קאַפּיטל קכ"ט אין תהלים איז אַ קאַפּיטל פֿון הודאה אויף דער השגחה פֿון הקדוש ברוך הוא און אויף זײַן שמירה איבער כּלל ישראל פֿון אַלע זייערע שׂונאים. דער קאַפּיטל הייבט אָן מיט אַ באַשרײַבונג פֿון די צרות וואָס באַגלייטן אונדז פֿון אונדזער אָנהייב אָן ווי אַ פֿאָלק, גייט ווײַטער מיט אַ הודאה אויף דעם וואָס טראָץ אַלץ האָבן זיי אונדז נישט געקענט פֿאַרטיליקן, און ענדיקט מיט אַ באַשרײַבונג פֿונעם סוף פֿון די רשעים וואָס האָבן נישט קיין קיום - ווי דאָס גראָז פֿון די דעכער וואָס האָט נישט אין זיך קיין קיום און נישט קיין ברכה.
שִׁיר הַמַּעֲלוֹת רַבַּת צְרָרוּנִי מִנְּעוּרַי יֹאמַר נָא יִשְׂרָאֵל׃ - אַ געזאַנג פֿון די מעלות, פֿיל האָבן זיי מיך געפּלאָגט פֿון מײַן יוגנט אָן, זאָל ישׂראל איצט זאָגן.
דער רד"ק פֿאַרגלײַכט די טעג פֿונעם גלות צו די טעג פֿון אַ מענטשנס לעבן: דער אָנהייב פֿונעם גלות זענען די יוגנט־יאָרן, און די לענג פֿון די גלות־יאָרן זענען שוין די זקנה־יאָרן - מיר ווערן שוין אַלט אין גלות. און דער כּתוב קומט און זאָגט: שוין פֿון אָנהייב גלות, ווען מיר זענען נאָך געווען ווי אַ "נער", האָבן די שׂונאים אונדז שטאַרק געפּלאָגט מיט גרויסע צרות. און אויף דעם "יֹאמַר נָא יִשְׂרָאֵל" - לאָמיר דאַנקען און לויבן דעם אויבערשטן וואָס ער האָט אונדז נישט פֿאַרטיליקט אין גלות.
"רַבַּת" - לויטן רד"ק כפשוטו: זיי האָבן פֿיל געטאָן מיך צו רודפֿן, זיי האָבן מיר אָנגעמאַכט פֿיל צרות. דער מצודת דוד דערקלערט: "רבת" מיינט רבת עם - אַ גרויס פֿאָלק האָט מיך געפּלאָגט און מיר געמאַכט צרות שוין פֿון מײַן קינדהייט אָן.
דער מלבי"ם באַלײַכט אַז דער קאַפּיטל רעדט פֿון דער השגחה פֿון הקדוש ברוך הוא און זײַן שמירה אויף כּלל ישראל פֿון אַלע שׂונאים. "רבת צררוני" - אַ גרויסע און באַדײַטנדיקע זאַך איז דאָס וואָס זיי האָבן מיך געפּלאָגט פֿון מײַן יוגנט אָן, און כּלל ישראל דערציילט און זאָגט: קומט און זעט ווי שוין פֿון אונדזער יוגנט אָן זענען מיר געווען אין אַ באַלאַגערונג. דאָס איז אַ מליצה פֿון אַ באַלאַגערט שטעטל וואָס דער שׂונא באַלאַגערט איר לאַנגע יאָרן - און מיר געפֿינען זיך שוין אין אַ באַלאַגערונג טויזנטער יאָרן.
רַבַּת צְרָרוּנִי מִנְּעוּרָי גַּם לֹא יָכְלוּ לִי׃ - פֿיל האָבן זיי מיך געפּלאָגט פֿון מײַן יוגנט אָן, פֿונדעסטוועגן האָבן זיי מיך נישט געקענט באַזיגן.
פֿון אָנהייב גלות זענען געווען פֿיל צרות, און ביזן הײַנטיקן טאָג ציִען זיי זיך און באַגלייטן אונדז און האָבן קיינמאָל נישט אויפֿגעהערט - און מיט דעם אַלעמען "גם לא יכלו לי". זיי האָבן אונדז נישט געקענט באַזיגן דעמאָלט, און זיי קענען אונדז נישט באַזיגן אויך איצט. כּמעט יעדע מדינה האָט זיך גענומען פֿאַר אַ פּראָיעקט זיך מתעלל צו זײַן אין די ייִדן וואָס געפֿינען זיך אין איר, און בלויז איינצלנע לענדער זענען געווען מלכויות של חסד פֿאַר די ייִדן וואָס האָבן דאָרט געוווינט - און פֿונדעסטוועגן האָט די דאָזיקע מציאות נישט גורם געווען אַז כּלל ישראל זאָל פֿאַרטיליקט ווערן. און בדרך דרוש קען מען אויך לייענען "לא יָכְלוּ לי" - זיי האָבן אונדז נישט געקענט מכלה זײַן.
די כּפֿילות פֿון "רבת צררוני מנעורי" צוויי מאָל איז לויטן רד"ק אַ כּפל ענין לחיזוק - צו באַטאָנען וויפֿיל צרות ס'זענען געווען, און כּדי צו פֿאַרשטאַרקן די הודאה צום אויבערשטן.
דער מלבי"ם דערקלערט דעם נמשל: שוין פֿון ווען כּלל ישראל איז געוואָרן אַ פֿאָלק, שוין פֿונעם אָנהייב פֿונעם וועג, שטייען זיי אויף אונדז אונדז צו פֿאַרטיליקן. די עצם מציאות פֿון כּלל ישראל מצד זייער געטלעכער צורה פֿאָדערט אַז די אומות העולם זאָלן זיי דריקן און אָנרייצן קעגן זיי מלחמות. פֿאַרן גוי איז שווער צו צוקוקן דעם ייִד אין זײַן מעלה, ס'איז אים שווער צו זען אַז ס'איז דאָ עמיצער וואָס איז מיט עפּעס העכער פֿון אים, דערפֿאַר טוט ער אַלץ וואָס ער קען אויפֿצוווײַזן אַז דער ייִד איז דער שפֿל און דער פֿחות, אַז דער ייִד איז נישט דאָס עם הנבחר. "עם לבדד ישכון ובגויים לא יתחשב" - און דאָס אַליין מאַכט דעם גוי פּרוּוון נאָך מער משפּיל צו זײַן און דערנידערן כּלל ישראל: פֿאַר וועמען האַלטסטו זיך, איך וועל דיר ווײַזן אַז מיר זענען בעסער פֿון דיר. און פֿונדעסטוועגן האָט דער הקדוש ברוך הוא צוגעשטעלט זײַן הילף אַז זיי זאָלן אונדז נישט קענען באַזיגן.
דער ספר שירת יונה ברענגט בשם ספר "פנים יפות" אז "רבת צררוני מנעורי" רעדט זיך וועגן גלות מצרים; דאס זענען געווען די יוגנט יארן פון כלל ישראל, אזוי ווי עס שטייט "זכרתי לך חסד נעורייך" - ביים זמן פון יציאת מצרים זענען מיר נאך געווען בבחינת א נער, און דעמאלט האט מען אונז שטארק געפייניגט. און דעם זכרון דארף זיין "יאמר נא ישראל" - יעדער איד זאגט יעדן טאג: "למען תזכור את יום צאתך מארץ מצרים כל ימי חייך", און די זכירה איז מיטן מויל.
די מצרים האבן אונז פיל געפייניגט און גערודפ'ט, און דער זוהר הקדוש זאגט אז ס'איז נישט געווען קיין גלות אזוי שווער ווי גלות מצרים. און ווען מיר וואלטן דארט פארבליבן נאך אביסל, וואלט שוין מער בכלל נישט געווען קיין גלות - און וויבאלד מיר זענען ארויס אביסל פאר דער צייט, דעריבער דארפן מיר עס משלים זיין מיט טויזנטער יארן גלות. און דאך "גם לא יכלו לי" - צום סוף האבן זיי נישט מצליח געווען.
עַל גַּבִּי חָרְשׁוּ חֹרְשִׁים הֶאֱרִיכוּ לְמַעֲנִיתָם׃ - אויף מיין רוקן האבן געאקערט די אקערער, זיי האבן פארלענגערט זייערע שורות פון אקערן.
חז"ל זאגן אויף גלות מצרים אז די עופל'עך פלעגן איינגעשלונגען ווערן אין דער ערד, און די מצרים פלעגן ברענגען דעם פלוג און אקערן אויף זיי, און נאכדעם "ותבואי בעדי עדיים" - די זעלבע קינדער וואס זענען איינגעשלונגען געווארן אין דער ערד פלעגן ארויסקומען פון דער ערד עדרים עדרים און זיך אומקערן צו זייערע היימען. זעט וויפיל יסורים און פייניגונגען זיי האבן אונז דארט אנגעטון.
און אויף די אלע שווערע פייניגונגען קומט א וואונדערבארער ביאור: "הֶאֱרִיכוּ לְמַעֲנִיתָם" - זייערע עינויים האבן גורם געווען אז מען זאל נישט פארלענגערן דעם גלות. בפועל האבן מיר געדארפט בלייבן פיר הונדערט יאר, און וויאזוי זענען מיר ארויס נאך צוויי הונדערט און צען? "למעניתם" - צוליב זייערע שווערע פייניגונגען, קושי השעבוד האט משלים געווען דעם חשבון. דאס וואס זיי האבן אונז געפייניגט איז געווען צו אונזער טובה.
און דעריבער, ווען משה רבנו איז געקומען מיט א טענה פארן הקדוש ברוך הוא - "למה הרעות לעם הזה" - האט דער הקדוש ברוך הוא מקפיד געווען אויף אים אויף דעם נקודה: דאס איז דאך פונקט דאס וואס איילט צו זייער באפרייאונג און ברענגט נענטער זייער קץ. ווען נישט ס'איז געווען דער מצב פון "תבן אין ניתן לעבדיך ולבנים אומרים לנו עשו", וואלטן זיי דארט פארבליבן נאך הונדערט און ניינציג יאר - און ווער ווייסט וואס וואלט רוחניות'דיג געבליבן פון זיי? זיי זענען שוין אנגעקומען צום שער הנו"ן, און מען וואלט זיי שוין נישט געקענט אויסלייזן. איך זארג פאר זייער טובה און לייג צו נאך אביסל שעבוד כדי זיי שנעלער צו באפרייען, און דו קומסט און זאגסט מיר "למה הרעות"?
דער פשט פונעם פסוק "על גבי חרשו חורשים" קומט אראפצומאלן ווי שטארק זיי האבן אונז געפייניגט, גלייך ווי מ'אקערט אויף אונזער רוקן - א משל צום גרויסן צער, עבודת פרך, ביזיון און שפאט, און ווי עס שטייט אין ישעיה "ותשימי כארץ גוך וכחוץ לעוברים", כביכול מען טרעט אויף זייער רוקן.
"מענית", ערקלערט דער רד"ק, איז די ליניע וואס דער אקערער אקערט מיט די אקסן - דער תלם, די גרוב אין וועלכער די אקסן גייען. ווען די ליניע איז לאנג, איז די טירחה פון די אקסן זייער שווער; ווען דער תלם איז קורץ, גייען זיי, רוען זיך אפ אביסל, דרייען זיך אויס און גייען צוריק צו דער צווייטער זייט. אבער "האריכו למעניתם" - דער תלם איז לאנג, דער אקס גייט ווייטער און ווייטער אן כח און אן געדולד, אן אן אויפהער. דאס איז אן אויסדרוק אויף אונזערע יסורים וואס האבן זיך פארצויגן כביכול אן אן עק: מ'האט אונז נישט געגעבן קיין מנוחה פון דער ארבעט און פונעם צער.
דער מלבי"ם לייגט צו א וויכטיגע נקודה: דאס וואס מיר האבן געזאגט "גם לא יכלו לי", זאלסט נישט מיינען אז דאס איז געווען פון מיין כח און פון מיין גבורה. אדרבה, איך בין געווען ווי א פעלד, ווי א פלאכע ערד. אין א בארגיגן ארט איז פארן פיינט שווער צו אייננעמען, און על אחת כמה וכמה אין א פעסטונג; אבער אן אפענער, פלאכער פלאץ ווי א פעלד - קומט דער שונא און אקערט דערין וויפיל ער וויל און פארלענגערט דעם תלם וויפיל ער גלוסט, און קיין בארג און בערגל שטעלן אים נישט אפ. דאס הייסט אז מצד הטבע האב איך נישט געהאט קיין שום שאנס ניצול צו ווערן. און "גבי", ערקלערט דער מלבי"ם, מיינט נישט דוקא דעם רוקן נאר דעם קערפער, ווי "חומר גביכם" אין איוב - אויף מיין קערפער האבן די אקערער געאקערט, זיי האבן געפייניגט מיין גוף.
יְהֹוָה צַדִּיק קִצֵּץ עֲבוֹת רְשָׁעִים׃ - דער אויבערשטער איז גערעכט, ער האט אפגעשניטן די שטריק פון די רשעים.
זאגט דער מלבי"ם: קום און זע אז אלעס איז פונעם אויבערשטן יתברך. ה' איז דער צדיק, און ער איז דער וואס האט אפגעשניטן די שטריק פון די רשעים. די אקסן האבן נישט געקענט פירן די מחרשה, ווייל דער קדוש ברוך הוא האט אפגעשניטן דעם עבות - די שנורן פונעם יאך, דאס שטריק וואס בינדט צו די אקסן צום פלאג - און ממילא האבן זיי אויפגעהערט צו אקערן אויף מיין רוקן.
און דאס איז נאכאמאל דער געדאנק: איך האב גארנישט געטאן. "גם לא יכלו לי" איז נישט געווען פון מיין אייגענעם כח, נאר ווייל דער קדוש ברוך הוא דער צדיק האט אפגעשניטן יענע שטריק און איבערגעריסן זייערע שטריק. דוד המלך גיט דא א משל אויף די צרות פון כלל ישראל, און דא ליגט אן אויסדרוק סיי אויף זיינע פריוואטע צרות און סיי אויף די צרות פון כלל ישראל.
יֵבֹשׁוּ וְיִסֹּגוּ אָחוֹר כֹּל שֹׂנְאֵי צִיּוֹן׃ - זאלן פארשעמט ווערן און צוריקגעצויגן ווערן אלע וואס האסן ציון.
ווען דער קדוש ברוך הוא וועט אפשניידן די שטריק פון אונז, דעמאלט "יבושו ויסוגו אחור": זייערע גאנצע פלענער אונז אומצוברענגען וועלן זיך איבערדרייען אויף זיי אליין - זיי וועלן צוריקציען, און אויך זיך שעמען ווען זיי וועלן זען ווי אלעס דרייט זיך איבער.
דער רד"ק פרעגט א קשיא: מען זעט דאך אז ציון האט יעדער ליב, יעדער קומט עס אייננעמען, פארוואס דען זאל מען זיי רופן "שונאי ציון"? און ער ענטפערט: די גוים האסן דאך נישט ציון, נאר זיי האבן עס אזוי ליב אז זיי קריגן זיך דערויף איין גוי מיט'ן צווייטן - די צלבנים האבן געקעמפט מיט'ן איסלאם אויף ארץ ישראל. נאר די כוונה איז "שונאי בני ציון", די וואס וואוינען אין ציון, דאס הייסט עם ישראל.
דער מלבי"ם ערקלערט פארוואס דער פסוק זאגט "שונאי ציון" און נישט "שונאי ישראל": ווייל זיי האסן די קדושה פון כלל ישראל און זייער פעסטונג. און עס האט שוין יענער חסיד געזאגט פאר'ן קדוש ברוך הוא: רבונו של עולם, ווען מיר וואלטן נישט געווען צוגעקלעבט צו דיר, וואלט אונז קיינער נישט נאכגעיאגט. פארוואס יאגט מען אונז נאך? נישט סתם ווייל מיר זענען אידן, נאר ווייל מיר זענען דבוק אינעם אויבערשטן יתברך, ווייל מיר האבן א גאט און ווייל מיר האבן זוכה געווען צו באקומען די תורה. הר סיני הייסט "סיני" ווייל פון דארט איז אראפגעקומען שנאה צו די אומות העולם - אז דער אויבערשטער האט פיינט די אומות העולם, און אז די אומות העולם האבן אונז פיינט - און דאס אלעס דערפאר ווייל דער אויבערשטער האט אונז אויסדערוויילט און מיר דינען אים מיט דביקות.
ציון, ווי מיר האבן מסביר געווען, איז דער מקום השכינה און דער מקום הקדושה - להבדיל פון ירושלים וואס איז דער וואוינארט פונעם המון עם; ציון איז הר הבית, בית המקדש, די מער געהייליגטע ערטער. און זיי האסן עם ישראל וואס פארמאגט די קדושת ציון. און אויף דעם זאגן מיר: "יבושו" - זיי וועלן זיך שעמען פאר זיך אליין, אז זיי האבן נישט קיין חלק אינעם אויבערשטן יתברך, און נאר מיר זענען פארבינדן צו אים. די גוים האבן גארנישט קיין חלק אין אים; דער אויבערשטער מאכט נישט קיין ניסים פאר גוים, "היש בהבלי הגויים מגשימים" - ווייז מיר איין גוי וואס האט אראפגעברענגט רעגן מיט זיין תפילה, ווייז מיר איין מאל וואס א גוי האט מתפלל געווען און האט אויסגעפועל'ט עפעס אין הימל. גארנישט. און "יסוגו אחור" - דורך די שטראפן וואס דער קדוש ברוך הוא וועט זיי באשטראפן פאר אלע צרות וואס זיי האבן אונז אנגעמאכט.
יִהְיוּ כַּחֲצִיר גַּגּוֹת שֶׁקַּדְמַת שָׁלַף יָבֵשׁ׃ - זאלן זיי זיין ווי דאס גראז פון די דעכער, וואס איידער מען רייסט עס ארויס ווערט עס פארדארט.
אויף די דעכער פון די הייזער פלעגן וואקסן גראזן: די דעכער זענען אפטמאל געווען געמאכט פון שטרוי, און אזוי געפינען מיר אין דער גמרא אין שבת לגבי א מרזב וואס עס זענען אויף אים ארויפגעקומען קשקשים, צי מען מעג זיי צוטרעטן מיט די פיס כדי די וואסערן זאלן אפפליסן און נישט אריינקומען אין שטוב. ביזן היינטיגן טאג קען מען זען ערטער וואו עס וואקסן גראזן אויף די דעכער.
און דאס דאזיגע גראז האט נישט קיין קיום: וויבאלד עס געפינט זיך אויף א הויכן ארט און איז אויסגעשטעלט צו דער זון, טרוקנט עס שנעל אויס - און נאך איידער א מענטש קומט עס אויסרייסן איז עס שוין פארטרוקנט. און דאס איז "שקדמת שלף יבש": נאך איידער מען ציט עס ארויס און נעמט עס ארויס פון זיין פלאץ, ווערט עס שוין פארטרוקנט. און ווי עס שטייט "בבקר יציץ וחלף לערב ימולל ויבש" - אינדערפרי האבן מיר עס געזען גרין, און פארנאכטס איז שוין גארנישט געבליבן דערפון. "שלף" ערקלערט דער רד"ק איז א לשון פון ארויסנעמען און אויסטון פון זיין ארט, ווי "שלף איש נעלו".
דער מלבי"ם ערקלערט: דאס גראז האלט נישט אן קיין לאנגע צייט, און דערפאר פלעגט מען עס אויסרייסן פאר אלע אנדערע גראזן - און דאס איז א משל אויף די רשעים. די כוונה איז נישט דוקא אז דער רשע וועט נישט מאריך ימים זיין, ווייל עס קען דאך זיין א רשע וואס וועט לעבן ניינציג יאר, נאר אז די טעג פון דער ממשלה און דער הערשאפט פונעם רשע וועלן נישט פארלענגערט ווערן. דער הקדוש ברוך הוא זארגט אונטערצוגראבן די רשעים און נישט צו לאזן די הערשאפט פונעם רשע צו געוועלטיגן אן קיין גרענעץ. און פונקט ווי דאס גראז פון די דעכער ווערט פארברענט פון אויבן דורך דער זון און טרוקנט זיך אויס איידער מען ציט עס ארויס, אזוי אויך וועט די אחרית פון די רשעים אפגעשניטן ווערן. און דערפאר "יבושו" - ווייל זיי זענען ווי יענע גראז וואס ווערט אזוי שנעל בטל, "ויסגו אחור" - אז זיי וועלן האבן אן עונש בהשגחה מאת ה', וואס וועט ברענגען אויף זיי א ברענענדיגע זון וואס וועט זיי פארברענען, און זיי וועלן פריצייטיג אויסגעטרוקנט ווערן.
שֶׁלֹּא מִלֵּא כַפּוֹ קוֹצֵר וְחִצְנוֹ מְעַמֵּר׃ - וואס דער שניידער פילט נישט אן דערמיט זיין האנט-פלאך, און דער איינזאמלער פון די גארבן זיין ארעם.
די כוונה איז אז זיי קומען בכלל נישט לידי קצירה. "חצנו" לויטן רד"ק איז דער ארעם, אזוי ווי "והביאו בניך בחצן" און "חצני נערתי" - מיין ארעם האב איך אויסגעשאקלט. "מעמר" איז דער וואס קלויבט צונויף. דאס הייסט, דער קוצר וועט נישט אנקומען אנטצופילן זיין כף פונעם שניט, און דער מעמר וועט נישט אנפילן זיין ארעם פון צונויפנעמען די עומרים.
דער מלבי"ם ערקלערט: דאס גראז פון די דעכער, אפילו אויב דו וועסט זיך איילן עס ארויסצוציען איידער עס טרוקנט אויס, וואקסט עס נישט גענוג - אזוי אז דער קוצר זאל קענען אנפילן זיין כף אין איין כאפ, א פולע האנט, ווייל עס איז נישטא אין דעם קיין כמות. אין פעלד, ווידעראום, איז פארהאן א גרויסע כמות און מען דארף אנפילן די הענט אסאך מאל. און דא איז דאס גראז אויך צעשפרייט, איינס דא און איינס דארט, און אפילו אויב דו וועסט צונויפקלויבן פון יעדן דאך, וועסטו בסך הכל נישט געפינען קיין שיעור וואס דער מעמר זאל קענען אנפילן דערמיט זיין חצנו - און לויטן מלבי"ם איז "חצנו" א כלי: דו וועסט נישט האבן דערפון קיין פולן כלי.
און דער נמשל: אפילו ווען די רשעים עקזיסטירן נאך און זיצן בשלווה, "יתפרדו כל פעלי און" - שטייען זיי נישט ווי איין אגודה. און דאס איז א חסד ה' מיט אונז, אז די רשעים פאראייניגן זיך נישט; ווייל ווען זיי זאלן זיך פאראייניגן, אוי להם לישראל. תמיד ענדיגט זיך די אראבישע ליגע מיט א קראך, תמיד זענען די איראנער צעקריגט מיט די איראקער, און יענע מיט די סאודיער, און יענע מיט די קואווייטער, און יענע מיט די עגיפטער - "יד וחרב איש ברעהו". "וסכסכתי מצרים במצרים" - דער הקדוש ברוך הוא מאכט אינערליכע סכסוכים צווישן זיי, און דאס איז וואס ראטעוועט אונז פון זייער כח.
און דאס איז אונזער מזל אויך דא אין ארץ הקודש: נאר זעלטן געפינט זיך אז אלע שונאי ישראל זאלן מצליח זיין זיך צו פאראייניגן, נאר זעלטן באווייזן זיי אראפצונעמען זייער אויפגעבלאזענעם אגו און מלחמה האלטן צוזאמען קעגן די שומרי הברית און די יראים. עס איז א חסד ה' אז זיי קריגן זיך צווישן זיך, מסוכסך און צעטיילט, פארטייען וואס פרעסן אויף איינע די אנדערע - און דאס איז וואס ברענגט אז מיר האלטן זיך נאך אויף, די הינט בילן און די שיירא גייט ווייטער, און עס איז נאך דא א קיום פאר עם ה'.
וְלֹא אָמְרוּ הָעֹבְרִים בִּרְכַּת יְהֹוָה אֲלֵיכֶם בֵּרַכְנוּ אֶתְכֶם בְּשֵׁם יְהֹוָה׃ - און די פארבייגייער האבן נישט געזאגט: די ברכה פון ה' זאל זיין צו אייך, מיר האבן אייך געבענטשט אין נאמען פון ה'.
דער רד"ק ערקלערט אז דער שטייגער פון די פארבייגייער איז געווען צו זאגן פאר די קוצרים "ברכת ה' אליכם". מען דארף פארשטיין: דער שניט איז געווען די שטופע פון איינזאמלען די גאנצע האראוואניע, און דערפאר פלעגט מען מאכן גרויסע פייערונגען אין דער צייט פונעם שניט און פונעם בציר, אויך ביי די גוים - די גאנצע מיה פונעם יאר באקומט יעצט א פראקטישן אויסדרוק: אט האבן מיר צונויפגענומען, אריינגעברענגט, עס איז דא תבואה און עס איז דא פירות. און דערפאר ווען א מענטש איז פארבייגעגאנגען און געזען מענטשן שניידן, פלעגט ער זיי בענטשן: דער אויבערשטער זאל אייך בענטשן, עס זאל זיין ביי אייך שפע און ברכה. און אזוי ווי בועז האט געזאגט פאר די קוצרים "ה' עמכם".
און וואס באטייט "ברכנו אתכם בשם ה'" נאכדעם וואס עס איז שוין געזאגט געווארן "ברכת ה' אליכם"? דער רד"ק לויט זיין שטייגער ערקלערט אז דאס איז א כפל עניין, ווארום דער רד"ק איז נישט מחויב צו ערקלערן קיין כפילויות. אבער ביים מלבי"ם איז נישט אזוי, ווי מיר וועלן באלד זען.
און וואס האט דאס אלעס צו טאן מיט חציר גגות? דער פסוק זאגט דיר: טאקע דער שטייגער איז צו זאגן פאר די שניידער "ברכת ה' אליכם", אבער דא, ביים שניידער פון חציר גגות, וואס עס איז נישטא דערין קיין פולע האנט און עס בלייבט דערפון גארנישט און עס קומט אפילו נישט צו קיין ריכטיגער קצירה - האבן די פארבייגייער נישט געזאגט ברכת ה' אליכם. ווער עס זעט א מענטש שניידן גראז פון די דעכער, בענטשט אים נישט: וועגן וועלכער ברכה רעדט מען? וואס פאר א שפע איז דא? קוים וואס מען קען עפעס איינזאמלען, און שוין איז אלעס פארדארט.
און אזוי זאגט ער אויף די גויים: זייער גאנצע תורה און אמונה איז הבל וריק ווי חציר גגות, און אזוי וועלן זיי אונטערגיין ווי חציר גגות. דאס איז דער משל אויף די רשעים וואס האבן געאקערט אויף אונזער רוקן - דער הקדוש ברוך הוא וועט זיי אונטערברענגען און זיי וועלן פארגיין ווי חציר גגות. און לעומת זה, זאגט דער רד"ק, האט ער צוגעגליכן כלל ישראל צו א זרע ברכה: "הזורעים בדמעה ברינה יקצורו" - א זרע פון שפע, פון קיום און פון ברכה.
דער מלבי"ם איז מדייק: אלעס ווענדט זיך אינעם אופן פונעם שניט. אויב עס איז געווען א שפעדיקער און געבענטשטער קציר, פלעגן די פארבייגייער זאגן "ברכת ה' אליכם" - די ברכה און דער שפע וואס איר פארמאגט זאלן נאך מער פארמערט ווערן. אבער אין א שנת בצורת פלעגן זיי זאגן "ברכנו אתכם בשם ה'" - פון יעצט און ווייטער זאל די ברכה רוען אויף אייך. אבער אויפן שניידער פון חציר גגות האט מען נישט געזאגט נישט דאס און נישט דאס: נישט "ברכת ה' אליכם" אויפן הווה, און נישט "ברכנו אתכם בשם ה'" אויפן עתיד - ווארום חציר גגות איז דאך א קללה און נישט קיין ברכה.
קאפיטל קכ"ט איז די שירת ההודאה פון כלל ישראל: פון אונזערע יונגע יארן, פון גלות מצרים ביזן היינטיקן טאג, האבן זיי אונז געפלאגט מיט גרויסע צרות און געאקערט אויף אונזער רוקן ווי אין אן אפענעם פעלד וואס קיין בארג און בערגל שטעלט עס נישט אפ - און פונדעסטוועגן "גם לא יכלו לי". און דאס איז נישט פון אונזער אייגענעם כוח און גבורה, נאר "ה' צדיק קיצץ עבות רשעים" - ער איז דער וואס האט איבערגעריסן די שטריק פונעם פלאג פון איבער אונז. די שונאי ציון, וואס האסן אונזער קדושה און אונזער דביקות אינעם אויבערשטן, וועלן צום סוף פארשעמט ווערן און צוריקגעווארפן ווערן הינטערוויילעכט, און ווערן ווי חציר גגות וואס פארדארט נאך איידער מען ציט עס ארויס, וואס עס איז נישטא דערין קיין פולע האנט און קיין פולער ארעם און מען זאגט דערויף קיין ברכה. אבער כלל ישראל זענען א זרע ברכה, "הזורעים בדמעה ברינה יקצורו". אזוי זאל דער אויבערשטער טאן מיט אלע גויים, און בענטשן זיין פאלק ישראל, אמן ואמן.