קאפיטל קי"ג הייבט אן די קאפיטלעך פון "הלל". דער רד"ק ערקלערט אז דוד שטעלט זיך דא רעדן וועגן יציאת מצרים, און דעריבער הייבט ער אן מיט א באשרייבונג פון די גבורה פונעם בורא אין די נסים וואס ער האט געטאן אויף דער וועלט: ווען דער אויבערשטער וויל, הייבט ער אויף די דערנידעריגטע - דאס איז כלל ישראל וואס זענען געווען אין מצרים - און ער דערנידערט די הויכע - דאס זענען די מצרים. און אויף דעם ווערט געזאגט "הללויה".
הַלְלוּ־יָהּ הַלְלוּ עַבְדֵי יְהֹוָה הַלְלוּ אֶת־שֵׁם יְהֹוָה׃ - לויבט גאט, לויבט, קנעכט פון השי"ת, לויבט דעם נאמען פון השי"ת.
דריי מאל דערמאנט מען דא דעם ענין פון הלל: "הללויה", "הללו עבדי ה'", "הללו את שם ה'". די דאזיגע כפילות קומט אונדז לערנען וועגן דעם ריבוי ההלל - וויפיל מען דארף לויבן און דאנקען דעם אויבערשטן פאר אונדזער ישועה.
"הללו עבדי ה'" - דער רד"ק ערקלערט אז די ווערטער "עבדי ה'" זענען א לשון קריאה. דאס איז אן אויסדרוק וואס דער רד"ק חזר'ט איבער אויף אסאך פלעצער, ווי צום ביישפיל "הקהל חוקה אחת לכם" - אז דאס ווארט "הקהל" איז א רוף, כביכול ער רופט און זאגט: איר קהל! איין חוק איז פאר אייך. אזוי אויך דא, כביכול ער רופט און זאגט: עבדי ה'! לויבט השי"ת. ער רופט זיי און באפעלט זיי צו לויבן אים יתברך.
און ווער זענען די "עבדי ה'"? דאס זענען די חכמים, די יראי ה', און פאר זיי פאסט א תהילה. דווקא זיי זענען ראוי צו דאנקען השי"ת, ווייל זיי באגרייפן און לויבן אים לויט דער חכמה און ידיעה וואס זיי פארמאגן אין אים. א מענטש וואס קען נישט דעם מלך און ווייסט נישט זיין גרויסקייט און חכמה און הייבט אן אים צו לויבן - קען צומאל זאגן זאכן וואס פארמינערן גאר זיין כבוד. אזוי ווי איינער וואס זאל זאגן אויף אן אומגעהויערן עושר אז ער איז א "מיליאנער": אויף דיין שטאפל, אין דיינע מושגים, איז א מיליאנער שוין זייער גרויס - אבער ער איז דאך א טריליאנער, וועגן וואספארא סכומים רעדסטו בכלל? אזוי אויך דא: ווער איז ראוי צו לויבן? עבדי ה', וואס האבן כאטש אן התחלה פון השגה אין דער גדלות פונעם בורא, און זיי קענען לויבן השי"ת כראוי און ווי עס פאדערט זיך.
דער מצודת דוד לייגט צו נאך א טעם פאר דער הדגשה "הללו עבדי ה'": ווייל צום רשע האט דאך דער אויבערשטער געזאגט "מה לך לספר חוקי ותשא בריתי עלי פיך". צום רשע זאגט הקב"ה: דו טוסט עבירות - פאררעכט פריער דיינע מעשים. דעריבער באטאנט דער פסוק ווער עס איז ראוי צו לויבן: עבדי ה'.
דער מלבי"ם ברענגט די שיטה פונעם אבן עזרא לויט דער גמרא אין מסכת פסחים, אז די דאזיגע מזמורים האבן מתקן געווען חזקיהו וסיעתו. דאס הייסט, דאס איז נישט קיין מזמור פון דוד, נאר פון חזקיהו און זיין חבורה, און די זאכן שטימען מיט וואס עס שטייט אין מזמור: עס איז דא דא א תפילה פאר א חולה - און חזקיהו איז דאך געווען קראנק, און מען האט אים געזאגט "צו לביתך כי מת אתה ולא תחיה" פאר'ן נישט חתונה האבן מיט א פרוי; עס איז דא דא אן הודאה אויף דער רפואה; און עס איז אויך דא אן הודאה אויף דער מפלה פון די שונאים, ווען סנחריב האט באלאגערט ירושלים און צום סוף געליטן א גרויסן מפלה.
לעומת זה זענען פאראן וואס זאגן אז דער מזמור איז שוין פארשריבן געווארן אין א פריערדיגער צייט, אין די טעג פון דוד און שלמה. און למעשה איז דא נישט קיין סתירה, ווייל וואס עס איז געשען צו די קינדער איז געשען צו די עלטערן: וואס מיר האבן געזען ביי חזקיהו איז אויך געווען ביי די אבות און אויך אין די טעג פון דוד און שלמה. קומט אויס אז מען קען מפרש זיין דעם מזמור סיי אויף דוד און שלמה און סיי אויף חזקיהו. דער מלבי"ם נויגט צו ערקלערן די ענינים לויט דעם וואס איז געשען מיט חזקיהו, ווייל די פסוקים שטימען זייער גוט מיט וואס מען זעט אינעם מזמור.
דער מלבי"ם טיילט דא איין די פרטי הדברים אין פינף חלקים. דער ערשטער חלק איז א באשרייבונג ביז "בצאת ישראל ממצרים", און דערין רעדט מען וועגן דעם וואס דער קדוש ברוך הוא איז משגיח דא אינעם עולם השפל. די דאזיקע זאך שטייט קעגן דער השקפה וואס עובדי כוכבים האבן געהאלטן, אז דער רבונו של עולם האט איבערגעגעבן די הנהגה פאר דער מערכה: די סיסטעם פון די כוכבים ומזלות איז דער שליט און דער מנהיג איבער דעם וואס טוט זיך אויף דער וועלט, און דער בורא איז כביכול הויך און מישט זיך נישט אריין. לויט זייער בליק, כדי צו באקומען דאס וואס מען וויל, דארף מען דינען די כוכבים - און פון דעם איז ארויסגעוואקסן עבודת כוכבים ומזלות: דין די כוכבים, און זיי וועלן דיר משפיע זיין פון זייער שפע.
אויך מיר גלייבן אז דער שפע קומט אראפ דורך דער מערכת הכוכבים, נאר אונזער אמונה איז אז דער קדוש ברוך הוא איז דער משפיע הראשון, און די מערכת הכוכבים איז בלויז א צינור - א וועג וויאזוי דער באשעפער איז משפיע. אלעס פליסט פון אים יתברך, און מען ווענדט זיך נישט צו קיין כוח, נישט צו קיין מלאך און נישט צו קיין צינור, נאר מען בעט אלעס גלייך פונעם אויבערשטן. די מערכת הכוכבים איז בלויז בבחינת א מעביר כוח, און זי פארמאגט נישט קיין שום אייגענעם כוח; "גבוה מעל גבוה" פון וועמען עס קומט אראפ דער גאנצער שפע, השתלשלות נאך השתלשלות, ביז עס דערגרייכט אהער.
און דאס איז וואס מיר זאגן: ער שטעלט אויס די שטערנס אין זייערע משמרות אינעם הימל כרצונו. יעדער אנהייבער-אסטראלאג וועט אייך זאגן אז מען דארף צונויפשטעלן א מאפע פון די שטערנס - וועלכער שטערן געפינט זיך אין האריזאנט פון א צווייטן שטערן, און ממילא וועלן זיין אזעלכע און אזעלכע השפעות. אבער ווער האט אויסגעשטעלט אז יענער שטערן זאל זיך געפינען אין יענעם האריזאנט? דער קדוש ברוך הוא שטעלט אויס די כוכבים אינעם רקיע כרצונו, און קומט אויס אז אלעס נעמט זיך פון דער סיבה הראשונה. "ויזוקו מים מדליו" - אלעס וואס קומט אראפ אהער און איז משפיע אויף אונז איז בחינת נזילה, און דאס איז די בחינה פון "מזל": דער שפע וואס רינט און פליסט אראפ פון דער הויך פון אים יתברך דורך די מערכות הכוכבים צו אונז אהער אראפ.
יְהִי שֵׁם יְהֹוָה מְבֹרָךְ מֵעַתָּה וְעַד־עוֹלָם׃ - עס זאל דער נאמען פון ה' זיין געבענטשט פון יעצט און ביז אייביק.
דער מלבי"ם איז מדייק: עס איז נישט גענוג סתם הלל, נאר "יהי שם ה' מבורך". וואס איז דער חילוק צווישן הלל און ברכה? תהילה קומט מצד דער גדלות און דער דערהויבנקייט פונעם קדוש ברוך הוא, און אין דעם זענען אויך די אומות העולם מודה - זיי האבן נישט קיין פראבלעם צו לויבן דעם אויבערשטן, ווייל ער איז דאך רם ונישא, ער איז "אלהא דאלהיא" ווי דער לשון פון נבוכדנצר, דער גאט פון די געטער, דערהויבן איבער יעדער ברכה און תהילה. די דאזיקע דערהויבנקייט פאדערט טאקע תהילה - אבער נישט קיין ברכה.
ברכה איז דער עניין פון אויסגיסן שפע, מלשון בריכה, און ווי די מקובלים און דער זוהר הקדוש זאגן "מהבריכה העליונה" - עס איז פאראן כביכול אן אויבערשטע בריכה וואס איז משפיע און ברענגט אראפ די ברכה אהער אראפ. ברכה איז אן עניין פון ריבוי און פארמערן דעם שפע. ווארום דער ערשטער ריבוי וואס איז דא - אין איינצילע, אין צענדליקער און אין הונדערטער - איז אין א כפילות: א' איז איינס, ב' איז שוין צוויי; י' איז איין צען, כ' איז שוין צוואנציק; ק' איז איין הונדערט, ר' איז שוין צוויי הונדערט. קומט אויס אז דער ריבוי איז ב', כ', ר' - די אותיות פון "ברך". בעת וואס א' איז דער בכור, און דער בכור נעמט פי שנים, וואס דאס איז די כפילות און דער גרעסטער ריבוי. ווייל דערנאך פארמינערט זיך יעדער ריבוי באופן יחסי: ג' לייגט נאר צו א דריטל צו ב', ד' לייגט נאר צו א פערטל צו ג', און אזוי ווייטער. בלויז דער ערשטער איז דער וואס פארטאפלט.
די ברכה, אויב אזוי, ווייזט אויף דער שטענדיקער השפעה וואס גייט ארויס פונעם בורא יתברך מכוח השגחה פרטית. און זיי לייקענען דאך אפ די השגחה פרטית - לויט זייער מיינונג איז אלעס כוכבים ומזלות, מען דארף זיי מקטיר זיין קטורת און זיי דינען, און זיי וועלן משפיע זיין. דעריבער זאגן זיי: פארן רבונו של עולם פאסט תהילה, אבער נישט ברכה, ווייל דער שפע קומט לויט זיי נישט פון אים נאר פון די כוכבים. דעריבער באפעלט דער מזמור פאר די עבדי ה' אז מעתה ועד עולם זאל זיין שם ה' מבורך - אז מען זאל פארציילן די השגחה פרטית און נישט בלויז לויבן מיט תהילה, און דעמאלט וועט זיין מבורך, בבחינת אויסגיסן שפע אז אלעס קומט פון אים, און נישט בלויז אז עס פאסט פאר אים תהילה.
דער רד"ק ערקלערט: ער זאל זיין געבענטשט אין מויל פון די נבראים, ווייל יעדער וואס איז א בר דעת איז מחויב אים צו בענטשן. "מעתה" - דאס איז די יעצטיקע צייט, "ועד עולם" - דאס איז די צוקונפט.
מִמִּזְרַח־שֶׁמֶשׁ עַד־מְבוֹאוֹ מְהֻלָּל שֵׁם יְהֹוָה׃ - פון וואו די זון גייט אויף ביז וואו זי גייט אונטער, איז געלויבט דער נאמען פון ה'.
דער רד"ק ערקלערט: אלע מענטשן פונעם מזרח ביזן מערב, אלע וועלן לויבן דעם אויבערשטן. און כאטש עס זענען דא צווישן זיי איצט עובדי כוכבים ומזלות, פונדעסטוועגן זענען אלע מודה אז דער קדוש ברוך הוא איז די סיבה הראשונה, די העכסטע סיבה, אלוהי האלוהים, און אזוי ווי עס שטייט געשריבן "ממזרח שמש ועד מבואו גדול שמי בגויים". "מבואו" מיינט דער ארט וואו זי גייט אונטער, ווי "ובא השמש וטהר" - דאס הייסט, פונעם מזרח ביזן מערב.
און פארוואס האט ער אנגעכאפט דווקא מזרח און מערב, און נישט צפון און דרום? ווייל רוב יישוב איז אינעם צענטער און נישט ביי די עקן. אזוי ברענגט אויך דער מהרש"א אין מסכת ברכות, אז מיר געפינען דארט "מלכי מזרח ומערב" און נישט "מלכי דרום וצפון", ווייל צו מזרח און צו מערב איז די וועלט באזעצט, אבער די עקן פון צפון און דרום זענען נישט באזעצט - דער צפון-פאלוס און דער דרום-פאלוס זענען נישט קיין מקומות יישוב. (און מ'האט שוין באמערקט בדרך צחות: דער סטראשעט מיט ראקעטן וואס דערגרייכן ביז'ן צפון און יענער סטראשעט מיט ראקעטן וואס דערגרייכן ביז'ן דרום - ס'איז כדאי אז יעדער פון זיי זאל זיך אנשטרענגען נאך אביסל.)
דער מלבי"ם ערקלערט אז דאס לויבן האט זיך שוין פארשפרייט אויך ביי די גוים, ווי געזאגט - אויך זיי לויבן דעם אויבערשטן, אבער זיי בענטשן נישט. און פארוואס?
רָם עַל־כׇּל־גּוֹיִם יְהֹוָה עַל הַשָּׁמַיִם כְּבוֹדוֹ׃ - דער אויבערשטער איז דערהויבן איבער אלע פעלקער, איבער די הימלען איז זיין כבוד.
דאס איז דער תירוץ: לויט זייער באגריף און השגה איז דער אויבערשטער דערהויבן פונעם נידריגן עולם השפל - "על השמים כבודו", ער איז דארט אויבן, זייער הויך, און גיט נישט קיין השגחה אויף וואס ס'טוט זיך דא אונטן. דערפאר, לויט זייער מיינונג, איז דער הקב"ה מהולל אבער נישט מבורך, ווייל "מבורך" באדייט אז ער איז משגיח און גיט א שפע פון ברכה, און זיי האלטן אז דער שפע קומט פון דער מערכה און נישט פון אים.
מיר האבן שוין מסביר געווען עטליכע מאל, און אזוי זאגט דער קאברינער רבי: "רם על כל גוים ה'" - אויך חסידי אומות העולם גלייבן אז דער אויבערשטער איז רם, אבער בלויז "על השמים כבודו". און וואס איז דער חילוק צווישן "רם" און "גדול"? גדול איז פון אונטן ביז אויבן, בעת וואס רם איז בלויז אויבן. א הייס-לופט באלאן איז רם, א פליגער איז רם, די וואלקנס זענען רם - אבער א ריזיגער בנין איז גדול, פון אונטן ביז אויבן. מיר זאגן אז דער אויבערשטער איז גדול, דאס הייסט פונעם סאמע נידריגסטן ביז'ן העכסטן איז ער אויף אלעס משגיח. און זיי זאגן: דער אויבערשטער איז רם.
וואס האבן זיי געטאן? כביכול ארויפגעשטויסן דעם הקב"ה אויבן, דערהויבן און בארימט אים - און דאס אלעס כדי צו טאן וואס ס'גלוסט זיך זיי. אויב ער איז אזוי דערהויבן, איז דא א מסך, די וואלקנס שטערן, ווייסט ער נישט פונקטליך וואס ס'טוט זיך דא. ס'איז אזוי ווי דו זאלסט זאגן: צי ווייסט דען דער פרעמיער מיניסטער צי מען האט דיר היינט אינדערפרי אפגעפירט דעם מיסט? ער פארנעמט זיך דאך נישט מיט אזעלכע זאכן. אזוי האבן די גוים געמאכט דעם אויבערשטן "רם", כדי זיך אליין גרינגער צו מאכן: אויף די הימלען איז זיין כבוד, און שטער אונז נישט דא אונטן. לעומת זה זאגן מיר אינעם קומענדיגן פסוק: "מי כה' אלוקינו המגביהי לשבת המשפילי לראות בשמים ובארץ" - דער אויבערשטער איז גדול, און זעט אין הימל און אויף דער ערד.
דער רד"ק טייטשט דעם פסוק: "רם על כל גוים ה'" - אלע גוים דערהייבן אים, און דאך געפינט זיך זיין וואונדערבארער כבוד אויף די הימלען. דאס הייסט, כאטש מיר לויבן און דערהייבן, וואס פארשטייען מיר דען באמת אין אים? מיר האבן דאך אין אים קיין שום השגה. ווער יא פארשטייט אביסל אין אים? דער צבא השמים, די מלאכים - זיי קענען אים דערהייבן ווי עס פאסט. ס'איז פאראן מלאכים וואס זאגן שירה און גייען אויס, און ס'איז דא א נהר דינור וואס גייט ארויס פון שווייס פון די חיות הקודש בשעת זיי זאגן שירה פאר אים יתברך, א שרעקליכער פחד. בעת דא גייט א מענטש ארום אין זיין וועלט אן קיין שום געפיל אז ס'איז דא א בורא פאר דער וועלט, זיכער אן קיין שום השגה אין אים. דערפאר "על השמים כבודו" - דארט דערקענט מען זיין עכטן כבוד.
נאך א פירוש ברענגט דער רד"ק: דער אויבערשטער איז דערהויבן איבער אלע תהלות וואס די גוים דערהייבן אים, און איז אויך דערהויבן פון זיין כבוד וואס איז אויף די הימלען. דאס הייסט, די גוים לויבן אבער האבן נישט קיין השגה - און דער אויבערשטער איז נאך העכער דערפון; און אפילו די מלאכים, וואס זייער השגה איז אומאפשאצבאר גרעסער פון אונזערער, פארשטייען אים נאך אלץ נישט באמת. קומט אויס אז דער אויבערשטער איז דערהויבן סיי פון וואס די גוים לויבן אים און סיי פון וואס די מלאכים לויבן אים.
מִי כַּיהֹוָה אֱלֹהֵינוּ הַמַּגְבִּיהִי לָשָׁבֶת׃ הַמַּשְׁפִּילִי לִרְאוֹת בַּשָּׁמַיִם וּבָאָרֶץ׃ - ווער איז ווי דער אויבערשטער אונזער גאט, וואס דערהויבט זיין זיצן; וואס מאכט זיך נידריג צו זען אין הימל און אויף דער ערד.
דער רד"ק ערקלערט: וויבאלד ער האט דערמאנט דעם הימל, און ס'זענען דאך דא גוים וואס זייער אפגאט איז דער צבא השמים, זאגט דער פסוק "מי כה' אלוקינו" - וואספארא אפגאט קען ווייזן אז ער איז ווי דער אויבערשטער? דו זאגסט אז דיין גאט איז אין הימל; דער הקב"ה איז "המגביהי לשבת" פיל העכער פון אלע יענע כוחות וואס דו דינסט. אלעס וואס דו וועסט אנקוקן פאר דערהויבן - דער צבא השמים, עובדי החמנים, עובדי השמש - דער אויבערשטער איז העכער פון דער זון, העכער פון די שטערנס. קומט אויס אז הקב"ה איז רם על כל רמים, העכער פון אלע עליונים, און ער איז דער וואס באשאנקט זיי מיט השפעה. און ער איז אויך "משפילי לראות" סיי אינעם הימל סיי אויף דער ערד, ווייל סיי דער הימל און סיי די ערד זענען נידריג קעגן אים, און ער זעט יעדן איינעם און אלע זייערע מעשים.
אַ נאָך אַ ביאור אינעם רד"ק: "המגביהי לשבת" גייט ארויף אויפן הימל, און "המשפילי לראות" גייט ארויף אויף דער ערד. דאָס הייסט דער אויבערשטער דערהויבט זיך צו זיצן אין הימל, און מיט דעם אַלעמען בייגט ער זיך אַראָפּ צו זען ביז צו דער ערד - נישט ווי דער בליק פון די פעלקער אַז דער אויבערשטער איז הויך און דערהויבן און ער זעט נישט. זאָגט דיר דער פסוק: כאָטש ער איז מגביהי לשבת אין הימל, איז ער משפילי לראות ביז אַראָפּ צו דער ערד.
דער מלבי"ם טייטשט דעם פסוק אַנדערש: דאָס וואָס שטייט ביים סוף "בשמים ובארץ" גייט ארויף אויף ביידע זאַצן - "המגביהי לשבת בשמים ובארץ, המשפילי לראות בשמים ובארץ". פּונקט ווי מיר געפינען אין ענלעכע לשונות, ווי למשל "שלא שם חלקנו כהם וגורלנו ככל המונם", וואו דאָס וואָרט "שלא שם" גייט כביכול צוויי מאָל.
און דער טיפער כוונה פון די רייד איז: די גרויסקייט פונעם קדוש ברוך הוא איז אַזוי אומבאַגרייפלאַך און אומבאַגרענעצט, אַז ביי אים איז נישט פאַראַן קיין שום חילוק צווישן הימל און ערד. פּונקט ווי ער איז דערהויבן צו זיצן העכער פון דער ערד, אַזוי אויך איז ער דערהויבן צו זיצן העכער פונעם הימל; און זאָג נישט אַז אין פאַרגלייך צום הימל איז ער נאָענט - נאָר פּונקט ווי ער איז העכער פון דאַנען, אַזוי איז ער אויך הויך העכער די הימלען. און פּונקט ווי צו זען אויף דער ערד טוט ער כביכול אַראָפּקוקן און זיך בייגן, אַזוי אויך כדי צו זען אין הימל דאַרף ער כביכול אַראָפּבייגן דעם בליק צו זען, ווייל ער איז דאָך אַזוי הויך איבער די הימלען. קומט אויס אַז ביי אים איז נישטאָ קיין שום חילוק צווישן הימל און ערד, און טראַכט נישט אַז ער איז נענטער צום הימל ווי צו דער ערד. די גוים זאָגן "על השמים כבודו" - זאָלסטו וויסן אַז אויך צום הימל דאַרף דער באַשעפער כביכול זיך אַראָפּבייגן כדי צו זען, פּונקט ווי צו דער ערד.
מיר האָבן שוין מסביר געווען, און אַזוי האָבן מיר געלערנט אינעם כוזרי און ביי אַנדערע געלעגנהייטן, די נאַרישקייט פון דעם דאָזיקן געדאַנק. אַלע יענע וואָס ווילן זאָגן אַז דער אויבערשטער איז רם וגדול און גיט זיך נישט אָפּ מיט וואָס סע טוט זיך דאָ, מיינען ביי זיך אַז זיי דערהויבן אים - צי אינטערעסירט דען דעם קדוש ברוך הוא אַז דיין קליינער פינגער טוט דיר וויי? אָבער דער אמת איז פאַרקערט: מיר זענען די וואָס דערהויבן דעם אויבערשטן, און זיי זענען די וואָס פאַרקלענערן אים.
מיר האָבן געבראַכט אַ משל אויף דעם: אויב מען וועט פרעגן וואָס איז דער מרחק פון דאַנען ביז צום אין סוף - איז דער ענטפער: אין סוף. און אויב איך וועל גיין פאָראויס טויזנט קילאָמעטער, וועט דען זיין "אין סוף ווייניקער טויזנט קילאָמעטער"? דאָס איז דאָך לאַכעדיק; ס'איז נישט פאַראַן אַזאַ זאַך. אין סוף בלייבט אייביק אין סוף. און דאָס זעלבע איז ווען דו זאָגסט אַז דער קדוש ברוך הוא געבט זיך אָפּ מיט קאָסמישע ענינים און געבט זיך נישט אָפּ מיט דיין קליינעם פינגער - האָסטו אים געמאַכט באַגרענעצט, ווייל בלויז ביי אַ באַגרענעצטן עקזיסטענץ איז פאַראַן אַ חילוק צווישן גרויס און קליין. אָבער ביי דעם וואָס איז אין סוף, זענען סיי דער גאַנצער קאָסמאָס און סיי דיין קליינער פינגער ממש דאָס זעלבע, ווייל לגבי דעם אין סוף איז יעדער באַגרענעצטער באַשעפעניש שטענדיק קליין. און אויב אַזוי, וואָס איז דער חילוק צווישן אַ "קלייניקייט" וואָס איז דער גאַנצער קאָסמאָס, און אַ "קלייניקייט" וואָס איז דער קליינער פינגער? ביים קדוש ברוך הוא וואָס איז אין סוף איז אַלץ ווי גאָרנישט. און וויבאַלד ס'איז קלאָר אַז דער באַשעפער פירט די השגחה - ער האָט דאָך נישט באַשאַפן זיין וועלט כדי זי איבערצולאָזן אָן השגחה - איז ער דאָך משגיח אויך אויף די קלענסטע זאַכן. דער גאַנצער געדאַנק אַז דער אויבערשטער געבט זיך אָפּ מיט גרויסע זאַכן און נישט מיט קליינע, טוט גאָרנישט מער ווי פאַרקלענערן דעם באַשעפער.
אין די אַלע פסוקים איז פאַראַן אַן איבעריקע יו"ד: "המגביהי", "המשפילי", "מקימי", "להושיבי", "מושיבי". דער מלבי"ם לייגט אַראָפּ אַז די צוגעלייגטע יו"ד ווייזט ווי אַ תואר אויף דער קביעות פון דער פעולה, אַזוי ווי "שוכני סנה", "חוצבי מרום קברו" - אויף אַ שטענדיקן אופן. אַזוי אויך "המגביהי" אויף אַ שטענדיקן אופן, און "המשפילי" אויף אַ שטענדיקן אופן.
און דער מהרי"ל דיסקין טייטשט "המגביהי לשבת המשפילי לראות" לויט דעם וואָס הלל האָט געזאָגט: "השפלתי היא הגבהתי". די פסוקים ווערן געדערשט מרישא לסיפא און מסיפא לרישא. פון אָנהייב צום סוף: "המגביהי לשבת" - מיט וואָס האָסטו זוכה געווען זיך צו דערהויבן? "המשפילי לראות" - ווייל דו האָסט זיך דערנידערט, און ווער סע דערנידערט זיך טוט אים דער קדוש ברוך הוא דערהויבן. און פונעם סוף צום אָנהייב: "המשפילי לראות" - פאַרוואָס בין איך דערנידערט און פאַרשעמט געוואָרן? צוליב "המגביהי לשבת", ווייל דו האָסט זיך געהאַלטן הויך און גרויס, און ווער סע דערהויבט זיך טוט אים דער קדוש ברוך הוא דערנידערן. און דאָס איז אַ לערנען פאַרן מענטשן: דערנידער זיך, וועט דיך דער אויבערשטער דערהויבן; און אויב וועסטו זיך גרויסהאַלטן - אַדרבה, וועט מען דיך דערנידערן.