זיך דאָס מערסטע אָן אויפֿן מענטשן, און זיי זענען אַן אויסדרוק פֿון אַלץ וואָס קומט פֿאָר בײַ אים פֿון אינעווייניק: צי ער איז צעבראָכן, אין עצבות, אין שמחה, פֿאַרטראַכט צי פֿאַרטאָן - דאָס פּנים אַנטפּלעקט די פּנימיות. זאָגט דוד המלך: מײַן פּנים און מײַן פּנימיות זוכן דײַן פּנים און גאָרנישט קיין אַנדער זאַך. נאָר דײַן פּנים, וואָס דאָס איז די השגה און דבקות אין ה' און אין פּני ה' - עס שטייט דאָך "באור פניך נתת לנו תורת חיים ואהבת חסד", אַלץ איז אין ליכט פֿון פּני ה'. און מײַן האַרץ רעדט צום אויבערשטן און זאָגט: איך זאָג צו מײַן פּנים - זוכט בלויז דעם אויבערשטן יתברך, און בלויז דאָס זוך איך.
און מען דאַרף פֿאַרשטיין פֿאַר וואָס דער מלבי"ם, און אַזוי אויך רש"י, האָבן געדאַרפֿט צוקומען צו אַזאַ קאָמפּליצירטן פּירוש. וואָרעם לכאורה וואָלט געדאַרפֿט שטיין: דו האָסט געזאָגט צו מיר "בקשו פניי". אָבער "לך אמר ליבי בקשו פניי" - דוד'ס פּנים? "את פניך ה' אבקש" איז פֿאַרשטענדלעך, אָבער "בקשו פניי" פֿון דוד אַליין, וואָס מיינט דאָס? דערפֿאַר דערקלערט רש"י: "לך אמר ליבי" - פֿאַר דיר, אין דײַן שליחות האָט מײַן האַרץ געזאָגט צום פֿאָלק. איך בין ווי דאָס מויל פֿונעם אויבערשטן, מײַן האַרץ רעדט צום פֿאָלק ווי אַ ממוצע צווישן דעם פֿאָלק און דעם אויבערשטן: וואָס זאָגט דער אויבערשטער? "בקשו פניי". איך רעד ניט פֿון מיר אַליין און בעט ניט אַז מען זאָל זוכן מײַן אייגן פּנים, נאָר איך בין ווי אַ שליח און זאָג זיי אַז דער אויבערשטער זאָגט זוכט מײַן פּנים. "ואני שומע לו - את פניך ה' אבקש", איך אַליין פּערזענלעך זוך דאָס פּנים פֿונעם אויבערשטן.
אַל תַּסְתֵּר פָּנֶיךָ מִמֶּנִּי, אַל תַּט בְּאַף עַבְדֶּךָ, עֶזְרָתִי הָיִיתָ, אַל תִּטְּשֵׁנִי וְאַל תַּעַזְבֵנִי אֱלֹהֵי יִשְׁעִי. - באַהאַלט נישט דיין פּנים פֿון מיר, פֿאַרקער נישט מיט כּעס דיין קנעכט, מיין הילף ביסטו געווען, פֿאַרלאָז מיך נישט און לאָז מיך נישט איבער, גאָט פֿון מיין ישועה.
"אל תסתר פניך ממני" - עס זאָל נישט זיין קיין שום מניעה און עיכוב, סיי אויב דער עיכוב איז פֿון דיין זייט, וואָס דו פֿאַרהוילסט דיין פּנים פֿון מיר, און סיי אויב פֿון מיין זייט, "אל תט באף עבדך" - דו זאָלסט נישט פֿאַרקערן דיין פּנים פֿון מיר מיט דיין כּעס אויף דיין קנעכט. דער מלבי"ם ערקלערט די כּוונה פֿון די ווערטער: ס'זאָל מיך גאָרנישט צוריקהאַלטן, נישט עומק המושג און נישט קוצר המשיג. עומק המושג - די הסתרת פנים פֿון דיין זייט, וואָס די זאַך איז זייער טיף און שווער צו משיג זיין, "עמוק עמוק מי ימצאנו"; קוצר המשיג - וואָס איך, דער משיג, בין מקצר אין עבודת ה' און דין אים נישט גענוג, און וויבאַלד איך פֿעל אין זיין עבודה איז פֿאַראַן אַ כּעס אויף מיר. דעריבער, "אל תט באף עבדך" - שטויס מיך נישט אַוועק פֿונעם גלייכן וועג דורך דעם כּעס. עס איז דאָך שטענדיק "עזרתי היית", אין זאַכן וואָס איך האָב נישט געהאַט גענוג כּוח זיך צו באַהעפֿטן אין דיר; איך בין דאָך אָנגעוויזן אויף הילף, און דעריבער פֿאַרלאָז מיך אויך איצט נישט, און העלף מיר זיך מדבק צו זיין אין דיר.
און דער מלבי"ם לייגט צו, אַז 'נטישה' איז האַרבער פֿון 'עזיבה', און דעריבער שטייט "אל תטשני ואל תעזבני": פֿאַרלאָז מיך נישט אין גאַנצן, און נישט בלויז קיין נטישה - נאָר אפֿילו קיין עזיבה פֿאַר איין רגע זאָלסטו מיך נישט פֿאַרלאָזן. רש"י פֿון דער אַנדערער זייט ערקלערט אַז "אל תט" מיינט נאָכצובייגן, זאָלסט נישט איבערבייגן דיין קנעכט מיט צאָרן, מכריע זיין צום שלעכטן, אַזוי ווי דער לשון "ויט שמים", וואָס מיינט אראָפּבייגן און אַראָפּלאָזן די הימלען.
דער רד"ק ערקלערט: "אל תסתר פניך ממני" - אַזוי ווי איך האָב געזאָגט "את פניך ה' אבקש", בעט איך זאָלסט זיי נישט פֿאַרהוילן פֿון מיר. "ואל תט באף עבדך" - דריי מיך נישט אָפּ און פֿאַרפֿיר מיך נישט אין מיינע געשעפֿטן און ענינים פֿון עולם הזה, ווייל די ענינים זענען אין בחינה פֿון "אף": זיי מאַכן דעם מענטש אין כּעס, טרייבן אים אום און לאָזן אים נישט רוען. אַלע גשמיות'דיגע זאַכן ברענגען נערווען פֿאַר די וואָס טוען אין זיי און מאַכן דעם מענטש טרויעריג; רוחניות'דיגע ענינים פֿילן אָן דעם מענטש מיט אַן אינערלעכן אינהאַלט, בשעת גשמיות ברענגט אַנטוישונגען, צער און האַרצווייטיק. ווער קען דען זאָגן אַז ער האָט גענומען פֿון דער וועלט און איז גליקלעך און צופֿרידן אין זיין לעבן? דעריבער זאָגט דוד: פֿאַרנעם מיך נישט מיט ענינים פֿון עולם הזה, וואָס זענען אַלע פֿול מיט כּעס און רוב פֿון זיי איז עמל ואוון, און זיי דערווייטערן מיך בלויז פֿון עבודת ה'. און פּונקט ווי ביז איצט "עזרתי היית" אין די באַדערפֿענישן פֿונעם גוף, אַזוי בעט איך זאָלסט מיר העלפֿן אויך אין די באַדערפֿענישן פֿון דער נשמה, "אל תטשני ואל תעזבני אלוהי ישעי", כּדי איך זאָל קענען עוסק זיין אין ענינים פֿון רוחניות.
כִּי אָבִי וְאִמִּי עֲזָבוּנִי, וַה' יַאַסְפֵנִי. - וואָרום מיין פֿאָטער און מיין מוטער האָבן מיך פֿאַרלאָזט, און דער אייבערשטער וועט מיך איינזאַמלען.
דער מלבי"ם טייטשט אַז דוד פֿאַרגלייכט זיך צו אַן יתום וואָס זיין פֿאָטער און מוטער האָבן אים פֿאַרלאָזט, און דער אייבערשטער האָט זיך דערבאַרימט אויף אים און אים אַריינגענומען צו זיך אים אויסצוגאָדעווען. און אויב אַזוי, רבונו של עולם, היות ווי מיין גאַנצער באַדאַרף ליגט אויף דיר, פּאַסט דאָך אַז דו זאָלסט מיך פֿירן אויפֿן ריכטיגן וועג - איך האָב קיינעם אַנדערש נישט, נאָר דו זאָלסט מיך פֿירן.
און לויטן באַקאַנטן פֿאַרשטאַנד, וואָס ווערט געברענגט אין מדרש המכירי, און ווי עס איז שוין ברייט אויסגעשמועסט געוואָרן אין דרשות פֿאַר חג השבועות: דוד המלך איז געווען פֿאַרדאַכט אויף ממזרות, צוליב דעם וואָס ישי, דוד'ס פֿאָטער, האָט געוואָלט מטהר זיין זיין זרע, ווייל ער איז נישט געווען זיכער צי עס איז נישטאָ אויף אים קיין חשש פֿון עמוני ומואבי - וויבאַלד די הלכה פֿון "עמוני ולא עמונית, מואבי ולא מואבית" איז נאָך נישט געווען ברייט באַקאַנט און איינגעוואַרצלט, און ער איז דאָך געקומען פֿון רות המואביה. ווי אַזוי האָט ער געוואָלט מטהר זיין זיין זרע? ער זאָל קומען אויף זיין שפחה, און דאָס קינד וואָס וועט געבוירן ווערן וועט זיין אַן עבד, און דערנאָך וועט ער אים באַפֿרייען און ער וועט ווערן אַ כּשר'ער ישראל, און ס'וועט אויסקומען אַז ישי האָט לפּחות איין כּשר'ן זון. נאָר די שפחה האָט געוווּסט דערפֿון - ער האָט איר געזאָגט זיך אָנצוגרייטן אויפֿן אוונט - און זי איז געגאַנגען און עס אויסגעזאָגט פֿאַר איר באַלעבאָסטע. איז די פֿרוי פֿון ישי אַריין אַנשטאָט איר, און ישי האָט מעובר געווען זיין ווייב אָן זיין וויסן, ווייל ער איז געווען זיכער אַז ער איז מיט דער שפחה און האָט נישט געוווּסט אַז זי האָט עס אויסגעזאָגט פֿאַר זיין ווייב. שפּעטער האָט ער פּלוצעם געזען זיין ווייב טראָגעדיג, אין דער צייט וואָס ער איז געווען זיכער אַז ער האָט זיך שוין לאַנג נישט דערנענטערט צו איר, ווייל ער האָט נישט געוואָלט געבוירן נאָך קינדער וואָס זאָלן זיין אין אַ ספֿק פֿון אַ פֿגם. און ביי דער געבורט האָט זי געבוירן דוד'ן, און ער איז געווען זיכער אַז זי האָט פֿאַרטראָגן פֿון זנות. דעריבער האָט ער פֿאַרשיקט דעם זון און אים דערווייטערט צו די שאַף, אפֿשר וועט קומען דער לייב און דער בער און די חרפּה וועט אָפּגעטאָן ווערן פֿון בית ישי. מען האָט שוין מאריך געווען אין דעם, און עס ווערט אויך דערמאָנט אין ספר משנת הגלגולים.
לויט דעם ווערט זייער גוט פֿאַרשטאַנדלעך "כי אבי ואמי עזבוני": זיין פֿאָטער האָט אים נישט אָנערקענט, און זיין מוטער האָט אים נישט געקענט אָנערקענען, ווייל זי האָט צוגעזאָגט דער שפחה אַז זי וועט נישט אויסזאָגן די זאַך - די שפחה האָט איר דאָס אויסגעזאָגט אויפֿן תּנאי זי זאָל נישט אַנטפּלעקן פֿאַר ישי אַז זי האָט איר געזאָגט - און זי איז געווען אַן אנוסה נישט אויסצוזאָגן פֿאַר איר מאַן אַז דאָס קינד איז פֿון אים. און דוד איז אויפֿגעוואַקסן ווי אַ פֿרעמד קינד, "מוזר הייתי לאחיי ונוכרי לבני אמי". אויף דעם זאָגט ער: מיין פֿאָטער און מוטער האָבן מיך פֿאַרלאָזט און מיך פֿאַרשיקט צו די שאַף, און אויב אַזוי, ווער וועט מיר העלפֿן? נאָר דו, ה' - "וה' יאספני".
רש"י ברענגט אַ פּירוש פֿונעם מדרש, אַ וואונדערלעכן פּירוש, וואָס שטייט אין מדרש רבה פרשת תזריע (י"ד, ה'): "אבי ואמי עזבוני" - בשעת תשמיש האָבן זיי געמיינט זייער הנאה, ווי נאָר זיי האָבן געענדיקט זייער הנאה, דרייט זיך דער אויף אַהער און יענער אויף אַהין, און דאָס ווייזט אַז זייער גאַנצע כּוונה איז געווען פֿאַר זייער הנאה, און כביכול האָבן זיי מיך פֿאַרלאָזט און זיך נישט אינטערעסירט אין מיר. "וה' יאספני" - ווער איז דער וואָס האָט מיך באמת איינגעזאַמלט? דער קדוש ברוך הוא, וואָס ער היט די טיפּה און שאַפֿט די געשטאַלט פֿונעם עובר.
און עס זענען פֿאַראַן וואָס ערקלערן, און אַזוי ברענגט מען, אַז "אבי ואמי עזבוני" גייט אויף יענער מעשה: בשעת ישי איז געווען מיט זיין ווייב, מיינענדיג אַז ער איז מיט זיין שפחה, איז אים באַקאַנט געוואָרן אינעם לעצטן מאָמענט, ביים סוף פֿונעם תשמיש, אַז דאָס איז זיין ווייב, און ער האָט פּוֹרש געווען פֿון איר. דאָס איז "אבי ואמי עזבוני". און ווער האָט איינגעזאַמלט די טיפּה? "וה' יאספני" - דער קדוש ברוך הוא האָט איינגעזאַמלט די טיפּה און אויסגעפֿורעמט דעם עובר. און אַזוי ווערט געברענגט: ער האָט דעמאָלט פּוֹרש געווען פֿון זיין ווייב, און די טיפּה איז אַראָפּגעפֿאַלן, און דער קדוש ברוך הוא האָט זי אַריינגעבראַכט אין איר מוטערשויס. עס איז נישט קלאָר צי דאָס איז אַ מדרש, אָבער אַזוי שטייט אין די ספרים, און דער חיד"א ברענגט דאָס. און לויט דעם שטימט זייער גוט "וה' יאספני", און אויך שטימט עס מיט וואָס חז"ל זאָגן אַז דוד וואָלט געדאַרפֿט זיין אַ נפל - וואָס באמת אין דער שעה פֿון זיין פֿאַרנעמונג איז ער געווען אַ נפל, ווייל די טיפּה איז אַרויס לחוץ ווען ישי האָט זיך דערפֿירט אַז דאָס איז זיין ווייב, און השי"ת האָט איינגעזאַמלט די טיפּה און כביכול מעובר געווען דערמיט די אשת ישי. און לויט דעם פֿאַרשטייט מען אויך דעם לשון המדרש "כיוון שגמרו הנאתן זה הופך פניו לכאן", אַז דורך דעם האָבן זיי נישט געברענגט לידי עיבור, נאָר בלויז "וה' יאספני", וואָס ער האָט געהיט די טיפּה און באַשאַפֿן דעם עובר.
דא דארף מען פארשטיין: ישי איז דאך געווען איינער פון די ארבעה שמתו בעטיו של נחש, אינגאנצן קודש קדשים און עס איז אין אים נישטא קיין שום פגם און חסרון. ווי אזוי קען מען זאגן אויף אים "בשעת תשמיש להנאתן נתכוונו"? מען קען זען אז עס זענען דא וואס ווילן מסביר זיין אז "להנאתן נתכוונו" מיינט ווייל ישי האט זיך איבערגעגעבן צו מטהר זיין זיין זרע, און עס קומט אויס אז זיין גאנצער ענין דא איז געווען פאר זיין הנאה - אז ער זאל האבן א הייליג און ריין קינד אן קיין שום פגם. אבער דאס איז א ביסל דחוק אינעם לשון המדרש, ווייל דער מדרש רעדט סיי וועגן דעם פאטער און סיי וועגן דער מוטער, און זאגט "כיון שגמרו הנאתן זה הופך פניו לכאן וזה לכאן".
דער מער פארשטענדליכער פירוש איז וואס די מפרשים זאגן, און הרב דעסלער רעדט אסאך וועגן דעם ענין: אז אפילו דער הייליגסטער, דער מערסט דערהויבענער און נשגב'דיגער מענטש - האט א צילו של גוף. עס מיינט נישט אז ער איז מגושם, נאר אז עס איז אוממעגליך אז דער גוף זאל גארנישט משפיע זיין, און דאס הייסט צילו של גוף. אין א משהו דק מן הדק איז נאך אלץ פאראן א תאווה און אייגענע רצונות, און פון דעם איז דער מקור פון אלע חטאי הגדולים. ווייל א מענטש ווערט דאך נישט קיין מלאך; אפילו אויב ער איז משה רבינו, איז ער נישט קיין מלאך, און ער האט נאך אלץ אין זיך דעם צילו של גוף. און אינעם צילו של גוף קען זיין א משהו דק מן הדק פון כעס, פון "שמעו נא המורים", פון "רב לכם בני לוי" - זאכן אויף וואס מען האט זיך געמאנט פון אים מכוח יענעם משהו דק מן הדק פונעם גוף וואס איז נאך אלץ משפיע. און אזוי אויך דא: אפילו ישי, מיט זיין גאנצער מדרגה און מעלה, איז נישט מעגליך אז עס זאל נישט זיין ביי אים בשעת מעשה א משהו דק מן הדק פון "להנאתן נתכוונו", און אויף דעם רעדט דער מדרש.
דוד המלך לערנט אונז אין דעם מזמור דעם סוד פון דער איינציגער בקשה. "בזאת אני בוטח" - אין צום, קול און ממון, און בעיקר אין דעם וואס מיין גאנצער פארלאנג איז איינס: "אחת שאלתי מאת ה' אותה אבקש", אז די שאלה פונעם מויל און די בקשה פונעם הארץ זאלן זיין איין זאך - קרבת ה', לחזות בנועמו ולבקר בהיכלו. און מכוח דעם איז ער זיכער אז דער אויבערשטער וועט אים באהאלטן אין זיין סוכה, אים פארשטעקן בסתר אהלו און אים דערהויבן אויפן פעלז, און ער וועט מנצח זיין זיינע שונאים אן א מלחמה, ביז "ואזבחה באהלו" - די עצם ישיבה אינעם אוהל איז דער זבח און די תרועה, און פון דעם "אשירה ואזמרה לה'". פון דארט ווענדט ער זיך מיט א תפילה אז קיין זאך זאל אים נישט צוריקהאלטן, נישט דער עומק המושג און נישט דער קוצר המשיג, און נישט די טרדות פון עולם הזה וואס זענען אלע "אף", און ער זאגט עדות אז אפילו ווען זיין פאטער און מוטער האבן אים פארלאזט - האט אים דער אויבערשטער איינגעזאמלט. דאס איז דער מסר פונעם מזמור פאר די טעג פון אלול און תשרי: אלע אונזערע פילע בקשות זענען נישט מער ווי איין בקשה - אים צו דינען און צו זיין נאנט צו אים.