קאפיטל קי"ט איז דער גרויסער קאפיטל פון אהבת התורה, און יעדער פסוק אין אים באציט זיך אויף איינעם פון די נעמען פון דער תורה: תורה, פיקודים, עדות, מצוות און חוקים. אינעם אפשניט פאר אונז גייט דוד המלך ווייטער אינעם סדר פון די אותיות, און אין יעדן פסוק שטעלט ער אוועק איין צענטראלע נקודה. לאמיר גיין לויטן סדר פון די פסוקים: וואס איז דער ענין פון היטן די תורה "לעולם ועד", וואס באטייט דאס גיין "ברחבה", און פארוואס זענען דאס דווקא "עדותיך" וואס נעמען אוועק די בושה פון אים.
וְאֶשְׁמְרָה תוֹרָתְךָ תָמִיד לְעוֹלָם וָעֶד׃ - און איך וועל היטן דיין תורה שטענדיג, אויף אייביק און אייביק.
דער פשט פונעם ענין: אזוי ווי די תורה איז שטענדיג געווען איינגעוואוינט אין מיין מויל, אזוי וועל איך איר געדענקען און מקיים זיין די חוקי ה' אויף א כסדר'דיגן אופן. נאר מען דארף פרעגן, וואס מיינט "לעולם ועד" - א מענטש לעבט דאך נישט אייביג. דער רד"ק ערקלערט: כל ימי היותי, די אלע טעג וואס איך בין פאראן אויף דער וועלט. און ער לייגט צו נאך א מעגליכקייט - אז די כוונה איז אויך אויף דער עולם הבא. די גמרא זאגט אז אין גן עדן התחתון איז פאראן א קיום המצוות, "לעובדה ולשומרה", מצוות עשה און מצוות לא תעשה, און ס'איז דא דארט א רוחניות'דיגע עליה. קומט אויס אז ער בעט: איך זאל היטן די תורה אויף דער וועלט, און זי זאל זיין געהיט פאר מיר אויך אויף יענער וועלט. און מ'קען נאך מפרש זיין, אז "לעולם ועד" גייט נישט צוריק אויף "ואשמרה" נאר אויף "תורתך": איך וועל שטענדיג היטן דיין תורה וואס זי איז לעולם ועד - זאת התורה לא תהא מוחלפת, די תורה וואס שטייט אויף אייביק איז די וואס איך וועל שטענדיג היטן.
דער מלבי"ם שטעלט דא אוועק די צענטראלע נקודה: תורה. מ'זאגט פאר דוד'ן: דו האסט דאך געזינדיגט מיטן חטא פון בת שבע. ענטפערט דוד המלך - וואס איז מיין תיקון? "ואשמרה תורתך תמיד". "בחסד ואמת יכופר עוון", און חז"ל זאגן: אמת זו תורה. און דורך דעם וועט אים בלייבן די מלכות אויף א תמידיות'דיגן אופן.
און אזוי האבן חז"ל געדרש'נט אויפן פסוק "זאת התורה לעולה למנחה ולחטאת ולאשם ולזבח השלמים" - ווער ס'איז עוסק בתורה, "רפאות תהי לשרך ושקוי לעצמותיך", זיינע עבירות ווערן נמחל; כאילו ער האט מקריב געווען אן עולה, כאילו ער האט מקריב געווען א מנחה. ער דארף נישט קיין עולה, נישט קיין מנחה, נישט קיין חטאת, נישט קיין אשם און נישט קיין זבח שלמים, ער דארף גארנישט - ווער עס הארעוועט אין דער תורה, פאר אים איז די תורה דער תיקון אויף אלעס.
צוליב דעם זאגן גדולי הדור און אויך די מקובלים, אז דער עיקר תיקונים וואס דער אריז"ל האט מוסד געווען זענען פאר די וואס זענען נישט קיין בעלי תורה. אבער בעלי תורה וואס זיצן און לערנען תורה כסדר - אדרבה, דאס עוסק זיין אין תיקונים און סיגופים מאכט זיי שוואך פונעם עסק התורה. עס איז אים שווער צו לערנען, שווער זיך צו קאנצענטרירן, און ער ווערט אויך גענייגט צו שלאפן. קוקט וואס עס פאסירט מיט א מענטש אויף א תענית: עלף אזייגער צופרי פאלט ער שוין צוזאם. דאס איז די טבע פונעם מענטש, אז ער קען נישט האלטן דעם קאפ, בפרט ווען ער זיצט. אן ארבעטס-מענטש - ניחא; אבער ווען ער דארף זיצן, כאפט אים גאר שנעל א דרעמל, און אויב איז עס מיט א גמרא - נאך פיל שנעלער.
מען דערציילט אויף איינעם פון די גדולים, אז זיין עופעלע האט געוויינט און געוויינט, איז די גויישע דינסט געקומען און אראפגעלייגט לעבן אים א גרויסן באנד גמרא. פרעגט איר די רעבעצין: וואס איז דאס? האט זי געענטפערט: איך ווייס נישט, אבער יעדעס מאל וואס איך גיי אריין זע איך ווי דער רב שלאפט איין איבער דעם גרויסן ספר, האב איך געקלערט - עס האט זיכער א סגולה צו שלאפן. זי האט נישט געוואוסט אז דער רב איז געווען אויף א גאנצע נאכט, דאס האט זי נישט גענומען אין חשבון.
עכ"פ, צו אונזער ענין: די תורה האט א כוח צו רייניגן, מטהר זיין און מצרף זיין פון יעדן חטא ועוון. דער מדרש זאגט, אז אויב א מענטש איז נכשל געווארן אין א חטא - האסטו געווענליך געלערנט איין בלאט, לערן צוויי בלעטער; פלעגסטו לערנען איין פרק, לערן צוויי פרקים. וואו געפינט דער מדרש דעם תיקון? אין פארמערן דעם עסק התורה. ווייל "בחסד ואמת יכופר עוון", און אמת זו תורה, און ס'איז נישטא קיין זאך וואס רייניגט און זאכט אויס מער ווי די תורה. און מען ברענגט בשם דעם קלויזענבורגער רבי'ן זצ"ל וואס האט געזאגט: די וועלט זאגט אז א בלאט זוהר האט די כוח אויסצולייטערן די נפש, אבער די וועלט ווייסט נישט וויפיל כוח אן איינציגער תוספות האט אויסצולייטערן די נפש. דאס הייסט, מען מיינט אז מ'מוז דווקא האבן א זוהר אדער עפעס פון קבלה - ניין. לערן איין תוספות, און דו האסט נישט קיין באגריף וויפיל כוח דאס פארמאגט אויסצולייטערן די נפש.
דאס איז "ואשמרה תורתך תמיד לעולם ועד": דערמיט גייען אוועק פון מיר די טענות "דוד האט דאך געזינדיגט" - ווייל בחסד ואמת יכופר עוון, און דורך דעם וועט די מלכות פארבלייבן ביים מיר אויף אייביג, ווייל דערמיט רייניג איך מיך פון מיינע חטאים.
וְאֶתְהַלְּכָה בָרְחָבָה כִּי פִקֻּדֶיךָ דָרָשְׁתִּי׃ - און איך וועל ארומוואנדלען אין דער ברייטקייט, ווייל דיינע באפעלן האב איך געזוכט.
איידער מיר הייבן אן מיטן ביאור, א באמערקונג איבערן ליינען: "בָרְחָבָה" - דער קמץ איז א תנועה גדולה, און נאכדעם קומט א שווא נע. לויט די ספרדים ליינט מען "בָרְחָבָה". אבער עס איז פאראן א כלל וואס דער רד"ק ברענגט, און די איינציגע וואס היטן עס נאך אפ זענען די תימנ'ער: א שווא נע וואס קומט פאר אן אות גרונית - א' ה' ח' ע' - קריגט די זעלבע תנועה ווי דער אות גרונית. און לויט דעם, פונקט ווי מען ליינט דעם ח' "חָ", אזוי אויך ליינט מען דעם ר' אויף דעם אופן, און די תימנ'ער ליינען "בָרֳחָבָה".
רש"י טייטשט: בהלכה מרווחת ופשוטה בישראל. דאס הייסט, איך פאלג די רייד פון השי"ת אן אריינצוגיין אין געדרונגענע שוועריקייטן און ספיקות, נאר אויפן ברייטן וועג, וואס מען רופט אויפן הויפט-וועג - די אנגענומענע און פשוט'ע הלכה בישראל. איך זוך נישט צו טון זאכן לויט עפעס א שיטה וואס איז מקיל, אדער לויט א מיינונג צווישן די פוסקים וואס בלויז אין א געוויסן אופן איז מעגליך - דאס הייסט זוכן ענגע וועגן. איך גיי אויפן ברייטן וועג.
דער רד"ק דערקלערט: נאכדעם וואס דו וועסט מיר העלפן אינעם לימוד התורה, בעט איך אז דער יצר זאל מיר נישט פייניקן און נישט שטערן ווען איך גיי אין דעם דרך ה'. "ואתהלכה ברחבה" - איך וועל גיין אויף א ברייטן וועג, ווייל איך פארש דיינע פיקודים תמיד, און ממילא וועל איך נישט נכשל ווערן. דער וואס גייט אין אן ענגן פלאץ קען לייכט פאלן און נכשל ווערן; דער וואס גייט אין א ברייטן פלאץ - דאס איז א ברייטער שאסיי, עס שטראמט. דערפאר בעט איך: רבונו של עולם, העלף מיר אינעם עסק התורה, אז איך זאל נישט נכשל ווערן אין קיין שום דבר הלכה, און וויבאלד איך פארש תמיד דיינע פיקודים, זאל איך זוכה זיין זיי צו געפינען מיט דיין הילף.
דער מלבי"ם שטעלט דא אוועק דעם הויפט פונקט: פיקודים. פיקודים זענען די מצוות וואס השי"ת האט אונז באפוילן צו טון אלס אן אנדענק פון באשטימטע ענינים - ווי קרבן פסח כדי מיר זאלן געדענקען יציאת מצרים, אכילת מרור כדי מיר זאלן געדענקען אז זיי האבן פארביטערט אונזער לעבן, פטר חמור, הנחת תפילין און ענליכע, אייגנארטיגע מצוות דורך וועלכע מיר דערמאנען זיך די ניסים וואס השי"ת האט געטון מיט אונז. און דערפאר: דורך דעם וואס איך פארש די פיקודים, וואס זיי דערוועקן אין מיר דעם זכרון פון די חסדי ה' און די וואונדער וואס ער האט געטון מיט אונז, וועל איך זוכה זיין צו "ואתהלכה ברחבה" - אז דו זאלסט אויך טון מיט מיר ניסים. ווי עס שטייט "הנה תאבתי לפיקודיך בצדקתך חייני". דוד המלך האט געליטן פון רדיפות, שטענדיג איז אים געווען ענג און געדרוקט, און דערפאר זאגט ער: דורך דעם וואס איך פאלג דיינע פיקודים, וואס דערוועקן מיר שטענדיג צו געדענקען די חסדי ה', וועט דאס משפיע זיין אויף מיר חסדים, און איך וועל מער נישט ליידן פון קיין ענגשאפט און צרה, נאר איך וועל שטענדיג האבן הרחבה - איך וועל גיין אויף א ברייטן וועג און נישט אויף א וועג וואו מען יאגט מיר נאך און מען פייניקט מיר.
דער ספר מדרש שמואל פארטייטשט דעם פסוק לויט ווי חז"ל האבן געזאגט "בכל דרכיך דעהו": אויך אין די עניני הגוף דארף א מענטש אינזין האבן לשם שמים. ווען ער עסט - זאל זיין כוונה זיין צו האלטן דעם גוף געזונט פאר עבודת ה', כדי ער זאל קענען לערנען תורה. ווען ער שלאפט - זאל זיין כוונה זיין צו שטארקן דעם גוף כדי ער זאל קענען לערנען כראוי און נישט איינשלאפן בשעת'ן לערנען, און ער זאל קענען דאווענען כהוגן. און אזוי אין יעדן איינציגן ענין, ווי דער שלחן ערוך שרייבט אין סימן רל"א, אז אין אלע עניני גשמיות זאל ער אינזין האבן צו א זאך וואס ברענגט נוצן פאר עבודת ה' יתברך, און דעמאלט - לשון השלחן ערוך - איז ער עובד זיין בורא תמיד.
א משל דערצו: ווען א מענטש טוט א מצוה, איז דאס אזוי ווי ביי א בענזין-סטאנציע - די נומערן לויפן שנעל, וויפיל געלט און וויפיל ליטערס. ווען דו שלאפסט, דאכט זיך אז די פאמפע רוהט; אבער אויב דו זאגסט "איך גיי שלאפן כדי איך זאל האבן כח צו הארעווען אין דער תורה" - לויפט דער ציילער ווייטער אפילו אין דיין שלאף, ווייל דו טוסט דאך א מצוה. ווען דו עסט, דאכט זיך אז די פאמפע רוהט; אבער אויב דו עסט כדי דו זאלסט האבן כח צו עוסק זיין בתורה, איז דאס א זאך וואס ברענגט צו עבודת ה' און צום לימוד התורה, און דער ציילער קלאפט ווייטער.
דאס איז א געוואלדיגע עצה. ווארום וויפיל שעה אין טאג דינט א מענטש זיין בורא אויפן געווענליכן שטייגער? נעם צוזאמען די תפילות, די שעה פון קביעות עתים לתורה, אלע ברכות און אלעס וואס ער טוט - ער קומט נישט אן צו מער ווי פיר שעה פון פיר און צוואנציג, ווייניגער ווי א פינפטל. אבער אויב ער וועט אינזין האבן סיי בשעת'ן עסן, סיי בשעת'ן שלאפן, און סיי בשעת דער ארבעט - אט גייט ער ארבעטן, און וואס טראכט ער? איך מיין דערמיט צו מפרנס זיין מיין ווייב וואס איך האב זיך אונטערגענומען אין דער כתובה, צו שפייזן מיינע קינדער, און עס ליגט דערין מצוות חסד, און איך מיין אז מיט דעם געלט וועל איך באצאלן שכר לימוד פאר די תלמוד תורה פאר די יינגלעך און שולע פאר די מיידלעך, און איך זאל זוכה זיין מיט סייעתא דשמיא אוועקצולייגן געלט כדי איך זאל האבן יראי שמים פאר איידעמער. די אלע ענינים פארוואנדלען זיין ארבעט, וואס איז שוין מער נישט בלויז א געשעפט פאר עקאנאמישע רווחים - וואס דערין איז אויך נישטא קיין פגם, אבער עס איז נישט קיין מצוה - צו אן עכטע עבודת ה'. ווען איך מיין לשם שמים, אז איך זאל האבן פרנסה און קענען הארעווען אין דער תורה, קומט אויס אז אויך מיין פרנסה פירט צום עסק התורה און ווערט גערעכנט ממש ווי תורה.
און פון דא נעמט זיך נאך א ביאור אינעם פסוק: "ואתהלכה ברחבה" - אפילו ווען איך גיי שפאצירן אין א ברייטן פלאץ, איז דאס ווייל "פיקודיך דרשתי". צומאל איז א מענטש אפגעמוטשעט פונעם שווערן לערנען, פון גרויס פארטיפטקייט אינעם לימוד מוז ער אביסל אפרוען און זיך ערהוילן. און מיר האבן שוין דערמאנט דאס וואס דער גר"א זאגט אויף "התורה נקנית במיעוט שיחה, במיעוט שינה, במיעוט דרך ארץ", אז די כוונה איז נישט אז אן קיין שום שמועס כלל וואלט געווען נאך בעסער - נאר מען דארף א מיעוט שיחה, דאס איז נויטיג. אויב ער וועט נישט האבן אפילו קיין מיעוט שיחה, וועט אים פעלן אינעם לימוד התורה, ווייל א מענטש דארף האבן דעם ריוח, "תשימו רווח בין עדר ובין עדר", און אפילו משה רבינו האט געהאט א פלאץ זיך צו פארטראכטן צווישן פרשה צו פרשה. בין הזמנים איז נישט קיין עבירה; עס איז די אפרוה אין וועלכער דער מענטש שעפט כח אויף ווייטער פארן עסק התורה. דאס מיינט נישט חלילה אז ער זאל מבטל זיין די צייט, נאר אז פאר א געוויסער צייט איז "ואתהלכה ברחבה" - צו גיין אביסל רוען און זיך ערהוילן, כדי צוריקצוקומען מיט פרישע כוחות צום עסק התורה.
דער חזון איש האט אמאל געזאגט פאר איינעם פון זיינע תלמידים, אז אין זיינע יונגע יארן איז ער געזעסן און געלערנט מיט א גאר גרויסער התמדה און מיט א שרעקליכן עיון, ביז עס האבן זיך אים אויפגעבלאזן די אדערן אינעם קאפ. א דאקטאר האט אים אונטערגעזוכט און אים געזאגט אז דאס קען חלילה זיין געפערליך און ער מוז אביסל נאכלאזן פון דער שפילקייט פונעם לערנען. האט דער חזון איש געזאגט: איך האב אים נישט אויסגעהערט, און דאס האט מיר געקאסט א גאנץ יאר פון לערנען בעיון - א יאר דערויף האט ער געמוזט לערנען בלויז בקיאות און נישט בעיון, ווייל דאס האט אים געקענט ברענגען לידי סכנה. זעט מען דאך אז אמאל איז די מנוחה וויכטיג, אמאל פעלט אויס די קורצע הפסקה כדי צוריקצוקומען מיט פרישע כוחות. זיכער אז אלעס מוז זיין מיט דער ריכטיגער מאס - נישט אז א מענטש זאל לערנען איין חודש און דערנאך נעמען דריי חדשים הפסקה "זיך צו בארואיגן"; אלעס אין דער ריכטיגער מאס, און השי"ת ווייסט וויפיל א מענטש דארף און וואס עס פעלט אים אויס. אבער צו טראכטן אז אויב איך וועל מתמיד זיין ביתר שאת אן קיין שום אפשטעל וועל איך פארדינען - ביי רוב בני אדם וועט דאס נאר ברענגען שאדן.
און דרך אגב, פארציילט מען אויך אויף הרב עובדיה יוסף, אז אמאל פלעגט ער גיין צו זיין שוואגער, אדער מען פלעגט מאכן ביי זיין איידעם א סעודה וכדומה. דאס הייסט, הגם ער איז כולו געווען פארזונקען אין לערנען, איז אויך געווען א מצב פון מנוחה, א שטיק צייט פון כאפן אן אטעם און פון הרחבה.
דאס איז וואס דוד המלך זאגט: "ואתהלכה ברחבה" - אמאל שפאציר איך אין דער ברייטקייט, און פארוואס? "כי פיקודיך דרשתי". איך קום צו צו דעם שפאציר מתוך עסק התורה, נישט ווייל איך זוך מנוחה און רואיגקייט און בטלה, נאר ווייל דאס העלפט מיר צו פארשן דיינע באפעלן - ווען פון צייט צו צייט רוה איך זיך אפ און גיב זיך אן אפלאז כדי צוריקצוקומען מיט פרישע כוחות. און מען קען דייק זיין: עס שטייט נישט "ואהלך ברחבה" נאר "ואתהלכה", א לשון פון מתהלך, ווי פון זיך אליין, וואס ווייזט אויף א שפאציר. אזוי ווי חז"ל זאגן אז רבנן כי הוו חלשי מגירסייהו, אמרי מילתא דבדיחותא - ווען זיי זענען אפגעשוואכט געווארן פון זייער לערנען, פלעגן זיי זאגן א מילתא דבדיחותא, א ווערטל, כדי זיך א ביסל אפצופרישן, און ערשט דערנאך זענען זיי צוריקגעגאנגען צום לערנען. אלעס פאר איין ציל: "כי פיקודיך דרשתי", אז דאס זאל מיך שטארקן צו עבודת ה'.
וַאֲדַבְּרָה בְעֵדֹתֶיךָ נֶגֶד מְלָכִים וְלֹא אֵבוֹשׁ׃ - און איך וועל רעדן וועגן דיינע עדות פאר קעניגן און איך וועל זיך נישט שעמען.
דער רד"ק ערקלערט: ווען דו וועסט מיר העלפן אנקומען צום אמת, מיט דעם אמת וועל איך זיך נישט שעמען אפילו ווען איך וועל רעדן קעגן קעניגן; אויב זיי וועלן זיך וועלן מתווכח זיין מיט מיר, וועל איך זיך מתווכח זיין מיט זיי, ווייל דער אמת איז אין מיין האנט. און פארוואס דערמאנט ער דוקא קעניגן? ווייל קעניגן זענען פארנומען מיט זייערע ענייני המלוכה, און ווען זיי וועלן זען אז איך, אנשטאט צו זיין פארנומען מיט מיין מלוכה, בין איך עוסק אין תורה, וועלן זיי רעדן קעגן מיר און האבן טענות אויף מיר - און איך וועל זיי ענטפערן, און איך ווייס אז איך וועל זיך נישט שעמען נאר איך וועל זיי מנצח זיין מיט מיינע טענות.
דער מלבי"ם שטעלט דא אוועק דעם הויפט פונקט: עדות. די עדות זענען די פסוקים אין דער תורה וואס זענען מעיד אויף שכר ועונש, אז עס איז דא א דין און עס איז דא א דיין. דוד המלך, איידער ער האט געטון תשובה, פלעגט זיך שעמען צו רעדן פון די עדות: איך אליין דארף דאך א תיקון, און ווי אזוי קען איך רעדן אין דיינע עדות, אין די זאכן וואס שטייען געשריבן אין דער תורה וואס באווייזן אויף שכר ועונש, אין דער צייט וואס איך דארף אליין א תיקון? אבער יעצט, ווען איך וועל היטן דיין תורה און היטן דיינע פיקודים, מיט דעם ווערן מיינע זינד נתכפר, און דעריבער וועל איך זיך מער נישט שעמען צו רעדן אין דיינע עדות - ווייל איך בין שוין פארראכטן געווארן, און שוין דורך עסק התורה איז מער נישטא אין מיר קיין חטא.
און דאס איז אזוי ווי ער האט געזאגט "גל מעלי חרפה ובוז כי עדתיך נצרתי", און ווי "דבקתי בעדותיך ה' אל תבישני" - אז איך זאל זיך נישט שעמען צוליב די עדות אין דער תורה אז ווער עס זינדיגט שטראפט אים דער אויבערשטער. כל זמן דער חטא פון בת שבע איז געשטאנען פאר אים, האט ער געהאט א בושה: זע, דו רעדסט דערפון אז דער אויבערשטער שטראפט, און דו אליין ביסט דאך ראוי לעונש. אבער יעצט, ווען איך בין פארראכטן געווארן דורך עסק התורה, "ואדברה בעדותיך נגד מלכים ולא אבוש" - קיינער וועט מיר נישט קענען זאגן: שטעל אוועק א שפיגל פאר דיינע אויגן, דו רעדסט וועגן עונש, קוק אינעם שפיגל און זע וואס דו אליין דארפסט באקומען. יעצט אז איך בין עוסק אין תורה, איז מיין עון נמחל געווארן, און דערפאר וועל איך רעדן און זיך נישט שעמען.
אינעם ספר עץ הדעת טוב איז ער מדייק: עס שטייט דא דוקא "עדותיך", און נישט מצוות און נישט תורות, כדי דער מענטש זאל פארשטיין אז אין ענייני תורה דארף מען זיך באציען צו די זאכן פונקט ווי צו אן עדות. דער וואס גיבט אן עדות מוז זיין פונקטליך ביזן לעצטן טראפ, טאמער וועט מען אפפרעגן זיין עדות צוליב א סתירה אין זיינע ווערטער, אדער א נישט-פונקטליכע זאך, אדער ווייל ער האט נישט באמערקט א געוויסן דוקאדיגן חילוק וואס לויט דעם וועט מען אויפווייזן אז דאס וואס ער האט געזאגט איז נישט ריכטיג. אן עד דארף זייער נזהר זיין אז זיין עדות זאל זיין אן עדות אמת און פונקטליך.
אזוי אויך ביים לערנען די תורה: די זאכן מוזן זיין פונקטליך. די פראבלעם איז אז אסאך מאל לערנט מען "בבערך", "מער ווייניגער", "איך האב עפעס פארשטאנען" - און דאס איז נישט דער וועג ווי אזוי א מענטש דארף לערנען תורה. דער וועג פון לימוד התורה איז "בעדותיך", אז וואס איך לערן זאל זיין ווי אן עדות, פונקטליך ביז צום לעצטן ברעג. און דאס איז וואס חז"ל האבן געזאגט, שאם ישאלך אדם אל תגמגם אלא תהא עונה לו מיד - אז דער מענטש זאל האבן א קלארע ידיעה אין דער תורה, זאכן וואס זענען ליכטיג און אויסגעקלארט, און נישט קיין זאכן פון "מער ווייניגער" און "בבערך".
וְאֶשְׁתַּעֲשַׁע בְּמִצְוֺתֶיךָ אֲשֶׁר אָהָבְתִּי׃ - און איך וועל זיך משעשע זיין מיט דיינע מצוות וואס איך האב ליב געהאט.
די מצוות וועלן זיין ביי מיר שעשועים: ווען איך וועל זיצן אליינס וועל איך זיך משתעשע זיין אין זיי, ווייל איך האב ליב די מצוות מער פון אלעס אנדערש. און דער מלבי"ם באמערקט, מען זאל נישט מיינען אז די דאזיגע שעשועים וועלן בלויז זיין צו טראכטן און לערנען אין זיי אליין, און אז פאר'ן טאן זיי למעשה און פאר דער טירחא וואס איז דא אין זיי וועט מען נישט באקומען קיין שכר.
וְאֶשָּׂא כַפַּי אֶל מִצְוֺתֶיךָ אֲשֶׁר אָהָבְתִּי וְאָשִׂיחָה בְחֻקֶּיךָ׃ - און איך וועל אויפהייבן מיינע הענט צו דיינע מצוות וואס איך האב ליב געהאט, און איך וועל שמועסן אין דיינע חוקים.
דא רעדט מען פון מצוות און חוקים. "ואשא כפי אל מצותיך" - איך וועל זיך נישט באגנוגענען בלויז מיט'ן זיך משתעשע זיין און מיט'ן לערנען, נאר מיט מיינע הענט ממש וועל איך מקיים זיין דיינע מצוות. און דאס איז קעגן די וואס זאגן אז עס איז גענוג צו לערנען תורה און צו וויסן די מצוות און מען דארף זיי נישט טאן למעשה; זאגט דוד: ניין, איך וועל אויפהייבן מיינע הענט צו מקיים זיין די זאכן בפועל. און נישט נאר מתוך יראה כדי צו באקומען שכר, נאר "אשר אהבתי" - איך וועל עס טאן מאהבה, מתוך אהבת ה'. און נישט בלויז די מצוות וואס איך פארשטיי און קען באגרייפן זייער סוד, נאר "ואשיחה בחוקיך" - אויך אין יענע מצוות וואס זענען בבחינת חוק, וואס זייער טעם איז פארהוילן פון מיר, אויך אין זיי וועל איך שמועסן און טראכטן.
דער אבן עזרא טייטשט אז "ואשא כפי אל מצותיך" איז אן אויסדרוק אז איך קבל די מצוות מיט כבוד און מיט א קבלה מאהבה: ווי איינער וואס מען וויל אים געבן א מתנה און ער הייבט אויף די הענט זי מקבל צו זיין, ער קוקט ארויס אויף איר און שטרעבט צו איר אז זי זאל אים שוין געגעבן ווערן. און דער רד"ק טייטשט אז איך וועל אויפהייבן מיינע הענט און צוגעוואוינען מיין הארץ צו טאן די מצוות, און איך וועל טאן די זאכן מתוך שמחה, ווען מיינע הענט הייבן זיך אויף צום ריכטונג פון דער מצוה - ענליך צו די ווערטער פונעם אבן עזרא - און איך וועל צוגעוואוינען מיין מויל צו שמועסן אין זיי.
אין די דאזיגע פסוקים שטעלט דוד המלך פאר דעם וועג פון תיקון און שלימות: "ואשמרה תורתך תמיד" - די תורה איז דער תיקון פאר יעדן חטא, ווייל עס איז נישטא קיין זאך וואס רייניגט אויס ווי איר, און מיט דעם ווערט נתקיים די מלכות לעולם. "ואתהלכה ברחבה" - גיין אין דער ברייטער און פשוט'ער הלכה, און א בקשה אז די חסדי ה' וואס ווערן נתעורר דורך די פקודים זאלן מיך ארויסנעמען מן המיצר אל המרחב, און אפילו די געמאסטענע הרפיה אויפ'ן וועג איז א צורך פון דער תורה אליין, ווען אלעס איז געצילט צו "בכל דרכיך דעהו". "ואדברה בעדותיך" - נאכדעם וואס מען איז נתתקן געווארן דורך עסק התורה, שעמט מען זיך מער נישט צו רעדן וועגן שכר ועונש, און צוזאמען מיט דעם פאדערט זיך א מדויק'דיגער לימוד ווי אן עדות און נישט "בבערך". און צום סוף "ואשתעשע" און "ואשא כפי" - עס איז נישט גענוג דער שעשוע פונעם לימוד אן מעשה, און נישט גענוג א מעשה אן אהבה, און אויך די חוקים וואס זייער טעם איז פארהוילן זענען ראוי צו שמועסן און צו טראכטן אין זיי.