אין די פסוקים פאר אונז גייען מיר ווייטער אין אות ד' פון קאפיטל קי"ט, און אין זיי זענען פאראן פיר בקשות וואס זענען געבויט איינע אויף דער צווייטער: דערווייטערן זיך פון א דרך השקר, אויסקלייבן דעם דרך האמונה, זיך קלאמערן אין די עדות, און לויפן אויפן דרך המצוות. ווי דער שטייגער פונעם מלבי"ם, איז אין יעדן פסוק פאראן אן אנדערער צענטראלער באגריף פון די נעמען פון דער תורה (תורה, משפטים, עדות, מצוות), און יעדער פסוק איז מכוון קעגן א פריערדיקער בקשה אין קאפיטל.
דֶּרֶךְ שֶׁקֶר הָסֵר מִמֶּנִּי וְתוֹרָתְךָ חׇנֵּנִי׃ - דעם וועג פון שקר טו אוועקנעמען פון מיר, און מיט דיין תורה באשאנק מיר.
דער מלבי"ם זאגט אז דער צענטראלער מושג אין דעם פסוק איז תורה. קעגן דעם וואס ער האט פריער געזאגט "גל עיני ואביטה נפלאות מתורתך", בעט איצט דוד: ווען איך וועל מעיין זיין כדי משיג צו זיין די סודות התורה, העלף מיר איך זאל נישט פאלן אין א טעות און גיין אויף א דרך שקר, נאר באשאנק מיר מיט אמת'ע דברי תורה - צו קענען שטיין אויף דער אמת פון די זאכן. און דאס איז וואס מיר האבן געזען ביי דוד'ן, וואס עס ווערט געזאגט אויף אים "הלכה כמותו בכל מקום". דאס איז א וואונדערבארע זאך, א געוואלדיגע מעלה צו וואס דוד האט זוכה געווען, און דאס ווייזט ווי ווייט זיין בקשה "דרך שקר הסר ממני" איז אנגענומען געווארן - ער זאל שטענדיג זיין געצילט צום אמת.
אינעם ספר תהילות מהרי"ץ פארטייטשט ער "דרך שקר הסר ממני" מיט א געוואלדיגן געדאנק. חז"ל זאגן: "עם לבן גרתי ותרי"ג מצוות שמרתי ולא למדתי ממעשיו הרעים". לכאורה, וואס איז דא די גרויסע רימעניש? יעקב אבינו, דער בחיר האבות, די דריטע פיס פונעם מרכבה, דערציילט אז ער איז געווען ביי לבנ'ען און איז נישט קאליע געווארן ווי אים? צי וואלט דען אזא מענטש ווי ער געקענט חלילה ווערן א פארברעכער? דאס איז פונקט ווי מען זאל זאגן אויף א צדיק וואס איז געזעסן אין איין קאמער מיט א פארברעכער אין תפיסה, אז ער האט נישט אנגעהויבן באגיין קיין פארברעכענס.
נאר מען ערקלערט: "לא למדתי ממעשיו הרעים" - איך האב נישט געלערנט צו דינען דעם אויבערשטן מיט דער זעלבער דבקות ווי לבן האט געטאן זיינע שלעכטע מעשים. מיט דער זעלבער מסירות וואס לבן האט זיך געקלאמערט אין זיין עבודה זרה, זאגט יעקב: איך בין מודה, איך בין נישט אנגעקומען צו אזא דבקות אין דער עבודה פון מיין גאט. דאס הייסט, לכאורה וואלטן מיר געהאט וואס צו לערנען פון די מעשים פון די רשעים - די שטארקייט פון דבקות און מסירות.
אבער צום סוף איז דאס נישט דער וועג. זאלסט נישט זאגן: איך וועל לערנען פון די מעשים פון די רשעים צו זיין צוגעקלעבט אזוי ווי זיי און זיך צוקלעבן צום אויבערשטן. און פארוואס? ווייל עס שטייט אין די ספרים הקדושים אז דאס גיט כוח פאר דער קליפה, דאס גיט חיות פאר דער טומאה. לאמיר געבן א משל: א גוי וואס קומט געבן צדקה - מעג מען נעמען פון אים? מען מעג. איז דאס אבער כדאי? ניין. ווייל דאס גיט חיות פאר די כוחות הטומאה, עס דערהאלט ביים לעבן די אומות העולם. פונקט אזוי, ווען איך לערן זיך אפ פון די שלעכטע מעשים פון לבן און איך שטארק זיך דערפון אין עבודת ה', קומט דאך אויס אז פון דער קליפה איז ארויסגעקומען א גוטע זאך, און זי האט כביכול א ריווח: זי האט געדינט אלס א כלי צו קידוש שם שמים, א כלי צו עבודת ה'. און דאס איז א שלעכטע זאך, ווייל דאס שטערט ביים אונטערברענגען די קליפה. מיר ווילן דאך אז די גאנצע רשעות זאל פארגיין; ווען דו גיסט איר זכויות, גיסטו איר א מעגליכקייט צו בלייבן עקזיסטירן. דערפאר בעט יעקב אבינו: רבונו של עולם, איך וויל נישט לערנען דעם וועג פון דיין עבודה פון מענטשן ווי לבן, נאר אויפן וועג פון קדושה.
דאס איז וואס דוד המלך זאגט דא: "דרך שקר הסר ממני" - אפילו בלויז צו גיין אין דעם זעלבן וועג וואס לבן איז געגאנגען, מיט דבקות, און איך זאל עס נעמען צו קדושה כדי זיך צו קלאמערן אינעם אויבערשטן - אויך דאס נעם אוועק פון מיר. וואס בעט איך? בלויז "ותורתך חנני" - אז איך זאל לערנען דעם דרך הישר בלויז פון דער הייליגער תורה, און נישט פון צעבראכענע ברונעמס און נישט פון פלעצער פון קליפה.
דאס איז א זאך וואס די גדולי ישראל פלעגן שטענדיג אויפוועקן דערויף. ווי באקאנט, פלעגן די גוים אין אייראפע זיין א סימבאל פון אנגעלייגטקייט, הומאניזם און מענטשליכער כבוד, און אסאך מענטשן, ספעציעל די שוואכערע אין אידישקייט, זענען נאכגעשלעפט געווארן נאך דער השכלה און נאך די אייראפעישע טראקלינען. אין יענער צייט האט א בחור געפרעגט דעם אלטער פון קעלם וועגן דעם, און ער האט אים געזאגט: מיר האבן גארנישט וואס צו לערנען פונעם גוי. אויב עס איז פאראן א גוטע זאך - האט די תורה עס שוין אנגעשריבן; און אויב די תורה האט עס נישט אנגעשריבן - איז א סימן אז ס'איז נישט גוט. אויב עס איז דא עפעס וואס צו לערנען, לערן עס פון דער הייליגער תורה; און אויב די תורה האט עס נישט באפוילן - איז דאס נישט דער וועג און נישט די ריכטיגע הנהגה.
אזוי אויך ווען דער קאמוניזם האט אנגעהויבן פארכאפן המוני עם אויף אן אויסערגעווענליכן אופן און האט מיטגעשלעפט גאנצע פעלקער - די גלייכבארקייט, "ארבעטער פון דער גארער וועלט פאראייניגט אייך" - איז מען געקומען פרעגן די גדולי ישראל, און דאכט זיך אז דער חפץ חיים האט געענטפערט א פשוט'ן ענטפער: ווען דאס וואלט געווען דער וועג, וואלט די תורה געהייסן אזוי; און וויבאלד די תורה האט נישט געהייסן, איז דאס נישט דער ריכטיגער וועג. און באמת האט עס גענומען צייט, אבער עס איז פאר יעדן קלאר געווארן ווי ווייט דאס איז נישט דער וועג. אויפן אויבנאויף האט עס אויסגעזען ווי אן ערהאבענער געדאנק: אלע זענען גלייך, יעדער האט די זעלבע געלעגנהייט צו לערנען און צו פארדינען, עס זענען נישטא קיין צו גרויסע עשירים און נישט קיין צו ביטערע ארימעלייט. אבער מיר אלע זעען וואו דאס האט געפירט, און וואס ס'טוטיך היינט אין רוסלאנד, און מען פארשטייט אז א מציאות וואס שטייט קעגן דעם מענטשליכן טבע - אז א מענטש ארבעט און וויל פארדינען פאר זיך אליין - בויט נישט אויף די געזעלשאפט, נאר מאכט איר חרוב.
זעט ביזן היינטיקן טאג ווי די קיבוצים פאלן צוביסלעך צוזאם: ווען א מענטש הייבט אן מאכן געלט בלייבט ער שוין נישט אינעם קיבוץ, ער דארף נישט קיין שותפים; און ווער ס'מאכט נישט קיין געלט אנטוויקלט גארנישט. פארוואס זאל איך אינוועסטירן צוואנציג יאר פון מיין לעבן אין פארשונג אויף א רפואה, און ווען ס'וועלן אנקומען די מיליארדן וועט מען מיר זאגן: מיין האר, דו באקומסט א געהאלט אזוי ווי יעדן קיבוץ-מיטגליד און דער קיבוץ האט געמאכט די מיליארדן? איינס פון צוויי: אדער וועל איך נישט אינוועסטירן, אדער אויב איך וועל שוין יא אינוועסטירן וועל איך באשליסן אוועקצוגיין. דאס איז קעגן דעם מענטשליכן נאטור, און דערפאר זענען כמעט נישטא קיין אנטוויקלונגען און אויפטוען אין די קאמוניסטישע לענדער - ווער וועט דארט מאכן סטארט-אפס אויב ס'איז נישט לוינענד? יעדער בלייבט דורכשניטליך און סטאנדארט. ווידעראום אין פלעצער וואו מ'זאגט א מענטש: טו, אינוועסטיר, פארדין - דארט גייען מענטשן און אינוועסטירן, און דארט געפינען זיך די גרעסטע המצאות. אט האבן מיר לכאורה א דערהויבענעם געדאנק - גלייכרעכטיגקייט און ברודערשאפט, אלעס שיין - אבער אויב די תורה האט דאס נישט געזאגט, איז דאס נישט דער וועג.
מיר לערנען דעריבער אז לערנען לערנט מען נאר פון דער תורה. "דרך שקר הסר ממני" - אז איך זאל נישט דארפן לערנען דעם דרך האמת פונעם שקר, נאר פון וואו זאל איך לערנען דעם דרך האמת? "ותורתך חנני".
אין אוצרות האגדה ווערט ערקלערט: דער חותם פונעם הקדוש ברוך הוא איז אמת, און "דובר שקרים לא יכון לנגד עיני". ווער ס'רעדט ליגנט דערווייטערט זיך פונעם הקדוש ברוך הוא, און ווער ס'איז ווייט פון אים - וויאזוי וועט ער קענען משיג זיין לאמיתה של תורה? אמיתה של תורה איז נישט קיין מאטעמאטיק; זי ווענדט זיך לויט וויפיל א מענטש הייליגט זיך אויס, וויפיל זיין כוונה איז לשמה, וויפיל ער דערנענטערט זיך צום הקדוש ברוך הוא - און דעמאלט זוכה ער צו קלאר אנקלאפן צום אמת. דערפאר זאגט דוד: "דרך שקר הסר ממני", און דורך דעם "ותורתך חנני" - וועל איך זוכה זיין צו פארשטיין די תורה כהלכה, ווייל איך וועל זיך מדבק זיין אין דעם וועמענס חותם עס איז אמת, און דער וואס איז צוגעקלעבט צו אים איז זוכה צו צילן צו זיין תורה.
דֶּרֶךְ אֱמוּנָה בָחָרְתִּי מִשְׁפָּטֶיךָ שִׁוִּיתִי׃ - דעם וועג פון אמונה האב איך אויסגעוועלט, דיינע משפטים האב איך געשטעלט פאר מיינע אויגן.
פון דעם פסוק נעמט זיך דער נאמען פון רבי חיים קנייעווסקי'ס ספר, "דרך אמונה", אויף סדר זרעים - דינים פון מצוות התלויות בארץ. חז"ל האבן געדרשנט "אמונת עתיך" - אמונת דאס איז סדר זרעים, ווייל דער וואס פלאנצט גלייבט אין חי העולמים און ער זייעט. און פון דא קומט זיין טיטל "בעל הדרך אמונה", אזוי ווי מ'רופט א מענטש אויפן נאמען פון זיין ספר: "בעל היביע אומר" אדער "בעל היחווה דעת", "בעל החפץ חיים". און בדרך אגב, מ'האט געפרעגט דעם בעל ה"חיי אדם" פארוואס ער האט אויסגעוועלט דווקא דעם נאמען, האט ער געענטפערט: מענטשן האבן ליב קיצורים - ס'איז דא א שולחן ערוך, האט מען געמאכט א קיצור שולחן ערוך; האב איך גערופן מיין ספר "חיי אדם", און קיינער וועט נישט מחבר זיין קיין "קיצור חיי אדם", ווייל ווער וויל דען א קיצור חיי אדם? אזוי האב איך פארזיכערט אז מ'וועט נישט מאכן פון מיר קיין קיצורים.
רש"י טייטשט: איך האב זיך אוועקגעשטעלט צו דיינע משפטים און זיך מדבק געווען אין דיינע עדות'ן צו וועלן דעם דרך אמונה. און דאס איז די סיבה פארוואס איך האב געבעטן אינעם פריערדיגן פסוק "דרך שקר הסר ממני": וויבאלד איך זוך אמונה, און אמונה איז אמת - אמת און אמונה זענען ענליכע ווערטער - דעריבער בעט איך אז איך זאל נישט פאלש גיין. "משפטיך שויתי" - איך מאך זיך בטל צו די משפטים פונעם אויבערשטן, ווייל איך וויל דעם אמת.
דער רד"ק ערקלערט אז "בחרתי" איז אויך א חלק פונעם געבעט: גרייט מיר אן א וועג פון אמונה. איך גלוסט דערצו, דערפאר גרייט מיר א וועג אין וועלכן איך זאל זיך צוקלעבן צום אמת - פונקט ווי ער האט פריער געבעטן "דרך שקר הסר ממני". און אזוי אויך "משפטיך שויתי": איך האב זיי אלעמאל געשטעלט פאר מיינע אויגן, און דערפאר גרייט מיר צו אז איך זאל נישט גיין אין זיי בטעות, נאר איך זאל מקיים זיין דיינע משפטים אויף א וועג פון אמת און יושר.
דער מלבי"ם זאגט אז דער צענטראלער באגריף דא איז משפטים, און דער פסוק איז געצילט קעגן "גרסה נפשי לתאבה אל משפטיך". זאגט דוד המלך: טאקע אזוי, און איך קען דאס בלויז דערגרייכן אויב די אמונה וועט זיין איינגעקריצט אין מיין הארץ. ווייל אן אמונה האט א מענטש פיל קשיות אויף וואס ס'טוטיך אויף דער וועלט - צדיק ורע לו, רשע וטוב לו. אויב א מענטש האט נישט קיין אמונה אז כל דעביד רחמנא לטב עביד, און אז אלעס איז פונעם אויבערשטן און אלעס איז צום גוטן, וועט ער דאך ווען ער לערנט די משפטי ה' שטענדיג האבן קשיות און אומפארשטענדענישן: דער וואס איז געווען א צדיק - זע וואס איז מיט אים געשען, און דער וואס איז געווען א רשע - זע וויפיל גוטס ער האט באקומען. אויף דעם זאגט דוד: איך האב אויסגעוועלט דעם דרך אמונה, צו גלייבן אז כל דרכיו משפט, אל אמונה ואין עוול. און אויב וועסטו פרעגן: בפועל ליידט דאך דער צדיק? איך גלייב אז ס'איז דא אויך אן עולם הבא, און אז צום סוף וועט אים דער אויבערשטער געבן זיין גאנצן שכר בשלימות; און איך גלייב אז דער רשע וואס האט הנאה אויף דער וועלט, האט א דין ומשפט דארט אין עולם האמת.
און אויף "משפטיך שויתי" לייגט דער מלבי"ם צו, און אזוי ערקלערט ער אין עטליכע פלעצער, אז דער לשון פון "שיווי" איז נישט בלויז א לשון פון אוועקשטעלן ("שויתי ה' לנגדי תמיד"), נאר אויך א לשון פון פארגלייכן - צו פארגלייכן איין זאך מיט דער צווייטער. ווען איך מעסט די יסורים קעגן דער רואיגקייט און איך פארגלייך די משפטי ה', פארשטיי איך אז דער וואס זעט מיר יעצט אויס ווי ער מוטשעט זיך - האט פאר זיך א שכר אוועקגעלייגט אויבן, און דער וואס ס'איז אים גוט דא - וועט אנקומען אויבן מיט ליידיגע הענט, ווייל זיין גאנצן שכר האט ער שוין באקומען דא. דאס מיינט "משפטיך שויתי": איך מאך די חשבונות און דאס פארגלייך, און איך קום צום אויספיר אז דער וואס ס'איז אים יעצט שלעכט - איז עס כדי אים גוטס צו טון צום סוף, און דער וואס ס'איז אים גוט - פארקערט. און דורך דעם שטארק איך זיך אין אמונה, "דרך אמונה בחרתי", און איך האב שוין מער נישט קיין קשיות אויף די משפטי ה'.
דָּבַקְתִּי בְעֵדְוֺתֶיךָ יְהֹוָה אַל תְּבִישֵׁנִי׃ - איך האב זיך צוגעקלעבט צו דיינע עדות'ן, ה', פארשעם מיך נישט.
דער רד"ק טייטשט: היות ווי איך בין שטענדיג צוגעקלעבט צו זיי און האב כסדר געלערנט דיינע מצוות, "אל תבישני" - ברענג מיך נישט צו א מצב אז איך זאל זיך שעמען צוליב דעם וואס איך וועל זיי נישט ריכטיג פארשטיין. איך קלעב זיך אין דיינע עדות'ן, און פלוצלונג וועל איך עפעס לערנען און עס נישט פארשטיין, און איך וועל האבן דערפון א בושה. דערפאר, רבונו של עולם, פארשטענדיג מיך כראוי, איך זאל זיך נישט שעמען מיט א מאנגל אין פארשטאנד ביים לערנען דיינע עדות'ן - און די עדות זענען די תורה.
דער מלבי"ם ערקלערט אז דער מושג דא איז עדות. ביי עדות'ן איז כביכול דער אויבערשטער מעיד, און די כוונה איז אויף אן עדות וואס מ'זעט פאר די אויגן, ווי למשל ספר בראשית: דארט האבן מיר אן עדות אז ווער עס טוט גוטס - גיט אים דער הקדוש ברוך הוא זיין שכר; צען דורות פון נח ביז אברהם, וואס יענע דורות האט דער הקדוש ברוך הוא אפגעמעקט; און לעומת זה אברהם אבינו וואס איז געגאנגען אין דעם וועג פון ה', און דער אויבערשטער האט אים צוגעזאגט הבטחות און ארויסגעברענגט פון אים כלל ישראל. דער גאנצער ספר בראשית איז אן עדות אויף שכר ועונש. זאגט דוד: רבונו של עולם, אין דער עדות האסטו מעיד געווען וויאזוי דו באשטראפסט די רשעים און מאכסט זיי אונטערגיין אפילו אויף דער וועלט. און ער האט שוין פריער געזאגט "גל מעלי חרפה ובוז כי עדותיך נצרתי" - מען זאל מיך נישט חרפה'נען און זאגן: זעט דאוד הצדיק, דוד החסיד, קוקט וויפיל ער ליידט און ווערט גערודפ'ט, און פון דעם איז א ראיה אז ס'איז נישטא קיין משפט און נישטא קיין גערעכטיגקייט און דער הקדוש ברוך הוא מאכט נישט קיין דין. דערפאר בעט ער: פון דיינע עדות'ן לערן איך אז ס'איז פארהאן א שכר פאר די צדיקים און אן עונש פאר די רשעים, אז ביים סוף איז צדיק וטוב לו ורשע ורע לו. נאר ווער עס קוקט בלויז אויפן מאמענט דאכט זיך אים אז יענער ליידט און דער האט הנאה; אבער ווער עס קוקט מיט א ברייטערן בליק, זעט אז צום סוף וועט פארן צדיק זיין גוט און פארן רשע וועט זיין שלעכט.
איך האב אמאל געליינט וועגן א מענטש וואס איז געקומען קיין אמעריקע נאכצוגיין געלט פאר דעם כולל און דער ישיבה וואס ער האט אויסגעהאלטן. ער איז אריין צו איין גביר און אנגעהויבן דערציילן וועגן דער ישיבה, די בחורים און די לאגע, און יענער גיט אים א גאנצע פערטל שעה א "שטיפע": פאראזיטן, איר ארבעט נישט, ענק און ענק און ענק. דער גאסט שטייט, הערט זיך צו, ענטפערט גארנישט און רעאגירט נישט. נאך א פערטל שעה, נאכדעם וואס דער גביר האט אויסגעגאסן זיין גאנצע ביטערניש, נעמט ער ארויס דעם טשעק-בוך, שרייבט א טשעק פון צוויי טויזנט דאלאר און גיט אים עס. פרעגט אים דער גביר: איין מינוט, איך האב געשריגן אויף דיר א גאנצע פערטל שעה - פארוואס ביסטו נישט אנטלאפן? האט ער אים געענטפערט: איך גיי מיט רשימות, איך קלאפ נישט סתם אזוי אויף טירן. אין דער רשימה שטייט וויפיל יעדער גיט און צו וועמען עס לוינט זיך צו גיין, און ביי דיר שטייט: שרייט א פערטל שעה און זידלט, און דערנאך גיט ער צוויי טויזנט דאלאר. האב איך געזאגט, וועל איך שוין אריבערטראגן די פערטל שעה.
זאגן די בעלי מוסר: שטעל זיך פאר ווען מיר וואלטן געהאט אזא צעטל פאר אלע יסורים אויף דער וועלט, און דערין שטייט געשריבן - ער באקומט אזעלכע און אזעלכע יסורים, און דערנאך רייניגן זיך אויס די און די עבירות, און דערנאך איז ער זוכה צום עולם הבא. מיר זעען נאר די יסורים, און דעם המשך זעען מיר נישט. און וואס פאסירט דעמאלט? א מענטש זאגט נאך צען מינוט: גענוג, איך האב נישט קיין כח, איך דארף אים בכלל נישט. ווארט נאך פינף מינוט, דו האסט דאך צוויי טויזנט דאלאר - פארוואס לויפסטו אוועק? עס קומט שוין. נאר א מענטש וואס פארמאגט די רשימה, וואס ווייסט וויאזוי די זאכן גייען, ביי אים איז נישט פארהאן קיין קושיות.
דאס איז וואס דוד המלך זאגט דא: רבונו של עולם, מען זאל מיך נישט חרפה'נען און זאגן, זעט דאוד איז א צדיק און א חסיד און קוקט וויפיל ער ליידט. קוקט נישט מיט א קורצזיכטיגן בליק, נאר פארשטייט אז דער הקדוש ברוך הוא גיט בסופו של דבר א גוטן שכר פאר די צדיקים און אן עונש פאר די רשעים. "אל תבישני" - עס זאל מיר נישט גיין שלעכט אויף דער וועלט און עס זאל ארויסקומען דערפון א בושה, אז מ'זאל זאגן: וואו איז דער דין און וואו איז די גערעכטיגקייט, די תורה זאגט דאך אז ה' היט די צדיקים פון שלעכטס. אפילו מצד מיר אליין בין איך גרייט אנצונעמען די יסורים - אל תבישני, עס זאל נישט זיין קיין חילול השם.
דֶּרֶךְ מִצְוֺתֶיךָ אָרוּץ כִּי תַרְחִיב לִבִּי׃ - אויפן וועג פון דיינע מצוות וועל איך לויפן, ווייל דו וועסט פארברייטערן מיין הארץ.
דער רד"ק ערקלערט: דו האסט מיר אזוי שטארק פארברייטערט דאס הארץ, ביז איך לויף אויפן וועג פון די מצוות. א לשון פון לויפן צייגט שטענדיג אויף א גיין אן קיין שום מניעה; ווען א מענטש האט מכשולים אויפן וועג איז אים שווער צו לויפן. זאגט דוד: די מצוות גייען ביי מיר אזוי גלאטיג, איך בין אזוי צוגעבונדן צו זיי, אז איך לויף אין זיי. עס זענען דא מענטשן ביי וועמען יעדע מצווה - ביז מ'איז זי מקיים זוכט מען וויאזוי איר אפצושטופן, און אפילו ווען מען טוט זי שוין יא, זוכט מען וויאזוי מקצר צו זיין און צו פארמינערן. אבער דוד זאגט: ביי מיר גייט אלעס גלאט, איך פריי זיך מיט די מצוות ה', און די זאך פארברייטערט מיין הארץ און איך לויף אויף זייער וועג אן קיין שטרויכלונגען.
דער מצודת דוד ערקלערט: איך טו מיט זריזות די מצוות ה', און וואס מיינט "כי תרחיב לבי"? ווייל איך ווייס אז פאר דעם וועסטו פארברייטערן מיין הארץ מיט די תענוגים פון עולם הבא. לכאורה איז דאס שווער, ווייל א מענטש דארף דאך נישט דינען על מנת לקבל פרס - "אל תהיו כעבדים המשמשין את הרב על מנת לקבל פרס". נאר די פארשטאנד אין די זאכן איז, אז ווי עס זאל נישט זיין האט מען אונז מגלה געווען דעם שכר, און פארוואס? כדי א מענטש זאל מקיים זיין די מצוות מיט שמחה. איך מיין באמת מקיים צו זיין די מצווה ווייל דער אויבערשטער האט אזוי באפוילן, אבער ווען איך ווייס אז ס'איז אויך דא א שכר, טו איך דאס אויך מיט שמחה.
און מ'קען אפשר מסביר זיין לויט דעם וואס דער חיד"א ברענגט בשם דעם ספר זרע ברך: הגם "שכר מצוה בהאי עלמא ליכא", ס'איז נישטא קיין שכר מצוות אויף דער וועלט, און פונדעסטוועגן שטייט געשריבן "והיה אם שמוע תשמעו... ושמר ה' לך את הברכה" - זעט מען דאך בפירוש א שכר אויף דער וועלט. און ער פארענטפערט: מ'באקומט נישט אויף דער וועלט קיין שכר אויפן קיום המצוות אליין, אבער מען באקומט יא אויף דער וועלט א שכר אויף דער שמחה פונעם קיום המצווה. דאס איז א געוואלדיגע זאך: אויפן גוף המצוה איז נישטא קיין שכר דא, אבער אויף דער שמחה - איז יא דא.
לויט דעם קען מען זאגן: "דֶּרֶךְ מִצְוֺתֶיךָ אָרוּץ" - לויפן קומט פון שמחה, ווייל ווער עס טוט נישט מיט א גאנצן ווילן האט שטענדיג מניעות און שטערונגען און ער זוכט וויאזוי פטור צו ווערן; אבער ביי מיר איז דאס מתוך שמחה. און דעריבער "כִּי תַרְחִיב לִבִּי" - אויך דא אויף דער וועלט: דורך דעם וואס איך פיר עס אויס מיט שמחה, וועסטו פארברייטערן מיין הארץ און מיר שענקען שפע און שכר אויף דער וועלט. און מיט דעם פארבינדט זיך דער פסוק צום פריערדיגן: דארט האט ער געבעטן, לויטן ביאור פונעם מלבי"ם, "דָּבַקְתִּי בְעֵדְוֺתֶיךָ אַל תְּבִישֵׁנִי" - מען זאל נישט זאגן: זעט, דוד דער חסיד ליידט נאר שטענדיג. זאגט דוד: איך לויף דאך אינעם וועג פון דיינע מצוות מתוך שמחה, און עס קומט זיך מיר אז דו זאלסט פארברייטערן מיין הארץ דא אויף דער וועלט. און דאס איז נישט אויפן חשבון פון עולם הבא, ווייל דער שכר דא איז בלויז פאר דער שמחה, און דער שכר פונעם בעצם מצווה בלייבט אפגעהיטן אויף יענער וועלט. קומט אויס נאך א טעם פארוואס דער קדוש ברוך הוא קען אים נישט פארשעמען מיט יסורים, נאר אים גוטס טאן דא, כדי עס זאלן נישט אויפקומען קיין קשיות ביי מחוסרי אמונה: זעט, דוד המלך איז א צדיק, און פארוואס ליידט ער.
דער מלבי"ם זאגט אז דער עיקר מושג דא איז מצוות, און ער האט שוין דערמאנט אז עס איז פאראן א חילוק צווישן א דרך און א נתיב: א דרך איז דער גרויסער וועג, און א נתיב איז געווידמעט פאר יחידים. אזוי ווי עס איז פאראן א שאסיי, און עס זענען פאראן שטעגן וואס גייען ארויס דערפון צו די דערפער און פריוואטע הייזער. לכתחילה בעט ער אז דער אייבערשטער זאל אים פירן אינעם דרך פון זיינע מצוות, וואס דאס איז דער גרויסער וועג, און דערנאך בעט ער אז ער זאל אים פירן אינעם נתיב המצוות. און וואס איז דער חילוק? ביים דרך המצווה זאגט דוד "דֶּרֶךְ מִצְוֺתֶיךָ אָרוּץ" - דער גרויסער ברייטער וועג, אן אריינגיין אין די איינצלנע פרטים און אן וויסן אלע דקדוקים פון די מצוות: אפילו ווען די פרטים זענען מיר נאך נישט באקאנט, לויף איך אין דעם. דער כללות'דיגער וועג וואס פירט צו די מצוות - אריינצולייכטן אין אמונה, אין גוטע מדות, אין חובות פון בין אדם לחבירו - דאס איז מיר באקאנט, און דערין לויף איך מיט שנעלקייט.
און וואס מיינט "כִּי תַרְחִיב לִבִּי"? דער מלבי"ם ערקלערט שטענדיג אז דאס הארץ איז דער כוח המושל אינעם מענטש, אן אויסדרוק פאר דער הערשאפט-קראפט. אמאל האט א מענטש א הארץ-ווייטאג, צרות וואס ליגן אים אויפן הארצן - פון וואס? פון די "אויבי הנפש הצוררים עליו", די שונאים פון דער נשמה וואס פייניגן אים. און ווער זענען די שונאים פון דער נשמה? די מדות: כעס, תאווה, קנאה, נקמה - דאס איז וואס דרוקט דעם מענטש אויפן הארצן. אזוי ווי יענער פלעגט זאגן: וואס עס וועט דיך הרג'ענען איז נישט דאס וואס דו עסט, נאר דאס וואס עסט דיך אויף. און דאס הרג'עט טאקע דאס הארץ; היינט איז אויך באקאנט אין דער רפואה אז ווען א מענטש געפינט זיך אין שטענדיגן דרוק און אנגעצויגנקייט - הרג'עט עס אים ממש, און אזוי אויך כעס הרג'עט דעם מענטש, און זיי זענען בגדר אויבי הנפש.
זאגט דוד: דער דאזיגער וועג פארברייטערט מיין הארץ, מיין כוח המושל, און דערמיט באזיג איך די אויבי הנפש - איך בין זיך מתגבר אויף כעס, אויף תאווה, אויף קנאה און אויף כבוד. דורך די מצוות ווערט דאס הארץ דער מושל. "תַּרְחִיב לִבִּי" מיינט אז דער וועג פארברייטערט דאס הארץ צו קענען מושל זיין איבער די תאוות און איבער די שלעכטע מדות, און בזכות דעם קען איך זיך פארמעסטן מיט אלע נסיונות און מיט אלע שונאים פון דער נשמה וואס דרוקן אויף איר.
די פיר פסוקים בויען איין גאנצן מהלך: "דֶּרֶךְ שֶׁקֶר הָסֵר מִמֶּנִּי" - אז איך זאל לערנען דעם דרך האמת בלויז פון דער תורה און נישט פון דער קליפה, און אז איך זאל זוכה זיין צו צילן צו דער אמת'דיגקייט פון דער תורה מכוח דער דביקות אין דעם וועמענס חותם איז אמת. "דֶּרֶךְ אֱמוּנָה בָחָרְתִּי" - אז די פעסטע אמונה אינעם הארצן איז דער שליסל צו פארשטיין די משפטים פונעם אייבערשטן אן קיין קשיות פון צדיק ורע לו און רשע וטוב לו, דורך פארגלייכן דעם שכר ועונש אויף יענער וועלט. "דָּבַקְתִּי בְעֵדְוֺתֶיךָ אַל תְּבִישֵׁנִי" - עס זאל נישט זיין קיין חילול השם אינעם ליידן פונעם צדיק, ווייל דאס גאנצע ספר בראשית איז דאך אן עדות אויף שכר ועונש, און נאר ווער עס זעט דעם המשך האט נישט קיין קשיות. און צום סוף "דֶּרֶךְ מִצְוֺתֶיךָ אָרוּץ" - א לויפן מתוך שמחה, וואס אויף דעם באקומט מען שכר אפילו אויף דער וועלט, און מיט איר כוח ווערט דאס הארץ א מושל איבער די מדות און תאוות.