פתיחה: אות פ' אין קאפיטל קי"ט
קאפיטל קי"ט איז אויסגעשטעלט לויטן אלף־בית, און יעדע אכט פסוקים הייבן זיך אן מיט איין אות. דער מלבי"ם לערנט אונז אז אין יעדן איינציגן פסוק איז פארהאן א "צענטראלע נקודה" - איינע פון די צען נעמען וואס די תורה ווערט אנגערופן: מצוות, משפטים, אמרות, פיקודים, חוקים, תורה, עדות, דרך און נאך - און דער ביאור דרייט זיך ארום דעם דאזיגן נאמען. אינעם אפשניט פאר אונז, די פסוקים פון אות פ', וועלן מיר דורכגיין פסוק נאך פסוק און זען ווי אזוי יעדע בקשה פון דוד המלך איז גענוי צוגעפאסט צום נאמען פון דער תורה מיט וואס זי באשעפטיגט זיך.
"פי פערתי ואשאפה" - די מצוות ווי לופט צום אטעמען
פִּי פָעַרְתִּי וָאֶשְׁאָפָה כִּי לְמִצְוֺתֶיךָ יָאָבְתִּי׃ - מיין מויל האב איך געעפנט און געשאפט לופט, ווייל צו דיינע מצוות האב איך געגלוסט.
דער אבן עזרא ערקלערט: ווען איך האב געעפנט מיין מויל צו רעדן, דעמאלט האב איך געשאפט - דאס הייסט אז מיין גאנצער רצון און מיין גאנצע בקשה איז מקבל צו זיין דיינע ווערטער, און צו דיינע מצוות האב איך "יאבתי", מלשון תאווה, זיי האב איך געבעטן. דער רד"ק מסביר אז דאס ווארט "ואשאפה" איז געזאגט געווארן דרך משל, אזוי ווי דער פסוק זאגט אין יחזקאל "ויפתח את פיו ויאכילני את המגילה", וואס ס'איז דאך נישט דער טייטש אז ער האט געגעסן די מגילה כפשוטו. אזוי אויך דא: פון גרויס גלוסטעניש צו די מצוות, בין איך ווי איינער וואס עפנט זיין מויל און שאפט אז זיי זאלן אריינגיין אינעווייניג. "שאיפה" איז א לשון פון אריינציען לופט אין מויל אריין, אזוי ווי א הונגעריגער מענטש וואס גלוסט נאך שפייז, וואס פון גרויס תאווה עפנט ער זיין מויל און כאפט דאס עסן נאך אין דער לופט, נאך איידער עס קומט אן צו אים - אזוי איז מיין שאיפה און מיין גלוסטעניש צו די מצוות ה'.
דער מלבי"ם זאגט אז די צענטראלע נקודה דא איז מצוות. די תורה ווערט צוגעגליכן צו ברויט און וואסער, וואס אן זיי איז נישטא קיין לעבן; זיי זענען דער יסוד און דער באזיס, דער שפייז פונעם קערפער, און אזוי זענען די מצוות דער שפייז פון דער נשמה. נאר דוד המלך זאגט: ביי מיר זענען די מצוות נאך מער ווי שפייז - זיי זענען ווי לופט. ווייל אן עסן קען א מענטש לעבן עטליכע טעג; עס זענען געווען צדיקים וואס האבן געמאכט א תענית הפסקה פון זעקס טעג אן עסן און טרינקען. אבער אן לופט קען מען נישט אויסהאלטן אפילו זעקס מינוט. לופט פעלט אויס אן אויפהער, און אן דעם שטארבט דער מענטש. דאס איז "פי פערתי ואשאפה": איך עפן שטענדיג מיין מויל איינצוזאפן די מצוות ה' אזוי ווי א מענטש אטעמט לופט, ווייל אפילו איין קליינע רגע אן זיי קען איך נישט עקזיסטירן.
און דער מדרש שוחר טוב זאגט: אזוי ווי מענטשן עפענען זייער מויל צום שפעטן רעגן - אזוי ווי די ווערטער פון משה רבינו "יערוף כמטר לקחי" - אזוי עפן איך מיין מויל צו דיינע מצוות. און דרך הלצה זאגט מען: א בחור וואס מאכט זיך א מדרגה אין די האר פון אונטן, וואס זאגט מען אויף אים? אז ער איז א "בעל מדרגה", נישט סתם א פשוט'ער בחור. און אויב ער רויכערט אויך - זאגט מען אז ער איז א "בעל שאיפות". יעדער מענטש מיט זיינע שאיפות; אבער "פי פערתי ואשאפה" איז דער אמת'ער בעל שאיפות.
"פנה אליי וחונני" - א מתנת חנם אין דער מדה פון משפט
פְּנֵה אֵלַי וְחׇנֵּנִי כְּמִשְׁפָּט לְאֹהֲבֵי שְׁמֶךָ׃ - קער זיך צו מיר און באגנאדיג מיך, לויטן משפט צו די וואס האבן ליב דיין נאמען.
דער רד"ק ערקלערט אז "כמשפט" דא איז נישט א לשון פון דין ומשפט, נאר אזוי ווי "כמשפט הבנות יעשה לה" - ווי דער שטייגער וואס מען פירט זיך מיט טעכטער. דאס הייסט: קער זיך צו מיר און באגנאדיג מיך אזוי ווי דער סדר און מנהג וואס דו פירסט זיך מיט די וואס האבן ליב דיין נאמען, אזוי פיר זיך אויך מיט מיר, ווייל איך האב ליב דיין נאמען און איך האב ליב דיינע מצוות.
דער מלבי"ם זאגט אז די צענטראלע נקודה דא איז משפטים, און לכאורה איז דא א סתירה אינעם פסוק: "חונני" איז דאך א בקשה אויף א מתנת חנם, בעת וואס "כמשפט" איז דאס וואס קומט פארן מענטש מצד הדין. טא אויב אזוי, וואס בעט דוד - א מתנת חנם אדער דין? ערקלערט דער מלבי"ם: דער הקדוש ברוך הוא באשאנקט זיינע ליבהאבער כמשפט, דאס הייסט ווי עס קומט זיי על פי דין - "רגלי חסידיו ישמור", "לא יאונה לצדיק כל אוון", "אוהב ה' אוהביו": דער אויבערשטער האט אים ליב ווייל ער האט ליב דעם אויבערשטן. זאגט דוד: אפילו אויב איך בין נישט אויף דער דאזיגער מדרגה, אפילו אויב איך בין נאך נישט אנגעקומען צו אזא השגה אז די זאך זאל מיר קומען מצד המשפט - פנה אליי וחונני, גיב מיר אלס א מתנת חנם די זעלבע זאך וואס דו גיסט פאר די וואס האבן ליב דיין נאמען על פי דין.
"פעמיי הכן באמרתך" - און א בקשה אז קיין שלעכטס זאל נישט געוועלטיגן איבער אים
פְּעָמַי הָכֵן בְּאִמְרָתֶךָ וְאַל תַּשְׁלֶט בִּי כׇל אָוֶן׃ - שטעל אוועק מיינע טריט מיט דיין ווארט, און זאל קיין שום שלעכטס נישט הערשן איבער מיר.
דער מלבי"ם זאגט אז דער הויפט פונקט דא איז אמרות: די רייד פונעם אייבערשטן, זיינע מצוות, זיי וועלן היטן מיינע טריט אז זיי זאלן זיין ריכטיג. "פעמי הכן" איז א לשון אז מיינע טריט זאלן נישט דורכפאלן - א מענטש וואס גייט און פאלט, וואס גייט און שטרויכלט זיך, זענען זיינע טריט נישט גלייך. און דורך יענער שמירה, וואס דאס איז געווען זיין פריערדיגע בקשה "כמשפט לאוהבי שמך", ממילא "ואל תשלט בי כל אוון": דאס שלעכטס וועט נישט הערשן איבער מיר, מיינע פיס וועלן געהיט ווערן און איך וועל נישט נכשל ווערן.
דער רד"ק טייטשט: געוואוין מיך צו און פיר מיך אין די מצוות עשה, און גיב נישט פארן יצר הרע קיין כח צו הערשן איבער מיר - ווארעם אויב דער יצר הרע וועט הערשן איבער מיר, וועל איך עובר זיין אויך אויף די לאווין, אויף מצוות לא תעשה. "אוון" באדייט שלעכטס, אז איך זאל חלילה עובר זיין אויף מצוות ה' און טאן שלעכטס, און אזוי ווי דער לשון פון דוד אויף אן אנדער פלאץ "גם מזדים חשוך עבדך" - האלט מיך צוריק פון מזיד'דיגע עבירות, אז איך זאל נישט טאן קיין שלעכטס להכעיס. און ווען ער זאגט "כל אוון" - מיינט ער אפילו כל שהוא, אפילו דאס מינדסטע שלעכטס וויל איך נישט עס זאל פאלן אויף מיין חלק.
דער חיד"א: "מחשבה מועלת אפילו לדברי תורה"
דער הייליגער חיד"א אין זיין ספר תהלות יוסף ברענגט אויף דעם פסוק, בדרך אסמכתא, א פרישן בליק אויף א באקאנטן מדרש. חז"ל זאגן אז דוד המלך פלעגט זאגן: מארגן גיי איך צו יענעם פלאץ, צו א שיינע דירה - און למעשה אויף מארגן פירן אים זיינע פיס צום בית המדרש. לכאורה איז דאס שווער צו פארשטיין: אויב דוד ווייסט דאך אז צום סוף פירן אים זיינע פיס צום בית המדרש, פארוואס זאגט ער יעדן טאג אויס אז ער גייט צו אן אנדער פלאץ? האט ער דען נישט געקענט זיינע אייגענע פיס?
ערקלערט דער חיד"א: חז"ל זאגן "מחשבה מועלת אפילו לדברי תורה" - דאס הייסט, די מחשבה איז משפיע צו קאליע מאכן, אפילו ווען עס רעדט זיך פון דברי תורה. ווען א מענטש דערקלערט "איך גיי טאן אזוי און אזוי, איך גיי לערנען דאס און דאס, איך גיי מסיים זיין יענץ", הערט דער יצר הרע די פלענער און לייגט זיך אריין מיט אלע כוחות אים צו שטערן, און ממילא ווערט אים אסאך שווערער. דעריבער טאר א מענטש נישט ארויסגיין מיט פראקלאמאציעס וואס ער שטייט צו טאן. און לויט דעם, פלעגט דוד המלך ארויסגיין פון זיין שטוב און זאגן: היינט גיי איך צו א שיינע דירה, היינט גייען מיר שפאצירן, היינט וועלן מיר זיך אפרוען - און דער יצר הרע בארואיגט זיך און גייט צו אנדערע קליענטן, און דאן דרייט זיך דוד אויס צום בית המדרש אן דעם וואס דער יצר זאל באמערקן.
און דאס איז וואס שטייט "אמרתי אחכמה והיא רחוקה ממני": ווען איך רוף אויס "איך וועל קלוג ווערן", קומט תיכף דער יצר הרע און זאגט וואס עפעס, און לאזט דיר נישט - "והיא רחוקה ממני". רעד נישט צופיל, גיי און טו גלייך; אבער ווען דו קומסט און רעדסט "איך גיי טאן און איך און איך", קומט דער יצר אריין צו קאליע מאכן און שטערן. און ווי דער לשון פונעם חיד"א: מעגליך אז דווקא מיטן רעדן, ווען מען זאגט ארויס מיט מויל אז מען וויל לערנען אדער מקיים זיין מצוות, יאגט מען אים נאך - און דאס איז דער טייטש פון "אמרתי".
און לויט דעם ערקלערט דער חיד"א אויך דעם מאמר חז"ל "הזהרו בבני עניים שמהן תצא תורה". פארוואס דווקא פון קינדער פון ארימעלייט? ווייל אויף זיי לייגט דער יצר הרע נישט קיין פלענער און לייגט נישט קיין אויג; געוויינליך זענען די ארימעלייט עמי הארצים און זייערע פרויען נאך ווייניגער, און דער יצר זאגט: וואס קען שוין ארויסקומען פון דעם קינד? און דווקא פון זיי זעט מען אז עס קומען ארויס תלמידי חכמים. ווידעראום אויף א פלאץ וואו דער יצר לייגט אריין זיינע אלע כוחות, וויבאלד ער ווייסט אז דא איז פארהאן א גרויסער פאטענציאל, שלאגט ער זיך מיט אלע כוחות. ביי קינדער פון ארימעלייט איז נישט פארהאן די "מחשבה מועלת לדברי תורה", מען מאכט דארט נישט קיין גרויסע פלענער און רייד ווי אזוי מען וועט אויסוואקסן - און דורך דעם לייגט דער יצר הרע נישט זיין אויג זיי מכשיל צו זיין, און דווקא פון זיי קומען ארויס גדולי תורה.
"פדני מעושק אדם" - פונעם יצר, פונעם נחש און פון דער בחירה
פְּדֵנִי מֵעֹשֶׁק אָדָם וְאֶשְׁמְרָה פִּקּוּדֶיךָ׃ - לייז מיך אויס פונעם דרוק פון מענטשן, און איך וועל היטן דיינע באפעלן.
רש"י ברענגט איין פירוש: "מעושק אדם" - פונעם יצר הרע וואס באעוולט און דריקט די באשעפענישן. ווער איז דער וואס באעוולט די מענטשן? דאס איז דער יצר הרע. און רש"י ברענגט נאך א פירוש, "בפירושים אחרים מצאתי": פונעם עושק פון אדם הראשון. און עס זעט אויס צו ערקלערן אז די כוונה איז צום עושק פון אדם הראשון, דאס הייסט דער נחש הקדמוני - לייז מיך אויס פון דעם וואס האט באעוולט אדם הראשון.
און עס לאזט זיך זאגן אז די זאכן קניפן זיך צונויף, ווארעם "אדם" איז ראשי תיבות אדם־דוד־משיח, און איינע פון די גלגולים פון אדם הראשון איז דוד, ווי עס ווערט געברענגט אין משנת הגלגולים, און ווי אזוי דוד פארראכט דעם חטא פון אדם הראשון. און לויט דעם איז "פדני מעושק אדם" - לייז מיך אויס פון יענעם וואס האט באעוולט אדם הראשון, דער נחש הקדמוני, אז ער זאל מיך נישט פארפירן און מכשיל זיין נאכאמאל. און מען האט שוין דארט דערמאנט אז דוד המלך האט קאליע געמאכט אין דער זעלבער נקודה וואס אדם הראשון האט קאליע געמאכט: אדם הראשון איז נכשל געווארן אין דעם וואס ער האט נישט געווארט - און ווען ער וואלט געווארט א ביסל, זאגט דער אור החיים הקדוש, וואלט ער זוכה געווען צו מאכן קידוש אויפן וויין (און לויט א דעה אין חז"ל איז דער עץ הדעת א גפן געווען), צו טרינקען פונעם יין המשומר בענביו און מתקן זיין די וועלט במלכות שדי. און אזוי אויך דוד המלך, ווען ער וואלט געווארט וואלט ער באקומען בת שבע בהיתר, וויבאלד חז"ל זאגן "ראויה הייתה לו מששת ימי בראשית אלא שאכלה פגה" - יענע "אכילת פגה" איז דאס וואס האט אים מכשיל געווען. קומט דאך אויס אז דא איז געווען א קלקול ענליך צום קלקול פון אדם הראשון, און עס זענען דא נאך פארגלייכן צווישן דוד און אדם הראשון ווי מען האט דארט געברענגט.
דער רד"ק ערקלערט בפשטות: לייז מיך אויס אז קיין מענטש זאל מיך נישט עשק'ענען און נישט מטריד זיין, און דורך דעם "ואשמרה פיקודיך". ווי באקאנט איז דוד המלך רוב פון זיינע יארן געווען גערודפ'ט, און די רדיפות האבן אים מטריד געווען פון עבודת ה'; און אויב דו וועסט מיך אויסלייזן פון עושק אדם אז מען זאל מיך נישט מטריד זיין, וועל איך קענען מדקדק זיין, מהדר זיין און מקיים זיין די מצוות ווי עס געהער צו זיין.
דער מלבי"ם זאגט אז דער הויפט פונקט דא איז פיקודים - יענע מצוות וואס זענען באשטימט צו געדענקען די ניסים וואס דער קדוש ברוך הוא האט געטאן פאר אונז אין דער היסטאריע, ווי קרבן פסח, פטר חמור און דאס גלייכן. און דוד בעט אז דער אויבערשטער זאל אים אויסלייזן פונעם עושק וואס קומט דורך א מענטש וואס איז א בעל בחירה. א בעל בחירה האט א כח צו שעדיגן א מענטש אפילו אויב עס איז נישט נגזר געווארן אויף אים, ווי דער אור החיים הקדוש, דער רד"ק און נאך ברענגען. אבער די זאך איז נישט איינשטימיג: די שיטה פון רבי ישראל סאלאנטער, און אזוי איז אונז מקובל פונעם גר"א, אז א מענטש האט נישט קיין כח צו שעדיגן אויב עס איז נישט נגזר געווארן קיין היזק אויפן מענטש, און אויך א בעל בחירה קען אים נישט שאטן. מען האט שוין פארברייטערט אין דעם אין די שיעורים איבער די ווערטער פון הרב חיים פרידלענדער, וואס ברענגט די צוויי שיטות און פארענטפערט אז עס איז נישט קיין סתירה.
אויף יעדן פאל צו אונזער ענין, איז זיכער פאראן א גרעסערער באדארף זיך צו ראנגלען ווען א מענטש וויל שעדיגן איידער ווען דער היזק קומט פון הימל - "נפלה נא ביד ה' וביד אדם אל אפולה", ווייל דער מענטש איז א בעל בחירה, בעת אין הימל האט מען רחמנות אויפן מענטש. דערפאר בעט ער: רבונו של עולם, פדני פונעם עושק וואס קומט דורך א מענטש וואס איז א בעל בחירה, און דורך דעם "ואשמרה פיקודיך" - ווארעם די פיקודים זענען דאך די מצוות וואס דערמאנען אונז ווי דער קדוש ברוך הוא האט אונז אויסגעלייזט מיד צר, אונז ארויסגעפירט פון מצרים, און אונז געראטעוועט פון פרעה און פון עמלק. דאס איז פונקט דער פונקט אויף וואס זיי ווייזן אן: ווי אזוי דער אויבערשטער האט אונז אויסגעלייזט אין דער היסטאריע פון עושק אדם.
"פניך האר בעבדך" - דער אויבערשטער זאל באגערן אין מיר
פָּנֶיךָ הָאֵר בְּעַבְדֶּךָ וְלַמְּדֵנִי אֶת חֻקֶּיךָ׃ - באלייכט דיין פנים צו דיין קנעכט, און לערן מיך אויס דיינע חוקים.
דער רד"ק ערקלערט אזוי ווי דער לשון "יאר ה' פניו אליך": אור פני ה' איז דער רצון פונעם אויבערשטן, און ווי עס שטייט "כי באור פני מלך חיים ורצונו כעב מלקוש". ווען דער אויבערשטער באלייכט זיין פנים צו איינעם - איז עס א סימן אז ער וויל אים און באגערט אים. און אזוי איז אויך צווישן מענטשן: ווען מען איז נישט חפץ אין עמעצן ווייזט מען אים א זויער פנים, און ווען מען וויל אים שיינט מען אים אן דאס פנים. און דערפאר איז די בקשה: רבונו של עולם, פון דיין רצון צו מיר, פון דיין הארת פנים - לערן מיך אויס דיינע חוקים.
און מען האט שוין עטליכע מאל מסביר געווען דאס וואס מען זאגט אין דער תפילה "ואתה ברחמיך הרבים תחפוץ בנו ותרצנו". זאגט רבינו יונה: עס קען זיין אז א מענטש האט געטאן עבירות און דערנאך געטאן תשובה, און דאך האט דער אויבערשטער נישט קיין חפץ אין אים און מנחה לא יקח מידו. דער טייטש דערפון איז: דער אויבערשטער זאגט אים: איך בין דיר מוחל, אבער איך וויל דיך נישט זען. נורא ואיום! און די גאנצע עבודה פון די צדיקים, זאגט רבינו יונה, איז זוכה צו זיין צו חפץ און רצון פונעם אויבערשטן, אז ער זאל האבן א באגער אין מיר און מיר וועלן. און דאס איז וואס שטייט דא: עס קען זיין אז א מענטש זאל לערנען די חוקים פונעם אויבערשטן און פונדעסטוועגן זאל דער אויבערשטער נישט האבן קיין חפץ אין אים - דעריבער בעט דוד אז דאס לערנען זאל קומען מתוך מאור פנים, מתוך רצון וחפץ, וואס דאס איז די גאנצע שטרעבונג און תאוה פון צדיקים.
דער מלבי"ם זאגט אז דער הויפט פונקט דא איז חוקים - די מצוות וואס האבן נישט קיין טעם. און דער מלבי"ם איז מדייק: עס איז דא א חילוק אין לשון הקודש צווישן "יאר פניו אֶל" און "יאר פניו בְּ", און דא שטייט "פניך האר בְּעבדך", נישט "אל עבדך". דער אות ב' ווייזט אויף דער פנימיות - וואס עס געפינט זיך אינעווייניג - און דער באדייט דערפון איז אז די שכינה און איר התגלות זאל זיין אין זיין אינעווייניגסטער שכל'דיגער נפש, אז דאס ליכט זאל שיינען טיף אינעווייניג אין דער נפש. און ווען דאס ליכט פונעם שכל שיינט אינעם מענטש, איז ער זוכה צו פארשטיין אויך פארבארגענע סודות און נסתרות, אויך די פארדעקטע און וואונדערליכע חוקים, מכח פון אור פני ה' און רוח קדשו. דערפאר: אנא ה', האר פניך בעבדך, און מכח דעם זאל איך זוכה זיין צו לערנען פון דיר אויך די אינעווייניגסטע און נסתר'דיגע ענינים וואס זענען בבחינת חוקים.
דער ספר תהילות מהרי"ץ ערקלערט לויט דער גמרא אין נדרים (מ"ט): יענע מטרוניתא האט געזען דאס פנים פון רבי יהודה ווי עס שיינט און לייכט, און זי האט אים געפרעגט: צי האדעוועסטו חזירים אדער באארגסטו אויף ריבית? פארוואס ביסטו אזוי פרייליך און צופרידן? האט ער איר געזאגט: בהימנותא - אויף דער אמונה, ביידע זאכן זענען פאר אונז אסור און איך פארנעם זיך נישט מיט דעם און נישט מיט יענעם, נאר "חכמת אדם תאיר פניו", דאס שיינען קומט פון דער תורה. און דאס איז וואס דוד בעט: "פניך האר בעבדך" - גיב מיר אן הארת פנים, אבער נישט צוליב גשמיות'דיגע זאכן און נישט פון קנינים און פארגליווערטע הנאות, נאר "ולמדני את חוקיך", אז די חכמת התורה זאל זיין דאס וואס ברענגט מיך צו א שטענדיגער הארת פנים.
"פלגי מים ירדו עיניי" - טרערן אויף דעם וואס מען האט נישט געהיט די אויגן
פַּלְגֵי מַיִם יָרְדוּ עֵינָי עַל לֹא שָׁמְרוּ תוֹרָתֶךָ׃ - בעכער וואסער האבן גערונען פון מיינע אויגן, ווייל זיי האבן נישט געהיט דיין תורה.
דער רד"ק ערקלערט אז ער פלעגט וויינען אויף די עבירות וואס ער האט געטאן און ער איז געווען תוהה אויף זיי - דאס הייסט ער האט חרטה געהאט. און ער האט געזאגט דוקא אויף די אויגן, ווייל די אויגן זענען דאך די וואס זענען זונה נאכן חטא, און דער חוטא זוכט נאך זיינע אויגן, ווי חז"ל זאגן "עינא וליבא תרי סרסורי דעבירה נינהו", און עס שטייט "ולא תתורו אחרי לבבכם ואחרי עיניכם", און "עין רואה ולב חומד".
און ס'איז שוין באקאנט די קשיא: אויב דאס אויג זעט קודם און ערשט דערנאך גלוסט דאס הארץ, וואלט דער פסוק דאך געדארפט זאגן "ולא תתורו אחרי עיניכם ואחרי לבבכם"? נאר דער תירוץ איז: דאס אויג זעט נישט וואס דאס הארץ וויל נישט; דאס אויג זעט נאר וואס דאס הארץ וויל זען. דערפאר שטייט קודם "אחרי לבבכם" - דאס הארץ וויל זען, דעמאלט זעט דאס אויג, און דערנאך גלוסט דאס הארץ. אלעס הייבט זיך אן פונעם הארץ, וואס דאס איז דער כוח המושל אינעם מענטש, אזוי ווי דער מלבי"ם זאגט דאס כסדר. און דערפאר: פון וועמען פאסט אז ס'זאלן אראפגיין פלגי מים? פון די אויגן, אויף דעם וואס זיי האבן נישט געהיט דיין תורה, ווייל זיי זענען דאך סרסורי החטא - זיי זענען די פארמיטלער פונעם מענטש צו דער עבירה. ווארום ווי אזוי ווייסט דער מענטש אז ס'איז פארהאן א חטא אינדרויסן פון אים? די אויגן זענען מתווך און זאגן אים: דא איז דא עפעס צוציענד, דא איז דא עפעס וואס רייצט, דא איז דא עפעס געשמאקס. און דערפאר פאסט פאר זיי אז ס'זאלן רינען טרערן.
דער מלבי"ם זאגט אז דער הויפט פונקט דא איז תורה, און דוד זאגט: הגם ס'איז פארהאן ביי מיר דער חטא פון בת שבע, וואס זיין אנהויב איז געווען דאס וואס ער איז נאכגעגאנגען זיינע אויגן - אזוי ווי חז"ל זאגן אז ער האט געזען די פרוי זיך וואשן אויפן דאך, און פון דארט האט זיך אלעס אנגעהויבן - דאך האבן מיינע אויגן שוין פארגאסן פלגי מים אויף דעם וואס זיי האבן נישט געהיט דיין תורה, איך האב שוין תשובה געטאן און ס'איז מיר שוין מוחל געווארן. אויב אזוי, רבונו של עולם, פאסט דאך אז דו זאלסט באלייכטן דיין פנים צו דיין קנעכט און מיר לערנען דיין תורה, ווייל אויף דעם וואס איך בין נכשל געווארן האב איך שוין געוויינט, איך האב שוין תשובה געטאן, און ס'איז מיר שוין פארגעבן געווארן.
לסיכום:
אין די פסוקים פון אות פ' שטעלט דוד המלך אוועק א גאנצן לייטער פון עבודת ה': די מצוות זענען ביי אים נישט בלויז ברויט און וואסער, נאר ממש לופט צום אטעמען, וואס אן דעם קען מען נישט עקזיסטירן אפילו איין רגע ("פי פערתי ואשאפה"). ער בעט אז דער אויבערשטער זאל אים געבן במתנת חנם דאס וואס ער גיט על פי דין פאר די וואס האבן ליב זיין נאמען ("פנה אלי וחנני"), ער זאל אויסגלייכן זיינע טריט אין זיינע רייד כדי ס'זאל נישט הערשן איבער אים קיין שום עבירה - און פון דא האבן מיר געלערנט פונעם חיד"א נישט אויסצושרייען קיין פלענער, ווייל "מחשבה מועלת אפילו לדברי תורה", און דערפאר דווקא פון בני עניים, וואס דער יצר הרע לייגט נישט אויף זיי קיין אויג, קומט ארויס תורה. ער בעט אויסגעלייזט צו ווערן פון עושק אדם, פון א בעל בחירה, כדי צו קענען היטן די פקודים וואס דערמאנען ווי אזוי דער אויבערשטער האט אונז אויסגעלייזט פון עושק אדם דורכאויס דער היסטאריע; ער בעט אן אינעווייניגסטע הארת פנים, וואס זאל זיין אין אים און נישט בלויז צו אים, פון וואס ער זאל זוכה זיין צו פארשטיין אפילו די פארהוילענע חוקים, און אז די הארה זאל נישט קומען פון גשמיות'דיגע הנאות נאר פון דער חכמת התורה; און צום סוף זאגט ער עדות אז ער האט שוין אראפגעלאזט פלגי מים פון זיינע אויגן אויף וואס זיי האבן נישט געהיט די תורה, און בכוח פון דער תשובה בעט ער אז דער אויבערשטער זאל אים באלייכטן זיין פנים און אים לערנען זיינע חוקים.