מיר גייען ווייטער אין קאפיטל קי"ט, ביי דער אות ז'. דוד המלך פירט ווייטער אויס אריינצוברענגען אין יעדן איינציגן פסוק איינע פון די נעמען פון דער תורה - דבר, אמרה, תורה, משפט, חוק, פיקוד, עדות - און דער מלבי"ם לערנט אונז ווי אזוי צו דערקענען אין יעדן פסוק וואס איז דער "הויפט פונקט" ארום וועלכן דער פסוק דרייט זיך. אין די פסוקים פאר אונז שטייט דוד המלך אין א צייט פון צרה, גערודפ'ט און פארשעמט, און ער שעפט זיין כח פון דער הבטחה וואס מען האט אים צוגעזאגט, און פון געדענקען די וועגן פון משפט פונעם אויבערשטן.
זְכֹר־דָּבָר לְעַבְדֶּךָ עַל אֲשֶׁר יִחַלְתָּנִי׃ - געדענק דאס ווארט צו דיין קנעכט, אויף וואס דו האסט מיר געמאכט האפן.
"זכור דבר לעבדך" - געדענק דעם ווארט וואס דו האסט מיר צוגעזאגט דורך נתן הנביא, די הבטחה וואס דו האסט מיר געמאכט צו האפן דערויף און ווארטן אויף איר מקוים ווערן. דאס איז דער טייטש פון "אשר יחלתני": דו אליין האסט מיר גורם געווען ארויסצוקוקן און צו ווארטן. דער מלבי"ם באמערקט אז דער הויפט פונקט אין דעם פסוק איז "דברים" - די הבטחה וואס איז אים געזאגט געווארן בדבר ה'.
דא לערנט אונז דער מלבי"ם א יסודות'דיגן חילוק אין לשון הקודש צווישן תקווה און ייחול. "מקווה" זאגט מען אויף א זאך וואס איז נישט קלאר, וואס עס איז נישטא קיין התחייבות דערויף; "מייחל" זאגט מען אויף איינעם וואס האפט אויף א זאך וואס איז צוגעזאגט. אויך אין אונזער שפראך שפירט מען דאס: ווען מען פרעגט א מענטש "וועט ער קומען?" און ער ענטפערט "איך האף", פארשטייען מיר אלע אז ס'איז נישטא דא קיין הבטחה. אבער "יחלתני" מיינט: דו האסט מיר צוגעזאגט, און דעריבער ווארט איך מיט א זיכערקייט אז די זאך וועט מקוים ווערן.
זֹאת נֶחָמָתִי בְעׇנְיִי כִּי אִמְרָתְךָ חִיָּתְנִי׃ - דאס איז מיין נחמה אין מיין צער, ווייל דיין ווארט האט מיר דערהאלטן ביים לעבן.
דער אבן עזרא טייטשט: איך געדענק אז דיין ווארט האט מיר שוין עטליכע מאל דערהאלטן ביים לעבן אין דער פארגאנגענהייט, און דאס איז מיין נחמה אין מיין עלינד. ווען א מענטש געפינט זיך אין א סכנה און ווייסט נישט וואס דער מארגן וועט ברענגען, אבער די ערפארונג פונעם עבר ווייזט אים אז דער אויבערשטער האט אים שטענדיג געהאלפן אין א צייט פון צרה - גיט אים דאס א נחמה אויך יעצט: אזוי ווי דער אויבערשטער האט מיר געהאלפן אין דער פארגאנגענהייט, אזוי וועט ער מיר העלפן אויך אויף ווייטער.
דער רד"ק טייטשט "בעוניי" - ווען איך בין געווען אין גלות. די האפענונג וואס איז דערמאנט געווארן אינעם פריערדיגן פסוק, וואס דו האסט מיר צוגעזאגט דורך נתן הנביא אז פון מיר וועט ארויסקומען א שטאם און א קייט פון מלכות, דאס איז וואס האט מיר געהאלטן. אפילו ווען איך בין געווען אין גלות און אין די שווערסטע מצבים, ביז איך האב געזאגט אין מיין איילעניש "כל האדם כוזב" און עס האט אויסגעזען אז ס'איז נישטא קיין שאנס איך זאל איבערלעבן - די הבטחה וואס דו האסט מיר צוגעזאגט דורך נתן הנביא אז איך וועל קעניגן, זי איז געווען די וואס האט מיר דערהאלטן ביים לעבן און מיר געגעבן כח זיך צו שטארקן.
דער מלבי"ם זאגט אז דער הויפט פונקט דא איז "אמרות". דוד זאגט דאס בשעת ער אנטלויפט פון אבשלום: כאטש איך בין געפייניגט, טרייסט איך זיך מיט יענער הבטחה, ווייל דער עצם פאקט אז איך בין געבליבן ביים לעבן און בין נישט אריינגעפאלן אין די הענט פון אבשלום איז געווען דורך דיין ווארט. דאס איז די נחמה, און דאס איז דער כח איבערצולעבן אפילו אין די שווערסטע מצבים.
זֵדִים הֱלִיצֻנִי עַד־מְאֹד מִתּוֹרָתְךָ לֹא נָטִיתִי׃ - די רשעים האבן מיר זייער שטארק אפגעשפעט, פון דיין תורה האב איך זיך נישט געבויגן.
דער רד"ק טייטשט: זיי האבן גערעדט אויף מיר און אפגעשפעט פון מיין שטענדיגן עוסק זיין אין תורה. שטענדיג האבן זיי חוזק געמאכט פון מיר - אט גייט דוד המלך נאכאמאל אין בית המדרש, ער זיצט נאכאמאל און לערנט אנשטאט זיך אפצוגעבן מיט די ענינים פון דער מלוכה. און די גאנצע ליצנות האט מיר נישט געברענגט צו טוישן מיינע וועגן: "מתורתך לא נטיתי".
דער מלבי"ם זאגט אז דער עיקר נקודה דא איז "תורה": כאטש די זדים האבן געשפעט פון מיר עד מאוד, האב איך זיך פון דיין תורה נישט געבויגן. זיי האבן געזאגט אויף מיר ווערטער פון ליצנות און גנאי, אזוי ווי שמעי וואס האט מיר גערופן "איש הדמים" און "איש הבליעל" - און דאס טראץ דעם וואס איך האב זיך מדבק געווען אין דיין תורה, און איך בין נישט קיין איש דמים און נישט קיין איש בליעל.
נאר דא איז דא א וואונדערליכער דיוק: לויט דעם פשט וואלט געדארפט שטיין "זדים לצצו עלי" אדער "התלוצצו בי". פארוואס שטייט "הליצוני" - בלשון פעולה אויף מיר, כאילו זיי האבן מיר געמאכט פאר א לץ? מען געפינט אינעם ספר אור החמה וואס פארענטפערט דאס לויט דעם וואס דוד האט געזאגט: "כי גרשוני מהסתפח בנחלת ה'" - דאס הייסט, זיי האבן צו מיר געזאגט "לך עבוד אלוהים אחרים". ווען מען האט פארטריבן דוד פון לאנד און אים נאכגעיאגט ביז ער איז געווען געצוואונגען ארויסצוגיין קיין חוץ לארץ, האט ער נישט געקענט עוסק זיין אין דער תורה כראוי, און ווער עס גייט ארויס קיין חו"ל איז דאך ווי איינער וואס האט נישט קיין גאט. און ווער עס איז נישט עוסק אין תורה און דערווייטערט זיך פון השי"ת - דאס איז דאך א מושב לצים. דאס איז דער טייטש "זדים הליצוני": זיי האבן מיר געברענגט צו זיין א לץ, דורך דעם וואס זיי האבן מיר פארטריבן פון זיך האלטן אין נחלת ה', דורך דעם וואס זיי האבן מיר צוריקגעהאלטן פון עסק התורה. לויט דעם שטימט דער לשון "הליצוני" - זיי האבן מיר געמאכט פאר א לץ.
אינעם ספר תהילות מהרי"ץ ווערט דער פסוק מסביר געווען אויף אן אנדערן אופן. חז"ל זאגן אז די רשעים פלעגן קומען צו די פענסטערס פון דוד און פרעגן: דוד המלך, ווען וועט שוין געבויט ווערן דער בית המקדש? און דוד איז מעיד אויף זיך אז הגם דאס זענען געווען זיינע שונאים וואס זענען געקומען אים צו פייניגן - "שמחתי באומרים לי בית ה' נלך", איך האב זיך געפרייט מיטן דיבור אליין, ווען וועלן מיר שוין זוכה זיין. אבער זייער כוונה איז געווען צו זוכן אין אים א חסרון: כל זמן דו לעבסט, ביסטו די מניעה צום בנין בית המקדש, ווייל דער נביא האט אים דאך געזאגט אז נישט ער וועט בויען דעם בית המקדש נאר שלמה זיין זון. כאילו זיי זאגן צו אים: אפשר איז שוין כדאי זאלסט שטארבן, און דעמאלט וועט געבויט ווערן דאס הויז. און דערצו האבן זיי דאס אנגעהאנגען אין זיינע חסרונות - דער חטא פון בת שבע, "דמים רבים שפכת".
דער תהילות מהרי"ץ לייגט צו אז זיי האבן געפונען אין אים נאך א סיבה: דוד, דו בויסט נישט דעם בית המקדש ווייל דאס בויען קאסט א געוואלדיגן הון תועפות. דער גאנצער בנין איז דאך געווען באדעקט מיט גאלד, זיבן יאר האט מען געבויט מיט ריזיגע הוצאות - מסתמא קארגסטו, דו ווילסט נישט אויסגעבן קיין געלט. דאס איז דער טייטש "זדים הליצוני עד מאוד": "מאוד" מיינט דאס געלט, ווי חז"ל דרש'נען "בכל מאודך" - דאס איז דיין געלט (ממונך). זיי האבן חוזק געמאכט פון מיר און געזאגט אז איך דין דעם אויבערשטן "עד מאוד" - ביז צום געלט, אבער נישט אריינגערעכנט דאס געלט. ווען עס קומט צו געלט, בין איך שוין נישט גרייט אויסצוגעבן לכבודו יתברך.
אבער דוד זאגט: גארנישט, דאס איז בכלל נישט געווען די סיבה, נאר "זכרתי משפטיך מעולם ה' ואתנחם". די ריכטיגע סיבה פארוואס איך האב נישט געבויט איז ווייל איך האב געדענקט אז עס איז דא א מידת הדין, און אויב כלל ישראל וועט חוטא זיין וועסטו זיך דארפן רעכענען מיט זיי. און וויאזוי באצאלט דער הקדוש ברוך הוא אויף אן אופן אז עם ישראל זאל איבערלעבן? "כילה חמתו על העצים ועל האבנים" און נישט אויף כלל ישראל - ער האט חרוב געמאכט דעם בית המקדש און איבערגעלאזט דאס פאלק. ווען דוד וואלט געבויט דעם בית המקדש, וואלט דאס מעשה ידיו פון א צדיק געבליבן אייביג און דער בית המקדש וואלט קיינמאל נישט חרוב געווארן. מיר האבן דאך א קבלה אז דער כותל המערבי איז פונעם בנין פון דוד, און דערפאר שטייט ער אויף אייביג; ווען דער גאנצער בית המקדש וואלט אזוי געווען, וואלט נישט געווען קיין מעגליכקייט אויסצוגיסן דעם כעס אויף די העלצער און שטיינער, און חלילה וואלט דער כעס אויסגעגאסן געווארן אויף עם ישראל. דערפאר "ואתנחם" - דאס איז מיין נחמה, אז עס איז גוט וואס דער בית המקדש איז נישט געבויט געווארן אין מיינע טעג, כדי עם ישראל זאל איבערלעבן און נישט אונטערגיין, און די מידת הדין זאל אויסלאזן איר כעס אויף די העלצער און שטיינער וואס שלמה מיין זון האט געבויט.
זָכַרְתִּי מִשְׁפָּטֶיךָ מֵעוֹלָם יְהֹוָה וָאֶתְנֶחָם׃ - איך האב געדענקט דיינע משפטים פון אייביג אן, ה', און איך האב מיר געטרייסט.
רש"י טייטשט: משפטיך מעולם - אז דו ברענגסט יסורים און קערסט זיך צוריק פון דיין צארן און דו פארגעבסט, דעריבער טרייסט איך מיך. דער סטייפלער האט געשריבן דערויף א לאנגן בריוו איבער דעם פסוק "קץ שם לחושך". ווען א מענטש געפינט זיך אין א צייט פון צרה, נעמט די צרה ארום זיין גאנצן בליק; דאס איז אלעס וואס ער זעט, און ער קען אנקומען צו א שווערן צובראכנקייט, און אמאל חלילה גאר אנרירן אין זיין אייגן לעבן. אבער אויב ער געדענקט אז יעדע צרה האט דער הקדוש ברוך הוא באשטימט איר צייט ווען זי זאל קומען און ווען זי זאל גיין, אז אפילו צו די יסורים און די פינסטערסטע תקופות לייגט דער הקדוש ברוך הוא אן עק - דעמאלט כאטש דער מצב איז שווער און ביטער, איז ער אבער נאר צייטווייליג. אזוי האט רבי עקיבא געזאגט: אויף יעדן איינציגן כוואליע האב איך געשאקלט מיט מיין קאפ. אזא מענטש שאקלט מיטן קאפ און זאגט: אויך דאס וועט פאראיבערגיין.
דאס איז וואס דוד זאגט: רבונו של עולם, איך געדענק די משפטים און די דינים וואס דו ברענגסט פון תמיד אן, און איך געדענק אז צום סוף נאך די משפטים ביסטו מוחל און סולח - און דאס איז מיין נחמה. הגם איך גיי יעצט אדורך דינים און משפטים, איך בין גערודפ'ט און לייד, און ביי עטליכע געלעגנהייטן בין איך כמעט אנגעקומען צום טויט, געדענק איך דאך די נאטור פון די משפטי ה': זיי זענען צייטווייליג. עס איז דא א משפט און דערנאך חמלה, עס איז דא א דין און דערנאך רחמים. דאס טרייסט מיך אפילו אינעם שרעקליכסטן מצב.
דער רד"ק ברענגט בשם דעם אבן עזרא נאך א פירוש: "זכרתי משפטיך" - די משפטים וואס דו האסט געטון מיט די זדים אין די פריערדיגע דורות, אזוי ווי די זדים וואס ווערן דערמאנט אינעם פריערדיגן פסוק, "ואתנחם" - אז אזוי וועסטו אויך טון מיט די זדים וואס פייניגן מיך יעצט. זיי פייניגן מיך זייער שטארק, אבער איך געדענק ווי אזוי דו רעכנסט זיך אפ מיט די זדים, און דאס טרייסט מיך אז דו וועסט זיך אפגעבן מיט די ווי עס פירט זיך.
און דער רד"ק ברענגט נאך א ביאור: ווען איך בין אין מיין עוני און איך מוטשע זיך, דערמאן איך זיך אין די יסורים און די משפטים וואס דו האסט געברענגט אויף גוטע מענטשן אין די פריערדיגע יארן, און דערנאך האסטו געברענגט אויף זיי א טובה. און דאס טרייסט מיך - אז אפילו דו ברענגסט יעצט אויף מיר משפטים, ביסטו עתיד צו ברענגען אויף מיר א טובה. און דאס איז ענליך צו וואס מיר האבן מסביר געווען אין רש"י: "קץ שם לחושך". איך האב געזען אין דער היסטאריע, "משפטיך מעולם", און פון דעם טרייסט איך זיך אז דער משפט איז צייטווייליג.
דער מלבי"ם זאגט אז דער עיקר פונקט דא איז "משפטים", און דער פסוק איז א המשך צום פריערדיגן: כאטש זדים הליצוני און שמעי רופט מיך אן איש דמים און איש בליעל, און איך האב זיך פון דיין תורה נישט גענײגט - מיט דעם אלעם געדענק איך אז דו פירסט אלעס מיט משפט, און דורך דעם ואתנחם. און ווי דוד אליין האט געזאגט: "אולי יראה ה' בעוניי והשיב לי טובה תחת קללתו היום הזה". דווקא דורך דער רדיפה און דער פלאג וועסטו יעצט רחמנות האבן אויף מיר.
אזוי שטייט: "בנפול אויבך אל תשמח ובכשלו אל יגל לבך", און ווייטער: "פן יראה ה' ורע בעיניו והשיב מעליו אפו". מיר האבן שוין מסביר געווען אמאל: אמאל קומען פאר א מענטש יסורים, אבער אז יעדער ארום זאל צוקוקן, קלאפן אין די הענט און לאכן - דאס קומט אים שוין נישט, דאס זענען יסורים איבער דער מאס. און דאן קען דאס גורם זיין אז דער ראד זאל זיך איבערדרייען, און דווקא יענער וואס עס זענען אים געקומען יסורים זאל יעצט באקומען א טובה, ווייל ער האט שוין באקומען מער וויפיל עס קומט אים.
אין יענער צייט איז ארויסגעקומען איינע פון די פוקרים און מרשיעי ברית קעגן איינעם פון די גדולי ישראל און אים פארשעמט אין שריפט. האט דער בריסקער רב געווארנט: היט זיך נישט מגדיש צו זיין די סאה, איבערטרייבט נישט צופיל, ווייל "האלוקים יבקש את נרדף" - אפילו דער נרדף איז א רשע. דאס הייסט, מאכט אים נישט פאר א נרדף. מוחה זיין קעגן אים דארף מען, אבער איבערטרייבן קען ברענגען צו א מצב פון "פן יראה ה' ורע בעיניו והשיב מעליו אפו", און דעמאלט וועט זיך דער ראד איבערדרייען.
און דאס איז וואס דוד המלך זאגט אז עס איז ביי אים געשען: ווען מען איז געקומען און אים געשאלטן מיט די שווערסטע ווערטער, "איש דמים", "איש בליעל", א מענטש שטייט און שילט דעם מלך ישראל, מאיגרא רמא לבירא עמיקתא - איז דאס אליין עלול צו ברענגען אז "אולי יראה ה' בעוניי והשיב לי טובה תחת קללתו היום הזה", ווייל איך האב שוין באקומען מער וויפיל עס קומט מיר, און דורך דעם וועט ער אפקערן זיין צארן פון מיר.
זַלְעָפָה אֲחָזַתְנִי מֵרְשָׁעִים עֹזְבֵי תּוֹרָתֶךָ׃ - א שוידער האט מיך ארומגענומען צוליב די רשעים, די וואס פארלאזן דיין תורה.
דער אבן עזרא טייטשט "זלעפה" מלשון "רוח זלעפות": איך האב מורא געהאט ווי אזוי קענען רשעים פארלאזן דיין תורה. דער רד"ק טייטשט א לשון פון רעדה: א ציטער האט מיך ארומגענומען פון די רשעים וואס פארלאזן דיין תורה - וואס וועט זיין זייער סוף? מיין גאנצער קערפער ציטערט ווען איך זע זייער רואיגקייט, און איך האב מורא וואס וועט זיין מיט זיי ביים סוף. איך זע זיי רואיג, און דאס בארואיגט מיך בכלל נישט, אדרבה, דאס דערשרעקט מיך - דאס איז די זלעפה און דער ציטער וואס נעמט מיך ארום ווען איך זע זייער רואיגקייט.
דער מלבי"ם מסביר אז דער עיקר פונקט דא איז "תורה": ווען איך געדענק דיינע משפטים, נעמט מיך ארום א זלעפה פון די רשעים וואס פארלאזן דיין תורה. דאס הייסט, א ציטער נעמט מיך ווען איך דערמאן זיך וואס פאר א משפט דו מאכסט מיט די רשעים עוזבי התורה. איך ווייס אז זייער משפט איז שלעכט און ביטער און זייער עונש איז גרויס, און דאס ברענגט מיך צו א רעדה - אז איך זאל נישט זיין בכלל עוזבי תורתך, נאר זיך מדבק זיין אין דער תורה, ווייל אוי וויי, איך זע וואס עס פאסירט מיט די רשעים וואס פארלאזן די תורה, וויפיל חרון אף און ווי א גרויסער עונש עס איז קעגן זיי.
דער "תהלות מהרי"ץ" ערקלערט דעם פסוק אויף א גאנץ אנדערן אופן. עס איז באקאנט אז עס איז פאראן אן ענין נישט צו נעמען קיין צדקה פון א גוי. עס איז נישט קיין איסור, אבער עס איז דא אין דעם אן ענין: ווען מען נעמט צדקה פון א גוי, גיט מען אים זכותים און מען לייגט צו כוח צו דער קליפה און צום סטרא אחרא. יעצט האט ער א זכות - ער האלט ביים לעבן אידן און ער העלפט ארויס די תורה. און טאקע "צדקה תרומם גוי". אין דעם עצם נעמען צדקה פון א גוי ליגט א גרויסער חיסרון.
עס ווערט דערציילט אז הרב כדורי איז אמאל געפלויגן אויף אן עראפלאן, און לעבן אים איז געזעסן א גוי (א נוצרי). יענעמס ווייב האט אים געזאגט ער זאל גיין בעטן א ברכה פונעם הייליגן איד וואס זיצט דארט. איז ער געגאנגען און געבעטן, און דער רב האט אים געבענטשט, און יענער האט געוואלט געבן א נדבה פאר דער ברכה. האט דער רב גענומען דאס געלט און געזאגט פאר זיין משמש: קויף מיט דעם ציגארעטלעך (עס איז באקאנט אז דער רב פלעגט רויכערן, אבער פלעגט נישט אריינציען דעם רויך אין די לונגען). און וואס האט ער געוואלט ארויסברענגען מיט דעם? אז אויב מען האט שוין יא גענומען פון א גוי, זאל חלילה דאס געלט נישט באנוצט ווערן פאר קדושה: קויף נישט קיין ספר דערמיט און באנוץ זיך נישט דערמיט פאר עסן, נאר עפעס וואס פארגייט אין רויך און עס בלייבט דערפון גארנישט איבער.
ענליך צו דעם געפינען מיר ביי בצלאל, וואס אויף אים שטייט "לחשוב מחשבות" - אז ער פלעגט וויסן מיט וועלכער מחשבה די נדבה איז געגעבן געווארן און דורך וועמען, און אזוי פלעגט ער מכוון זיין יעדע נדבה צו איר פאסיגן צוועק. די ראויה'דיגע זאכן זענען געגאנגען צום קודש, און וואס נישט ראוי - נישט.
לויט דעם זאגט דער "תהלות מהרי"ץ": ווען די רשעים זענען תומכי תורה, האבן מיר אין דעם א פראבלעם. דער זכות שטייט זיי צו הילף אז זיי זאלן נישט אונטערגיין, און דער רשע בלייבט עקזיסטירן ווייל ער פארמאגט זכותים - און מיר ווילן דאך נישט ער זאל האבן זכותים, מיר ווילן דאך אז כל הרשעה כולה כעשן תכלה.
אויף דעם זאגט דוד המלך "זלעפה אחזתני" - פון דעם שרעק איך זיך און פון דעם ציטער איך זייער. פון וואס? "מרשעים עוזבי תורתך". גיט אכט אויפן טייטש פונעם ווארט "עוזבי": מיר זענען געוואוינט צו פארשטיין עזיבה אלס אפלאזן און פארלאזן, אבער אין לשון הקודש האט דאס ווארט נאך א באדייט - "עזוב תעזוב עמו", וואס מיינט דו זאלסט אים העלפן; "ויעזבו את ירושלים" א לשון פון אויפבויען, אז זיי האבן אויפגעבויט די מויער. אויב אזוי מיינט "רשעים עוזבי תורתך" - די וואס העלפן ארויס דיין תורה און שטיצן איר. פון דעם נעמט מיך א ציטער, ווייל די דאזיגע רשעים זאמלען אן זכותים, און דאן וועט זיין זייער שווער פאר דער קדושה צו קעמפן קעגן זיי.
און זאלסט נישט זאגן: אויב זיי שטיצן די תורה זענען זיי דאך מער נישט קיין רשעים. צי ווייל דער גוי האט געגעבן צדקה איז ער שוין מער נישט קיין גוי? אזוי אויך דער רשע: ער האט אפגעטאן אלע הארבע עבירות, און האט אויך געגעבן צדקה. עס איז באקאנט אז יום כיפור זענען די גרעסטע נדבנים נישט איינמאל די פאמיליעס פון פארברעכער - ער קומט און קויפט זיך איין זכותים, קויפט פתיחת ההיכל, קויפט זיך א פארזיכערונג-קארטל פארן קומענדיגן יאר, און דאס גאנצע יאר זעט מען אים נישט, און ער קומט ווידער יום כיפור.
צי מעג מען נעמען פון זיי? דאס איז א נידון בהלכה. מעיקר הדין מעג מען, און עס זענען געווען גדולי ישראל וואס זענען נישט געווען גרייט אנצונעמען געלט פון מחללי שבת. דער עיקר פראבלעם איז ווען דער עיקר פון זיין געלט איז געמאכט געווארן דורך אן עבירה - אויב רוב פון זיינע געשעפטן זענען געמבלינג (הימורים) וכדומה, שטייט אז מען זאל נישט נעמען; אבער אויב דאס איז נישט רוב פון זיינע געשעפטן, און ער האט סיי כשר'ע געשעפטן און סיי ספק'דיגע, איז אין דעם פאראן מער א קולא. און עס זענען געווען צדיקים וואס אויך אין דעם האבן זיי בכלל נישט געוואלט אנרירן. דאס איז א מעלה, נישט קיין חובה. נעמט צום ביישפיל סאטמאר, וואס ווילן נישט נעמען קיין פרוטה פון די געלטער פון דער מדינה ווייל לויט זיי איז דאס געלט פון רשעים, און אפילו מען ברענגט זיי נעמען זיי נישט. און יעדער וואס שיידט זיך אפ פון די געלטער פון דער מדינה - נעמט סאטמאר אויף אים א חסות און איז זיך מתחייב אים צו העלפן אויסהאלטן זיינע מוסדות. נאר מען דארף געדענקען: זיך צוריקהאלטן פון געלט וואס איז נישט כשר איז נישט קיין לייכטע זאך, און ווער עס קען דאס באווייזן - אין סאטמאר אין אמעריקע געפינען זיך די גרעסטע גבירים, און פון דארט קומט די מעגליכקייט.
אגב: צו געווינען אין לאטערי אין אמעריקע איז גרינגער - נישט מצד דער טעכנישער זייט נאר מצד הלכה. ווען מען געווינט דא אין לאטערי קומט מען אריין אין א חשש אסמכתא, וואס דאס איז א חשש גזל. די פראבלעם איז נישט ביים אויספילן דעם צעטל נאר ביים געווינען: ווען מען געווינט, פארדינט מען למעשה פון גזל, ווייל יעדער מענטש וואס האט געגעבן געלט איז זיין גאנצע כוונה געווען צו געווינען, און ווען מען וואלט אים געזאגט פאראויס אז די וואך געווינט ער נישט, וואלט ער נישט געגעבן אפילו קיין איין שקל. דאס איז אסמכתא, און מיר פסק'ענען דאך אז "אסמכתא לא קניא" (די וואס לערנען דף היומי וועלן בקרוב אנקומען צו דעם אין מסכת בבא מציעא). אבער אין די פאראייניגטע שטאטן, וואו עס רעדט זיך פון גוים, איז אין דעם נישטא קיין פראבלעם: צו גזל'נען א גוי איז טאקע אסור, אבער ביי אסמכתא און ביי טעות הגוי איז מותר.
אין אות ז' לערנט אונז דוד המלך ווי אזוי מען האלט זיך פעסט אין א צייט פון צרה. ער האפט - א האפענונג מיט פולער זיכערקייט, נישט סתם א האפענונג - אויף דער הבטחה פונעם אויבערשטן וואס איז אים געזאגט געווארן דורך נתן הנביא (מ"ט). ער טרייסט זיך אין זיין נויט בכוח פונעם מאמר וואס האט אים שוין מחיה געווען אין דער פארגאנגענהייט (נ'). ער שטייט פעסט קעגן דער ליצנות פון די זדים און ער בייגט זיך נישט אפ פון דער תורה, און ער אנטפלעקט פאר אונז אז די ריכטיגע סיבה פארוואס ער האט נישט געבויט דעם בית המקדש איז געווען זיין זארג פאר כלל ישראל, אז מידת הדין זאל אויסגיסן איר כעס אויף די העלצער און אויף די שטיינער (נ"א-נ"ב). ער געדענקט אז די משפטים פונעם אויבערשטן זענען צייטווייליג - עס איז פאראן א דין און נאכדעם רחמים, און "קץ שם לחושך" (נ"ב). און צום סוף ציטערט ער פאר די רשעים: סיי פון דעם וואס עס ערווארט די פארלאזער פון דער תורה, און סיי פונעם כוח וואס רשעים שאפן זיך דורך די זכותים וואס זיי זאמלען אן (נ"ג). פון דעם אלעם קומט ארויס איין יסוד: ווער עס געדענקט די הבטחה פונעם אויבערשטן און די דרכים פון זיינע משפטים, געפינט טרייסט און א כוח זיך צו האלטן פעסט אין יעדן מצב.