מזמור קל"ז איז די קינה פון די גולים ביים נהרות בבל. דער מלבי"ם ערקלערט אז דער מזמור איז געגרינדעט געווארן אויפ'ן ערשטן יאר וואס כורש האט איינגענומען בבל. דער מצודת דוד ערקלערט אז דער קאפיטל איז געשריבן געווארן דורך דוד המלך, און אויב דו וועסט פרעגן: דוד איז דאך נסתלק געווארן פאר מ'האט געבויט דעם בית המקדש, ווי אזוי רעדט ער פונעם חורבן? דער תירוץ איז אז דוד איז געווען דער ראש לרוח הקודש, און ער האט פאראויסגעזען מיט רוח הקודש אז נבוכדנצר וועט פארגלות'ן כלל ישראל קיין בבל. און מיר וועלן זען שפעטער אז ער האט אויך פאראויסגעזען דעם גלות טיטוס, דאס איז גלות רומי.
עַל־נַהֲרוֹת בָּבֶל שָׁם יָשַׁבְנוּ גַּם־בָּכִינוּ בְּזׇכְרֵנוּ אֶת־צִיּוֹן׃ - ביי די טייכן פון בבל, דארט זענען מיר געזעסן און אויך געוויינט, ווען מיר האבן דערמאנט ציון.
רש"י זאגט: "על נהרות בבל שם ישבנו" - ווען מיר זענען אראפ אין גלות. נבוכדנצר האט פארלאנגט פון זיי אז זיי זאלן אים זינגען, אזוי ווי זייער שטייגער איז געווען צו זינגען אויפ'ן דוכן, אבער דארט, אין יענעם פלאץ, זענען מיר געזעסן און אויך געוויינט ווען מיר האבן דערמאנט ציון. דער אבן עזרא לייגט צו אז דער מזמור איז געזאגט געווארן בלשון פון די לויים, אז אזוי פלעגן זיי זינגען ווען זיי זענען פאריאגט געווארן קיין בבל. און וואס איז דער ענין פון "על נהרות בבל שם ישבנו"? זיי האבן זיך אפגעזונדערט פון די בבליים כדי מ'זאל נישט הערן זייער געוויין, און דערפאר האבן זיי נישט געוויינט אין זייערע שטעט נאר זיי פלעגן ארויסגיין און זיך דערווייטערן צו די טייכן, און דארט האבן זיי געוויינט. און מיר וועלן זען ווייטער אז אויך זייערע כינורות האבן זיי דארט אויפגעהאנגען, און דערפאר האבן זיי געמוזט גיין צו דעם ווייטן פלאץ.
וואס מיינט "שם ישבנו"? דאס איז א שאלה וואס יעדער פרעגט - וואס קומט דער לשון פון זיצן ארויסצוברענגען? דער אבן עזרא ערקלערט: מיר זענען געזעסן פארפלאנטערט און צערודערט (משוממים). מיר זענען געווען ווי א דערשלאגענער, דערשראקענער מענטש, וואס זיצט פארגאפט און צעבראכן. דער רד"ק ערקלערט אז דער מזמור איז געזאגט געווארן בלשון פון די לויים המשוררים וואס זענען פארטריבן געווארן אין גלות בבל, און דארט פלעגן מיר זיך אפזונדערן, און נישט בלויז זענען מיר געווען פארטרויערט נאר מיר האבן אויך געוויינט ווען מיר האבן דערמאנט ציון. דער מצודת דוד טייטשט: מיר זענען געזעסן א ישיבה וואס פאסט פאר גולים - ווי א מענטש וואס זיצט אראפגעווארפן צו דער ערד, ווי עס פאסט פאר א מענטש וואס איז איינגעהילט אין מרה שחורה און טרויער, און מיר האבן געדענקט די חרוב'ע און וויסטע ציון, און אויף דעם האבן מיר געוויינט.
דער מלבי"ם ערקלערט: דאס וואס מיר האבן געוויינט אין בבל און זיך געטרויערט אויף ציון איז נישט געווען צוליב דעם וואס מיר האבן פארלוירן גשמיות'דיגע טובות, וואס מיר האבן געהאט פעלדער און וויינגערטנער און שפע און מיר האבן געמוזט אלעס איבערלאזן. פארקערט - אויך ביי די נהרות בבל "שם ישבנו", מיר האבן דארט געהאט א ישיבת קבע, נחלות פון פעלדער און וויינגערטנער, אזוי ווי מען האט זיי אנגעזאגט: בנו בתים ונטעו כרמים ואכלו את פרים. מיר זעען אז אין בבל האט מען זיי באפוילן נישט צו זיצן אין פארצווייפלונג און זאגן: נאך אביסל, זיבעציג יאר, און מען ווערט אויסגעלייזט, און דערפאר וועל איך גארנישט טון; נאר מען האט זיי געזאגט: אויפ'ן ארט וואו איר געפינט זיך, אנטוויקלט אייער גשמיות, פלאנצט וויינגערטנער, עסט זייערע פרוכט און בויט הייזער. אויב אזוי, פון א גשמיות'דיגן שטאנדפונקט האט אונז גארנישט געפעלט.
און מיט דעם אלעם, ווען מיר האבן זיך דערמאנט אין ציון, האבן מיר געוויינט. און פארוואס? ווייל ציון באדייט שטענדיג דעם פלאץ פון קדושה. ירושלים איז דער וואוינארט פונעם פאלק, אבער ציון איז דער צענטער, דער מקום המקדש. מיר האבן געדענקט די קדושה פון ציון, אז דארט איז געווען דער בית המקדש, דארט איז געווען די עבודה, דארט האט די שכינה גערוהט צווישן אונז - און אויפ'ן רוחניות'דיגן גליק וואס מיר האבן אנגעוואוירן, האבן מיר געוויינט.
לויט'ן מלבי"ם ווערט פארענטפערט די באקאנטע קשיא: וואס איז דער באדייט פון "גם" דא, זיצן און וויינען קומען דאך נישט צוזאמען? נאר דער כוונה איז: הגם מיר זענען געזעסן, מיר האבן דארט געהאט א גוטן ישוב, וויינגערטנער און הייזער - פונדעסטוועגן האבן מיר געוויינט, ווייל מיר האבן דערמאנט ציון. די גשמיות איז נישט קיין ערזאץ פאר דער רוחניות וואס מיר האבן פארלוירן ווען מיר האבן פארלוירן ציון.
עַל־עֲרָבִים בְּתוֹכָהּ תָּלִינוּ כִּנֹּרוֹתֵינוּ׃ - אויף די ערבות ביימער אין איר האבן מיר אויפגעהאנגען אונזערע כינורות.
ווען זענען דא אין בבל "ערבים"? אין בבל זענען פאראן בבליים! נאר די כוונה איז אויף ערבות, די ביימער פון ערבי נחל. דער אבן עזרא ברענגט בשם רבי משה א מחודש'דיגן פירוש: "בתוכה" מיינט אין ציון, איידער זיי זענען אין גלות געגאנגען - דאס הייסט, מיר האבן איבערגעלאזט די כנורות און זיי נישט מיטגענומען מיט זיך, נאר מיר האבן זיי געלאזט אין ציון. אבער דער אבן עזרא אליין נעמט נישט אן דעם פירוש, און ער זאגט אז לויט אים מיינט "בתוכה" אין בבל, און דאס איז דער פשט וואס אלע מפרשים ערקלערן: אויף די ערבות וואס אינעווייניג אין בבל האבן מיר אויפגעהאנגען אונזערע כנורות.
און די ראיות דערצו: ערשטנס, עס שטייט "על נהרות בבל", און די ערבה-ביימער וואקסן נאנט צום טייך, אויב אזוי ביי די טייכן זענען מיר געזעסן און אויף די ערבות נעבן זיי האבן מיר אויפגעהאנגען די כנורות. צווייטנס, עס רעדט זיך דא מוכרח'דיג פון די טייכן אין בבל, ווייל אין ארץ ישראל, אין ירושלים, זענען דאך נישט פאראן קיין טייכן; עס איז דארט געווען בלויז איין טייך, דער נהר גיחון, און יענעם האט חזקיהו אויך פארשטאפט. דריטנס, ווייל אין בבל האט מען דאך אונז געזאגט "שירו לנו משיר ציון" - א סימן אז די כנורות זענען געווען דארט מיט זיי, וואס "שירו" מיינט זינגט און שפילט.
דער רד"ק ערקלערט דעם ענין פונעם אויפהענגען: מיר זענען געזעסן ביים ברעג פונעם טייך מיט די כנורות אין די הענט, כדי זיך מעורר צו זיין מיט געזאנג ווי אונזער שטייגער אין ציון. אבער ווען מיר האבן זיך דערמאנט אין ציון, האבן מיר פון גרויס צער איבערגעלאזט די כנורות און זיי אויפגעהאנגען אויף די ערבה-ביימער, ווייל מיר האבן נישט געקענט שפילן. זיי האבן געמיינט אז די כנורות וועלן אויפוועקן די זכרונות, אבער צום סוף האבן זיי געזען אז די זכרונות שלאגן אין זיי מיט אזא קראפט, אז ס'איז זיי מער נישט געווען זיס דאס הערן די נגינה און זיך פארנעמען דערמיט - און זיי האבן אויפגעהאנגען די כנורות פון גרויס צער און יגון, און זענען געזעסן און געוויינט.
דער מצודת דוד ערקלערט אויף אן אנדערן אופן: זיי האבן אויפגעהאנגען די כנורות אין באהאלטענע ערטער צווישן די ערבה-ביימער, כדי די שונאים זאלן זיי נישט זען און נישט פארלאנגען פון אונז צו זינגען פאר זיי, ווי מיר וועלן זען ווייטער אינעם קאפיטל.
דער מלבי"ם טייטשט דא א מחודש'דיגן פירוש: "על ערבים" איז נישט מלשון ערבה-ביימער, נאר מלשון עריבות - א זאך וואס איז אנגענעם און זיס. כאטש וואס אין בבל האבן מיר געהאט אלע זיסע און אנגענעמע תענוגים פאר'ן גוף, האבן מיר אויף דעם אליין אויפגעהאנגען אונזערע כנורות. מיר האבן נישט געוואלט פרייליך זיין מיט דער טובה, און די טובה אליין איז אונז געווען אן אבלות. וויאזוי קען איך זיך פרייען אין שונא'ס לאנד? וויאזוי קען איך זיך מתענג זיין מיט גשמיות'דיגע הנאות בשעת בית ה' איז חרוב? אדרבה, די עריבות אליין ווייזט אז ביז א געוויסער מאס האבן מיר פארגעסן ציון - און וויבאלד מיר האבן נישט געקענט פארגעסן ציון, האבן מיר נישט געקענט שפילן. דווקא צוליב דעם וואס דאס לאנד בבל האט אונז געגעבן, האבן מיר אויפגעהאנגען די כנורות.
פון דעם לערנען מיר וואס פילע גדולי ישראל האבן געזאגט, און ווי עס איז באקאנט בשם דעם חתם סופר, וואס האט געזאגט אז ער האט נישט מורא אז דער גלות וועט אונז צעשטערן, נאר ער האט פיל מער מורא אז דער גלות וועט אונז זיס ווערן. און באמת, וואס האט חרוב געמאכט דאס אידישע פאלק אין גלות זענען נישט געווען די רדיפות - די האבן דווקא צוגעברענגט דאס פאלק זיך צונויפצוזאמלען און זיך צוקלעבן צו זייער אידישקייט. וואס האט חרוב געמאכט איז דווקא געווען די עמאנציפאציע. ווען מען האט דערציילט פאר'ן חתם סופר אז נאפאלעאן האט געגעבן גלייכבארעכטיגונג פאר אידן, האט ער אנגעהויבן צו וויינען. ער האט געזאגט: ווען מען רודפ'ט אונז, ווען פאר א איד איז נישט באקוועם מיטן גוי, געדענקט ער זיין אידישקייט; און אויב ער געדענקט נישט - דערמאנט אים דער גוי. אבער ווען ער גייט אריין אין די פאלאצן, ווערט א חלק פונעם רעגירונג, טוישט ער צוביסלעך זיין אויסקוק: די פאות פאלן אוועק, דערנאך דאס קאפל, דערנאך רעדט ער שוין זייער שפראך און ווערט א חלק פון זיי. און דאס איז פיל מער שרעקליך. אויב דער גלות איז אונז געווארן זיס, האבן מיר שוין גארנישט וואס צו זוכן אין ארץ ישראל און מיר האבן קיין שום אינטערעס אין דער גאולה. "על ערבים בתוכה" - דער גלות איז אונז געווען זיס, און דאס איז געווען די שרעקליכע זאך, און אויף דעם איז דאס געוויין געווען פיל גרעסער.
דער מאירי וואונדערט זיך אויפ'ן אנגענומענעם פירוש אז מיר האבן איבערגעלאזט די כנורות און זיי אויפגעהאנגען אויף די ביימער. צוויי קשיות פרעגט ער: ערשטנס, וויאזוי האבן זיי מיטגעטראגן די כנורות מיט זיך? א מענטש וואס גייט אין גלות נעמט נישט מיט קיין כלי שיר, נאר כלי גולה, בלויז דאס מינימום וואס איז נויטיג. צווייטנס, אויב די כנורות זענען געווען אויפגעהאנגען - האבן דאך די שונאים וואס האבן געוועלטיגט איבער זיי געקענט זיי פשוט צווינגען צו שפילן; פארוואס האבן זיי זיי נישט געצוואונגען?
דערפאר ערקלערט דער מאירי: די שונאים וואס זענען דארט געווען אין דעם ארט וואו זיי זענען פארוואגלט געווארן, אין זייערע הענט זענען געווען כלי המקדש, ווייל די גוים האבן דאך מגלה געווען קיין בבל דאס גאנצע גאלד און אלעס וואס איז געווען אינעם בית המקדש, און בכלל דעם אויך די כנורות. און זיי באפעלן די לוים "שירו לנו משיר ציון", און די לוים זענען געווען געצוואונגען דאס צו טון. זיי האבן ארויסגענומען די כנורות און זיי געגעבן אין זייערע הענט, און זיי האבן אויסגעשפרייט זייערע סטרונעס און זיי אויסגעצויגן - ווייל כדי צו שפילן אויף א כינור דארף מען אויסציען דעם מיתר, אזוי ווי יעדער כלי-זמר טוט פאר אן אויפטריט: ער שטעלט אן די סטרונעס, ער ציט אביסל און לאזט אביסל נאך, כדי צו זיין זיכער אז דער כלי שפילט כהוגן.
און דאס אויסציען און אנשפאנען ווערט אנגערופן "תלייה". "לתלות" מיינט אויסשפרייטן א זאך, עס אויפשטעלן און אויסציען אויף איר ריכטיגן שטייגער, אזוי ווי דער לשון "תולה ארץ על בלימה". און אזוי האבן חז"ל געזאגט "תולין את המשמרת ביום טוב" - מען ציט אויס די זיבל איבער'ן מויל פונעם כלי און מען גיסט אריין אין איר, און די הייוון בלייבן אויבן און דער וויין רינט ארויס. און אזוי אויך "ברביעי נתלו מאורות", דאס הייסט מען האט זיי אוועקגעשטעלט. אויב אזוי מיינט "על ערבים בתוכה תלינו כינורותינו": דארט אין יענעם ארט האבן מיר אויסגעצויגן די סטרונעס פונעם כינור כדי צו שפילן. "בתוכה" - אינעווייניג אין בבל, וואס אלעס וואס איז אינעם תחום פון בבל ווערט אנגערופן בתוכה. און "על ערבים" מיינט נישט אויפ'ן ערבה-בוים אליין, נאר צווישן די ערבות. און די קינה דא איז אויף דעם וואס מען האט זיי געצוואונגען צו זינגען דעם שיר ציון.
כִּי שָׁם שְׁאֵלוּנוּ שׁוֹבֵינוּ דִּבְרֵי־שִׁיר וְתוֹלָלֵינוּ שִׂמְחָה שִׁירוּ לָנוּ מִשִּׁיר צִיּוֹן׃ - ווייל דארט האבן אונז אונזערע פארכאפער געבעטן ווערטער פון געזאנג, און אונזערע פייניגער האבן געבעטן שמחה: זינגט אונז פונעם געזאנג פון ציון.
די וואס האבן אונז געפאנגען האבן פארלאנגט פון אונז אז מיר זאלן זיי זינגען פון די שירים פון ציון, און צוליב דעם האבן מיר געוויינט און זיי געזאגט: ווי קענען מיר זינגען דעם שיר פון ציון? און וואס מיינט "ותוללינו שמחה"? דער רד"ק ערקלערט: די כינורות וואס מיר האבן אויפגעהאנגען אויף די ערבות - מיט זיי האבן זיי פארלאנגט פון אונז פרייד, אז מיר זאלן זיך פרייען מיט זיי און זינגען פאר זיי. עס זענען דא וואס טייטשן "תוללינו" מלשון יללה: עס איז געווען אונזער געקלאג און געוויין, און אנשטאט דעם געוויין פארלאנגען זיי פון אונז שמחה. רש"י ברענגט בשם מנחם אז תוללינו זענען געוויסע כלי זמר, וואס ווערן אזוי גערופן צוליב דעם וואס מען פלעגט זיי אויפהענגען - אזוי ווי כלי הקשה וואס מען הענגט זיי אויף אין דער לופטן און מען קלאפט אויף זיי, ווי יענער מעטאלענער דרייעק מיט א קלעפערל וואס יעדער געדענקט פון חדר. און רש"י אליין ערקלערט: "תוללינו" - אונזערע שונאים וואס זענען געווען מהוללים און האבן חוזק געמאכט פון אונז, לשון "ומהוללי בי נשבעו". הוללים זענען מענטשן וואס זענען נישט מיושב אין דעת, זיי פירן זיך אויף לייכטזיניג, און זיי האבן געוואלט אז מיר זאלן זיך אויך אויפפירן ווי הוללים.
עס איז א באקאנטער יסוד: ווען עס איז פאראן א ווארט וואס איז נישט אינגאנצן קלאר, זענען דערויף דא פילע פירושים. אט זענען שוין פאראן פיר פירושים אויפן אויסדרוק "תוללינו": די כינורות וואס מען האט אויפגעהאנגען אויף די ערבות, לשון יללה, א נאמען פון א כלי זמר, און לשון מהולל און משטה.
דער מלבי"ם ערקלערט: "שם שאלונו שובינו דברי שיר" - דער מנהג אין די אלטע צייטן איז געווען צו זינגען לידער וואס דערציילן דעם שבח פונעם לאנד און דער מדינה וואו מען געפינט זיך, אזוי ווי מען פלעגט זינגען שבחים אויף ירושלים. אויך היינט זינגט מען לידער צום לויב פונעם לאנד, און אזוי איז דער שטייגער אין אלע לענדער, יעדעס פאלק פארמאגט א שיר צום שבח פון זיין לאנד.
און אגב, וועלכן שיר בשבח פון ירושלים זינגען מיר אלע יעדן שבת? "לכה דודי". ווייניג גיבן זיך אפ דערויף אז לכה דודי איז בעיקר א שיר צום שבח פון ירושלים. נאר דער ערשטער און דער צווייטער פאל האבן א שייכות צו שבת: "שמור וזכור בדיבור אחד", "לקראת שבת לכו ונלכה". פון דארט און ווייטער גייט דער פיוט אריבער צו רעדן וועגן ירושלים: "מקדש מלך עיר מלוכה, קומי צאי מתוך ההפכה, רב לך שבת בעמק הבכא, והוא יחמול עליך חמלה"; "התנערי מעפר קומי, לבשי בגדי תפארתך עמי, על יד בן ישי בית הלחמי, קרבה אל נפשי גאלה"; "התעוררי התעוררי כי בא אורך קומי אורי"; "לא תבושי ולא תכלמי, מה תשתוחחי"; "והיו למשיסה שוסיך, ורחקו כל מבלעיך"; "ימין ושמאל תפרוצי" - אזוי ווי עס ווערט געזאגט אויף ירושלים אז זי וועט זיך פארברייטערן לעתיד לבוא. און ערשט ביים סוף קערט מען זיך צוריק צו שבת: "בואי בשלום עטרת בעלה, גם בשמחה ברינה ובצהלה", "בואי כלה בואי כלה". זעט מען דאך אז אלע עדות און אלע מנהגים זינגען יעדן שבת א שיר בשבחה פון ירושלים, און דאס איז געווען דער מנהג פון אלעמאל אן.
און דאס איז געווען די בקשה פון די בבליים: איר זענט דאך יעצט אין בבל - זינגט פאר אונז צום שבח פון בבל! "ותוללינו שמחה" - זיי האבן געבעטן פון אונז רייד פון שמחה, אז מיר זאלן זיי זינגען פרייליכע לידער. "שירו לנו משיר ציון" מיינט: דעם זעלבן שיר וואס איר פלעגט זינגען צום שבח פון ציון, זינגט עס יעצט פאר אונז. מאכט דערפון אן איבערקערעניש, אז עס זאל ווערן א געזאנג צום לאנד בבל, וויבאלד ארץ כשדים איז דאך יעצט אייער נחלה. די הצלחות וואס איר האט געהאט דארט - א נחלה פון א הויז, א פעלד און א וויינגארטן - האט איר דאך אויך דא, אויב אזוי פארוואס זאלט איר נישט זינגען דעם דאזיגן שיר אויף בבל?
און דער מלבי"ם לייגט צו א פינפטן ביאור אויפן ווארט "ותוללינו": עס איז אזוי ווי "ושוללינו", ווייל דער אות תי"ו און דער אות שי"ן בייטן זיך איבער אין לשון ארמי - "תורא" איז א שור, "פשר" און "פתר" זענען דער זעלבער ענין, מפשר חלמין איז פותר חלומות. אויב אזוי זענען שוללינו די גזלנים וואס האבן גערויבט אונזער שלל, און זיי זענען די וואס פארלאנגען אז מיר זאלן זיך פרייען אין זייער לאנד און זינגען צו איר לויב און שבח.
אֵיךְ נָשִׁיר אֶת־שִׁיר־יְהֹוָה עַל אַדְמַת נֵכָר׃ - ווי אזוי קענען מיר זינגען דעם געזאנג פון ה' אויף א פרעמדן באדן?
דוירויף האבן זיי זיי געענטפערט: ווי קענען מיר זינגען דעם שיר ה' אויף א באדן וואס איז דער פארקערטער פונעם שיר ה', א פרעמדע ערד, דער היפוך פון קדושה. דער מצודת דוד ערקלערט אז מיר האבן געטראכט ביי זיך אין הארצן: ווי קענען מיר זינגען דעם שיר ה' אין אן ארט וואס איז נישט דער מקום המקדש? און וויבאלד מען האט מורא געהאט פון דער דאזיגער בקשה, האבן מיר זיי געזאגט אז די כינורות זענען פארלוירן געגאנגען אויפן וועג - ווייל לויט זיין שיטה האבן זיי באהאלטן די כינורות צווישן די ערבה ביימער כדי מען זאל נישט פארלאנגען פון זיי דעם שיר פון ציון, און ווען זיי זענען געקומען און דאך געפאדערט, האבן זיי געענטפערט אז די כינורות זענען פארלוירן געווארן און עס איז נישטא קיין מעגליכקייט צו זינגען.
דער מלבי"ם ערקלערט: כאטש מיר קענען אין די לענדער פון די גוים זינגען אלע ערליי לויב-געזאנגען אויף גשמיות'דיגע הצלחה - אויף וואוקס, אויף פרוכטבארקייט, אויף רייכקייט - דערין איז נישט פאראן קיין מניעה. אבער שיר ה'? שיר ה' זענען די הייליגע שירים, די שכינה וואס איז געווען אין בית המקדש, די השראה פון רוח הקודש און נבואה, און כבוד ה', און די תורה און עבודה און ניסים. ווי קען מען זינגען דעם דאזיגן געטליכן שיר אויף אן אדמת נכר, וואס איז בכלל נישט צוגעגרייט פאר די דאזיגע רוחניות'דיגע סגולות? נאטור-לידער קען איך דיר זינגען - אבער איבערצודרייען דעם שיר ה', און אנשטאט וואו עס שטייט ירושלים זאל שטיין א פרעמד לאנד? אזא זאך קען בשום אופן נישט זיין.
דער ילקוט דרש'נט אויף די פסוקים: נבוכדנאצר האט צו זיי געזאגט, וואס זיצט איר און וויינט? גרייט אייך אן, בעת מיר עסן און טרינקען פארלאנג איך אז איר זאלט שטיין און שפילן פאר מיר און פאר די עבודה זרה מיט אייערע כינורות, אזוי ווי איר פלעגט שפילן פאר אייער גאט. און "מקישים" מיינט שפילן כלי זמר, אזוי ווי דער לשון "החליל מכה לפניהם" - וואס די כוונה איז נישט אז דער פלייט קלאפט, ווייל ס'איז דאך נישט קיין פויק, נאר אז מען שפילט דערויף.
און דער מדרש ברענגט פריער, אז ווען מען האט זיי פארטריבן אין גלות קיין בבל האט מען זיי נישט געגעבן קיין איין רגע מנוחה, ווייל זיי האבן געוואוסט אז אויב זיי וועלן רוען איין רגע וועלן זיי זיך שטעלן דאווענען. און דעריבער שטייט "על נהרות בבל שם ישבנו" - נאר דארט. און אויך צו וויינען האט מען זיי נישט געלאזט, ווייל זיי האבן געוואוסט אז אויב זיי וועלן וויינען וועט דער הקדוש ברוך הוא זיי צוריקברענגען. און ערשט ווען זיי זענען אנגעקומען צו די טייכן פון בבל האבן זיי געקענט זיצן און אויך וויינען, און דאס איז "גם בכינו".
און דעמאלט מאכט נבוכדנאצר א סעודה און פאדערט פון זיי כלי זמר אינמיטן דעם משתה. נישט דייטשלאנד האט אויסגעטראפן די זאך; אזוי איז שוין געווען איינגעפירט פון פריער. ווען די גענעראלן זענען געזעסן פלעגט מען ברענגען די אידן פון די לאגערן - און צווישן זיי זענען געווען געוואלדיגע קינסטלער, וואס האבן געשפילט אויף די שענסטע בינעס אין דער וועלט - און זיי געשטעלט שפילן פאר זיי, כדי דער דייטש זאל קענען, צום קלאנג פונעם פיאנע און ארגל, אויסשארפן זיין כוס וויין און פייערן זיינע הוללקות. ער זאגט דיר: דאס האט זיך שוין אנגעהויבן ביי נבוכדנאצרן.
האבן זיי אנגעהויבן קוקן איינער אויפן צווייטן און געזאגט: איז דען נישט גענוג וואס מיר האבן מחריב געווען דעם בית המקדש, נאר יעצט גייען מיר שטיין און שפילן פאר דעם קארליק און פאר עבודה זרה? פלעגט רבי יצחק בר טבלא זאגן א משל: צו א מלך בשר ודם וואס האט חתונה געהאט מיט א בת מלכים. האט ער צו איר געזאגט, שטיי אויף און גיב מיר איין כוס צו טרינקען, און זי האט אים נישט געוואלט געבן צו טרינקען - זי איז דאך א בת מלכים, אלעס האבן די באדינער געטון פאר איר, און ווי קען זי אים אנשענקען. האט ער זיך בכעס געווארן אויף איר און איר פארטריבן פון זיין הויז, איז זי געגאנגען און חתונה געהאט מיט א מוכה שחין. האט ער אויך צו איר געזאגט: שטיי אויף און גיב מיר איין כוס צו טרינקען. האט זי צו אים געזאגט: ליידיגייער, א בת מלכים בין איך געווען און חתונה געהאט מיט א מלך, און צוליב דעם וואס ער האט מיר געזאגט גיב מיר צו טרינקען און איך האב אים נישט געוואלט געבן האט ער זיך בייז געמאכט אויף מיר און מיך פארטריבן פון זיין הויז; ווארום אויב איך וואלט אים אנגעגאסן וואלט איך צוגעלייגט כבוד צו מיין כבוד - און יעצט דו, דער מוכה שחין, זאגסט צו מיר שטיי אויף און גיב מיר צו טרינקען? אזוי האבן כלל ישראל געזאגט: דארטן האבן מיר זיך נישט אויפגעפירט ווי עס פאסט און מיר האבן נישט געטון דעם רצון ה', און דו ווילסט אז מיר זאלן טון דיין רצון?
זענען זיי אלע געשטאנען און האבן זיך באהערשט, און האבן אריינגעלייגט זייערע גראבע פינגער אין מויל און זיי אפגעביסן, כדי זיי זאלן מער נישט קענען שפילן אויף די סטרונעס. און דעמאלט האט מען צו זיי געזאגט: "שירו לנו משיר ציון" - האבן זיי געענטפערט: עס שטייט נישט "מיר וועלן נישט זינגען", נאר "ווי אזוי קענען מיר זינגען". און זעט ווי פינקטליך דער לשון פונעם פסוק איז: זיי האבן נישט געזאגט "מיר וועלן נישט שפילן דעם שיר ה' על אדמת נכר", נאר "איך נשיר" - ווי אזוי קענען מיר שפילן, ווייל זיי האבן דאך אפגעגעסן די שפיצן פון זייערע פינגער און זיי האבן נישט געהאט מיט וואס צו שפילן.
און אזוי אויך שטייט: "ואקבצם אל הנהר", "ואבינה בעם ובכהנים ומבני לוי לא מצאתי שם" - דארט זענען זיי יא געווען, נאר זיי האבן נישט געקענט שפילן אויף די כינורות. דאס הייסט, כאטש ס'שטייט אז מען האט דארט נישט געפונען קיין לויים, זענען באמת יא געווען דארט לויים, נאר זיי האבן נישט געקענט שפילן, אזוי ווי מיר האבן געזאגט אז זיי האבן אפגעשניטן די שפיצן פון זייערע פינגער. און פון וואו ווייסט מען אז די זעלבע לויים וואס זענען פארטריבן געווארן אין גלות זענען צוריקגעקומען? ווייל עס שטייט "ורבים מהכהנים והלויים וראשי האבות הזקנים אשר ראו את הבית הראשון".
וויבאלד נבוכדנאצר האט דאס געוואוסט, איז ער אויפגעשטאנען און געווארפן פון כלל ישראל הויפנס אויף הויפנס פון הרוגים, הויכע בערג. און דאך האבן זיי געהאט א שמחה, אז זיי האבן נישט געזונגען קיין שירה פאר עבודה זרה, אזוי ווי עס שטייט "ותוללינו שמחה". און דא האבן מיר א זעקסטן ביאור אויפן ווארט "תוללינו": מלשון תל, גרויסע בערג און הויפנס וואס מען האט געמאכט פון אונז.
אִם־אֶשְׁכָּחֵךְ יְרוּשָׁלָ͏ִם תִּשְׁכַּח יְמִינִי׃ - אויב איך וועל דיך פארגעסן, ירושלים, זאל פארגעסן ווערן מיין רעכטע האנט.
אין יענער שעה האט דער הקדוש ברוך הוא געשוואוירן צו ישראל: איר האט זיך באהערשט און אפגעשניטן די פינגער פון אייער רעכטער האנט - וועל איך אויך צוריקציען מיין רעכטע האנט פון פארן שונא, און זי קערט זיך נישט צוריק נאר אויב איך וועל אייך דערמאנען, אזוי ווי עס שטייט "אם אשכחך ירושלים תשכח ימיני". און פון דעם זאגט דער הקדוש ברוך הוא: איך וועל אייביג געדענקען ירושלים, אייך צו אויסלייזן מיט אן אייביגער גאולה.
דער קאפיטל הייבט זיך אן מיט די גולים וואס זיצן ביי די טייכן פון בבל, זיי זענען זיך מתבודד פון די בבליים און וויינען. און לויטן מלבי"ם איז דער עיקר ווייטאג נישט געווען אויפן פארלוסט פונעם גשמיות'דיגן גוטס - ווייל אין בבל האבן זיי דאך געבויט הייזער און געפלאנצט וויינגערטנער און זיך באזעצט בקביעות - נאר אויפן פארלוסט פון ציון און דער קדושה: "כאטש מיר זענען געזעסן, האבן מיר געוויינט". און דערפאר האט דווקא די זיסקייט און אנגענעמקייט פונעם גלות צוגעברענגט צום אויפהענגען די כינורות און צום טרויער, ווי די ווארענונג פונעם חתם סופר אז דער גלות זאל אונז חלילה נישט געפעלן. די שובים האבן געפאדערט א געזאנג אין לויב פון זייער לאנד, אז מען זאל איבערדרייען דעם געזאנג פון ציון צו א געזאנג פון בבל, און דערויף האבן די לויים געענטפערט "איך נשיר את שיר ה' על אדמת נכר" - געזאנגען פון נאטור און הצלחה קען מען זינגען איבעראל, אבער שיר ה' קען מען נישט פארטוישן. און ווי דער מדרש זאגט, האבן די לויים אפגעביסן זייערע פינגער און מוסר נפש געווען נישט צו שפילן פאר עבודה זרה, און בזכות יענער מסירות נפש האט דער הקדוש ברוך הוא געשוואוירן צו געדענקען ירושלים און אויסצולייזן כלל ישראל מיט אן אייביגער גאולה.