קאפיטל קל"א איז א קורצער מזמור פון בלויז דריי פסוקים, אין וועלכן דוד המלך באשרייבט זיך אלס איינער וואס איז נישט נאכגעלאפן קיין גרויסע זאכן: נישט נאך תאוות, נישט נאך שררה, און נישט נאך שכל'דיגע השגות העכער זיין כוח. דער רד"ק לערנט אויס א גרויסן כלל, וואס ער האט שוין דערמאנט עטליכע מאל: אסאך פון די מזמורים זאגט דוד אויף זיך אליין, אבער זיי דינען אלס א סימבאל און אפשפיגלונג אויפ'ן מצב פון גאנץ כלל ישראל. פונקט ווי דוד באשרייבט זיין שפלות, זיינע רדיפות און זיין האפענונג אויף דער ישועה, אזוי איז דער מצב פון כלל ישראל אין גלות און אין שפלות, די וואס ווערן גערודפ'ט און קוקן ארויס אויף דער ישועה. דאס איז אויך דער טעם פארוואס ספר תהילים ווערט כסדר געזאגט דורך יעדן איד: יעדער מענטש געפינט זיך אליין אין דעם וואס עס גייט אריבער אויף דוד המלך.
שִׁיר הַמַּעֲלוֹת לְדָוִד יְהֹוָה לֹא־גָבַהּ לִבִּי וְלֹא־רָמוּ עֵינַי וְלֹא־הִלַּכְתִּי בִּגְדֹלוֹת וּבְנִפְלָאוֹת מִמֶּנִּי׃ - א געזאנג פון די שטאפלען, פון דוד'ן: ה', מיין הארץ איז נישט געווארן הויך, און מיינע אויגן האבן זיך נישט דערהויבן, און איך בין נישט געגאנגען אין גרויסע זאכן און אין ענינים וואס זענען צו וואונדערלעך און פארבארגן פון מיר.
רש"י טייטשט: "לא גבה לבי" - איך האב זיך נישט געפירט מיט קיין שררה, איך האב נישט געמאכט קיין גרויסע זאכן און קיין תענוגים, נישט קיין בנינים און פלאנצונגען אזוי ווי מיין זון שלמה האט געטאן. איך האב נישט געזוכט קיין תאוות און נישט געזוכט קיין בנינים און פלאנצונגען. איך בין פאר דיר אזוי ווי איינער וואס האט נישט קיין הענט און קיין פיס, ווי א גולם וואס ליגט פאר דיר. איך האב גארנישט געזוכט די הנאות פון עולם הזה.
פארוואס לייגט דוד המלך אזוי שטארק אראפ זיין שפלות? ווייל דאס אליין איז די בקשת רחמים. מיר בעטן אז דער אויבערשטער זאל זיך מרחם זיין אויף אונז פונקט ווי דוד האט געבעטן מען זאל רחמנות האבן אויף אים, צוליב דעם וואס זיין הארץ איז נישט געווארן הויך און זיינע אויגן האבן זיך נישט דערהויבן. און דאס איז ווי די ווערטער פון חז"ל: "רם ה' ושפל יראה", "תפילה לעני כי יעטוף ולפני ה' ישפוך שיחו" - הקדוש ברוך הוא הערט דווקא די שפלים, ער קוקט דווקא אויף די צובראכענע, "והאלוקים יבקש את נרדף". זאגט דוד: ריבונו של עולם, איך בין שפל, מיין הארץ איז נישט הויך און מיינע אויגן האבן זיך נישט דערהויבן, און דו פון דיין הייליגן הימל קוק אויף מיר און האב רחמנות אויף מיר. און דערפאר ענדיגט ער דעם מזמור מיט "יחל ישראל אל ה'" - עס איז פאראן פלאץ אז דו זאלסט זיך מרחם זיין אויך אויף אונז, ווייל מיר זענען דאך די נידעריגסטע פון אלע פעלקער און די מערסט גערודפ'טע פון אלע פעלקער, און רם ה' ושפל יראה.
וואס איז די כפילות פון "לא גבה לבי ולא רמו עיני"? דער רד"ק, און אויך דער אבן עזרא, ערקלערן: "לא גבה לבי" איז בסתר, און "ולא רמו עיני" איז בגלוי - פונקט ווי דאס הארץ איז פארבארגן און די אויגן זענען אפן. איך האב זיך נישט געפירט מיט שררה בגלוי, און אויך נישט מיט קיין גאווה בסתר אינעווייניג אין מיין הארץ.
וואס מיינט "לא הלכתי בגדולות ובנפלאות ממני"? זאגט דער רד"ק: אין עניני אלוקות. און דער רמב"ם האט שוין קודם אזוי געשריבן אין מורה נבוכים, אז דאס איז וואס חז"ל האבן געזאגט "במופלא ממך אל תדרוש" - זאלסט נישט פירן דיין שכל נאר אין דעם וואס עס איז מעגליך פאר א מענטש משיג צו זיין, אבער א זאך וואס לויט דעם טבע פונעם מענטש קען מען עס נישט משיג זיין, איז דאס פארנעמען זיך דערמיט גאר שעדליך. ארבעה נכנסו לפרדס, און מיר ווייסן וויפיל פון זיי זענען ארויס בשלום.
דער רד"ק לייגט צו: איך האב זיך נישט בארימט אין מיין הארץ אז איך קען משיג זיין און וויסן זאכן און סודות וואס זענען פארבארגן און העכער פון מיין פארשטאנד, נאר איך בין אין זיי געגאנגען ביסלעכווייז, מיט יראה און מיט שרעק, טאמער וועל איך זיך אריינרייסן צו קוקן אויף זאכן וואס מיין שכל קען נישט דערגרייכן און מיין דעת וועט זיך פארדרייען דערפון. ווייל אויב איך וועל אנקומען צו אן ארט וואס איך האב דארט נישט קיין השגה, וועל איך צוקומען צו א שיבוש הדעת. און אויף דעם שטייט געשריבן "כבוד אלוקים הסתר דבר" - עס זענען דא זאכן וואס דער כבוד פון השי"ת איז אז זיי זאלן בלייבן בהסתר. און עס שטייט "דבש מצאת אכול דייך פן תשבענו והקאתו" - עס איז דא א זאך וואס מען קען דערפון נישט מקבל זיין מער פון דער מאס. זאגט דוד: אויך אין די רוחניות'דיגע ענינים, אין די גרויסע און דערהויבענע זאכן וואס זענען העכער פון מיר, האב איך נישט געפרואווט זיך דורכצורייסן ארויפצוגיין.
דער מלבי"ם ערקלערט אז דוד המלך באשרייבט דא וויאזוי ער פארלאזט זיך אין אלע זיינע ענינים אויפן אויבערשטן. "גבהות הלב" מיינט א ציאונג וואס גייט אריבער די גרעניץ אין באגער און אין תאוה, סיי אין כמות און סיי אין איכות - ווייל דאס הארץ איז דער מקום התאוות, ווי דער לשון "תאות לבו נתתה לו". און וואס איז כמות און וואס איז איכות? איינער וואס וויל זיין ווי איינער פון די מלאכי מרום גייט אריבער די גרעניץ אין איכות, ווייל די מציאות פון א מלאך איז אנדערש אין איר איכות פון דער מציאות פון א מענטש. און דער וואס שטרעבט צו אן אויסערגעוויינלעכער גבורה, אסאך מוסקלען, גייט אריבער די גרעניץ בלויז אין כמות, ווייל נאך מוסקלען זענען נישט קיין אנדערע איכות נאר א גרעסערע כמות. זאגט דוד: אין די ביידע ענינים האב איך נישט געשטרעבט און איך האב נישט געהאט קיין באגער און תשוקה אריבערצוגיין די גרעניץ.
"ולא רמו עיני" - רום העינים באשרייבט, לויטן מלבי"ם, דער וואס גייט אריבער די גרעניץ אינעם שכל העיוני. א מענטש וואס מיינט אז זיין השגה איז אומבאגרענעצט, און האלט ממילא אז ער קען משפט'ן אין אלערליי ענינים אלוקיים: דא איז געווען פאסיג און דא נישט, אזוי איז געווען ראוי און אזוי נישט, און ער האט קריטיק אויפן רבונו של עולם - פארוואס האט ער אזוי געטאן און פארוואס האט ער זיך דארט נישט אריינגעמישט - און ער ברעכט מיט זיינע רייד דעם גדר פונעם שכל האנושי. אין דעם איז זיכער פארהאן א טעות און א חסרון פון פארשטיין די באגרענעצונג פונעם מענטשלעכן שכל. א מענטש האט א שכל אנושי, און דער שכל איז באגרענעצט, און מען קען נישט משפט'ן אין ענינים אלוקיים וואס זענען העכער פונעם מענטשנס פארשטאנד.
דער מלבי"ם ערקלערט נאך, אז דער פסוק איז געצילט קעגן דעם שכל המעשי און קעגן דעם שכל העיוני. דער שכל המעשי נעמט זיך פונעם הארץ, פונעם מקום התאוות, וואו דער מענטש וויל טאן גוטס פאר זיך אליין און טאן זאכן וואס זענען באקוועם פאר אים. דער שכל העיוני נעמט זיך פון די אויגן, ווייל יעדער זאך וואס מיר ווילן פארשטיין קוקן מיר אן מיט די אויגן און מען קלערט אריין אין דעם; אויך דער פארשער, ווען ער וויל באמערקן פיינע חילוקים, באטראכט זיי מיט זיין אויג מיט א גאר פונקטליכע בחינה. דערפאר ווען א מענטש גייט אריין טיף אין א זאך זאגט ער "עיינתי בזה און איך בין געקומען צו א מסקנא" - איך האב געלייגט מיין אויג זיך מתבונן צו זיין דערין ביזן סוף. און קעגן ארויסברענגען די זאכן למעשה זאגט ער "ולא הלכתי בגדולות ובנפלאות ממני": גדולות מצד די כמות, און נפלאות מצד די איכות. נאר איך האב אלעס געטאן אויפן דרך הממוצע, נישט אויף א וועג וואס שטרעבט העכער פון דער השגה, נישט אין גשמיות'דיגע זאכן און נישט אין רוחניות'דיגע זאכן - איך האב נישט געשטרעבט אריבערצוגיין מיין גרעניץ.
דער בעל "פנים יפות" ערקלערט: "לא גבה לבי" - גאווה און כבוד, וואס דאס איז גבהות הלב. "ולא רמו עיני" - דאס איז די תאווה; הויכע אויגן געהערן צו א מענטש וואס גלוסט צו יעדער זאך, ער הייבט אויף די אויגן צו אלעס און וויל אז עס זאל געהערן צו אים. "ולא הלכתי בגדולות" - ער זעט גרויסע זאכן ביי אנדערע און וויל אז זיי זאלן אויך זיין ביי אים, און דאס איז קנאה. און וויאזוי האט דוד באוויזן זיך צו שטארקן איבער דער גאווה, כבוד, תאווה און קנאה? "אם לא שיוויתי ודוממתי נפשי" - איך האב געדענקט אז מיין סוף איז צו זיין שטיל און דומם, יזכיר לו יום המיתה. און דורך דעם וואס א מענטש געדענקט אז אויף אלעם וועט ער געבן א דין וחשבון, גייען אוועק פון אים די אלע ערדישע ענינים.
אִם־לֹא שִׁוִּיתִי וְדוֹמַמְתִּי נַפְשִׁי כְּגָמֻל עֲלֵי אִמּוֹ כַּגָּמֻל עָלַי נַפְשִׁי׃ - אויב האב איך נישט בארואיגט און פארשטילט מיין נפש ווי אן אפגעווענט קינד ביי זיין מוטער, ווי אן אפגעווענט קינד אויף מיר איז מיין נפש.
רש"י טייטשט: איך האב אויסגעגליכן און פארשטילט אויף דיר מיין נפש אזוי ווי א גמול וואס געפינט זיך ביי זיין מוטער. לאמיר באמערקן אז דער אויסדרוק "גמול" טראגט אין די מפרשים צוויי באדייטונגען. טייל מפרשים ערקלערן אז א "גמול" איז א זייג-קינד, און פארוואס הייסט ער גמול? ווייל יעדעס מאל ווערט ער אפגעווענט: ער עסט און ווערט אפגעווענט, עסט און ווערט אפגעווענט, און צווישן איין סעודה ביז דער צווייטער ווערט ער אפגעשניטן. אזוי ווי יענער רויכערער וואס מ'האט אים געפרעגט ווען ער גייט אויפהערן צו רויכערן, און ער האט געענטפערט: איך הער דאך כסדר אויף, צווישן איין ציגארעטל און דאס צווייטע. און מ'האט אים געפרעגט: דו האסט דאך שוין אפגעשטעלט עטליכע מאל? די חכמה איז דאך נישט אפצושטעלן איין מאל און צוריקגיין, נאר אנצוהאלטן. און טייל ערקלערן כפשוטו, אז א "גמול" איז איינער וואס איז שוין אינגאנצן אפגעווענט פון זייגן.
לויטן דרך פון רש"י, איז "כגמול עלי אמו" א קינד וואס זייגט פון זיין מוטער, און אזוי אויך "כגמול עלי נפשי" - מיין נפש אין מיר קעגנאיבער דיר איז ווי א זייג-קינד ביי זיין מוטער, ווי איינער וואס האט נישט קיין שום ישועה און האט נישט פון וועמען צו באקומען און צו וועמען ארויסקוקן נאר צו דיר אליין.
דער רד"ק ערקלערט "גמול" אלס איינער וואס איז שוין אפגעווענט, און צוערשט פארענטפערט ער דעם לשון פון "אם לא": פארוואס שטייט נישט פשוט "שיוויתי ודוממתי"? נאר "אם לא" איז א לשון פון אן אלה און א שבועה - אויב איז עס נישט געווען אזוי, זאל קומען אויף מיר אזוי און אזוי, ווי דער לשון "כה יעשה ה' לי וכה יוסיף". דאס הייסט: איך שווער אז אזוי איז עס געווען.
און וואס מיינט "שיוויתי ודוממתי"? "שיוויתי" איז א לשון פון שימה (שטעלן אדער לייגן), אזוי ווי "שיוויתי ה' לנגדי תמיד". איך האב געשטעלט מיין נפש ווי א גמול אויף זיין מוטער: ווי א קינד וואס מען האט אפגעשטילט פון די ברוסטן פון זיין מוטער, וואס הייבט אן ביסלעכווייז זיך צו באבויען און גייט שטאטעלעך, און ער פארלאזט זיך נאך אלץ נישט אויף זיך אליין נאר אויף זיין מוטער זי זאל אים פירן - ער גיט איר א האנט און זי פירט אים שטאטעלעך. "ודוממתי" - איך האב איינגעשטילט מיין נפש זי זאל זיך נישט פארלאזן אויפן אייגענעם פארשטאנד אין נסתרות און אין נפלאות. איך פארלאז זיך נישט אויף מיר אליין, נאר איך פארלאז זיך אויף די מלמדים און אויף דער קבלה, וואס זיי זענען בבחינת די מוטער, אזוי ווי א קינד וואס גיט א האנט פאר זיין מוטער ווייל אויב נישט וועט ער פאלן; און איך גיי נישט טראכטן אז איך קען שוין אלעס פארשטיין אליינס, כדי מען זאל נישט איבערטרעטן דעם גרענעץ און אנקומען צו אן ארט וואו מען וועט געשעדיגט ווערן, צו א מדרגה וואס איז העכער פון זיין השגה.
און ער פארשטארקט די זאך: "כגמול עלי נפשי" - אזוי ווי דער גמול, אזוי האב איך געשטעלט מיין נפש אויף מיר; איך פארלאז זיך בכלל נישט אויף מיין פארשטאנד, נאר אזוי ווי א קינד וואס פארלאזט זיך בלויז אויף זיין מאמע, אזוי פארלאז איך זיך אויפן הקדוש ברוך הוא.
חז"ל דרש'ענען: "לא גבה לבי" - אין דער שעה ווען שמואל האט מיך געזאלבט פאר א מלך; "ולא רמו עיני" - אין דער שעה ווען איך האב געהרג'עט גלית'ן; "ולא הלכתי בגדולות" - אין דער שעה ווען מען האט מיך צוריקגעברענגט און איך בין אריין אין דער מלוכה; "ובנפלאות ממני" - אין דער שעה ווען איך האב ארויפגעברענגט דעם ארון. דאס אלעס זענען געווען צייטן ווען די זון פון הצלחה האט געשיינט פאר דוד'ן אויף א וואונדערלעכן אופן, און פונדעסטוועגן זאגט דוד: אין אלע די געלעגנהייטן בין איך געבליבן ביי מיין ענווה און איך האב זיך נישט געפירט מיט קיין גאות.
דער מלבי"ם ערקלערט אז דוד קומט זאגן אז אין אלע ענינים איז ער ווי א גמול מחלב: אזוי ווי א קליין קינד וואס לייגט זיין גאנצן בטחון אין זיין מוטער זי זאל אים אויסהאלטן און פירן, אזוי האב איך געשטעלט מיין נפש ווי א גמול אויף זיין מוטער - איך האב געטרויעט בלויז אינעם הקדוש ברוך הוא ער זאל מיר געבן פארשטאנד סיי אין עיוני'דיגע ענינים און סיי אין מעשה'דיגע ענינים, ווי אזוי מצליח צו זיין בגשמיות און ווי אזוי מצליח צו זיין ברוחניות. און פונקט ווי דער גמול פארלאזט זיך אויף זיך אליין מיט גארנישט, וויבאלד ער ווייסט אז ער האט נישט קיין כוח, אזוי אויך "כגמול עלי נפשי": ווייל איך ווייס אז פון מיר אליין האב איך גארנישט קיין כוח.
לויט דעם איז די כפילות זייער מדויק: "שיוויתי" מיין נפש ווי א גמול אויף זיין מאמע, "ודוממתי" מיך אליין ווי א גמול אויף מיין נפש - מיין נפש שווייגט אזוי ווי א גמול וואס האט נישט קיין רייד און קיין ווארט אויפן צונג אן זיין מוטער. "כגמול עלי אמו" אין די ערדישע ענינים, "כגמול עלי נפשי" אין די ענינים פון דער נפש און רוחניות: אין אלעס פארלאז איך זיך אויפן הקדוש ברוך הוא אויף אן אבסאלוטן אופן.
דער חפץ חיים מסביר אז אינעם קשר פונעם קינד צו זיין מאמע זענען דא צוויי ענינים. די ערשטע: דאס קינד שעמט זיך נישט צו בעטן פון זיין מאמע נאכאמאל און נאכאמאל און נאכאמאל. ס'איז נישטא קיין קינד וואס זאל זאגן "איך האב שוין געבעטן איין מאל, איך האב שוין געבעטן צוויי מאל, ס'איז מיר נישט אנגענעם נאכאמאל צו בעטן"; ער בעט איבער און איבער. אזוי דארף א מענטש זיין ביי זיין באשעפער - מען דאווענט און נאכאמאל דאווענט מען, און מען זאל נישט זאגן איך האב אים שוין צופיל מטריח געווען און איך האב שוין פארמאטערט דעם הקדוש ברוך הוא מיט מיינע בקשות. "לא ייעף ולא ייגע" - בעט נאכאמאל און נאכאמאל. און מיר האבן שוין דערמאנט אז די פילע בקשות גייען אויף רוחניות'דיגע ענינים; אין גשמיות'דיגע ענינים איז נישט זיכער צי ס'איז גוט פאר דיר, אבער אין רוחניות'דיגע ענינים זאל מען בעטן איבער און איבער אן א שיעור.
די צווייטע בחינה: די מוטער ווייסט דאס בעסטע וואס דאס קינד דארף. אפטמאל האט א קינד בקשות וואס ער בעט און בעט הפצרות און מיינט אז ס'וועט זיין גוט פאר אים, און די מוטער ווייסט אז דאס איז א סכנה פאר אים. למשל, א סקעיטבארד - א ברעט מיט פיר רעדער, אן א סטירינג, אן קיין ברעיקס, און אן גארנישט. א באקאנטער וואס האט געארבעט אין קופת חולים האט דערציילט, מען זאל נישט וויסן פון קיין צרות וויפיל קינדער קומען דארט אן טאג טעגלעך מיט צובראכענע ביינער פון דעם: איינער קומט אקעגן אים, ער פרובירט צו ברעמזן, מען פאלט און מען ברעכט די פיס. דאס קינד בעט, און די מוטער זאגט אפ ווייל זי ווייסט אז ס'איז נישט גוט פאר אים. נאכדעם קומט די בימבא - אויך א כלי אן קיין ברעיקס - און דערנאך דער קארקינעט, וואס איז שוין געווארן א כלי רציחה, השם ישמור, און יעדן טאג פאסירן דערפון אסונות; ממש לעצטנס איז געווען אן עקסידענט צווישן א מאטארביציקל און א קארקינעט און ביידע זענען ליידער אומגעקומען. ווער ס'קען זיך היטן פון א מאטארביציקל, פון עלעקטרישע ביציקלעך און פון א קארקינעט - שומר נפשו ירחק מהם. איינער פון די גדולי הדור האט געזאגט אז ווען ס'וואלט היינט געווען א סנהדרין, וואלט מען דאס מעגליך גאר פארבאטן. און אויב אזוי, זאגט דער חפץ חיים, דארף א מענטש וויסן נישט צו מפציר זיין אויף א געוויסער זאך, ווייל ס'איז זייער מעגליך אז די זאך וואס דו בעטסט אזוי שטארק איז שלעכט פאר דיר, נאר ענדערש "כגמול עלי אמו" - איך פארלאז זיך אויף דער מאמע זי זאל מיר געבן דאס בעסטע.
אינעם ספר "קול אליהו" ערקלערט דער ווילנער גאון דעם פסוק לויט דער גמרא: לעולם אל יביא אדם עצמו לידי ניסיון, ווייל דוד מלך ישראל האט זיך געברענגט צו א ניסיון און איז דורכגעפאלן. ער האט געזאגט פאר אים: רבונו של עולם, פארוואס זאגט מען אלוקי אברהם, אלוקי יצחק און אלוקי יעקב, און מען זאגט נישט אלוקי דוד? האט דער הקדוש ברוך הוא צו אים געזאגט: זיי זענען שוין אויסגעפרוווט געווארן מיט נסיונות, און דו ביסט נאך נישט אויסגעפרוווט געווארן. האט ער געזאגט פאר אים: פרווו מיך אויס, שנאמר "בחנני ה' ונסני". האט דער הקדוש ברוך הוא אים געזאגט: איך וועל דיר אויספרואוון, און איך וועל דיר נאך אויסזאגן פון פאראויס - אנדערש ווי ביי זיי - מיט וואס איך וועל דיר אויספרואוון: מיט אן ענין פון ערווה. און דאס איז געווען דער ענין פון בת שבע.
נאָכדעם ווי ער איז אויסגעפּרוּווט געוואָרן, זאָגט דוד: הלוואי וואָלט געווען אַ צאַם אויף מיין מויל און איך וואָלט ניט געבעטן די דאָזיקע זאַך, וואָרום די דאָזיקע בקשה איז מיר געווען צום שאָדן און האָט מיר צום סוף פֿאַראורזאַכט דעם מכשול. און דאָס איז וואָס ער האָט געזאָגט: "אם לא שיוויתי" - מיין גרײַז איז געווען אין דעם "שיוויתי", וואָס איך האָב געטראַכט אַז איך קען זיך פֿאַרגלײַכן צו די אבות. ווען איך וואָלט זיך ניט פֿאַרגליכן צו זיי און ניט געבעטן מען זאָל זאָגן אלוקי אברהם יצחק ויעקב ודוד, דעמאָלט "ודוממתי" - וואָלט איך געשוויגן און ניט געבעטן קיין בקשות וואָס פּאַסן ניט, און דעמאָלט "כגמול עלי נפשי" - וואָלט איך געווען ווי אַ קינד אָן אַ חטא. ווי אַזוי איז דער חטא געקומען צו מיר? ווײַל איך האָב געטאָן "שיוויתי" און ניט "דוממתי": איך האָב זיך פֿאַרגליכן צו די אבות, און געבעטן זיך צו גלײַכן צו זיי, און דערמיט האָב איך געבראַכט אויף מיר אַ חטא.
נאָך ווערט געבראַכט בשם דעם הגר"א, אַז מען האָט אים געפֿרעגט ווי אַזוי דאַרף זײַן דער ביטחון אין ה'. האָט ער זיי געענטפֿערט פֿונעם פּסוק: "אם לא שיוויתי ודוממתי נפשי כגמול עלי אמו כגמול עלי נפשי". דאָס קינד וואָס זויגט פֿון די בריסט פֿון זײַן מוטער, ווען ער ענדיקט זײַן סעודה מאַטערט ער ניט זײַן קאָפּ: וואַרט, וואָס וועט זײַן בײַ דער קומענדיקער סעודה, וועל איך האָבן וואָס צו עסן צי ניין? אַזוי אויך "עלי נפשי" - איך פֿאַרלאָז זיך אויך אויפֿן הקדוש ברוך הוא הונדערט פּראָצענט און איך זאָרג זיך ניט וואָס איך וועל עסן מאָרגן און וואָס וועט מיר בלײַבן שפּעטער. און ער האָט צוגעגעבן, אַז דאָס איז וואָס דוד זאָגט אין תהלים כ"ב: "מבטיחי על שדי אמי" - דער הקדוש ברוך הוא האָט מיר כביכול צוגעזאָגט מיין פּרנסה ווי אַ קינד אויף די בריסט פֿון זײַן מוטער, אַזוי איז מיר פֿאַרזיכערט מיין פּרנסה.
אַזוי ווערט געבראַכט אין של"ה הקדוש, אַז עס פּאַסט זייער אַז אַ מענטש זאָל ניט קויפֿן און ניט איבערלאָזן קיין עסן פֿון הײַנט אויף מאָרגן. אין אונדזער שטייגער פֿון לעבן הײַנט איז דאָס כּמעט ניט מציאותדיק - אַ מענטש גייט אין סופּערמאַרקעט איינמאָל אַ חודש, מאַכט אַ גרויסע קנייה און לייגט עס אַרײַן אין קאַמער; און ווען אַ מענטש דאַרף אַרויסגיין יעדן פֿרימאָרגן און קויפֿן אַלץ וואָס ער דאַרף, איז דאָס זייער אַ גרויסע טרחא. אָבער באמת אַזוי שרײַבט דער משנה ברורה, אַז עס וואָלט געווען פּאַסיק מען זאָל ניט קויפֿן און ניט אָנגרייטן קיין זאַך פֿון הײַנט אויף מאָרגן, נאָר "ברוך ה' יום יום יעמוס לנו", און מען זאָל זײַן זיכער אַז דער וואָס האָט געזאָרגט פֿאַר זײַן פּרנסה הײַנט וועט זאָרגן פֿאַר אים אויך מאָרגן.
און אַזוי איז געווען, ווי באַקאַנט, דער דרך פֿונעם בריסקער רב, וואָס האָט קיינמאָל ניט אָנגעגרייט פֿון הײַנט אויף מאָרגן. אַפֿילו ווען ער האָט געטראַכט אַז ער וועט ניט האָבן אויף מאָרגן, אויב מען האָט געדאַרפֿט ענדיקן דאָס עסן הײַנט - האָט ער געענדיקט, און ניט געזאָרגט אויפֿן טאָג פֿון מאָרגן. דער כּוח פֿון זײַן ביטחון איז געווען אין מדריגות וואָס מען קען קוים משער זײַן. מען דערציילט אַז אין די טעג פֿון דער מלחמה, אין דער צײַט פֿון באָמבאַרדירונגען און קאָמענדאַנטן-שעה, איז עבר יום הכיפּור געווען אויף מאָרגן. די רעבעצין האָט אים דערלאַנגט דאָס עסן, און מען האָט אים געזאָגט אין שטוב אַז וויבאַלד עס איז ניטאָ קיין גענוג ברויט אויך אויף מאָרגן, אפֿשר לוינט זיך אײַנצוצוימען הײַנט כּדי איבערצולאָזן אַ ביסל, ווײַל מאָרגן איז דאָך דאָ די מצווה פֿון סעודה המפסקת פֿאַרן תענית, און אויב עס וועט ניט בלײַבן, וועט דער רב ניט האָבן מיט וואָס מפסיק צו זײַן. האָט ער זיי געזאָגט: אָבער מיר לאָזן דאָך קיינמאָל ניט איבער פֿון איין טאָג אויפֿן צווייטן; וואָס מען עסט אין יענעם טאָג און עס ענדיקט זיך, און דער הקדוש ברוך הוא וועט זאָרגן אויך אויף מאָרגן. האָבן זיי געטענהט אַז דאָס מאָל רעדט זיך פֿון אַ זאַך פֿון אַ מצווה, און זיי האָבן אים מצליח געווען איבערצורעדן, און מען האָט איבערגעלאָזט.
אויף מאָרגן איז געקומען אַ בעקער וואָס האָט געקענט דעם רב און האָט אים געבראַכט צוויי חלות. האָט ער געזאָגט: איך ווייס אַז דער רב היט זייער אין דעם עניין פֿון חדש, און איך ווייס אַז איצט איז זייער שווער צו באַקומען ברויט, דערפֿאַר בין איך ספּעציעל געגאַנגען און געבאַקן פֿאַרן רב צוויי חלות פֿון אַלט מעל וואָס איך האָב געהאַט. און ער האָט צוגעגעבן אַז ער האָט מיטגעבראַכט מיט זיך אויך אַ פּאָרציע פֿיש, נאָר עס איז פּונקט געווען אַ באָמבאַרדירונג און פֿונעם קלאַפּ איז אַלץ אַראָפּגעפֿאַלן; די חלות זענען עפּעס ווי אָפּגעהיט געוואָרן, אָבער די פֿיש זענען פֿאַרשמוצט געוואָרן מיט זאַמד און עס איז ניט געווען וואָס צו ראַטעווען. האָט דער בריסקער רב דאָס אויסגעהערט און געזאָגט צו זײַנע בני בית: זעט איר? ווען מיר וואָלטן נעכטן געהאַט גענוג אמונה און ביטחון אין ה', וואָלטן מיר הײַנט אויך געהאַט פֿיש. נאָר דער הקדוש ברוך הוא האָט געזען אַז מיר האָבן ניט קיין גענוג אמונה און ביטחון, דערפֿאַר פֿאַר חלות האָט ער נאָך געזאָרגט, אָבער פֿיש האָט ער אונדז שוין ניט געגעבן. מען דאַרף תמיד זיך פֿאַרלאָזן אויפֿן הקדוש ברוך הוא און ניט זאָרגן אויפֿן טאָג פֿון מאָרגן: דער וואָס האָט דיך מפרנס געווען הײַנט וועט דיך מפרנס זײַן אויך מאָרגן.
יַחֵל יִשְׂרָאֵל אֶל־יְהֹוָה מֵעַתָּה וְעַד־עוֹלָם׃ - זאָל ישׂראל האָפֿן צום ה', פֿון איצט און ביז אייביק.
זאָגט דער רד"ק: מיט די דאָזיקע מידות, וואָס אַ מענטש פֿירט זיך אויף מיט נידעריקייט בסתר ובגלוי - סײַ מיט שפלות הלב סײַ מיט שפלות העיניים - און ער ברעכט זיך ניט אַרײַן צו באַטראַכטן אין נפלאות וואָס זײַן השגה דערגרייכט ניט צו זיי, דורך דעם וועסטו האָפֿן צום הקדוש ברוך הוא, און דער אויבערשטער וועט אָנפֿילן דײַן האָפֿענונג און דײַן בקשה מעתה ועד עולם. דער מצודת דוד טײַטשט אַז דאָ ווענדט זיך דוד צום כּלל ישׂראל און זאָגט זיי: פּונקט ווי איך האָב זיך אַזוי אויפֿגעפֿירט, זאָלט איר אויך יחל ישראל אל ה', און האָפֿט צו אים מעתה ועד עולם ער זאָל אָנפֿילן אײַער גאַנצע בקשה.
דער מלבי"ם טײַטשט: "יחל ישראל אל ה'" - דער הקדוש ברוך הוא איז דער וואָס פֿירט אונדז און ווײַזט אונדז דעם וועג, ווי אַ מוטער וואָס לערנט און פֿירט אירע קינדער. נאָר דאָס איז ניט ווי אַ גמול, וואָס קוקט ניט אַרויס אויף זײַן מוטער נאָר אין דער צײַט פֿון זײַן קליינקייט און אין די טעג פֿון זײַן יניקה אַליין; בײַ אונדז איז די זאַך תמידיק און אייביק - "מעתה ועד עולם", און ניט אויף אַ באַשטימטער צײַט. און דער לשון "יחל" לערנט, ווי מיר האָבן אויבן מסביר געווען, אַז תוחלת ווערט געזאָגט אויף אַ זאַך וואָס אַ מענטש איז פֿאַרזיכערט אין איר: בײַ אונדז איז די ישועה און די פּרנסה און אַלץ פֿאַרזיכערט פֿון אים יתברך.