קאפיטל קמ"ז איז א קאפיטל פון הלל און הודאה אויף דער הנהגה פונעם אויבערשטן אויף זיין וועלט: אויף דער גאולת ישראל פון גלות, אויף דער אלגעמיינער הנהגה פונעם טבע - די וואלקענעס, דער רעגן און דאס וואקסן - און אויף דער השגחה פרטית וואס גרייכט ביז צום שוועל פון יעדן באשעפעניש, פון דער בהמה ביז צו די בני עורב. אינעם טייל וואס שטייט פאר אונז, פון פסוק ז' און ווייטער, לערנען מיר וויאזוי דווקא פונעם וואס זעט אויס ווי חושך קומט ארויס דער שפע, און וויאזוי דער אויבערשטער גרייט אן פאר'ן מענטש זיין פרנסה אן גבורת הסוס און אן שוקי האיש.
עֱנוּ לַה' בְּתוֹדָה, זַמְּרוּ לֵאלֹהֵינוּ בְכִנּוֹר. - רופט אויס צום אויבערשטן מיט דאנק, זינגט לויב-געזאנגען צו אונזער גאט מיט א כינור.
דער רד"ק ערקלערט אז דער פסוק רעדט צו כלל ישראל: זינגט צום אויבערשטן מיטן מויל, און שפילט אים אויף א כלי - דאס איז דער כינור, און דער געזאנג זאל זיין א געזאנג פון תודה. מען דארף באמערקן א נקודה וואס מיר האבן שוין דערמאנט עטליכע מאל: "זמר" מיינט נישט דווקא מיטן מויל, ווי מען איז געוואוינט צו מיינען. אין אסאך מקראות איז "זמר" דווקא דורך כלי נגינה, כלי זמר. אויך היינט זאגט מען א "תזמורת", און מען מיינט בלויז כלי נגינה.
די תודה איז אויף דער גאנצער טובה און גדולה וואס דער אויבערשטער האט געטאן מיט אונז. דער קאפיטל רעדט אין א מצב ווען דער הקדוש ברוך הוא האט אונז שוין ארויסגענומען פונעם גלות, האט אונז געגעבן א גרויסן כבוד און אונז דערהויבן איבער אלע פעלקער. און דאס איז א גרויסע גבורה פונעם אויבערשטן - ארויסצונעמען א קליין פאלק פון צווישן פילע פעלקער. און אפשר איז די נאך גרעסערע גבורה צו פועל'ן ביים פאלק אליין צו פארלאזן דעם גלות. דאס איז גארנישט פשוט. גיי איבעררעד אן אייראפעישן איד אדער אן אמעריקאנער איד צו פארלאזן דעם גלות און קומען קיין ארץ הקודש: נאך פאר'ן זיבעטן אין אקטאבער איז עס געווען שווער, און נאכ'ן זיבעטן אין אקטאבער פילט ער גאר אז ער געפינט זיך אין א זיכערן פלאץ, און איך רעד שוין נישט פון דער אנטיסעמיטיזם וואס בוזשעוועט דארט.
און נאכדעם וואס מען האט שוין באוויזן צו איבעררעדן א איד ארויסצוגיין פון גלות - גיי פרוביר יעצט ארויסנעמען דעם גלות פון אים. דאס איז שוין א מעשה פאר זיך: אז דער איד זאל שוין מער נישט זיין גלות'דיג, נאר זאל זיין צוגעקלעבט צום אויבערשטן און צו זיין תורה, און נישט צום עגל הזהב פון אמעריקע און צו די איבעריגע עגלים אין די אנדערע גלויות. אויף דעם ווערט געזאגט: "ענו לה' בתודה, זמרו לאלוקינו בכינור" - א גרויסע גבורה פון אים ארויסצונעמען א קליין פאלק פון פילע פעלקער, און מיר וועלן דערציילן זיינע גבורות.
און וואס זענען די גבורות וואס דער אויבערשטער טוט כסדר אויף דער וועלט? דער רעגן. חז"ל רופן אן דעם רעגן "גבורות גשמים", און דערפאר איז דער ענין פונעם רעגן קובע געווארן אין דער ברכה פון "אתה גיבור": "אתה גיבור לעולם ה'... משיב הרוח ומוריד הגשם". און אזוי אויך שטייט: "עושה גדולות עד אין חקר ונפלאות עד אין מספר, הנותן מטר על פני ארץ". און אין איוב: "ורעם גבורותיו מי יתבונן", און אליהוא זאגט: "ירעם א-ל בקולו נפלאות, עושה גדולות ולא נדע", און דערנאך: "כי לשלג יאמר הווה ארץ, וגשם מטר וגשם מטרות עוזו".
דאס צוריקקערן זיך פון גלות, זאגט דער רד"ק, וועט זיין ענליך צום רעגן, און מיר האפן אויף דעם צום אויבערשטן ברוך הוא. און אזוי זאגט מיכה: "והיה שארית יעקב בקרב עמים רבים כטל מאת ה', כרביבים עלי עשב, אשר לא יקווה לאיש ולא ייחל לבני אדם" - מיר האפן בלויז צו אים יתברך, אזוי ווי איינער וואס האפט צום אויבערשטן וואס ברענגט אראפ דעם רעגן, דאס הייסט אז מען איז צוגעקלעבט נאר צו אים. דאס איז אונזער האפענונג אין דער גאולה: אז דער הקדוש ברוך הוא וועט אונז אויסלייזן, און דעמאלט וועט אונזער גאנצע ישועה און האפענונג זיין בלויז אויף אים - נישט ווי היינט, ווען א מענטש מיינט אז אפשר וועט אמעריקע אונז ראטעווען, און אפשר וועט צה"ל מיט זיין קראפט מנצח זיין די מלחמות. זיכער דארף מען אויך א מיליטער, אבער מען מוז וויסן: "מלחמות אני עשיתי", די מלחמה איז אויבן אין הימל. און אויב זי איז אויבן, מיינט דאס אז מיר קענען אויפטון גאר א סך - דורך זיך שטארקן אין לערנען, אין תפילה, אין עבודת השם און אין דקדוק המצוות. אזוי באשליסט מען די מלחמה, און אזוי זענען מיר פועל אראפצוברענגען דעם רעגן, דעם רוחניות'דיגן שפע וואס דער אויבערשטער וועט שפיעלן אויף אונז און אונז אויסלייזן.
דער מלבי"ם ערקלערט: "ענו לה' בתודה" - וויבאלד דער אויבערשטער האט באשאפן די וועלט, און דא רעדט מען פון דער שטענדיגער הנהגה, דער סדר פון דער הנהגת הטבע. דעריבער הייבט אויף א קול פון געזאנג מיט תודה אויף די אלגעמיינע טובות וואס דער אויבערשטער טוט גוטס מיט דער וועלט, וואס אויך זיי זענען שטענדיגע און געארדנטע טובות. אבער "זמרו לאלוקינו בכינור" - "זמר" איז א געזאנג און לויב וואס איז פיל מער דערהויבן און אויסגעצייכנט, און דאס איז מצד דעם וואס ער איז "אלוקינו", דאס הייסט מצד אונזער אייגענער הנהגה און השגחה פרטית, וואס דער אויבערשטער פירט אונז אויף א פריוואטן אופן העכער דער הנהגה פון דער גאנצער וועלט און אלע אומות. אויף דער באזונדערער הנהגה זאל מען זינגען מיטן מער דערהויבענעם זמר און מיטן כינור, וואס איז א חשוב'ע כלי נגינה.
הַמְכַסֶּה שָׁמַיִם בְּעָבִים, הַמֵּכִין לָאָרֶץ מָטָר, הַמַּצְמִיחַ הָרִים חָצִיר. - דער וואָס פֿאַרדעקט דעם הימל מיט וואָלקנס, דער וואָס גרייט צו רעגן פֿאַר דער ערד, דער וואָס מאַכט וואַקסן גראָז אויף די בערג.
אין ספר תהילות מהרי"ץ ווערט מבאר געווען: קוק זיך אײַן אין די רעגנס. צום ערשט, איידער עס פֿאַלט אַ רעגן, פֿאַרוואָלקנט זיך דער הימל מיט שוואַרצע וואָלקנס, עס ווערט פֿינצטער און נעבליק. איינער וואָס ווייסט נישט וואָס די וואָלקנס באַהאַלטן אין זיך, קען מיינען: עס קומט דאָ עפּעס אַ חורבן, דער אויבערשטער האָט פֿאַרלאָשן די זון, גיי ווייס צו וואָס פֿאַר אַן אומגליק מיר גייען - די גאַנצע וועלט איז דאָך געוואָרן פֿינצטער. און וואָס שטעלט זיך אַרויס שפּעטער? אַז אַלץ איז לטובה: דער קדוש ברוך הוא ברענגט אַראָפּ רעגן.
און דאָס איז וואָס עס שטייט "ענו לה' בתודה" - אינעם שם הוי"ה, אין מידת הרחמים, "זמרו לאלוקינו בכינור" - אויך ווען עס איז פֿאַראַן מידת הדין, אויך בבחינת "אלוקינו". פֿאַרוואָס? ווײַל מפי עליון לא תצא הרעות, און דער קדוש ברוך הוא משפיע נאָר גוטס. און דער באַווײַז איז: "המכסה שמים בעבים" - אין דער צײַט וואָס דער באַשעפֿער פֿאַרדעקט דעם הימל מיט וואָלקנס, זעט אויס ווי עס איז אַראָפּגעקומען אַ פֿינצטערניש אויף דער וועלט, עס זעט אויס ווי אַ צרה. פֿונדעסטוועגן, "המכין לארץ מטר" - וואָס קומט דערפֿון אַרויס? רעגן וואָס דער אייבערשטער גרייט צו פֿאַר דער ערד, "המצמיח הרים חציר, נותן לבהמה לחמה" - השפעה און ברכה פֿאַר דער גאַנצער וועלט. פֿון דאַנען לערן זיך אָפּ צו דאַנקען און לויבן, סײַ ביים שם הוי"ה און סײַ ביים שם אלוקים: תמיד זאָלסטו לויבן און זינגען, ווײַל אויך פֿון דעם וואָס זעט אויס ווי אַ פֿאַרדעקן די הימלען מיט וואָלקנס און ווי אַ צרה - זאָלסטו וויסן אַז דערפֿון וועט אַרויסקומען נאָר גוטס.
נאָך ערקלערט דער מהרי"ץ דושינסקי: "שמים" איז אַ רמז אויף צדיקים - די צדיקים, זייער קאָפּ איז ערגעץ הויך אין הימל, אין ענינים עליונים, זיי ליגן אין הימלישע ענינים. און "עבים" זענען די יסורים און צרות וואָס רינגלען אַרום דעם צדיק. און ווען דער קדוש ברוך הוא טוט "המכסה שמים בעבים", דאָס הייסט ער וויקלט אײַן די צדיקים אין יסורים און צרות - זאָלסטו וויסן אַז דורך דעם טוט דער אויבערשטער משפיע זײַן אַ גוטע השפעה אויף דער וועלט.
אַזוי ווי די גמרא זאָגט: "כל העולם כולו ניזון בשביל חנינא בני, וחנינא בני די לו בקב חרובים" - ער האָט געלעבט אין אַ שרעקלעכער דלות, און די דאָזיקע אָרעמקייט גיסט אויס השפעה פֿאַר דער גאַנצער וועלט. און אַזוי ווי מיר האָבן געברענגט פֿון רבי חיים וואָלאָזשינער: "בשביל חנינא בני" - אויפֿן זעלבן שטעג ("שביל") וואָס דורך דעם גייט אַראָפּ די השפעה פֿאַר רבי חנינא, און וויבאַלד ער נעמט דערפֿון גאָרנישט, קומט ממילא אַלץ וואָס גייט אַראָפּ אויף דעם שטעג אָן צו דער גאַנצער וועלט. און אַזוי אויך זאָגט די גמרא וועגן רבי'ן, אַז די גאַנצע צײַט פֿון רבי'נס יסורים האָט קיין טראָגעדיקע פֿרוי נישט מפיל געווען פֿאַר דער צײַט. זעט מען דאָך אַז ווען דער צדיק ליידט, איז פֿאַראַן השפעה פֿאַר דער גאַנצער וועלט: "המכסה שמים בעבים" - און ממילא "המכין לארץ מטר, המצמיח הרים חציר, נותן לבהמה לחמה, לבני עורב אשר יקראו".
און עס קען דער צדיק פֿרעגן: אויב אַזוי, וואָס האָב איך דערפֿון? איך בין אַ צדיק, איך לײַד יסורים, און דאָס גאַנצע גוטס קומט צו דער וועלט - מיר איז גענוג אַ קב חרובים, און רבי ליידט יסורים. אויף דעם זאָגט דער רמח"ל: מען האָט גאָרנישט קיין השגה וואָס פֿאַר אַן אייביקן שכר עס קומט פֿאַרן צדיק פֿאַר דעם וואָס ער האָט זיך געפּלאָגט דאָ אויף דער וועלט און האָט דערמיט משפיע געווען גוטס פֿאַר דער גאַנצער וועלט. און אַוודאי וויל דער צדיק דאָס, ער וויל מקבל זײַן די יסורים כּדי צו טאָן גוטס פֿאַר דער גאַנצער וועלט, ווײַל דער אייביקער שכר און די קרבת אלוקים וואָס ער איז זוכה דערצו דורך דעם איז אָן אַ שיעור. און מיר האָבן שוין געברענגט דערצו אַ משל פֿון דעם וואָס שטייט "חָלְיֵנוּ הוּא נָשָׂא וּמַכְאֹבֵינוּ סְבָלָם" - דער צדיק טראָגט אונדזערע קרענק, און איז גרייט צו לײַדן דאָס אַלץ כּדי צו טאָן גוטס פֿאַר כּלל ישראל אין זײַן אַחרית.
דער רד"ק טײַטשט דעם פּסוק כּפשוטו: די הימלען זענען הויך, ליכטיק, גוט, ריין און שײַנענדיק, און ווען דער אויבערשטער שפּרייט אויס וואָלקנס אין אַ נידעריקערן אָרט, ווערן די הימלען פֿאַרדעקט פֿון דעם מענטשנ'ס אויג. "המצמיח הרים חציר" - אַפֿילו די בערג, וואָס זענען טרוקן און האַרט, אויך דאָרטן מאַכט דער באַשעפֿער וואַקסן גראָז, און כּל שכן אין אַן אָרט וואָס איז באַקוועם פֿאַר פֿלאַנצונגען, ווי אַ גלײַכער טאָל. און דערמיט ווײַזט דיר דער פּסוק ווי אַזוי דער קדוש ברוך הוא ענדערט די מציאות מיט זײַן כּוח.
און דער מלבי"ם זאָגט: אויך אין דער הנהגה כללית זעען מיר אַז אַלץ איז פֿון אים יתברך, און דער באַשעפֿער גיט אַכטונג אויף אַלע זײַנע באַשעפֿענישן. אָט פֿאַרדעקט דער אויבערשטער דעם הימל מיט וואָלקנס; דער רעגן איז אַן השגחה פֿון אים; דורך די וואָלקנס גרייט ער צו רעגן פֿאַר דער ערד, און דורך דעם רעגן מאַכט ער וואַקסן גראָז אויף די בערג. דאָס אַלץ איז די הנהגה כללית - וואָרעם עס איז פֿאַראַן אַן הנהגה כללית און עס איז פֿאַראַן אַן הנהגה פרטית, השגחה'דיק, נסימ'דיק און באַזונדער פֿאַר אונדז, און דאָ רעדט מען פֿונעם אופֿן ווי דער קדוש ברוך הוא פֿירט זײַן וועלט אין דער הנהגה כללית.
אין ספר אוצרות ההגדה ברענגט ער די דברי חז"ל: כל המקבל עליו עול תורה - מעבירים ממנו עול מלכות ועול דרך ארץ. א תלמיד חכם וואס זיצט דעם גאנצן טאג און איז הוגה בתורה, זארגט דער הקדוש ברוך הוא פאר זיין פרנסה און פאר זיין שפע אן דעם וואס ער זאל דארפן הארעווען און זיך מוטשען - בתנאי אז ער איז טאקע הוגה בתורה בהתמדה. און ווי חז"ל זאגן אז די שחקים הייסן אזוי ווייל דארט טוט דער הקדוש ברוך הוא כביכול שוחק און מאלן דעם מן פאר די צדיקים. משא"כ א מענטש וואס איז נישט הוגה בתורה כראוי - דארף ער זיך אנשטרענגען און פלאגן פאר זיין פרנסה, "בזעת אפך תאכל לחם".
און דאס איז פשט אין דעם וואס עס שטייט "המכין לארץ מטר": מענטשן וואס זענען בגדר "ארץ", דאס הייסט זיי זענען פארבונדן מיט ארציות, וואס לערנען נישט קיין תורה און ארבעטן דעם גאנצן טאג - שיקט זיי דער הקדוש ברוך הוא רעגן, אבער זיי דארפן זיך אנשטרענגען מיט זייער טעגליכער מלאכה: אקערן, זייען און שניידן. ווידער "המצמיח הרים חציר": יענע תלמידי חכמים וואס זענען רוחניות'דיג, וואס זענען בגדר הויכע "הרים" - אזוי ווי חז"ל זאגן אז די הרים זענען די אבות און די גבעות זענען די אמהות, און הרים איז א באגריף אויף צדיקים - פאר זיי מאכט דער הקדוש ברוך הוא שפראצן דאס גראז אן דעם וואס זיי זאלן זיך מוטשען; זייער פרנסה איז גרייט אן דעם וואס זיי זאלן דארפן הארעווען דערפאר. און כאטש עס איז נישטא קיין הבטחה אז זיי וועלן זיין גבירים - "לא ראיתי צדיק נעזב וזרעו מבקש לחם", ס'איז נישטא דא קיין הבטחה פון עשירות - אבער כדי פרנסתו גרייט דער הקדוש ברוך הוא צו פאר אים.
מיר קומען חלילה נישט זאגן אז א מענטש וואס נויטיגט זיך אין פרנסה טאר נישט ארויסגיין ארבעטן; פרנסה מכבדת את בעליה, מלאכה איז מכבד דעם מענטש. אבער א מענטש דארף וויסן אז ס'איז פאראן א באזונדערע מעלה אין דער מדרגה פון דעם וואס גיט זיך אינגאנצן איבער פאר דער תורה, און ער האט א באזונדערע הנהגה פונעם אויבערשטן.
אמאל האט איינער געפרעגט הרב שטיינמאן: קען מען אין אונזערע צייטן זען ניסים? אמאל זענען געווען ניסים, אבער היינט וואו זעט מען דאס? האט ער אים געענטפערט: מען זעט דאס יעדן איינציגן טאג. האט ער געפרעגט: וואו? האט ער אים געזאגט: אברכים שטעלן חתונה קינדער. דאס איז א נס וואס האט נישט קיין הסבר. אן אברך שטעלט חתונה אכט און אויך צען קינדער, און מען זעט ברוך השם אז קיינער פון זיי גייט נישט ארום נאקעט, אלע הייראטן אנגעטון, און אלע קומען למעשה אן אויך צו דירות. וויאזוי קען דאס זיין? וואס הייסט דאס אויסצאלן א חתונה, אנקליידן, באצאלן די כלי זמר - פון וואו קומט דאס אלעס? על כרחך איז דא א באזונדערע הנהגה מיט וועלכער דער הקדוש ברוך הוא פירט די בני תורה.
און אמאל זענען געקומען פאר אים צוויי מחותנים: איינער אן אברך א בן תורה, און דער צווייטער א פארמעגליכער בעל הבית וואס מאכט א שיינע פרנסה. צווישן זיי איז געווען א וויכוח איבער א געוויסן סכום; דער וואס ארבעט האט זיך טאקע אונטערגענומען מער, אבער ער האט זיך געעקשנט אז דער אברך זאל צולייגן א געוויסן סכום. זענען זיי געגאנגען פרעגן הרב שטיינמאן. זאגט דער אברך: איך בין אן אברך, מיינע מעגליכקייטן זענען באגרענעצט, און ער ארבעט ברוך השם און פארמאגט מעגליכקייטן, און דאך עקשנט ער זיך אז איך זאל געבן מער. האט אים דער ראש ישיבה געפסק'נט: דו דארפסט עס געבן. נישט מער ווי דער צווייטער צד, נאר יענעם סכום איבער וועלכן עס גייט דער מחלוקת - נעם עס אויף זיך. האט דער אברך געפרעגט: פארוואס? האט ער אים געענטפערט: יענער ארבעט, ממילא פאר יעדן שקל דארף ער הארעווען עס צו ברענגען. אבער דו - דעם ערשטן סכום פון וואו האסטו עס געברענגט? אלעס איז מן השמים, אלעס איז בחסד השם אויף דיר. אויב אזוי, לייג ארויף אויף די זעלבע פלייצעס אויך די נאך פופציג טויזנט; אויף די דאזיגע פלייצעס קען מען אנלאדן נאך. יענער געפינט זיך אויף א צווייטן מהלך, און דערפאר איז פיל מער לאגיש אז דו זאלסט דאס נעמען אויף זיך.
און הרב שטיינמאן האט געלעבט מיט די דאזיגע זאכן און זיי געזען מיט די אויגן, ווארום זיין גאנץ לעבן איז ער געווען מיט מסירות פאר דער תורה. אפילו ווען מען האט אים געברענגט א משכורת און ער האט עס נישט געדארפט, פלעגט ער עס נישט נעמען, און פלעגט זאגן: דער היתר צו נעמען געלט פון דער ישיבה איז בלויז כדי זיך צו דערנערן. אמאל האט מען פארגעזוימט זיין משכורת א האלב יאר, און מען האט אים געזאגט אז ווען די ימים טובים וועלן קומען און עס וועלן זיין הכנסות וועט מען אים עס אויסצאלן. ווען די ימים טובים זענען געקומען האט מען אים געגעבן פאר דעם גאנצן האלבן יאר למפרע - און ער האט נישט מסכים געווען צו נעמען. האט מען אים געפרעגט: פארוואס? דאס קומט דאך פארן ראש ישיבה, דאס איז דאך א משכורת, דער ראש ישיבה האט דאך דא געלערנט. האט ער זיי געזאגט: דער גאנצער היתר צו נעמען א משכורת איז נאר כדי זיך צו דערהאלטן ביים לעבן, און מען זעט דאך אז דער הקדוש ברוך הוא האט מיר דערהאלטן דאס האלב יאר. "חסדי ה' כי לא תמנו" - מיר האבן איבערגעלעבט א האלב יאר פונעם אויבערשטן; אויב מיר האבן איבערגעלעבט פונעם אויבערשטן, וואס איז יעצט דער היתר צו נעמען דאס געלט? און אויב מען וועט זאגן: מען דארף דאך חתונה מאכן קינדער - ער האט געלעבט אין גאר אן אנדער וועלט: ווען איך וועל דארפן חתונה מאכן קינדער, וועט דער הקדוש ברוך הוא זארגן פאר מיר; ווער עס האט געזארגט פאר מיר ביז היינט וועט זארגן פאר מיר אויך דעמאלט. און באמת האט אים גארנישט געפעלט, נישט דעמאלט און נישט שפעטער, און מיליאנען אויב נישט ביליאנען זענען דורך זיין האנט, און קיין שום זאך האט זיך נישט צוגעקלעבט צו אים.
עס איז באקאנט די מעשה אז אמאל האט ער פארלוירן א סכום געלט וואס איינער האט אים איבערגעגעבן עס אפצוגעבן פאר א נצרך. דאס געלט איז פארלוירן געגאנגען, ער האט געזוכט און נישט געפונען. האט ער געזאגט פארן גבאי פונעם קופת צדקה: איך וועל משלים זיין דאס געלט פון מיין משכורת, אין עטליכע תשלומים. האבן זיי אים געזאגט: דער ראש ישיבה איז דאך פטור, דער ראש ישיבה האט דאס דאך בכלל נישט מקבל געווען בתורת שמירה. האט ער זיי געזאגט: איר קומט מיר מסביר זיין פארוואס איך בין פטור? איך קען אייך געבן נאך עטליכע טעמים פארוואס איך בין פטור. אבער אויב איך קען אראפנעמען פון זיך איין קשיא ווייניגער אויף דער עולם האמת - איז מיר כדאי אויסצוגעבן דא יעדן סכום, כדי מען זאל מיך נישט פרעגן: ר' אהרן לייב, וואס איז מיט דעם געלט וואס מען האט דיר געגעבן איבערצוגעבן פאר יענעם נצרך, וויאזוי האסטו עס אפגעהיט?
ווען מען זעט מענטשן וואס לעבן אין אזא מציאות, העכער פון דער נאטור, צוגעבונדן צום רבונו של עולם און זענען אינגאנצן נישט פארנומען מיט גשמיות'דיגע ענינים - עס רעדט פשוט נישט צו זיי. ער ווייסט אז ער געפינט זיך אין די בעסטע הענט, און דער הקדוש ברוך הוא טראגט אים: "השלך על ה' יהבך". די גאנצע צרה איז נאר ווען מיר פרובירן אליין צו נעמען אונזער לאסט אויף זיך, די משא ווילן מיר טראגן אליין. אבער אויב מיר ווארפן עס ארויף אויפן רבונו של עולם, וועלן מיר זען אז דער הקדוש ברוך הוא זאגט: איך פארמאג ברייטע פלייצעס, איך קען טראגן פיל שווערערע לאסטן - נאר השלך על ה' יהבך.
נוֹתֵן לִבְהֵמָה לַחְמָהּ, לִבְנֵי עֹרֵב אֲשֶׁר יִקְרָאוּ. - ער גיט פאר דער בהמה איר שפייז, פאר די קינדער פון די ראבן וואס שרייען.
רש"י טייטשט "נותן לבהמה" - איר עסן. א בהמה עסט דאך נישט קיין ברויט, נאר "לחם" איז אן אלגעמיינער אויסדרוק אויף שפייז. און ווער זענען די "בני עורב אשר יקראו"? זאגט רש"י בשם חז"ל, אז דער עורב איז אכזר אויף זיינע קינדער, און דער הקדוש ברוך הוא דערבארמט זיך אויף זיי און גרייט זיי צו מוקן פון זייער צואה, וואס פליען אריין גלייך אין זייער מויל.
דער רד"ק ערקלערט נאך מער: די קינדער פון דעם עורב ווען זיי ווערן געבוירן זענען זיי ווייס, און די מוטערס פארלאזן זיי, ווייל זיי זאגן: ווי עס זעט אויס האבן מיר געבריט אויף אייער וואס זענען נישט אונזערע, ווייל אויב יא, פון וואנעט קומען ווייסע קינדער פון אן עורב? און זיי ברענגען זיי נישט קיין שפייז. און זיי שרייען - און דאס איז "לבני עורב אשר יקראו", אז זיי שרייען כביכול צום אויבערשטן ער זאל זיי געבן זייער שפייז, און דער קדוש ברוך הוא לאזט וואקסן פון זייער צואה יתושים און זיי עסן זיי. און עס איז אינטערעסאנט אז דער רש"ש אין דער גמרא זאגט אז לויט דעם איז די למ"ד פון "לבני" נישט קיין למ"ד השימוש נאר א למ"ד השורש: "לבני עורב" - ווייסע עורבים, וואס שרייען און בעטן זייער שפייז.
און פון דא, זאגט דער רד"ק, זעט מען אז דער אויבערשטער העלפט די שוואכע וואס האבן נישט קיין אייגענע כוחות. אזוי אויך העלפט ער כלל ישראל, וואס זענען פארלאזט אין גלות און האבן נישט קיין כח. דווקא אין די שוואכע און דערנידעריגטע איז דער קדוש ברוך הוא חפץ, ווי מיר וועלן זען אינעם קומענדיגן פסוק: "לא בגבורת הסוס יחפץ ולא בשוקי האיש ירצה" - דווקא אין די דארפיגע וואס קיינער העלפט זיי נישט ארויס.
און פרקי דרבי אליעזר ברענגט: "לבני עורב אשר יקראו" - זיי שרייען מען זאל געבן רעגן אויף דער ערד, און דער קדוש ברוך הוא ענטפערט זיי. און דאס איז זייער שכר פארן ווייזן פאר אדם און חוה אז א מת באגראבט מען אין דער ערד. ווען הבל איז דערמארדעט געווארן און קין האט אים געהרג'עט, האבן אדם און חוה נישט געוואוסט וואס צו טון מיטן מת - דאס איז געווען דאס ערשטע מאל וואס זיי האבן געזען א מת: וואו נעמט מען אים, וואו לייגט מען אים? און דעמאלט האבן זיי געזען א טויטן עורב, און האבן געזען ווי די עורבים גראבן אין דער ערד און באגראבן אים, און פון דעם האבן זיי פארשטאנען אז דאס איז דער וועג וויאזוי מען דארף זיך פירן מיט א גוף. און אין דעם זכות, ווען די בני העורב שרייען און בעטן רעגן אויף דער ערד - ענטפערט זיי דער אויבערשטער.
לֹא בִגְבוּרַת הַסּוּס יֶחְפָּץ, לֹא בְשׁוֹקֵי הָאִישׁ יִרְצֶה. - נישט אין דער שטארקייט פונעם פערד באגערט ער, און נישט אין די פיס פונעם מענטש וויל ער.
רש"י טייטשט: דער קדוש ברוך הוא באגערט נישט אין דער גבורה פונעם פערד, און נישט אין דער לייכטקייט פונעם לויף פון די פיס פונעם מענטש - וויפיל דער מענטש לויפט לייכט מיט זיינע פיס. און דער רד"ק פרעגט: דער אויבערשטער אליין האט דאך געגעבן פארן פערד זיין גבורה, האט ער אים דען געגעבן עפעס וואס ער באגערט נישט דערין? און ער ברענגט א ראיה פון איוב: "התיתן לסוס גבורה" - גיבסטו דען גבורה פארן פערד אזוי ווי איך האב אים געגעבן? קומט דאך אויס אז דער אויבערשטער וויל יא די גבורה פונעם פערד און ער האט אים דאס געגעבן.
נאר די כוונה איז: איך באגער נישט אינעם מענטש וואס פארלאזט זיך אויף דער גבורה פונעם פערד, און איך באגער נישט אינעם מענטש וואס פארלאזט זיך אויף זיינע פיס צו אנטלויפן פון דער מלחמה, אזוי ווי דער נביא זאגט: "ברגליו לא ימלט ורוכב הסוס לא ימלט נפשו". עס שטייט נישט אז דער אויבערשטער באגערט נישט אין דער גבורה פונעם פערד, נאר אז ער באגערט נישט אין דעם וואס פארלאזט זיך אויף דער גבורה פונעם פערד און אויף זיינע פיס. און אין וועמען באגערט ער יא? אין דעם וואס פארלאזט זיך אויפן אויבערשטן יתברך - אין אים האט דער קדוש ברוך הוא הנאה און אין אים איז ער פאראינטערעסירט, און נישט אין די וואס פארלאזן זיך אויף דער גבורה פונעם פערד און אויף זייערע פיס אז זיי וועלן זיי ישועה ברענגען.
דער מלבי"ם ערקלערט פונעם פסוק ט': דורך דעם גראז גיט דער אויבערשטער אויך דער בהמה איר שפייז, ביז זיין השגחה איז אויך אויף בעלי חיים, און אויך פאר די בני העורב גיט ער זייער ברויט. און גיט אכט אויף דעם אייגנארטיגן צוזאמענשטעל וואס ער מאכט: "לבני עורב אשר יקראו - לא בגבורת הסוס יחפץ, לא בשוקי האיש ירצה". דאס הייסט, וואס רופן און פראקלאמירן די בני העורב? זיי רופן אויס: "לא בגבורת הסוס יחפץ"!
דער ביאור דערפון איז: די בני העורב רופן אויס אז דער אויבערשטער באגערט נישט אין דער גבורה פונעם פערד - דאס הייסט, כדי צו באקומען דעם טרף און די שפייז פעלט נישט אויס קיין איבעריגע השתדלות, ווייל אלעס קומט פונעם אויבערשטן. און ווער באווייזט דאס? די בני העורב אליין: זע נאר, דו מיינסט אז מען דארף גבורה דערצו? ווער איז דען שוואכער פון אונז? און פונדעסטוועגן זעסטו אז דער אויבערשטער גרייט אונז צו אונזער עסן. פון אונז קענסטו לערנען אז א מענטש קען זיין גאר שוואך, און דער קדוש ברוך הוא וועט אים צושטעלן זיין פרנסה.
און וואס איז דער נמשל פון ביידע זאכן? זאגט דער מלבי"ם: עס זענען דא מענטשן וואס שאפן זייער שפייז דורך מלחמה, פון דעם וואס מען רויבט שלל פונעם שונא. אזוי ווי מען האט געזאגט פאר דוד'ן: עמך ישראל צריכים פרנסה, און ער האט זיי געזאגט: לכו ופשטו ידיכם בגדוד - דאס הייסט, שאפט אייך פרנסה דורך פאלן אויפן שונא. און פאר א מלחמה דארף מען א פערד גרייט צום טאג פון קאמף. און עס איז דא איינער וואס שאפט זיין שפייז, ווי די ווערטער פונעם רד"ק, דורך דעם וואס ער גייט אין ווייטע וועגן - "ממרחק תביא לחמה". אויך היינט זענען דא מענטשן וואס פארן צו די עקן פון דער וועלט אין אלערליי געשעפטן און אימפארט, און דערצו פעלט אויס פיס און שנקלען צו גיין פון איין ארט צום צווייטן. קומען די בני העורב און רופן אויס: דער אויבערשטער באגערט נישט אין דער גבורה פונעם פערד - אז דו זאלסט שאפן דיין פרנסה דורך פאלן מיט א גדוד; און דער אויבערשטער באגערט נישט אין די פיס פונעם מענטש - אז דו זאלסט שאפן דיין פרנסה דורך גיין אין ווייטע מרחקים. ווער עס האפט צום אויבערשטן יתברך וועט געפינען זיין שפייז אין זיין שטוב, אן פערד און רכב און מלחמה, פונקט ווי דער אויבערשטער שאפט שפייז פאר די בני העורב. האב בטחון אינעם אויבערשטן, און דו וועסט זען ווי די פרנסה קומט אן גלייך צו דיר.
איינער איז געקומען צום אדמו"ר מאוז'רוב און דערציילט אז זיין פרנסה-מצב איז זייער שלעכט, און דערפאר וויל ער פליען קיין ארצות הברית - דאס לאנד פון די אומבאגרענעצטע מעגלעכקייטן, וואו די דאלארן וואלגערן זיך אויף דער ערד אדער וואקסן אויף די ביימער, און מען דארף זיי נאר קלויבן. האט אים דער אדמו"ר געוואונטשן ער זאל האבן הצלחה אויפן וועג, און בלויז צוגעלייגט: ביי דער זעלבער געלעגנהייט גיב איבער א גרוס פון מיר, פרעג אין שלום פונעם אויבערשטן פון אמעריקע. האט דער מענטש געקוקט אויף אים: וואס הייסט דער אויבערשטער פון אמעריקע, איז דען דא אן אנדערער באשעפער פאר אמעריקע? האט ער אים געזאגט: איך ווייס נישט. אויב דו שפירסט אז דו דארפסט פארן ביז קיין אמעריקע כדי צו געפינען דארט די פרנסה, איז א פנים אז דער באשעפער דארט איז אן אנדערער, א פנים אז זיין השפעה דערגרייכט נישט ביז אהער, און דו מוזסט אנקומען אהין כדי ער זאל דיר דארט געבן דיין פרנסה. דעמאלט האט ער פארשטאנען דעם שארפן מוסר-השכל.
אויב דער הקדוש ברוך הוא וויל דיר שפייזן - "לבני עורב אשר יקראו". די בני העורב זאגן: קוק זיך איין, דער אויבערשטער ברענגט אונז דאס עסן ביז צום מויל. וואס עס קומט זיך דיר - וועט אנקומען ביז צו דיר. אויב דו וועסט האבן בטחון אינעם אויבערשטן און זיך פארלאזן אויף אים, וועסטו זען אז דער הקדוש ברוך הוא וועט משפיע זיין דעם שפע פון פרנסה ביי דיר. נישט די גבורה פונעם פערד און נישט די שוקיים פונעם מענטש, נאר די בני העורב זענען דער משל: זיי רופן און שרייען אויס אז דער הקדוש ברוך הוא ברענגט דעם מענטש זיין פרנסה ביז צו אים. און פארוואס זיך יאגן און לויפן נאך דער פרנסה, ווען דער הקדוש ברוך הוא גרייט צו פארן מענטש דאס וואס עס קומט זיך אים?
וואס מען פאדערט איז בלויז איין אמת: דער מענטש זאל האבן בטחון בהשם. ווי מער א מענטש פארלאזט זיך אויפן אויבערשטן, אלס ווייניגער השתדלות דארף ער מאכן; און ווי מער ער ווערט אפגעשוואכט אינעם בטחון, אלס א גרעסערע השתדלות וועט ער דארפן מאכן. און אויב ער האט בכלל נישט קיין בטחון, וועט ער זיך מוזן פלאגן פאר יעדן שקל וואס איז אים באשערט - יעדן שקל וואס איז נגזר געווארן אויף דיר אין ראש השנה וועסטו דארפן אויסגיין פאר אים ביז די נשמה גייט אויס. פארוואס? ווייל דו פארלאזסט זיך בכלל נישט אויפן אויבערשטן. זאגט אים דער הקדוש ברוך הוא: דו פארלאזסט זיך נישט? ביטע זיי מוחל. און ווי דער ספר חובות הלבבות זאגט: דער אויבערשטער לאזט אים איבער אין די הענט פון דעם אויף וועמען ער פארלאזט זיך, אין די הענט פון דעם וואס ער האט בטחון אין אים. דו האסט בטחון אין דיין גבורה? ביטע - פלאג זיך, טו און ברענג.
אמאל האט זיך א מענטש געוואנדן צו אן אדמו"ר און געזאגט: רבי, איך פארשטיי נישט. שוין פון קליינווייז אן האט מען אויף מיר געזאגט אז איך פארמאג א געוואלדיגן IQ, אז איך בין א גאון, און מיט דעם אלעם האב איך נישט וואס צו עסן און איך האב נישט קיין פרנסה. האט יענער גדול אים געזאגט: שוין שלמה המלך האט געזאגט "לא לחכמים לחם ולא לנבונים עושר". האט ער אים געזאגט: רבי, אויף דעם גופא בין איך געקומען פרעגן - פארוואס זאל מען זיי שטראפן דערויף? צוליב דעם וואס ער איז א חכם זאל ער נישט האבן קיין ברויט? האט אים דער אדמו"ר געענטפערט: דער הקדוש ברוך הוא זאגט צום חכם - ביסט א חכם? אויב אזוי מאך אליין הצלחה, טו עס אליין. דאס הייסט, א מענטש וואס גייט ארום מיטן געפיל אז ער איז א חכם, אז ער ווייסט וואו צו אינוועסטירן און וואס צו טון - זאגט אים דער הקדוש ברוך הוא: ביטע, נעם די לייצעס און פיר דעם געשעפט אליין. אבער אויב א מענטש זאגט: רבונו של עולם, איך בין נישט קיין חכם, איך בין גארנישט, דו זאלסט משפיע זיין אויף מיר - איז דער הקדוש ברוך הוא משפיע אויף אים און פירט אים. אבער דער וואס זאגט "איך בין א חכם, איך ווייס שוין אלעס" - זאגט אים דער אויבערשטער: דו ווייסט? לאמיר זען וואס דו ווייסט.
אינעם ספר שיח יצחק איז ער מדייק: עס שטייט נישט "לא בגבורת האיש ירצה" אזוי ווי עס שטייט ביים פערד, נאר "לא בשוקי האיש". און פארוואס? ווייל אין דער גבורה פונעם פערד האט דער הקדוש ברוך הוא באמת נישט קיין שום חפץ - וואס האט ער דען פון דער גבורה פון א פערד? אבער פון דער גבורה פון א מענטש האט ער גאר אסאך, ווייל ווען דו ביסט זיך מתגבר - ביסטו זיך מתגבר אויף דיין יצר, דו קעמפסט מיט די תאוות און באצווינגסט דיין יצר. פארן מענטש איז די גבורה נויטיג און אומבאדינגט. נאר "שוקי האיש" - ווען א מענטש קלאפט זיך אויף זיינע שוקיים און זאגט: די פיס זענען אסאך געגאנגען און האבן זיך געמוטשעט כדי צו דערגרייכן - זאגט אים דער הקדוש ברוך הוא: דו האסט עס דערגרייכט? דיינע פיס האבן עס דערגרייכט? אויף דעם שטייט "לא בשוקי האיש ירצה". אבער די גבורה פונעם מענטש פאדערט זיך יא, ווייל נאר דורך דער גבורה איז דער מענטש זיך מתגבר אויף זיין יצר.
דער קאפיטל לערנט אונז צו דאנקען און לויבן - מיטן מויל און מיט כלי שיר, בשם הוי"ה און בשם אלוקים, סיי אויף דער אלגעמיינער הנהגה און סיי אויף דער השגחה פרטית צוזאמען. פון די וואלקענעס וואס פארדעקן דעם הימל קומט ארויס דער רעגן און דער שפע, און פון די יסורים פון די צדיקים ווערט נמשך א ברכה פאר דער גאנצער וועלט. דער הקדוש ברוך הוא שפייזט די בהמה און די שוואכע בני העורב, און לאזט אויסרופן דורך זיי אז די פרנסה איז נישט אפהענגיק אין דער גבורה פונעם פערד און נישט אינעם לויפן פון די פיס פונעם מענטש, נאר אינעם בטחון אינעם אויבערשטן. ווי מער א מענטש איז משליך זיין יהב אויף זיין בורא, אלס מער גייט ער אריין אין אן הנהגה העכער דעם טבע - און אזוי וועלן מיר זוכה זיין צו דער גאולה וואס אין איר וועט אונזער גאנצע האפענונג און ישועה זיין בלויז אויף אים יתברך.